Đánh Giá Hiện Trạng Chất Lượng Môi Trường Đất Tại Rừng Tràm Mỹ Phước, Sóc Trăng

Bài viết đánh giá chất lượng môi trường đất tại rừng tràm Mỹ Phước, Sóc Trăng năm 2018, cung cấp thông tin quan trọng về tình trạng môi trường.

• Tác giả: Trần Thị Loan Anh
• Người hướng dẫn: Ts. Trần Thị Kim Hồng
• Trường học: Trường Đại Học Cần Thơ
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Và Môi Trường
• Đề tài: Đánh Giá Chất Lượng Môi Trường Đất Tại Rừng Tràm Mỹ Phước, Sóc Trăng
• Loại tài liệu: Luận Văn Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• TRANG PHÊ DUYỆT CỦA HỘI ĐỒNG
• 1. CHƯƠNG 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2. Nội dung nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU
• 2.1. Giới thiệu về huyện Mỹ Tú
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.1.2. Đặc điểm địa hình
• 2.1.1.3. Khí hậu
• 2.1.1.4. Sông ngòi
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.1.2.1. Điều kiện kinh tế
• 2.1.2.2. Điều kiện xã hội
• 2.2. Sơ lược về rừng tràm Mỹ Phước
• 2.3. Một số khái niệm về đất
• 2.3.1. Thành phần của đất
• 2.3.2. Phân loại đất phèn
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG TIỆN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương tiện nghiên cứu
• 3.2.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.2.3. Phương pháp thu và phân tích mẫu
• 3.2.3.1. Xác định vị trí
• 3.2.3.2. Phương pháp thu mẫu
• 3.2.3.3. Phương pháp phân tích mẫu
• 3.2.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Hiện trạng chất lượng môi trường đất tại các vị trí nghiên cứu trong 2 mùa nắng - mưa
• 4.1.1. Al trao đổi
• 4.1.2. Đạm tổng số
• 4.1.3. Lân tổng số
• 4.2. So sánh chất lượng môi trường đất giữa 2 mùa nắng – mưa
• 4.2.1. Al trao đổi
• 4.2.2. Đạm tổng số
• 4.2.3. Lân tổng số
• 4.3. Đánh giá chung về chất lượng môi trường đất
• 4.4. Đề xuất các giải pháp quản lý chất lượng môi trường đất
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Chất Lượng Môi Trường Đất Tại Rừng Tràm Mỹ Phước

Đánh giá chất lượng môi trường đất tại rừng tràm Mỹ Phước, Sóc Trăng là một nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo vệ và phát triển bền vững hệ sinh thái nơi đây. Rừng tràm không chỉ cung cấp nguồn tài nguyên thiên nhiên mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học. Việc đánh giá này giúp xác định hiện trạng và đưa ra các giải pháp quản lý hiệu quả.

1.1. Ý Nghĩa Của Việc Đánh Giá Chất Lượng Môi Trường Đất

Đánh giá chất lượng môi trường đất giúp xác định tình trạng đất, từ đó đưa ra các biện pháp bảo vệ và cải thiện chất lượng đất. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của cây trồng mà còn đến sức khỏe của hệ sinh thái.

1.2. Các Chỉ Tiêu Đánh Giá Chất Lượng Đất

Các chỉ tiêu như pH, độ dẫn điện (EC), hàm lượng đạm, lân và chất hữu cơ là những yếu tố quan trọng trong việc đánh giá chất lượng môi trường đất. Những chỉ tiêu này phản ánh khả năng cung cấp dinh dưỡng cho cây trồng và sự phát triển của hệ sinh thái.

II. Vấn Đề Ô Nhiễm Đất Tại Rừng Tràm Mỹ Phước

Ô nhiễm đất tại rừng tràm Mỹ Phước đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến chất lượng môi trường và sức khỏe của hệ sinh thái. Các yếu tố như hoạt động nông nghiệp, khai thác tài nguyên và biến đổi khí hậu đều góp phần làm gia tăng tình trạng ô nhiễm.

2.1. Nguyên Nhân Gây Ô Nhiễm Đất

Hoạt động nông nghiệp không bền vững, sử dụng hóa chất và phân bón không hợp lý là những nguyên nhân chính gây ô nhiễm đất. Ngoài ra, sự xâm nhập của nước mặn cũng làm giảm chất lượng đất.

2.2. Hệ Lụy Của Ô Nhiễm Đất

Ô nhiễm đất không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của cây trồng mà còn tác động tiêu cực đến sức khỏe của động vật và con người. Điều này có thể dẫn đến sự suy giảm đa dạng sinh học và mất cân bằng sinh thái.

III. Phương Pháp Đánh Giá Chất Lượng Môi Trường Đất

Để đánh giá chất lượng môi trường đất tại rừng tràm Mỹ Phước, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc thu thập và phân tích mẫu đất là rất quan trọng để có được kết quả chính xác.

3.1. Phương Pháp Thu Thập Mẫu Đất

Mẫu đất được thu thập từ nhiều vị trí khác nhau trong rừng tràm để đảm bảo tính đại diện. Việc xác định vị trí thu mẫu cần dựa trên các yếu tố như địa hình và loại cây trồng.

3.2. Phương Pháp Phân Tích Mẫu Đất

Các mẫu đất sẽ được phân tích để xác định các chỉ tiêu như pH, độ dẫn điện, hàm lượng dinh dưỡng và chất hữu cơ. Kết quả phân tích sẽ giúp đánh giá chính xác chất lượng môi trường đất.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Chất Lượng Môi Trường Đất Tại Rừng Tràm

Kết quả nghiên cứu cho thấy chất lượng môi trường đất tại rừng tràm Mỹ Phước có sự biến động lớn giữa các mùa. Các chỉ tiêu như pH, độ dẫn điện và hàm lượng dinh dưỡng đều có sự khác biệt rõ rệt.

4.1. Phân Tích Kết Quả Chất Lượng Đất

Kết quả phân tích cho thấy pH đất mùa mưa cao hơn mùa nắng, cho thấy sự ảnh hưởng của nước mưa đến chất lượng đất. Độ dẫn điện cũng có sự thay đổi đáng kể giữa hai mùa.

4.2. So Sánh Chất Lượng Đất Giữa Các Vị Trí

Chất lượng đất tại các vị trí khác nhau trong rừng tràm cũng có sự khác biệt. Điều này cho thấy ảnh hưởng của điều kiện tự nhiên và hoạt động con người đến chất lượng đất.

V. Giải Pháp Bảo Vệ Chất Lượng Môi Trường Đất

Để bảo vệ chất lượng môi trường đất tại rừng tràm Mỹ Phước, cần có các giải pháp quản lý hiệu quả. Việc áp dụng các biện pháp canh tác bền vững và bảo vệ môi trường là rất cần thiết.

5.1. Các Biện Pháp Quản Lý Đất

Cần áp dụng các biện pháp quản lý đất bền vững như giảm thiểu sử dụng hóa chất, cải thiện cấu trúc đất và tăng cường độ phì nhiêu của đất.

5.2. Tăng Cường Giáo Dục Môi Trường

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường đất là rất cần thiết. Các chương trình tuyên truyền và đào tạo sẽ giúp nâng cao nhận thức của người dân.

VI. Kết Luận Và Định Hướng Tương Lai

Đánh giá chất lượng môi trường đất tại rừng tràm Mỹ Phước là một nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo vệ và phát triển bền vững hệ sinh thái. Cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các giải pháp quản lý hiệu quả để đảm bảo chất lượng đất trong tương lai.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu

Nghiên cứu chất lượng môi trường đất không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

6.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Cần có các chính sách và chiến lược phát triển bền vững nhằm bảo vệ chất lượng môi trường đất và duy trì đa dạng sinh học tại rừng tràm Mỹ Phước.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu căn cứ Tỉnh ủy Sóc Trăng tọa lạc trong vùng lõi rừng tràm Mỹ Phước thuộc xã Mỹ Phước, huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng với tổng diện tích tự nhiên đạt 2.708 ha. Đây là khu di tích lịch sử cách mạng cấp quốc gia được công nhận theo Quyết định số 734/QĐ-BVHTT ngày 16/6/1992 của Bộ Văn hóa Thông tin, đồng thời sở hữu hệ sinh thái đất ngập nước đa dạng với 127 loài thực vật bậc cao trên cạn, 8 loài thú, 70 loài chim và 25 loài cá. Tuy nhiên, đặc thù địa hình trũng thấp chỉ cao khoảng 0,2 m so với mực nước biển cùng quá trình phèn hóa mạnh mẽ đang đặt ra nhiều thách thức nghiêm trọng cho chất lượng môi trường đất và sự phát triển của thảm thực vật bản địa.

Nghiên cứu được triển khai nhằm đánh giá toàn diện hiện trạng chất lượng môi trường đất, từ đó xây dựng cơ sở dữ liệu khoa học phục vụ công tác quản lý tài nguyên và định hướng sử dụng đất bền vững. Mục tiêu cụ thể là phân tích sự biến động của 7 chỉ tiêu hóa lý đất cơ bản qua hai mùa nắng và mưa tại 28 vị trí thu mẫu đại diện. Phạm vi nghiên cứu được thực hiện từ tháng 5 đến tháng 12 năm 2018 trên địa bàn huyện Mỹ Tú, nơi chiếm 11,12% diện tích toàn tỉnh Sóc Trăng (tương đương 36.819,26 ha). Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác, hỗ trợ kiểm soát nồng độ độc chất Al3+ và Fe2+, đồng thời đề xuất giải pháp điều tiết thủy lợi nhằm bảo tồn nguyên vẹn 2.708 ha sinh cảnh rừng tràm quý giá.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phát sinh và tiến hóa đất phèn tại vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Theo quá trình phèn hóa, đất phèn được phân chia thành hai phụ nhóm chính: đất phèn tiềm tàng tích lũy khoáng pyrite (FeS2) với hàm lượng có thể đạt tới 10%, và đất phèn hoạt động đặc trưng bởi tầng sinh phèn jarosite xuất hiện khi mực nước ngầm hạ thấp gây oxy hóa vật liệu sinh phèn.

Khung lý thuyết về độ phì nhiêu và độc chất khoáng trong đất được xây dựng dựa trên các tiêu chuẩn phân loại thổ nhưỡng nhiệt đới. Bảy khái niệm và thông số khoa học then chốt được khảo sát gồm:

• Độ chua của đất (pH): Thước đo nồng độ ion H+ quyết định độ hữu dụng của các dưỡng chất khoáng.
• Độ dẫn điện (EC): Phản ánh tổng nồng độ muối hòa tan và áp suất thẩm thấu của dung dịch đất.
• Nhôm trao đổi (Al3+): Độc chất nguy hại nhất trong đất phèn hoạt động sinh ra từ sự phân ly muối nhôm sunfat.
• Sắt tổng số (Fe): Tồn tại dưới các dạng khoáng oxit, hydroxit và chuyển hóa thành ion Fe2+ gây độc trong điều kiện yếm khí.
• Đạm tổng số (TN): Chỉ số đánh giá hàm lượng protein và mùn hữu cơ trong đất.
• Lân tổng số (P2O5): Dưỡng chất đa lượng kiểm soát quá trình quang hợp và trao đổi năng lượng tế bào.
• Chất hữu cơ (CHC): Thành phần cốt lõi duy trì cấu trúc xốp và độ phì nhiêu của đất rừng ngập nước.

Phương pháp nghiên cứu

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 28 vị trí khảo sát thực địa được định vị chuẩn xác bằng thiết bị GPS Garmin cầm tay trên bản đồ nền rừng tràm. Phương pháp lấy mẫu tuân thủ nghiêm ngặt kỹ thuật lấy mẫu đất tầng mặt: tại mỗi vị trí, một ô tiêu chuẩn có diện tích 100 m2 được thiết lập, tiến hành gạt bỏ lớp thực bì trên bề mặt và dùng khoan chuyên dụng thu 3 mẫu đơn ở độ sâu từ 0 đến 40 cm, sau đó trộn đều thành 1 mẫu hỗn hợp đại diện có khối lượng khoảng 1 kg. Đợt thu mẫu mùa nắng được thực hiện vào ngày 11/5/2018 và đợt thu mẫu mùa mưa diễn ra vào ngày 17/8/2018.

Mẫu đất sau khi thu thập được phơi khô tự nhiên trong phòng thí nghiệm từ 7 đến 10 ngày, loại bỏ tạp chất và rây qua lưới 2 mm. Lý do lựa chọn các phương pháp phân tích chuẩn hóa bao gồm:

• Đo pH và EC bằng máy đo điện cực chuyên dụng trong dung dịch trích ly đất với nước cất theo tỷ lệ 1:2,5 nhằm phản ánh chính xác trạng thái ion hòa tan.
• Xác định chất hữu cơ bằng phương pháp Walkley-Black dựa trên phản ứng oxy hóa cacbon bằng hỗn hợp K2Cr2O7 và H2SO4 đậm đặc, đảm bảo độ nhạy cao đối với đất giàu thảm mục hữu cơ.
• Phân tích đạm tổng số bằng phương pháp vô cơ hóa Kjeldahl với hỗn hợp H2SO4 và acid salicylic để chuyển hóa toàn bộ nitơ hữu cơ thành amoni.
• Định lượng lân tổng số bằng phương pháp so màu photphomolybdate với chất khử acid ascorbic ở bước sóng 880 nm sau khi công phá mẫu bằng H2SO4 đậm đặc và HClO4.
• Xác định nhôm trao đổi bằng phương pháp so màu Aluminon sau khi công phá mẫu bằng Na2CO3 và tách loại các cation gây nhiễu; phân tích sắt tổng số bằng phương pháp chuẩn độ KMnO4 sau khi công phá bằng hỗn hợp acid mạnh HF và HClO4.

Dữ liệu thu thập được xử lý thống kê bằng phần mềm MS Excel 2013 và IBM SPSS Statistics 20, áp dụng phân tích phương sai ANOVA và kiểm định Duncan ở mức ý nghĩa p < 0,05 để so sánh sự biến động các chỉ tiêu giữa hai mùa.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực nghiệm trên 28 vị trí mẫu đất mang lại các phát hiện cốt lõi sau:

• Môi trường đất có độ chua cực cao và ổn định quanh năm: Giá trị pH trong mùa nắng dao động từ 2,14 đến 3,78 với giá trị trung bình đạt 3,29; mùa mưa dao động từ 2,34 đến 4,78 với giá trị trung bình đạt 3,48. Kiểm định Duncan cho thấy không có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai mùa (p > 0,05), xác nhận toàn bộ khu vực thuộc nhóm đất phèn hoạt động rất nặng.

• Độ dẫn điện và độc chất nhôm gia tăng mạnh trong mùa nắng: Giá trị EC trung bình mùa nắng đạt 3,064 mS/cm (dao động từ 2,190 đến 5,330 mS/cm), cao hơn 80,9% so với mùa mưa vốn chỉ đạt trung bình 1,693 mS/cm (dao động từ 0,928 đến 3,720 mS/cm). Tương tự, hàm lượng Al3+ trao đổi trung bình mùa nắng đạt 6,54 meq/100g (cao nhất tại vị trí số 4 với 13,69 meq/100g), cao hơn 47,9% so với mùa mưa vốn đạt trung bình 4,42 meq/100g (p < 0,05).

• Độc chất sắt tổng số và độ phì hữu cơ tăng cao trong mùa mưa ngập nước: Hàm lượng Fe tổng số trung bình mùa mưa đạt 2,01% (dao động từ 0,61 đến 4,24%), cao hơn 63,4% so với mùa nắng ở mức 1,23% (p < 0,05). Hàm lượng chất hữu cơ trung bình mùa mưa đạt mức 6,25%, tăng 34,1% so với mùa nắng (4,66%). Đồng thời, hàm lượng đạm tổng số mùa mưa đạt trung bình 0,266%, vượt trội hơn mức 0,206% của mùa nắng và đều đạt ngưỡng giàu đạm (> 0,20%).

• Nghèo kiệt dinh dưỡng lân tổng số: Hàm lượng P2O5 tổng số trung bình trong mùa nắng chỉ đạt 0,055% và mùa mưa đạt 0,059%. Sự chênh lệch này không có ý nghĩa thống kê (p > 0,05), phản ánh tình trạng đất luôn ở mức nghèo lân đến trung bình (< 0,08%).

Thảo luận kết quả

Sự biến động các chỉ tiêu lý hóa đất tại rừng tràm Mỹ Phước chịu sự chi phối chặt chẽ của cơ chế thủy văn ngập - cạn theo mùa. Vào mùa khô, mực nước ngầm rút thấp khiến tầng sinh phèn pyrite bị tiếp xúc trực tiếp với không khí. Quá trình oxy hóa giải phóng lượng lớn H+ và H2SO4 tự do, hòa tan mạnh các khoáng sét alumosilicat để phóng thích ion Al3+ tự do vào dung dịch đất. Điều này giải thích vì sao hàm lượng Al3+ và độ dẫn điện EC tăng vọt trong mùa nắng, làm tăng áp suất thẩm thấu và gây độc trực tiếp cho rễ cây. Ngược lại, vào mùa mưa, điều kiện ngập nước kéo dài tạo ra môi trường yếm khí khử mạnh, thúc đẩy các vi sinh vật kỵ khí khử Fe3+ thành dạng Fe2+ hòa tan, dẫn đến nồng độ Fe tổng số trong dung dịch đất tăng cao rõ rệt.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua hệ thống biểu đồ cột kép so sánh mùa cho từng cặp chỉ tiêu đối lập (Al3+ đối nghịch với Fe tổng, EC đối nghịch với pH), kết hợp ma trận bảng kiểm định Duncan thể hiện các nhóm sai khác chữ cái a và b ở mức ý nghĩa 5%. Việc ứng dụng bản đồ nhiệt GIS cho 28 tọa độ thu mẫu sẽ giúp phân vùng không gian trực quan, xác định các điểm nóng có nguy cơ ngộ độc khoáng cao như vị trí số 2, số 4 và số 12.

So sánh với kết quả nghiên cứu đất rừng tràm tại Trung tâm Nông nghiệp Mùa Xuân, tỉnh Hậu Giang, đất tại rừng tràm Mỹ Phước có độ chua khắc nghiệt hơn rõ rệt (pH trung bình 3,29 - 3,48 so với 4,52) và độ dẫn điện EC cao hơn gấp 1,4 đến 2,5 lần (1,693 - 3,064 mS/cm so với 1,200 mS/cm). Tuy nhiên, hàm lượng chất hữu cơ tại Mỹ Phước lại vượt trội hơn đáng kể (4,66 - 6,25% so với 3,70%), trong khi hàm lượng đạm tổng số duy trì tương đương (~0,25%) và lân tổng số đều ở mức thấp (0,055 - 0,059% so với 0,085%). Môi trường đất chua kết hợp với nồng độ Al3+ và Fe cao đã gây ra hiện tượng cố định lân vô cơ thành các hợp chất photphat sắt và nhôm không tan, tạo nên sự mất cân bằng dinh dưỡng nghiêm trọng giữa đạm và lân.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, 4 nhóm giải pháp kỹ thuật và quản trị môi trường đất được đề xuất thực hiện:

• Điều tiết chế độ thủy văn và ém phèn chủ động: Ban Quản lý Rừng tràm Mỹ Phước cần nâng cấp và vận hành hệ thống cống đập thủy lợi nhằm duy trì mực nước ngập chân tràm tối thiểu từ 20 đến 30 cm trong suốt mùa khô. Biện pháp này ngăn chặn quá trình oxy hóa tầng sinh phèn, đặt mục tiêu khống chế hàm lượng Al3+ trao đổi dưới ngưỡng 5,00 meq/100g và giảm độ dẫn điện EC xuống dưới 1,600 mS/cm trong khung thời gian 12 tháng.

• Khử chua và bổ sung dinh dưỡng lân chuyên biệt: Ban Quản lý phối hợp với Trạm Khuyến nông huyện Mỹ Tú triển khai bón thử nghiệm phân lân nung chảy kết hợp vôi nông nghiệp (CaCO3) với liều lượng từ 400 đến 600 kg/ha tại các phân khu có hàm lượng lân nghèo (< 0,05%). Giải pháp này nhằm mục tiêu nâng pH đất lên trên 4,50 và tăng tỷ lệ lân hữu dụng lên trên 0,08% trong giai đoạn từ năm 2019 đến năm 2021.

• Xử lý lớp thảm mục và cải thiện độ thoáng khí tầng mặt: Lực lượng kiểm lâm và nhân sự bảo vệ rừng tiến hành dọn tỉa cục bộ lớp thực bì dày tại các ô trũng có nồng độ Fe cao, khơi thông các rãnh thoát nước mặt định kỳ 6 tháng một lần. Việc cung cấp oxy giúp hạn chế môi trường yếm khí sinh độc chất Fe2+, hỗ trợ vi sinh vật hiếu sinh phân giải thảm mục thành mùn hữu dụng.

• Thiết lập hệ thống quan trắc số hóa ứng dụng GIS: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Sóc Trăng chủ trì phối hợp với các viện trường xây dựng cơ sở dữ liệu WebGIS quản lý chất lượng đất từ 28 điểm GPS đã thiết lập. Kế hoạch quan trắc định kỳ 2 lần/năm (vào tháng 5 và tháng 8) cần được duy trì thường xuyên từ năm 2019 nhằm cảnh báo sớm rủi ro suy thoái đất và nguy cơ cháy rừng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và dữ liệu thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Ban Quản lý Rừng tràm và Khu di tích lịch sử Mỹ Phước: Cung cấp bản đồ phân bố 7 chỉ tiêu thổ nhưỡng tại 28 vị trí để hoạch định phương án trữ nước phòng cháy chữa cháy rừng trong mùa khô mà không làm bộc phát độc chất phèn, bảo vệ an toàn cho 2.708 ha diện tích rừng và di tích lịch sử quốc gia.

• Cán bộ kỹ thuật Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Sóc Trăng: Sử dụng dữ liệu hiện trạng độ chua và độ mặn đất để xây dựng quy hoạch nông - lâm nghiệp bền vững cho 36.819,26 ha đất tự nhiên huyện Mỹ Tú, tích hợp vào các dự án trọng điểm như Dự án Nông nghiệp bền vững VnSAT.

• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý Môi trường, Khoa học Đất: Tham khảo quy trình lấy mẫu chuẩn hóa theo ô tiêu chuẩn 100 m2, các phương pháp phân tích hóa lý chuyên sâu (Walkley-Black, Kjeldahl, Aluminon) và mô hình phân tích phương sai SPSS làm tài liệu học thuật đối chiếu cho các đề tài nghiên cứu đất ngập nước.

• Các nhà bảo tồn đa dạng sinh học và chuyên gia phát triển sinh kế lâm nghiệp: Ứng dụng quy luật tương tác giữa các dưỡng chất N-P và độc chất Al-Fe để thiết kế mô hình phát triển sinh vật bản địa, nuôi ong mật dưới tán rừng và bảo vệ sinh cảnh cho 127 loài thực vật cùng 70 loài chim quý hiếm.

Câu hỏi thường gặp

• Vì sao độ dẫn điện EC trong đất rừng tràm Mỹ Phước vào mùa nắng lại cao hơn đáng kể so với mùa mưa? Trong mùa nắng, mực nước rút cạn làm tăng tốc độ bốc hơi nước bề mặt, kết hợp quá trình oxy hóa khoáng sét giải phóng nhiều ion tự do như Al3+, Fe3+, H+ và SO42-. Nồng độ muối hòa tan tích tụ đậm đặc khiến EC mùa nắng đạt trung bình 3,064 mS/cm, trong khi mùa mưa lượng nước mưa tự nhiên pha loãng nồng độ ion giúp EC giảm 44,7% xuống còn 1,693 mS/cm.

• Tại sao hàm lượng đạm tổng số trong đất đạt mức giàu nhưng cây tràm vẫn có biểu hiện hạn chế sinh trưởng? Dù hàm lượng đạm tổng số đạt mức giàu từ 0,206% đến 0,266%, hơn 95% lượng đạm này tồn tại dưới dạng hợp chất hữu cơ khó tiêu trong thảm mục chưa phân hủy. Đồng thời, độ chua quá cao với pH trung bình dưới 3,50 đã ức chế hoạt động của vi sinh vật khoáng hóa, khiến cây không thể hấp thu trực tiếp đạm vô cơ.

• Hàm lượng nhôm trao đổi Al3+ gây ảnh hưởng cụ thể như thế nào đến môi trường đất rừng? Nhôm trao đổi đạt mức cao trong mùa nắng (trung bình 6,54 meq/100g, cá biệt đạt 13,69 meq/100g tại điểm số 4). Khi nồng độ Al3+ hòa tan vượt ngưỡng, ion này gây ngộ độc hệ rễ cây tràm, đồng thời phản ứng mạnh với gốc photphat tạo thành muối nhôm photphat không tan, gây ra tình trạng cố định và làm nghèo kiệt lân hữu dụng.

• Nguyên nhân nào khiến lân tổng số trong đất ở cả hai mùa đều rơi vào mức nghèo đến trung bình? Lân tổng số chỉ dao động từ 0,055% đến 0,059% do hai nguyên nhân chính: bản chất trầm tích đất phèn vùng ngập trũng hình thành từ khoáng nghèo lân tự nhiên, kết hợp môi trường pH cực thấp khiến lượng lân hữu cơ sau khoáng hóa nhanh chóng bị cố định hoàn toàn bởi các ion tự do Al3+ và Fe2+.

• Biện pháp giữ nước ngập chân tràm trong mùa khô mang lại lợi ích gì cho chất lượng đất? Giữ lớp nước mặt từ 20 đến 30 cm giúp ngăn oxy không khí thâm nhập vào tầng pyrite, chặn đứng phản ứng sinh hóa tạo acid sulfuric và hạn chế Al3+ hòa tan. Nhờ đó, phương pháp này kiểm soát chỉ số EC không tăng vọt, bảo vệ kết cấu đất và duy trì độ phì hữu cơ ổn định.

Kết luận

• Đất tại rừng tràm Mỹ Phước mang đặc tính phèn hoạt động chua nhiều, giá trị pH duy trì ở mức rất thấp trong cả mùa nắng (3,29) và mùa mưa (3,48).
• Độ dẫn điện EC và hàm lượng nhôm trao đổi Al3+ tăng cao nghiêm trọng trong mùa khô (lần lượt đạt 3,064 mS/cm và 6,54 meq/100g), gây nguy cơ ngộ độc khoáng cho thực vật.
• Mùa mưa tạo môi trường yếm khí làm gia tăng độc chất sắt tổng số (2,01%), đồng thời tích lũy hàm lượng chất hữu cơ (6,25%) và đạm tổng số (0,266%) ở mức giàu.
• Đất rơi vào tình trạng mất cân đối dinh dưỡng sâu sắc do hàm lượng lân tổng số bị cố định và nghèo kiệt (0,055 - 0,059%) dưới tác động của độ chua và kim loại hòa tan.
• Công tác quản trị môi trường đất đòi hỏi phải chuyển dịch từ bị động sang kiểm soát thủy văn chủ động, kết hợp bón lân nung chảy khử chua và số hóa dữ liệu GIS.

Luận văn đã đóng góp bộ cơ sở dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác đầu tiên về 7 thông số lý hóa đất tại Di tích Lịch sử Rừng tràm Mỹ Phước. Lộ trình tiếp theo trong giai đoạn 2019 - 2022 cần tập trung xây dựng trạm quan trắc tự động và thử nghiệm các mô hình bón phân cải tạo đất. Các cơ quan quản lý và nhà khoa học cần đẩy mạnh ứng dụng ngay các giải pháp điều tiết nước và kỹ thuật lâm sinh bền vững nhằm bảo tồn trọn vẹn tài nguyên đất và hệ sinh thái rừng ngập phèn độc đáo này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Đối với tất cả các quốc gia, đất đai là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là bộ phận hợp thành quan trọng của môi trường sống, là nơi mà các hệ sinh thái đã và đang tồn tại và phát triển, là địa bàn phân bố và tổ chức các hoạt động kinh tế - xã hội, an ninh quốc phòng. Khu căn cứ Tỉnh ủy Sóc Trăng (được gọi tắt trong thời chiến là Căn cứ Mỹ Phước) căn cứ này được xây dựng trong khu rừng tràm thuộc xã Mỹ Phước. Trước đây, nơi đây chỉ là cánh đồng hoang vu đầy cỏ dại, rộng hàng chục ngàn ha, sau đó người dân đến đây khai phá, định cư và lập ấp. Pháp đẩy mạnh khai thác tài nguyên, chiếm đất nông sản, bắt nhân dân đào kênh gạch và trồng tràm.

Có thể nói Căn cứ Mỹ Phước lúc bấy giờ là nơi đứng chân chỉ đạo của Tỉnh ủy Sóc Trăng, góp phần quan trọng trong công cuộc kháng chiến chung của cả nước đánh bại chủ nghĩa thực dân Pháp. Với những giá trị và ý nghĩa lịch sử ngày 16/6/1992, Bộ văn hóa thông tin ra quyết định số 734/QĐ-BVHTT công nhận Khu căn cứ Tỉnh ủy là Di tích Lịch sử cách mạng cấp quốc gia. Rừng tràm có vai trò rất quan trọng là hệ sinh thái của nhiều loài động – thực vật sinh sống và phát triển vì rừng tràm có nhiều chất hữu cơ trong đất, có tác dụng thúc đẩy sự hoạt động của các vi khuẩn yếm khí trong đất (Võ Thị Gương, 2010). Nếu có sự thay đổi về đời sống thì nguy cơ đa dạng sinh học sẽ bị thay đổi theo.

Nguyên nhân sự thay đổi đó là do khai thác, săn bắt, biến đổi khí hậu hay sự xâm nhập của sinh vật ngoại lai, sự biến mất và xuống cấp môi trường sống tự nhiên là mối đe dọa lớn nhất đối với đa dạng sinh học. Bên cạnh đó, một số chất được sinh ra trong quá trình phân hủy chất hữu cơ dưới nước, trong điều kiện yếm khí cũng gây độc đối với đời sống sinh vật và thủy sinh, cản trở quá trình hô hấp của các loài thủy sản (Andrew Lazur, 2007). Từ sự biến đổi tính chất của đất sẽ tác động ngược lại đối với sự sinh trưởng và phát triển của thực vật, động vật theo chuỗi thức ăn dẫn đến mất môi trường sống và đồng thời mất đi sự đa dạng (gen). Trần Thị Loan Anh (MSSV: B1508920) 1 Luận Văn Tốt Nghiệp Ngành Quản Lý Tài Nguyên & Môi Trường Với những giá trị, ý nghĩa lịch sử của khu căn cứ và sự phát triển của rừng tràm thì đề tài “ Đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường đất tại rừng tràm Mỹ Phước – Sóc Trăng.” được thực hiện nhằm để giúp cho công tác quản lý chất lượng đất và bảo tồn đa dạng sinh học tại rừng tràm Mỹ Phước được tốt hơn.2 MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 1.1 Mục tiêu tổng quát Đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường đất để làm cơ sở cho công tác quản lý và định hướng sử dụng đất tại rừng tràm Mỹ Phước, huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng.2 Mục tiêu cụ thể Đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường đất tại rừng tràm Mỹ Phước, huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng.

Đề ra những phương hướng, giải pháp hợp lí để nâng cao chất lượng môi trường đất phục vụ cho công tác quản lý tại rừng tràm Mỹ Phước, huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng.3 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Thu thập thông tin từ ban quản lý về hiện trạng rừng, bản đồ nền và khảo sát sơ bộ về hiện trạng rừng, ghi nhận đặc điểm rừng tràm. Xác định vị trí dự kiến thu mẫu trên bản đồ, khảo sát thực địa các điểm đã chọn trên bản đồ và định vị bằng công cụ GPS. Sau đó, đưa vị trí khảo sát này lên bản đồ nền và căn cứ vào các tọa độ đã định vị ở lần khảo sát đó, để các lần thu mẫu sau có thể đến đúng vị trí tọa độ đã xác định. Thu mẫu và phân tích các chỉ tiêu: pH, độ dẫn điện (EC), Nitơ tổng, Photpho tổng, nhôm trao đổi, sắt tổng và chất hữu cơ.

Đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường đất tại rừng tràm Mỹ Phước, huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng. Đề xuất phương hướng quản lý đất tại rừng tràm Mỹ Phước, huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng. Trần Thị Loan Anh (MSSV: B1508920) 2 Luận Văn Tốt Nghiệp Ngành Quản Lý Tài Nguyên & Môi Trường CHƯƠNG 2. LƯỢC KHẢO TÀI LIỆU 2.1 GIỚI THIỆU VỀ HUYỆN MỸ TÚ 2.1 Điều kiện tự nhiên 2.1 Vị trí địa lý Huyện Mỹ Tú có tổng diện tích đất tự nhiên là 36.819,26 ha chiếm 11,12% diện tích đất tự nhiên của tỉnh, bao gồm 8 xã và 1 Thị trấn: Thị trấn Huỳnh Hữu Nghĩa, các xã Long Hưng, Hưng Phú, Mỹ Hương, Mỹ Tú, Mỹ Phước, Thuận Hưng, Mỹ Thuận và Phú Mỹ.

Huyện Mỹ Tú giáp ranh với 5 huyện thuộc 2 tỉnh, cụ thể như sau: - Phía Đông giáp với Thành phố Sóc Trăng, huyện Châu Thành và huyện Mỹ Xuyên. - Phía Tây giáp với huyện Long Mỹ (tỉnh Hậu Giang), huyện Ngã Năm và huyện Thạnh Trị. - Phía Nam giáp huyện Thạnh Trị, Ngã Năm và huyện Mỹ Xuyên. - Phía Bắc giáp với huyện Long Mỹ (tỉnh Hậu Giang) và huyện Châu Thành.1 Bản đồ hành chính huyện Mỹ Tú (Nguồn: báo cáo công tác bảo vệ môi trường năm 2017 huyện Mỹ Tú, tỉnh Sóc Trăng) Trần Thị Loan Anh (MSSV: B1508920) 3 Luận Văn Tốt Nghiệp Ngành Quản Lý Tài Nguyên & Môi Trường Toàn huyện có 4 nhóm đất chính rất thuận lợi để phát triển nông nghiệp: nhóm đất phèn chủ yếu sử dụng cho việc trồng tràm và một số cây chịu phèn như khóm, mía,… Nhóm đất phù sa là loại đất chịu ảnh hưởng của kênh xáng Phụng Hiệp không có phèn, mặn.

Nhóm đất giồng cát được cấu tạo bởi cát mịn thường có dạng vòng cung kéo dài và nhóm đất nhân tác được hình thành trong quá trình canh tác của con người và sự tác động cơ giới hóa,… Chủ yếu là thổ canh, thổ cư, đất vườn đã được lên líp, phân bố rộng khắp các xã trong huyện.2 Đặc điểm địa hình Huyện có địa hình đồng bằng thấp, cao 0,2 m so với mực nước biển; phía Tây Nam trũng ngập nước có rừng tràm, đất phèn.3 Khí hậu Huyện nằm trong khu vực ĐBSCL nên mang những nét đặc trưng của khí hậu đồng bằng châu thổ và chịu ảnh hưởng khí hậu nhiệt đới gió mùa, có 2 mùa mưa nắng rõ rệt, gió mùa Tây Nam được hình thành từ tháng 5 đến tháng 10; gió mùa Đông Bắc được hình thành từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau. Tốc độ gió trung bình/năm là 3,9 m/s, trung bình tháng lớn nhất là 4,9 m/s, trung bình tháng nhỏ nhất là 3,1 m/s.4 Sông ngòi Huyện có hệ thống kênh gạch chằn chịt, các kênh Quản lộ Phụng Hiệp và Nhu Gia là hệ thống cung cấp nước chủ yếu cho vùng. Trần Thị Loan Anh (MSSV: B1508920) 4 Luận Văn Tốt Nghiệp Ngành Quản Lý Tài Nguyên & Môi Trường 2.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 2.1 Điều kiện kinh tế Huyện Mỹ Tú có tài nguyên sinh vật đa dạng và phong phú, rất có ít cho sự phát triển kinh tế của vùng. Nổi bật nhất là tài nguyên thủy sản và tài nguyên rừng.

+ Tài nguyên thủy sản: nhờ hệ thống kênh mương chằn chịt với tổng chiều dài các tuyến kênh mương là 1. Do đó, tài nguyên thủy sản khá đa dạng và phong phú, đa số là các loại thủy sản nước ngọt, có một phần nhỏ thủy sản nước lợ như tôm sú được nuôi ở khu vực ngoài đê có lợi thế trong việc chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp trên phạm vị toàn huyện. Các loại thủy sản có giá trị kinh tế cao như cá tra, cá mè vinh, cá rô phi, cá rô đồng, cá trê lai, tôm càng xanh, tôm sú, ba ba, rùa,…. + Tài nguyên rừng: rừng được trồng trên diện tích đất lâm nghiệp kém hiệu quả với diện tích là 1.050 ha, tập trung ở các lâm trường thuộc các phân trường Sóc Trăng, Mỹ Phước, Phú Lợi và rải rác ở Long Hưng, Hưng Phú, chủ yếu là trồng tràm, bạch đàn, xà cừ; ngoài giá trị kinh tế, còn có giá trị rất lớn trong công tác phòng hộ và bảo vệ môi trường, là nơi cư trú của các loài sinh vật có giá trị như: ong, rùa, rắn và các loài cá, tôm, cua,…đặc biệt có mô hình trồng tràm kết hợp với nuôi ong cho hiệu quả kinh tế cao.

Mỹ Tú là huyện có diện tích sản xuất lúa lớn nhất tỉnh Sóc Trăng. Huyện tập trung khai thác lợi thế, tiềm năng để nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp. Nhất là chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi, tăng cường phối hợp với các nhà khoa học hướng dẫn, tập huấn chuyên môn, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật cho nông dân vào sản xuất; Thực hiện tái cơ cấu mùa vụ theo hướng giảm diện tích lúa thu đông và xuân hè để chuyển sang cây trồng khác, duy trì các mô hình cánh đồng sản xuất tập trung, tiếp tục mở rộng diện tích cánh đồng mẫu lớn. Nhờ vậy đã giúp nông dân phá thế độc canh cây lúa, làm ra nhiều sản phẩm chất lượng cao, góp phần cải thiện đời sống nhân dân và từng bước hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn theo hướng phát triển bền vững.

Ngoài ra, trên địa bàn huyện đã triển khai thực hiện các dự án như: Dự án sản xuất nông nghiệp bền vững VnSAT, dự án lúa đặc sản, kế hoạch nhân giống lúa xác nhận, dự án hỗ trợ nông nghiệp cacbon thấp; Hỗ trợ con giống thủy sản cho hộ dân Trần Thị Loan Anh (MSSV: B1508920) 5 Luận Văn Tốt Nghiệp Ngành Quản Lý Tài Nguyên & Môi Trường thuộc các xã vùng trũng thực hiện mô hình nuôi cá đồng để thay thế vụ lúa Thu đông không hiệu quả. Đã góp phần rất lớn vào việc triển khai thực hiện đề án tái cơ cấu nông nghiệp trên cây lúa của huyện.2 Điều kiện xã hội Giáo dục - Đào tạo: Hiện nay mầm non có 46 điểm, cấp tiểu học 58 điểm, cấp trung học cơ sở 10 điểm. Năm học 2017 - 2018, toàn huyện huy động 22.618 học sinh, đạt 102,39%. Trong đó, mầm non 3.994 học sinh, nhà trẻ 191 học sinh, tiểu học 10.045 học sinh, trung học cơ sở 6.221 học sinh, trung học phổ thông 2.217 học sinh Văn hóa - Thông tin: Tăng cường công tác tuyên truyền, thông tin tình hình kinh tế, chính trị và ý nghĩa các ngày lễ, tết trong năm.

Tổ chức các hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao thiết thực mừng Đảng, mừng xuân.