Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÁNH GIÁ THỰC HIỆN CÔNG VIỆC CỦA GIẢNG VIÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC 1. Khái niệm cơ bản liên quan đến vấn đề nghiên cứu 1. Khái niệm đánh giá thực hiện công việc Công việc: Là tất cả những nhiệm vụ được thực hiện bởi cùng một người lao động, hoặc tất cả những nhiệm vụ giống nhau được thực hiện bởi một số người lao động [3;tr46]. ĐGTHCV là một hoạt động quan trọng nằm trong chuỗi các hoạt động quản trị nhân sự nhằm thu hút, duy trì và phát triển đội ngũ nhân sự thuộc nội dung chiến lược quản lý và phát triển NNL của tổ chức.
Đây là sự đánh giá có hệ thống và chính thức về tình hình thực hiện công việc của người lao động trong quan hệ so sánh với các tiêu chuẩn được xây dựng và thảo luận về sự đánh giá đó với người lao động [3;tr142]. ĐGTHCV có đặc điểm cơ bản như sau: Thứ nhất, ĐGTHCV có tính hệ thống, tính hệ thống này được thể hiện theo những khoảng thời gian được quy định theo chu kỳ và thực hiện liên tục không bị gián đoạn. Quá trình ĐGTHCV theo tiến trình có tổ chức, bộ máy đánh giá, sử dụng phương pháp đánh giá khoa học có sự lựa chọn sao cho phù hợp với mục đích đánh giá. Thứ hai, ĐGTHCV có tính chính thức, thể hiện việc đánh giá được đánh giá bằng văn bản thông qua các phiếu đánh giá.
Và việc đánh giá thực hiện một cách công khai, có thảo luận và phản hồi với người được đánh giá. Kết quả thông tin thu thập trong quá trình đánh giá được so sánh với các tiêu 9 chuẩn cơ bản đã được xây dựng từ trước. Cơ sở của các tiêu chuẩn này là bản tiêu chuẩn thực hiện công việc của hoạt động phân tích công việc. Khái niệm giảng viên đại học Giảng viên là chức danh nghề nghiệp của nhà giáo làm công tác giảng dạy ở các trường Đại học, Cao đẳng.
Trên thế giới, nhà giáo đại học thường gắn với một chức vụ khoa bảng hoặc do các trường Đại học đề bạt hoặc do Chính phủ bổ nhiệm. Theo Đại từ điển tiếng Việt, giảng viên là “tên gọi chung những người làm công tác giảng dạy ở các trường Đại học, Cao đẳng, ở các lớp tập huấn cán bộ”[19; tr. Theo Từ điển Giáo dục học, giảng viên là “chức danh nghề nghiệp của nhà giáo trong các cơ sở GDĐH và sau Đại học, dưới Giáo sư, phó Giáo sư và giảng viên chính”[17; tr. Ở Việt Nam, theo Điều 70 Luật Giáo dục 2005 nước CHXHCN Việt Nam quy định[11]: “Nhà giáo là người làm nhiệm vụ giảng dạy, giáo dục trong nhà trường, cơ sở giáo dục khác.
Nhà giáo phải có những tiêu chuẩn sau đây: - Phẩm chất, đạo đức, tư tưởng tốt; - Đạt trình độ chuẩn được đào tạo về chuyên môn, nghiệp vụ; - Đủ sức khỏe theo yêu cầu nghề nghiệp; - Lý lịch bản thân rõ ràng. Nhà giáo giảng dạy ở cơ sở giáo dục mầm non, giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp gọi là giáo viên; ở cơ sở GDĐH gọi là giảng viên. Còn điều 54, Luật Giáo dục Đại học năm 2012 nước CHXHCN Việt Nam quy định: “Giảng viên trong cơ sở giáo dục Đại học là người có nhân thân rõ ràng; có phẩm chất, đạo đức tốt; có sức khỏe theo yêu cầu nghề 10 nghiệp; đạt trình độ về chuyên môn, nghiệp vụ quy định tại điểm e khoản 1 Điều 77 của Luật Giáo dục”. Cũng theo Luật này, giảng viên bao gồm các chức danh: Trợ giảng, giảng viên, giảng viên chính, Phó Giáo sư và Giáo sư.
Sau đây, tôi sẽ làm rõ thêm các khái niệm trợ giảng, giảng viên chính, PGS và GS. Trợ giảng: là người giúp việc cho giảng viên trong việc chuẩn bị bài giảng, phụ đạo, hướng dẫn bài tập, thảo luận, thí nghiệm, thực hành và chấm bài. Giảng viên đang tập sự, các nghiên cứu sinh, học viên cao học đang học tập, nghiên cứu ở bộ môn và các sinh viên giỏi năm cuối khóa, các chuyên gia trong các lĩnh vực chuyên môn thuộc các cơ quan, đơn vị nghiên cứu, kinh doanh, dịch vụ trong và ngoài trường có thể tham gia làm trợ giảng. Việc quyết định trợ giảng, nhiệm vụ, quyền và chế độ phụ cấp của trợ giảng được quy định tại Điều 4 của Điều lệ trường Đại học.
Giảng viên: Là viên chức chuyên môn đảm nhiệm việc giảng dạy và đào tạo ở bậc ĐH, CĐ thuộc một chuyên ngành đào tạo của trường ĐH, CĐ. Giảng viên chính: Là công chức chuyên môn đảm nhiệm vai trò chủ chốt trong giảng dạy và đào tạo ở bậc Đại học, Cao đẳng và SĐH thuộc một chuyên ngành đào tạo của trường Đại học, Cao đẳng. PGS và GS là các chức danh của nhà giáo đang giảng dạy, đào tạo trình độ đại học, trình độ thạc sĩ, trình độ tiến sĩ ở nước ta cũng như nhiều nước trên thế giới. Đó là các chức danh khoa học cao nhất của nhà giáo.
Trình độ chuẩn của chức danh giảng viên giảng dạy trình độ đại học là thạc sĩ trở lên. Trường hợp đặc biệt ở một số ngành chuyên môn đặc thù do Bộ trưởng Bộ GD&ĐT quy định. Giảng viên tại các trường Đại học cũng là một người lao động nên trong quá trình làm việc họ được hưởng đầy đủ các quyền lợi, cũng như phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ theo đúng quy định chung của pháp luật lao 11 động và quy định riêng của đơn vị nơi công tác. Tuy nhiên, do công tác giảng dạy trong trường Đại học có những đặc thù riêng có, khác với các loại lao động khác cho nên hoạt động lao động của giảng viên đại học có những điểm khác biệt cơ bản so với hoạt động lao động của các loại lao động khác, đó là: Một là, lao động của giảng viên đại học là lao động trí óc, việc đo lường và đánh giá chính xác về hoạt động lao động của họ sẽ gặp nhiều khó khăn hơn so với các hoạt động lao động khác.
Hai là, các hoạt động lao động của giảng viên đại học rất đa dạng. Xuất phát từ yêu cầu nghề nghiệp là hoạt động giảng dạy và nghiên cứu khoa học, hoạt động lao động của giảng viên có thể thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau: giảng dạy, nghiên cứu khoa học, viết giáo trình, thảo luận khoa học… Do đó việc ĐGTHCV của giảng viên sẽ gặp rất nhiều khó khăn. Ba là, hoạt động lao động của giảng viên đại học khó kiểm soát được theo kiểu quản lý hành chính; ví dụ như: giờ giảng, giờ nghiên cứu khoa học, hướng dẫn luận văn,… có thể kiểm soát được; còn thời gian chuẩn bị bài giảng, nghiên cứu nâng cao trình độ,… rất khó kiểm soát. Bốn là, với vai trò đào tạo NNL có trình độ cho đất nước, giảng viên đại học phải là người có trình độ cao, có kiến thức sâu rộng về chuyên ngành đào tạo.
Bên cạnh đó, họ còn phải là người có phẩm chất đạo đức, tư cách tốt. Những phẩm chất đó sẽ được phản ánh trong khối lượng công việc thực hiện, chất lượng giảng dạy, nghiên cứu khoa học và hành vi, tác phong sư phạm, lối sống… Năm là, sản phẩm của hoạt động lao động giảng dạy của giảng viên đại học không phải là những sản phẩm cụ thể mà là kết quả học tập của SV. Để đánh giá chính xác kết quả học tập của sinh viên không chỉ phụ thuộc vào chất lượng giảng dạy của giảng viên mà còn phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố khác như ý thức học tập, phấn đấu của bản thân SV; điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho công tác học tập, nghiên cứu của SV; môi trường sinh hoạt của 12 SV… Do vậy, phải xác định chính xác những yếu tố trên thì mới có cơ sở tin cậy để thực hiện bất kỳ hoạt động đánh giá nào cho giảng viên. Sáu là, trường Đại học là một bộ phận quan trọng của hệ thống giáo dục quốc gia, cho nên nó còn chịu sự quản lý chung của Bộ GD&ĐT.
Ngoài việc thực hiện theo các quy định chung của Luật Lao động như các loại lao động khác, giảng viên còn phải tuân thủ theo các văn bản, các quy định do Bộ GD&ĐT ban hành về chế độ làm việc cũng như cách thức quản lý áp dụng cho giảng viên. Bảy là, thời gian giảng dạy, làm việc, hoạt động lao động của giảng viên đại học khác với lao động khác. Nghĩa là giảng viên làm việc theo định mức giờ chuẩn cho giảng viên đại học: trên cơ sở phân tích đầy đủ các nhân tố ảnh hưởng tới hao phí thời gian thực hiện công việc, nghiên cứu vận dụng các kinh nghiệm tiên tiến để đề ra các chế độ làm việc khoa học của giảng viên, tổ chức hợp lý và sử dụng triệt để khả năng và trình độ chuyên môn của họ. Định mức giờ chuẩn giúp cho việc phân công nhiệm vụ, trách nhiệm cho từng giảng viên, đồng thời xác định nhu cầu số lượng giảng viên cần thiết cho từng bộ môn, từng khoa.
Do những đặc điểm riêng có nói ở trên mà trong quá trình quản lý cũng như hoạt động ĐGTHCV của giảng viên cần có những điều chỉnh cho phù hợp với đặc điểm hoạt động lao động của đội ngũ giảng viên. Khái niệm đánh giá thực hiện công việc của giảng viên đại học Trong các tổ chức nói chung, các trường Đại học nói riêng, hoạt động ĐGTHCV là một mắt xích cực kỳ quan trọng trong chuỗi quy trình quản trị nhân lực. Đây không chỉ được coi là hoạt động của bất kỳ một trường Đại học trong công tác sử dụng và quản lý nhân lực mà còn là nhu cầu cần thiết của nền giáo dục quốc dân. ĐGTHCV trong một trường Đại học được xem là khâu có tính nền tảng trong toàn bộ công tác QTNL.
Bởi qua hoạt động này, chúng ta có thể 13 nhận thức được một cách khách quan các giá trị của đội ngũ nhân lực trong cơ quan đơn vị mình, để có những thông tin chính xác và cần thiết cho việc ban hành các quyết định có liên quan tới quản trị nhân lực. Do đó, có thể hiểu đánh giá thực hiện công việc của giảng viên đại học là sự đánh giá có hệ thống và chính thức tình hình thực hiện công việc của giảng viên trong quan hệ so sánh với các tiêu chí đã được xây dựng và thảo luận về sự đánh giá đó với giảng viên.