Luận văn thạc sĩ tâm lý học đánh giá và can thiệp một trường hợp có rối loạn lo âu ở độ tuổi vị thành niên theo tiếp cận nhận thức hành vi

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tâm lý học đánh giá và can thiệp một trường hợp có rối loạn lo âu ở độ tuổi vị thành niên theo tiếp, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Phương Thảo
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Thu Hương
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Tâm lý học lâm sàng
• Đề tài: Đánh giá và can thiệp rối loạn lo âu ở vị thành niên theo tiếp cận nhận thức - hành vi
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu về rối loạn lo âu
• 1.1.1. Các nghiên cứu dịch tễ về rối loạn lo âu
• 1.1.2. Các nghiên cứu về hiệu quả của phương pháp đánh giá, can thiệp đối với rối loạn lo âu
• 1.2. Khái niệm
• 1.2.1. Khái niệm trẻ vị thành niên
• 1.2.2. Khái niệm rối loạn lo âu
• 1.2.3. Tiêu chuẩn chẩn đoán theo DSM-5 (2013)
• 1.2.4. Rối loạn lo âu lan tỏa ở trẻ vị thành niên
• 1.2.5. Khái niệm trị liệu tâm lý theo tiếp cận nhận thức - hành vi
• 1.2.6. Các kỹ thuật theo tiếp cận nhận thức - hành vi để can thiệp rối loạn lo âu
• 1.3. Các phương pháp đánh giá và can thiệp được sử dụng trong luận văn
• 1.3.1. Các công cụ được sử dụng trong đánh giá
• 1.3.2. Các kỹ thuật trị liệu sử dụng trong can thiệp
• 1.4. Tiểu kết chương I
• 2. CHƯƠNG II: ĐÁNH GIÁ & CAN THIỆP MỘT CA LÂM SÀNG
• 2.1. Thông tin chung về thân chủ
• 2.1.1. Các mối quan hệ xã hội
• 2.1.2. Tiền sử y tế
• 2.1.3. Bối cảnh gặp gỡ thân chủ
• 2.2. Các vấn đề đạo đức
• 2.2.1. Đạo đức trong tiếp nhận ca lâm sàng
• 2.2.2. Đạo đức trong sử dụng các công cụ đánh giá
• 2.2.3. Đạo đức trong can thiệp trị liệu
• 2.3. Đánh giá
• 2.3.1. Mô tả ca
• 2.3.2. Kết quả đánh giá ban đầu
• 2.3.3. Định hình trường hợp
• 2.4. Kế hoạch can thiệp
• 2.4.1. Mục tiêu đầu ra
• 2.4.2. Mục tiêu quá trình
• 2.5. Quá trình làm việc
• 2.5.1. Giai đoạn 1: Đánh giá & Thu thập thông tin
• 2.5.2. Giai đoạn 2: Can thiệp tâm lý
• 2.5.3. Giai đoạn 3: Kết thúc và theo dõi sau can thiệp
• 2.6. Đánh giá hiệu quả sau can thiệp
• 2.7. Kết quả đánh giá
• 2.8. Kết thúc và kế hoạch theo dõi sau can thiệp
• 2.9. Tự đánh giá về chất lượng can thiệp
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 3. Kết luận
• 4. Khuyến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Giới thiệu về rối loạn lo âu ở vị thành niên

Rối loạn lo âu ở vị thành niên là một vấn đề tâm lý nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ. Theo WHO, khoảng 3,63% dân số thế giới mắc rối loạn lo âu, trong đó tỷ lệ ở trẻ vị thành niên cao hơn, lên đến 6,5%. Rối loạn này không chỉ gây ra những khó khăn trong cuộc sống hàng ngày mà còn có thể dẫn đến các vấn đề nghiêm trọng hơn như trầm cảm và hành vi tự sát. Việc đánh giá và can thiệp kịp thời là rất cần thiết để giúp trẻ vượt qua những khó khăn này. Các phương pháp trị liệu nhận thức - hành vi (CBT) đã được chứng minh là hiệu quả trong việc can thiệp rối loạn lo âu, giúp trẻ thay đổi cách suy nghĩ và hành vi không thích ứng.

1.1. Tình hình rối loạn lo âu ở vị thành niên

Rối loạn lo âu ở vị thành niên thường biểu hiện qua các triệu chứng như lo lắng quá mức, sợ hãi không hợp lý và cảm giác căng thẳng. Theo nghiên cứu, tỷ lệ trẻ vị thành niên mắc rối loạn lo âu ngày càng gia tăng, đặc biệt trong bối cảnh xã hội hiện đại với nhiều áp lực. Các yếu tố như áp lực học tập, mối quan hệ xã hội và sự thay đổi sinh lý trong giai đoạn dậy thì có thể góp phần làm tăng nguy cơ mắc rối loạn này. Việc nhận diện và can thiệp sớm là rất quan trọng để ngăn chặn những hệ lụy lâu dài cho sức khỏe tâm thần của trẻ.

II. Phương pháp đánh giá rối loạn lo âu

Đánh giá rối loạn lo âu ở vị thành niên thường sử dụng nhiều công cụ khác nhau để xác định mức độ và loại rối loạn. Các phương pháp như phỏng vấn lâm sàng, quan sát hành vi và các thang đo tự báo cáo như DASS-21, GAD-7, và Zung SAS được sử dụng rộng rãi. Những công cụ này giúp xác định các triệu chứng cụ thể và mức độ nghiêm trọng của rối loạn lo âu. Việc sử dụng các công cụ đánh giá này không chỉ giúp trong việc chẩn đoán mà còn trong việc theo dõi hiệu quả của các can thiệp tâm lý. Đặc biệt, thang đo DASS-21 đã được chứng minh là phù hợp và đáng tin cậy cho nhóm tuổi vị thành niên tại Việt Nam.

2.1. Các công cụ đánh giá

Các công cụ đánh giá như DASS-21, GAD-7 và Zung SAS đều có những ưu điểm riêng. DASS-21 giúp sàng lọc triệu chứng trầm cảm, lo âu và căng thẳng, trong khi GAD-7 tập trung vào các triệu chứng của rối loạn lo âu lan tỏa. Zung SAS cũng là một công cụ hữu ích để nhận diện các rối loạn lo âu. Những công cụ này không chỉ giúp xác định tình trạng hiện tại của trẻ mà còn cung cấp thông tin quan trọng cho việc lập kế hoạch can thiệp phù hợp.

III. Can thiệp rối loạn lo âu theo tiếp cận nhận thức hành vi

Can thiệp rối loạn lo âu theo tiếp cận nhận thức - hành vi (CBT) đã được chứng minh là một trong những phương pháp hiệu quả nhất. CBT giúp trẻ nhận diện và thay đổi những suy nghĩ tiêu cực, từ đó giảm bớt cảm giác lo âu. Các kỹ thuật như phơi nhiễm và điều chỉnh nhận thức được áp dụng để giúp trẻ đối mặt với nỗi sợ hãi và phát triển các kỹ năng đối phó. Nghiên cứu cho thấy, hiệu quả của CBT không chỉ được duy trì ngay sau can thiệp mà còn kéo dài trong thời gian dài sau đó. Việc áp dụng CBT trong can thiệp rối loạn lo âu ở vị thành niên không chỉ giúp cải thiện triệu chứng mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống của trẻ.

3.1. Kỹ thuật can thiệp

Các kỹ thuật can thiệp trong CBT bao gồm phơi nhiễm, điều chỉnh nhận thức và kỹ năng giải quyết vấn đề. Phơi nhiễm giúp trẻ tiếp xúc dần dần với những tình huống gây lo âu, từ đó giảm bớt cảm giác sợ hãi. Điều chỉnh nhận thức giúp trẻ nhận diện và thay đổi những suy nghĩ sai lệch, từ đó cải thiện cảm xúc và hành vi. Kỹ năng giải quyết vấn đề giúp trẻ phát triển khả năng đối phó với các tình huống khó khăn trong cuộc sống. Những kỹ thuật này đã được chứng minh là hiệu quả trong việc giảm triệu chứng lo âu và cải thiện tâm trạng cho trẻ vị thành niên.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu về rối loạn lo âu ở vị thành niên cho thấy sự cần thiết phải có những can thiệp kịp thời và hiệu quả. Việc áp dụng các phương pháp trị liệu nhận thức - hành vi đã chứng minh được tính hiệu quả trong việc giảm triệu chứng lo âu và cải thiện chất lượng cuộc sống cho trẻ. Cần có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các chuyên gia tâm lý để tạo ra một môi trường hỗ trợ cho trẻ. Khuyến nghị cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp can thiệp mới, đồng thời nâng cao nhận thức của cộng đồng về rối loạn lo âu ở vị thành niên.

4.1. Đề xuất cho các nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các phương pháp can thiệp khác nhau, cũng như tìm hiểu sâu hơn về các yếu tố nguy cơ và bảo vệ liên quan đến rối loạn lo âu ở vị thành niên. Cần có các nghiên cứu dài hạn để theo dõi sự phát triển của trẻ sau can thiệp, từ đó đưa ra các khuyến nghị phù hợp cho việc chăm sóc sức khỏe tâm thần cho nhóm đối tượng này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rối loạn lo âu là một trong những vấn đề sức khỏe tâm thần phổ biến trên toàn cầu, ảnh hưởng đến khoảng 3,6% dân số thế giới theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2017. Đặc biệt, nhóm trẻ vị thành niên từ 10 đến 19 tuổi có tỷ lệ mắc rối loạn lo âu cao hơn mức trung bình, khoảng 6,5% theo một nghiên cứu siêu phân tích năm 2015. Ở Việt Nam, một nghiên cứu năm 2013 trên 1159 học sinh cấp 3 cho thấy 22,8% có triệu chứng đủ để chẩn đoán rối loạn lo âu, trong khi 41,1% có triệu chứng trầm cảm. Rối loạn lo âu không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe tâm thần mà còn gây ra những khó khăn trong học tập, giao tiếp và các hoạt động xã hội của thanh thiếu niên.

Luận văn này tập trung đánh giá và can thiệp một trường hợp rối loạn lo âu lan tỏa ở độ tuổi vị thành niên theo tiếp cận nhận thức - hành vi (CBT). Mục tiêu nghiên cứu nhằm áp dụng các kỹ thuật trị liệu nhận thức - hành vi để giảm các triệu chứng lo âu, thay đổi các niềm tin tiêu cực và cải thiện các mối quan hệ xã hội của thân chủ. Nghiên cứu được thực hiện tại Hà Nội trong năm 2021, với phạm vi tập trung vào một trường hợp cụ thể nhằm làm rõ hiệu quả của phương pháp can thiệp này.

Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp bằng chứng thực tiễn về hiệu quả của CBT trong điều trị rối loạn lo âu ở thanh thiếu niên, góp phần nâng cao chất lượng can thiệp tâm lý tại Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp can thiệp phù hợp với đặc điểm tâm lý của nhóm tuổi này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết về rối loạn lo âu theo DSM-5 và mô hình trị liệu nhận thức - hành vi (CBT). Theo DSM-5, rối loạn lo âu lan tỏa được đặc trưng bởi lo âu quá mức kéo dài ít nhất 6 tháng, khó kiểm soát và gây ảnh hưởng đến chức năng xã hội, học tập. Các triệu chứng bao gồm mất thư giãn, mệt mỏi, khó tập trung, rối loạn giấc ngủ và căng thẳng cơ.

Mô hình CBT dựa trên giả thuyết rằng suy nghĩ, cảm xúc và hành vi có mối quan hệ tương tác lẫn nhau. Rối loạn lo âu xuất phát từ các suy nghĩ phi chức năng và niềm tin sai lệch, dẫn đến cảm xúc tiêu cực và hành vi né tránh. Trị liệu nhận thức - hành vi tập trung vào việc nhận diện, thách thức và thay thế các suy nghĩ tiêu cực, đồng thời phát triển kỹ năng điều chỉnh cảm xúc và hành vi thích ứng.

Ba khái niệm chính được sử dụng trong nghiên cứu gồm: (1) Rối loạn lo âu lan tỏa, (2) Tiếp cận nhận thức - hành vi, (3) Kỹ thuật phơi nhiễm và tái cấu trúc nhận thức.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp nghiên cứu lâm sàng mô tả một trường hợp cụ thể. Nguồn dữ liệu chính là thông tin thu thập từ thân chủ nữ, 18 tuổi, sinh viên năm đầu, có biểu hiện rối loạn lo âu lan tỏa nghiêm trọng. Các công cụ đánh giá bao gồm thang đo DASS-21, GAD-7, Zung SAS và Perceived Stress Scale (PSS), được sử dụng để đánh giá mức độ lo âu, trầm cảm và căng thẳng trước và sau can thiệp.

Phương pháp phân tích chủ yếu là phân tích định tính dựa trên quá trình hỏi chuyện lâm sàng, quan sát và đánh giá kết quả trắc nghiệm. Quá trình nghiên cứu kéo dài khoảng 3 tháng, gồm ba giai đoạn: đánh giá và thu thập thông tin, can thiệp tâm lý theo CBT, và theo dõi sau can thiệp.

Cỡ mẫu là một trường hợp điển hình được lựa chọn theo tiêu chí có biểu hiện rối loạn lo âu lan tỏa rõ rệt, có mong muốn tham gia trị liệu và hợp tác trong quá trình nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Mức độ lo âu và trầm cảm nghiêm trọng: Kết quả thang đo DASS-21 cho thấy thân chủ có điểm trầm cảm 34, lo âu 30 và căng thẳng 40, đều ở mức nghiêm trọng. Thang GAD-7 ghi nhận 15 điểm, tương ứng với mức lo âu nghiêm trọng. Điều này phản ánh rõ ràng tình trạng rối loạn lo âu lan tỏa ở thân chủ.

2. Ảnh hưởng tiêu cực đến chức năng xã hội và học tập: Thân chủ gặp khó khăn trong giao tiếp xã hội, đặc biệt là trong môi trường học tập mới, với biểu hiện né tránh phát biểu, khó hòa nhập nhóm và cảm giác cô lập. Khoảng 22,8% học sinh Việt Nam có triệu chứng lo âu tương tự, cho thấy tính phổ biến của vấn đề này.

3. Hiệu quả của can thiệp CBT: Sau quá trình trị liệu kéo dài 12 tuần, thân chủ có sự cải thiện rõ rệt về mức độ lo âu và trầm cảm, giảm điểm số trên các thang đo và tăng khả năng kiểm soát cảm xúc. Các kỹ thuật như tái cấu trúc nhận thức, phơi nhiễm tưởng tượng và kỹ năng thư giãn được áp dụng hiệu quả.

4. Thay đổi niềm tin và hành vi tiêu cực: Qua các phiên trị liệu, thân chủ nhận diện và thay thế các suy nghĩ sai lệch như tư duy phân cực, chú ý chọn lọc vào tiêu cực, từ đó cải thiện thái độ và hành vi trong các mối quan hệ xã hội.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của rối loạn lo âu ở thân chủ được xác định là do trải nghiệm tiêu cực trong môi trường học tập mới, kết hợp với yếu tố sinh học của giai đoạn vị thành niên và áp lực gia đình. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy yếu tố môi trường và sinh học đóng vai trò quan trọng trong phát triển rối loạn lo âu.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, hiệu quả của CBT trong việc giảm triệu chứng lo âu và trầm cảm ở thanh thiếu niên được khẳng định, với cải thiện duy trì ít nhất 12 tháng sau can thiệp. Việc áp dụng kỹ thuật phơi nhiễm tưởng tượng và tái cấu trúc nhận thức giúp thân chủ thay đổi cách nhìn nhận và phản ứng với các tình huống gây lo âu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh điểm số các thang đo trước và sau can thiệp, cũng như bảng mô tả các kỹ thuật trị liệu đã sử dụng và kết quả đạt được. Điều này giúp minh họa rõ ràng hiệu quả của phương pháp và tiến trình cải thiện của thân chủ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo chuyên sâu về CBT cho các nhà tâm lý học lâm sàng nhằm nâng cao năng lực can thiệp rối loạn lo âu ở thanh thiếu niên, với mục tiêu cải thiện tỷ lệ thành công can thiệp lên ít nhất 80% trong vòng 1 năm.

2. Phát triển các chương trình hỗ trợ tâm lý tại trường học, tập trung vào kỹ năng nhận diện và quản lý lo âu cho học sinh, nhằm giảm tỷ lệ lo âu nghiêm trọng xuống dưới 15% trong 3 năm tới.

3. Xây dựng hệ thống tư vấn trực tuyến và hỗ trợ từ xa để thanh thiếu niên dễ dàng tiếp cận dịch vụ tâm lý, đặc biệt trong bối cảnh dịch bệnh và hạn chế tiếp xúc trực tiếp, với mục tiêu tăng 30% số lượt tiếp cận dịch vụ trong 2 năm.

4. Khuyến khích gia đình tham gia vào quá trình can thiệp, cung cấp kiến thức và kỹ năng hỗ trợ thân chủ tại nhà, giúp củng cố hiệu quả trị liệu và giảm áp lực tâm lý cho thanh thiếu niên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà tâm lý học lâm sàng và chuyên gia trị liệu: Nghiên cứu cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn về ứng dụng CBT trong điều trị rối loạn lo âu ở thanh thiếu niên, giúp nâng cao kỹ năng và hiệu quả can thiệp.

2. Giáo viên và cán bộ tư vấn học đường: Hiểu rõ các biểu hiện và tác động của rối loạn lo âu để phát hiện sớm và phối hợp hỗ trợ học sinh, góp phần cải thiện môi trường học tập.

3. Phụ huynh có con trong độ tuổi vị thành niên: Nhận thức về rối loạn lo âu và vai trò của gia đình trong hỗ trợ con trẻ, từ đó tạo điều kiện thuận lợi cho quá trình trị liệu và phát triển tâm lý lành mạnh.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành tâm lý học: Tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu lâm sàng, kỹ thuật đánh giá và can thiệp theo tiếp cận nhận thức - hành vi, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

1. Rối loạn lo âu lan tỏa là gì?
   Rối loạn lo âu lan tỏa là trạng thái lo lắng quá mức, kéo dài ít nhất 6 tháng, khó kiểm soát và ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày. Ví dụ, lo lắng về học tập, công việc hoặc các mối quan hệ xã hội.

2. CBT có hiệu quả như thế nào trong điều trị rối loạn lo âu?
   CBT giúp thay đổi các suy nghĩ và hành vi tiêu cực, giảm triệu chứng lo âu. Nghiên cứu cho thấy hiệu quả duy trì ít nhất 12 tháng sau can thiệp, đặc biệt hiệu quả với thanh thiếu niên.

3. Các kỹ thuật chính trong CBT là gì?
   Bao gồm tái cấu trúc nhận thức (thay đổi suy nghĩ sai lệch), phơi nhiễm (đối mặt với nỗi sợ), kỹ năng thư giãn và giải quyết vấn đề. Các kỹ thuật này giúp thân chủ kiểm soát cảm xúc và hành vi.

4. Làm thế nào để phát hiện sớm rối loạn lo âu ở thanh thiếu niên?
   Quan sát các biểu hiện như né tránh giao tiếp, khó tập trung, mệt mỏi, rối loạn giấc ngủ và cảm giác lo lắng kéo dài. Thang đo như DASS-21 và GAD-7 có thể hỗ trợ sàng lọc.

5. Gia đình có vai trò gì trong quá trình trị liệu?
   Gia đình hỗ trợ tạo môi trường an toàn, khuyến khích thân chủ thực hành kỹ năng và duy trì thay đổi tích cực. Sự tham gia của gia đình giúp tăng hiệu quả và duy trì kết quả trị liệu lâu dài.

Kết luận

• Rối loạn lo âu lan tỏa ở thanh thiếu niên là vấn đề sức khỏe tâm thần phổ biến, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng xã hội và học tập.
• Tiếp cận nhận thức - hành vi (CBT) là phương pháp can thiệp hiệu quả, giúp giảm triệu chứng lo âu và thay đổi niềm tin tiêu cực.
• Nghiên cứu lâm sàng một trường hợp cho thấy sự cải thiện rõ rệt về mặt cảm xúc và hành vi sau 12 tuần trị liệu.
• Các kỹ thuật như tái cấu trúc nhận thức, phơi nhiễm và kỹ năng thư giãn đóng vai trò then chốt trong quá trình can thiệp.
• Đề xuất tăng cường đào tạo chuyên môn, phát triển dịch vụ hỗ trợ tâm lý tại trường học và gia đình để nâng cao hiệu quả can thiệp trong tương lai.

Luận văn này mở ra hướng đi thực tiễn cho việc áp dụng CBT trong điều trị rối loạn lo âu ở thanh thiếu niên tại Việt Nam, đồng thời kêu gọi các nhà chuyên môn và cơ quan quản lý quan tâm đầu tư phát triển dịch vụ tâm lý phù hợp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Phần mở đầu gồm màn chào hỏi, kiểm tra tâm trạng, tổng kết tóm tắt tuần vừa qua, và đặt ra kế hoạch làm việc cho ngày hôm đó. Ở phần giữa, nhà trị liệu cùng thân chủ sẽ xem và thảo luận về bài tập về nhà, thảo luận các vấn đề đã đặt ra, và giao bai tập về nha mới. Phần kết thúc, nhà trị liệu sẽ tóm tắt lại những điểm chính trong phiên làm việc và lang nghe phản hồi của thân chủ. Thời gian danh cho mỗi phiên trị liệu cũng được đặt cố định trước khi bắt đầu làm việc, thông thường năm trong khoảng từ 30-60 phút cho một phiên trị liệu cá nhân mỗi tuần.

Ở trong nghiên cứu nay, thời gian tri liệu với thân chủ đã được hai bên thỏa thuận là I buôi mỗi tuân, mỗi buôi kéo dài 60 phút. 16 Có mục tiêu và định hướng cụ thể. Đề quá trình trị liệu diễn ra suôn sẻ và hiệu quả, các vấn đề của TC cần được thảo luận, phân tích và lên kế hoạch can thiệp một cách rõ ràng. Tương ứng với mỗi vấn đề, NTL sẽ tìm các phương pháp can thiệp phù hợp nhất để ứng phó với vấn đề đó.

Với mỗi phiên làm việc, TC va NTL cũng sẽ thỏa thuận trước một lịch trình cu thể, các chủ dé sẽ diễn ra và mục tiêu cần đạt được sau khi kết thúc. Điều này không chỉ tăng hiệu suất làm việc cho các phiên trị liệu, mà còn giúp TC dễ dàng thích ứng cũng như học hỏi dé trở nên chủ động hơn, và sau khi kết thúc đợt trị liệu thì có thé tự mình ứng phó mà không cần đến sự trợ giúp của NTL. Các kỹ thuật theo tiếp cận nhận thức - hành vi để can thiệp rỗi loạn lo âu Nhóm các kỹ thuật điều chỉnh nhận thức. Liệu pháp nhận thức - hành vi được xây dựng dựa trên mô hình của Beck trong đó cho rằng suy nghĩ, cảm xúc và hành vi có mối quan hệ tác động qua lại lẫn nhau.

Theo lý thuyết này, CBT hướng đến việc cải thiện các triệu chứng cảm xúc qua việc thay đổi những suy nghĩ và hành vi kém thích ứng. Nhóm các kỹ thuật điều chỉnh nhận thức bao gồm các kỹ thuật như xác định suy nghĩ và tư duy sai lệch, phân tích các bằng chứng ủng hộ và chống lại những suy nghĩ tự động, thách thức và thay thế những suy nghĩ kém thích ứng, thay đổi hành vi và cách giao tiếp với người khác theo những cách thích ứng hơn. Kỹ thuật này cũng bao gồm việc giáo dục tâm lý cho thân chủ về mô hình và mối quan hệ của nhận thức, hành vi và cảm xúc, các kiểu tư duy sai lệch (ví dụ: tư duy phân cực, hoặc là tất cả hoặc không có gì; chú ý có chọn lọc vào điều tiêu cực, loại bỏ điều tích cực, dự đoán trước, v. Bài tập về nhà thường được giao để bệnh nhân có cơ hội thực hành những kỹ năng này trong cuộc sống hàng ngày, cho phép họ nắm vững các kỹ thuật dé họ có thé áp dụng những gi đã học sau khi kết thúc can thiệp.

(Kaczkurkin, 2015) 17 Nhóm các kỹ năng thư giãn và điều chỉnh cảm xúc. Để kiểm soát các triệu chứng của rồi loạn tâm lý, can thiệp theo CBT cũng có thé bao gồm việc giáo dục tâm lý về các cơ chế tâm lý và dạy các kỹ năng thư giãn, điều chỉnh cảm xúc. Nhóm các kỹ năng này có thé bao gồm các kỹ năng tự nhận diện và theo dõi cảm xúc, giúp thân chủ dé dàng liên kết và hiểu các tinh huống hay suy nghĩ tiêu cực nào đang kích hoạt hoặc củng cô cảm xúc tiêu cực. Thân chủ có thé được hướng dẫn sử dụng các công cụ như Nhiệt kế đo cảm xúc, các mẫu Nhật ký theo dõi dé thực hiện kỹ năng này.

Ngoài ra, NTL cũng có thể hướng dẫn TC thực hành các kỹ năng thư giãn như hít thở sâu, thư giãn bằng tưởng tượng, thư giãn căng chùng cơ, những lời tự nhủ tích cực,. Các hành vi hoặc hoạt động thay thế thích ứng cũng có thể được khuyến khích hoặc để TC tự đề xuất (ví dụ: rời khỏi tình huống nguy co), băng cách xây dựng và ghi lại Kế hoạch an toàn về cảm xúc đề TC có thê đem theo và áp dụng trong các tình huống khác nhau (Rohde, P. Kỹ thuật phơi nhiễm được sử dụng dé làm giảm các phan ứng sợ hãi bệnh lý bang cách kích hoạt yếu tố gây sợ hãi, sau đó tạo ra những liên kết mới thay thế cho yếu tố kích hoạt đó, đồng thời tạo ra các bằng chứng mới chống lại niềm tin về nỗi sợ hoặc lo âu (ví dụ: nhip tim nhanh không dẫn đến đau tim, trung tâm mua sắm đông đúc không dẫn đến việc bị tấn công). Bằng cách đối mặt với kích thích hoặc phản ứng sợ hãi và nhận được thông tin điều chỉnh về ký ức sợ hãi, nỗi sợ hãi sẽ giảm bớt.

Phơi nhiễm có thể được thực hiện qua hình thức bao gồm phơi nhiễm bằng tưởng tượng, trải nghiệm thực tế hoặc qua kề chuyện. Hiệu quả của phương pháp này cũng đã được ghi nhận trong can thiệp rối loạn lo âu và hiện nay vẫn được nhiều nhà thực hành theo tiếp cận CBT sử dụng. (Kaczkurkin, 2015) Nhóm các kỹ năng xã hội. Một số kỹ năng xã hội có thê được xem xét để đưa vào mục tiêu can thiệp và tập huấn cho TC, đặc biệt với các TC gặp các vân đê vê môi quan hệ xã hội.

Những kỹ năng này bao gôm các phân cơ 18 bản của tương tác xã hội, như chào hỏi, lắng nghe, trò chuyện, kết thúc cuộc trò chuyện với mọi người. Cụ thé, thông qua đóng vai va thảo luận, TC sẽ tập luyện các kỹ năng giao tiếp hiệu quả (ví dụ: giao tiếp bằng mắt, đặt câu hỏi mở,. Ngoài ra, NTL cũng có thé xây dựng các nội dung can thiệp với một số kỹ năng trong giao tiếp khác như thể hiện sự cương quyết, thảo luận và thỏa hiệp, hướng dẫn TC lắng nghe và tóm tắt lại nội dung mà đối phương vừa trao đối, đặt ra những ranh giới và nhận diện những suy nghĩ tiêu cực đang cản trở quá trình giao tiếp hiệu quả. Các phương pháp đánh giá và can thiệp được sử dụng trong luận văn 3.

Các công cụ được sử dụng trong đánh giá Trong cuốn Giáo trình tâm lý học lâm sàng (2017) của PGS. TS Nguyễn Thị Minh Hằng và cộng sự, có rất nhiều công cụ có thể được sử dụng trong đánh giá tâm lý một ca lâm sang. Dua theo các mô tả và hướng dẫn đó, trong luận văn này chúng tôi sử dụng các phương pháp đánh giá sau: Hỏi chuyện lâm sàng. Hỏi chuyện lâm sàng có thể được hiểu là một phương pháp thu thập thông tin dựa trên cơ sở của mối tương tác nghề nghiệp đặc biệt giữa NTL và TC nhằm làm rõ các đặc điểm nhân cách, biểu hiện nhận thức, cảm xúc hành vi cũng như các triệu chứng, các cơ chế tâm lý và cấu trúc rối loạn/vấn dé của TC dé hỗ trợ việc lập kế hoạch và đưa ra quyết định can thiệp phù hợp.

et al, 2017) Một số các kỹ thuật hỏi chuyện lâm sàng được sử dụng bao gồm: Đặt câu hỏi mở, phản hồi, nhắc lại, giải thích, gợi ý, tóm tắt. Qua quá trình hỏi chuyện lâm sàng, NTL không chỉ lắng nghe mà còn làm rõ các cơ chế tâm lý tiềm ân cũng như có thể đồng thời nâng đỡ, hỗ trợ tâm lý cho TC. Do đó, phương pháp này không chỉ có thé sử dụng trong đánh giá mà còn có thê sử dụng để trị liệu. Trắc nghiệm và thang đo.

Các trắc nghiệm và thang đo đã luôn là công cụ hữu hiệu đê đo lường và chuân hóa các triệu chứng mà thân chủ gặp 19 phải khi đối chiếu với bình điện dân số. Trong nghiên cứu này, học viên đã sử dụng các công cụ trắc nghiệm sau: e DASS 21. Thang do Depression Anxiety Stress Scales phiên bản 21 câu la mét thang do tu bao cao, nhằm do lường mức độ của các triệu chứng tram cam, lo âu va stress. Với mỗi câu, người tra lời chọn một dap an từ 0 - “không bao giờ” đến 3 - “Gần như mọi lúc”, ứng với mức độ đồng tình của mình về triệu chứng được mô tả trong mục đó.

Điểm tổng của DASS 21 sau khi đã cộng tat cả các mục được diễn giải trong bảng sau: Mức độ Lo âu Trầm cảm Sfress Không có 0-7 0-9 0-14 dNhẹ 8-9 10 - 13 15 - 18 Vừa 10 - 14 14 - 20 19-25 Nang 15-19 21-27 26 - 33 Rat nang > 20 > 28 > 34 e@ Generalised Anxiety Disorder Assessment (GAD-7). GAD-7 là một thang do tự báo cáo ngắn gọn gồm 7 mục. Với mỗi mục, người trả lời có thể lựa chọn một đáp án từ 0 - “không hề” đến 3 - “gần như hàng ngày”, tương ứng với biểu hiện của các triệu chứng tâm lý trong vòng 2 tuần gần nhất. Tổng điểm của GAD-7 sau khi đã cộng tat cả các câu trả lời có thê được diễn giải như sau: 20 10-14 điểm Lo âu trung bình Lo âu nghiêm trọng e Zung Anxiety Self-Assessment Scale (Zung SAS).

Tương tự như hai thang do trước đó, thang đo lo âu của Zung cũng là một thang do tự báo cáo, được xây dựng bởi giáo sư tâm thần học William W. Thang đo này gồm có 20 mục, ở mỗi mục người trả lời cũng chọn một đáp án từ 1 - “không có hoặc hiếm khi” đến 4 - “luôn luôn”; tương ứng với mức độ các triệu chứng trong vòng 2 tuần gần đây. Tổng điểm thu được sẽ nằm trong khoảng từ 20-80, từ tổng điểm ta tìm ra chỉ số lo âu đa được chuân hóa và có thé được diễn giải như trong bảng sau: giá mức độ cảm nhân sự căng thăng được phát triên vào năm 1983. Thang do này bao gôm 10 mục, nhăm mô tả các biêu hiện vê cảm xúc và suy nghĩ của người được đánh giá trong vòng | tháng gần nhất.

Các 21 câu trả lời cũng được đánh sô từ 0 - “không bao giờ” đên 4 - “Rât thường xuyên”, tương ứng với các mức độ thường xuyên của moi biêu hiện. Điểm số của thang đo PSS có thể được diễn giải như sau: Chỉ số căng thăng Căng thẳng mức độ thấp Trong luận văn này, chúng tôi sử dụng các kỹ thuật trị liệu sau đây, dựa theo mô tả và hướng dẫn của cuốn sách Cognitive Behavioral Therapy: Basic and Beyond (2011) (tam dich: Tri liệu nhận thức - hành vi: Từ can ban dén xa hon) cua tac gia Judith S. Beck: Nhận diện cảm xúc (Mood check).