Luận án tiến sĩ về đặc điểm tiếng Anh chuyên ngành dược học và sự đối chiếu với tiếng Việt

Luận án tiến sĩ phân tích đặc điểm tiếng Anh chuyên ngành dược học và sự đối chiếu với tiếng Việt, cung cấp cái nhìn sâu sắc về ngôn ngữ chuyên ngành.

• Tác giả: Võ Thị Bê
• Người hướng dẫn: GS. Hoàng Văn Vân
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh, đối chiếu
• Đề tài: Đặc Điểm Tiếng Anh Chuyên Ngành Dược Học Trong Sự Đối Chiếu Với Tiếng Việt
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 1.1. Tình hình nghiên cứu tiếng Anh chuyên ngành trên thế giới
• 1.2. Tình hình nghiên cứu tiếng Anh chuyên ngành ở Việt Nam
• 1.3. Tình hình nghiên cứu tiếng Anh chuyên ngành dược học trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.4. Lý thuyết về diễn ngôn và phân tích thể loại diễn ngôn (genre analysis)
• 1.5. Khái quát về lý thuyết ngôn ngữ học chức năng hệ thống của Halliday
• 1.6. Lý thuyết về ngữ vực
• 1.7. Thuật ngữ khoa học
• 1.8. Lý thuyết ngôn ngữ so sánh đối chiếu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ TRONG VĂN BẢN CHUYÊN NGÀNH DƯỢC HỌC TIẾNG ANH
• 2.1. Đặc điểm về Trường trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh
• 2.2. Đặc điểm về Không khí trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh
• 2.3. Đặc điểm về Cách thức trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ TRONG VĂN BẢN CHUYÊN NGÀNH DƯỢC HỌC TIẾNG VIỆT
• 3.1. Đặc điểm về Trường trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt
• 3.2. Đặc điểm về không khí trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt
• 3.3. Đặc điểm về Cách thức trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt
• 4. CHƯƠNG 4: ĐỐI CHIẾU ĐẶC ĐIỂM NGÔN NGỮ TRONG VĂN BẢN CHUYÊN NGÀNH DƯỢC HỌC TIẾNG ANH VỚI TIẾNG VIỆT
• 4.1. Đối chiếu đặc điểm về Trường trong VBCNDH tiếng Anh với tiếng Việt
• 4.2. Đối chiếu đặc điểm về Không khí trong VBCNDH tiếng Anh với tiếng Việt
• 4.3. Đối chiếu đặc điểm về Cách thức trong VBCNDH tiếng Anh với tiếng Việt
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ CÓ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm ngôn ngữ trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh

Trong chương này, luận án phân tích các đặc điểm ngôn ngữ nổi bật trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh. Các yếu tố như Trường, Không khí, và Cách thức được xem xét kỹ lưỡng. Đặc biệt, Trường trong văn bản dược học tiếng Anh thường mang tính chuyên môn cao, với từ vựng và cấu trúc ngữ pháp phức tạp. Việc sử dụng thuật ngữ khoa học là rất phổ biến, điều này giúp người đọc dễ dàng nhận diện và hiểu rõ nội dung chuyên ngành. Theo Halliday, ngữ vực (Register) đóng vai trò quan trọng trong việc xác định cách thức diễn đạt trong các văn bản này. Một nghiên cứu cho thấy rằng, việc sử dụng thuật ngữ khoa học không chỉ giúp tăng tính chính xác mà còn tạo ra sự đồng nhất trong giao tiếp giữa các chuyên gia. Hơn nữa, cách thức trình bày thông tin trong văn bản dược học thường yêu cầu sự rõ ràng và mạch lạc, nhằm đảm bảo rằng người đọc có thể tiếp cận và hiểu được nội dung một cách hiệu quả.

1.1. Đặc điểm về Trường

Trường trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh thể hiện sự chuyên môn hóa cao. Các từ vựng được sử dụng thường là những thuật ngữ chuyên ngành, phản ánh chính xác nội dung nghiên cứu. Việc sử dụng từ vựng dược học không chỉ giúp tăng cường tính chính xác mà còn tạo ra sự đồng nhất trong giao tiếp giữa các chuyên gia. Theo nghiên cứu của Bùi Mạnh Hùng, các thuật ngữ này thường được định nghĩa rõ ràng trong các tài liệu, giúp người đọc dễ dàng tiếp cận và hiểu nội dung. Hơn nữa, sự phát triển của ngành dược đã dẫn đến việc hình thành nhiều thuật ngữ mới, phản ánh những tiến bộ trong nghiên cứu và ứng dụng dược phẩm. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc cập nhật và làm mới từ vựng trong lĩnh vực dược học.

1.2. Đặc điểm về Không khí

Không khí trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh thường mang tính chất nghiêm túc và chuyên nghiệp. Các tác giả thường sử dụng ngôn ngữ chính xác, tránh những từ ngữ không cần thiết để đảm bảo tính khách quan và khoa học. Theo Robert Goldbort, tiếng Anh khoa học có vai trò quan trọng trong việc truyền tải thông tin một cách hiệu quả. Điều này đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực dược học, nơi mà sự chính xác trong thông tin có thể ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Hơn nữa, không khí của văn bản cũng phản ánh sự tôn trọng đối với người đọc, khi mà các tác giả cố gắng trình bày thông tin một cách rõ ràng và dễ hiểu. Điều này không chỉ giúp người đọc tiếp cận thông tin một cách dễ dàng mà còn tạo ra sự tin tưởng vào nội dung được trình bày.

1.3. Đặc điểm về Cách thức

Cách thức trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh thường được tổ chức một cách logic và mạch lạc. Các phần của văn bản được phân chia rõ ràng, từ phần mở đầu, thân bài đến kết luận. Mỗi phần đều có chức năng riêng, giúp người đọc dễ dàng theo dõi và hiểu nội dung. Theo nghiên cứu của Halliday, việc tổ chức thông tin một cách hợp lý không chỉ giúp tăng cường khả năng tiếp cận mà còn nâng cao hiệu quả truyền tải thông tin. Hơn nữa, các tác giả thường sử dụng các biểu đồ và bảng biểu để minh họa cho các kết quả nghiên cứu, điều này không chỉ giúp làm rõ nội dung mà còn tạo ra sự hấp dẫn cho người đọc. Việc sử dụng các phương pháp trình bày này cho thấy sự chú trọng đến việc truyền tải thông tin một cách hiệu quả trong lĩnh vực dược học.

II. Đặc điểm ngôn ngữ trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt

Chương này tập trung vào việc phân tích các đặc điểm ngôn ngữ trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt. Tương tự như tiếng Anh, các yếu tố như Trường, Không khí, và Cách thức cũng được xem xét. Tuy nhiên, sự khác biệt trong cách sử dụng ngôn ngữ giữa hai ngôn ngữ này cũng được làm rõ. Trong văn bản dược học tiếng Việt, việc sử dụng thuật ngữ khoa học cũng rất phổ biến, nhưng có thể gặp khó khăn trong việc dịch thuật và truyền đạt chính xác nội dung. Điều này có thể dẫn đến sự hiểu lầm trong quá trình giao tiếp giữa các chuyên gia. Hơn nữa, cách thức trình bày thông tin trong văn bản dược học tiếng Việt thường yêu cầu sự rõ ràng và mạch lạc, nhằm đảm bảo rằng người đọc có thể tiếp cận và hiểu được nội dung một cách hiệu quả.

2.1. Đặc điểm về Trường

Trường trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt cũng thể hiện sự chuyên môn hóa cao. Các từ vựng được sử dụng thường là những thuật ngữ chuyên ngành, phản ánh chính xác nội dung nghiên cứu. Tuy nhiên, việc sử dụng từ vựng dược học trong tiếng Việt có thể gặp khó khăn do sự thiếu hụt trong việc dịch thuật và định nghĩa rõ ràng các thuật ngữ. Điều này có thể dẫn đến sự hiểu lầm trong quá trình giao tiếp giữa các chuyên gia. Hơn nữa, sự phát triển của ngành dược đã dẫn đến việc hình thành nhiều thuật ngữ mới, phản ánh những tiến bộ trong nghiên cứu và ứng dụng dược phẩm. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc cập nhật và làm mới từ vựng trong lĩnh vực dược học tiếng Việt.

2.2. Đặc điểm về Không khí

Không khí trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt thường mang tính chất nghiêm túc và chuyên nghiệp. Các tác giả thường sử dụng ngôn ngữ chính xác, tránh những từ ngữ không cần thiết để đảm bảo tính khách quan và khoa học. Điều này đặc biệt quan trọng trong lĩnh vực dược học, nơi mà sự chính xác trong thông tin có thể ảnh hưởng đến sức khỏe con người. Hơn nữa, không khí của văn bản cũng phản ánh sự tôn trọng đối với người đọc, khi mà các tác giả cố gắng trình bày thông tin một cách rõ ràng và dễ hiểu. Điều này không chỉ giúp người đọc tiếp cận thông tin một cách dễ dàng mà còn tạo ra sự tin tưởng vào nội dung được trình bày.

2.3. Đặc điểm về Cách thức

Cách thức trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Việt cũng được tổ chức một cách logic và mạch lạc. Các phần của văn bản được phân chia rõ ràng, từ phần mở đầu, thân bài đến kết luận. Mỗi phần đều có chức năng riêng, giúp người đọc dễ dàng theo dõi và hiểu nội dung. Việc tổ chức thông tin một cách hợp lý không chỉ giúp tăng cường khả năng tiếp cận mà còn nâng cao hiệu quả truyền tải thông tin. Hơn nữa, các tác giả thường sử dụng các biểu đồ và bảng biểu để minh họa cho các kết quả nghiên cứu, điều này không chỉ giúp làm rõ nội dung mà còn tạo ra sự hấp dẫn cho người đọc. Việc sử dụng các phương pháp trình bày này cho thấy sự chú trọng đến việc truyền tải thông tin một cách hiệu quả trong lĩnh vực dược học tiếng Việt.

III. Đối chiếu đặc điểm ngôn ngữ trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh với tiếng Việt

Chương này tập trung vào việc đối chiếu các đặc điểm ngôn ngữ trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh và tiếng Việt. Việc so sánh này giúp làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt giữa hai ngôn ngữ trong việc sử dụng thuật ngữ khoa học, Trường, Không khí, và Cách thức. Một trong những điểm tương đồng là cả hai ngôn ngữ đều sử dụng các thuật ngữ chuyên ngành để đảm bảo tính chính xác trong thông tin. Tuy nhiên, sự khác biệt trong cách sử dụng và định nghĩa các thuật ngữ này có thể dẫn đến sự hiểu lầm trong quá trình giao tiếp giữa các chuyên gia. Hơn nữa, cách thức trình bày thông tin trong hai ngôn ngữ cũng có sự khác biệt, điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận và hiểu nội dung của người đọc.

3.1. Đối chiếu đặc điểm về Trường

Đặc điểm về Trường trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh và tiếng Việt cho thấy sự tương đồng trong việc sử dụng thuật ngữ khoa học. Tuy nhiên, sự khác biệt trong cách dịch thuật và định nghĩa các thuật ngữ này có thể dẫn đến sự hiểu lầm trong quá trình giao tiếp. Việc sử dụng từ vựng chuyên ngành trong tiếng Anh thường rõ ràng và chính xác hơn, trong khi tiếng Việt có thể gặp khó khăn trong việc truyền đạt chính xác nội dung. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc cập nhật và làm mới từ vựng trong lĩnh vực dược học tiếng Việt.

3.2. Đối chiếu đặc điểm về Không khí

Không khí trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh và tiếng Việt đều mang tính chất nghiêm túc và chuyên nghiệp. Tuy nhiên, cách thức thể hiện có thể khác nhau. Trong tiếng Anh, việc sử dụng ngôn ngữ chính xác và rõ ràng thường được ưu tiên hơn, trong khi tiếng Việt có thể có sự linh hoạt hơn trong cách diễn đạt. Điều này có thể ảnh hưởng đến sự tiếp cận và hiểu nội dung của người đọc. Hơn nữa, sự tôn trọng đối với người đọc cũng được thể hiện qua cách trình bày thông tin một cách rõ ràng và dễ hiểu.

3.3. Đối chiếu đặc điểm về Cách thức

Cách thức trong văn bản chuyên ngành dược học tiếng Anh và tiếng Việt đều được tổ chức một cách logic và mạch lạc. Tuy nhiên, sự khác biệt trong cách thức trình bày thông tin có thể ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận và hiểu nội dung của người đọc. Trong tiếng Anh, các phần của văn bản thường được phân chia rõ ràng hơn, trong khi tiếng Việt có thể có sự linh hoạt hơn trong cách tổ chức. Việc sử dụng các biểu đồ và bảng biểu để minh họa cho các kết quả nghiên cứu cũng được thực hiện trong cả hai ngôn ngữ, nhưng cách thức thể hiện có thể khác nhau.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu tiến sĩ "Đặc điểm tiếng Anh chuyên ngành Dược học trong sự đối chiếu với tiếng Việt" của nghiên cứu sinh Võ Thị Bê, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Hoàng Văn Vân (Học viện Khoa học Xã hội – Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam, 2019, Mã số chuyên ngành: 9 22 20 24), là một khảo cứu tiên phong trong giao thoa giữa Ngôn ngữ học chức năng hệ thống (Systemic Functional Linguistics - SFL), Phân tích thể loại (Genre Analysis) và Ngôn ngữ học so sánh đối chiếu (Contrastive Linguistics). Bối cảnh khoa học của luận án xuất phát từ sự bùng nổ tri thức y dược toàn cầu, nơi tiếng Anh đóng vai trò là "lingua franca" truyền tải các phát minh y sinh học cốt lõi. Như Robert Goldbort đã khẳng định: "Tiếng Anh khoa học có ý nghĩa vô cùng to lớn trong cộng đồng các nhà nghiên cứu khoa học". Tuy nhiên, tại Việt Nam, việc tiếp cận, giảng dạy tiếng Anh chuyên ngành (ESP) và chuyển dịch tài liệu dược học từ Anh sang Việt còn bộc lộ khoảng trống học thuật lớn do thiếu các nghiên cứu đối chiếu vi mô và vĩ mô dựa trên nền tảng ngữ pháp chức năng vững chắc.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm mà luận án giải quyết là sự vắng bóng của một mô hình phân tích toàn diện đối chiếu diễn ngôn dược học hàn lâm (Pharmaceutical Research Articles) giữa tiếng Anh và tiếng Việt qua ba biến số ngữ vực (Register variables): Trường (Field), Không khí (Tenor) và Cách thức (Mode). Trước đó, các nghiên cứu trong nước chủ yếu dừng lại ở cấp độ thuật ngữ từ vựng cục bộ hoặc phân tích cú pháp truyền thống tách rời ngữ cảnh hành chức.

Luận án xác lập hai câu hỏi nghiên cứu tường minh:

1. Những đặc điểm ngôn ngữ nổi trội nào được các nhà nghiên cứu dược học sử dụng để kiến tạo văn bản chuyên ngành dược học (VBCNDH) tiếng Anh và tiếng Việt trên bình diện Trường, Không khí và Cách thức, và chúng được hiện thực hóa như thế nào ở cấp độ cú?
2. VBCNDH tiếng Anh và tiếng Việt có những tương đồng và dị biệt mang tính quy luật nào khi đối chiếu các tham số ngữ nghĩa - ngữ pháp của ba siêu chức năng ngôn ngữ?

Khung lý thuyết của công trình tích hợp mô hình Ngữ pháp chức năng hệ thống của M.A.K. Halliday (1985, 1994, 2004) cùng các phát triển mở rộng của Martin & Rose (2003, 2008) và Hoàng Văn Vân (2002, 2012). Phạm vi khảo sát quy mô gồm 50 công trình nghiên cứu khoa học xuất bản trong giai đoạn 2011–2015 từ hai tạp chí đầu ngành: British Journal of Pharmaceutical Research (25 bài tiếng Anh) và Tạp chí Dược học – Bộ Y tế (25 bài tiếng Việt), tương ứng với tổng khối liệu phân tích định lượng lên tới 3.262 cú (tiếng Anh: 2.101 cú; tiếng Việt: 1.161 cú). Nghiên cứu mang ý nghĩa đột phá trong việc chuẩn hóa diễn ngôn khoa học y dược và nâng cấp chất lượng sư phạm ESP tại các trường đại học y dược Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu trong luận án được tổ chức thành ba dòng nghiên cứu (streams) học thuật chính:

Dòng nghiên cứu 1: Tiếng Anh chuyên ngành (ESP) và phân tích thể loại khoa học quốc tế. Luận án tổng hợp các luận điểm kinh điển của Hutchinson & Waters (1987), khẳng định chân lý bản bản thể luận: "Tiếng Anh chuyên ngành là một đường hướng, không phải là một thành phẩm". Dòng nghiên cứu này phát triển mạnh qua công trình của Dudley-Evans (1998), Swales (1990) về phân tích thể loại (Genre Analysis) và Bhatia (1993) về cấu trúc vận động diễn ngôn. Ewer & Hughes-Davies (1971) cùng Ewer & Latorre (1969) đã chỉ ra rằng diễn ngôn khoa học kỹ thuật sở hữu tần suất vượt trội của danh từ ghép, thể bị động và trợ động từ tình thái. Nghiên cứu của Wingard (1981) về văn bản y sinh xác nhận 60% động từ ở dạng chủ động và 40% ở dạng bị động, đồng thời Tarone et al. (1998) chứng minh tính bất đối xứng giữa thể chủ động (dùng cho phát hiện mới của tác giả) và thể bị động (dùng cho tổng kết nghiên cứu tiền nhiệm).

Dòng nghiên cứu 2: Phân tích ngữ vực và ngữ pháp chức năng hệ thống Halliday. Halliday & Martin (1993) trong Writing Science: Literacy and Discursive Power đã nhận diện 7 thuộc tính bản chất của tiếng Anh khoa học: tính đan xen khái niệm, tính kỹ thuật, cách diễn đạt chuyên biệt, mật độ từ vựng cao, sự tối nghĩa cú pháp, ẩn dụ ngữ pháp (grammatical metaphor) và sự không liên tục về ngữ nghĩa. Halliday & Hasan (1976, 1989) thiết lập mối quan hệ hữu cơ giữa Ngôn cảnh văn hóa $\rightarrow$ Ngôn cảnh tình huống (Field, Tenor, Mode) $\rightarrow$ Siêu chức năng ngữ nghĩa (Experiential, Interpersonal, Textual) $\rightarrow$ Hệ thống ngữ pháp - từ vựng (Transitivity, Mood, Theme).

Dòng nghiên cứu 3: Nghiên cứu diễn ngôn y dược và đối chiếu tại Việt Nam. Các học giả quốc tế như Lukasz Grabowski (2012, 2015) khảo sát cụm từ khóa (lexical bundles, phrase frames) trong tờ hướng dẫn sử dụng thuốc và tóm tắt đặc tính sản phẩm; Boudemagh Wided (2010) đối chiếu tính tình thái trong diễn ngôn y sinh tiếng Anh, Pháp và Ả Rập. Tại Việt Nam, các tác giả như Hoàng Văn Vân (2002, 2005, 2012), Đỗ Tuấn Minh (2007), Vũ Thị Mẫu (2013), Lưu Trọng Tuấn (2007), Nguyễn Thị Vân Hạnh (2013) đã nghiên cứu ẩn dụ ngữ pháp, thuật ngữ y học và dịch thuật chuyên ngành.

Tranh luận học thuật cốt lõi diễn ra giữa hai trường phái: Quan điểm thể loại EAP/ESP của Swales & Bhatia (tập trung vào mục đích giao tiếp xã hội và cấu trúc bước chuyển - moves) đối lập với Quan điểm ngữ pháp chức năng hệ thống SFL của Halliday & Martin (coi thể loại là quy trình xã hội từng giai đoạn hướng đích được hiện thực hóa qua hệ thống mạng lưới ngữ pháp vi mô). Luận án đã định vị chính xác khoảng trống: kết hợp sức mạnh phân tích cú pháp vi mô của SFL để đối chiếu liên ngôn ngữ (Anh - Việt) trong một thể loại diễn ngôn đặc thù là báo cáo thí nghiệm dược học (Pharmaceutical Research Articles), tạo ra bước tiến vượt bậc so với các công trình đơn ngữ của Grabowski (2015) hay các nghiên cứu từ vựng thuần túy của Vương Thị Thu Minh (2012).

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và kiểm chứng thực nghiệm lý thuyết Ngữ pháp chức năng hệ thống của Halliday (1994, 2004) trên địa hạt ngữ liệu đối chiếu song ngữ Anh - Việt. Thứ nhất, nghiên cứu kiểm chứng giả thuyết về tính phổ quát của 6 kiểu Quá trình chuyển tác (Transitivity: Vật chất, Quan hệ, Tinh thần, Phát ngôn, Hiện hữu, Hành vi) do Halliday đề xuất và Hoàng Văn Vân (2002) bản địa hóa cho tiếng Việt. Thứ hai, luận án thách thức quan niệm truyền thống của ngữ pháp cấu trúc luận coi tiếng Việt không có hệ thống "Dạng" (Voice) ngữ pháp hóa rõ ràng; nghiên cứu chứng minh tiếng Việt biểu đạt ý nghĩa bị động thông qua các vị từ trợ từ hư hóa ("được", "bị") hoặc cấu trúc bị động ngoại tại/nội tại tương đương về mặt ngữ nghĩa chức năng với dạng bị động hình thái học tiếng Anh.

Mô hình lý thuyết chuyển tác và cấu trúc Đề - Thuyết của Cao Xuân Hạo (1991) cùng Hoàng Văn Vân (2012) được nâng cấp thành một khung đối chiếu đa chiều, xác lập 4 mệnh đề lý thuyết:

• Mệnh đề 1: Tần suất xuất hiện của Quá trình Vật chất và Quá trình Quan hệ phản ánh bản chất thực nghiệm và định danh phân loại của tư duy khoa học dược học.
• Mệnh đề 2: Sự vắng mặt của Chủ ngữ hiển ngôn trong tiếng Việt không làm suy giảm tính mạch lạc mà phản ánh đặc trưng ngôn ngữ vô định hình kết hợp tính phi cá thể hóa (impersonality).
• Mệnh đề 3: Cấu trúc Đề ngữ đa (Multiple Themes) chi phối cách thức định vị lập luận logic của văn bản khoa học.
• Mệnh đề 4: Mật độ thuật ngữ khoa học đóng vai trò Tham thể (Participants) là chỉ dấu định lượng trực tiếp của tính kỹ thuật (technicality) trong ngữ vực dược học.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ma trận liên hoàn giữa 3 tham số ngữ vực và 3 hệ thống ngữ pháp chức năng:

[Ngôn cảnh tình huống]       [Hệ thống ngữ pháp - từ vựng]             [Chỉ số đo lường vi mô]
TRƯỜNG (Field)       --->  Hệ thống Chuyển tác & Dạng          --->  6 kiểu quá trình, Hành thể/Đích thể, Thuật ngữ
KHÔNG KHÍ (Tenor)    --->  Hệ thống Thức & Tình thái           --->  Thức tuyên bố, Tác tử hữu định, Modality markers
CÁCH THỨC (Mode)     --->  Hệ thống Đề ngữ & Liên kết logic    --->  Đề ngữ Chủ đề/Văn bản/Liên nhân, Phép quy chiếu

Cách tiếp cận này thiết lập ranh giới điều kiện (boundary conditions) chặt chẽ: chỉ khảo sát các văn bản thuộc thể loại bài báo nghiên cứu gốc (original research articles) có cấu trúc IMRAD (Introduction - Methodology - Results - Discussion) trong chuyên ngành dược học, loại trừ các thể loại văn bản tin tức dược phẩm đại chúng hoặc giao tiếp lâm sàng thường nhật.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu vận hành trên hệ hình triết học Hiện thực phê phán kết hợp Chức năng luận hệ thống (Systemic Functional Constructivism), coi ngôn ngữ là một hệ thống tín hiệu học xã hội phản ánh hiện thực khách quan thông qua sự lựa chọn có ý thức của người viết. Thiết kế nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp (Mixed Methods Research Design) đan kết chặt chẽ:

• Nghiên cứu định lượng khối liệu (Quantitative Corpus Linguistics): Thống kê tần số xuất hiện, tỷ lệ phần trăm của từng loại cú, kiểu quá trình, dạng thức, cấu trúc đề ngữ và phương thức liên kết trên tổng số 3.262 cú.
• Nghiên cứu định tính miêu tả - đối chiếu (Qualitative Descriptive-Contrastive Analysis): Phân tích sâu ngữ nghĩa chức năng của các cú mẫu trích từ 50 bài báo, làm sáng tỏ cơ chế hiện thực hóa ngôn cảnh trong hai hệ thống ngôn ngữ khác loại hình (tiếng Anh - ngôn ngữ biến hình tổng hợp/hòa kết; tiếng Việt - ngôn ngữ đơn lập không biến hình).

Thiết kế đa cấp độ (Multi-level design) được triển khai qua 3 tầng: Cấp độ cấu trúc chỉnh thể văn bản $\rightarrow$ Cấp độ liên cú $\rightarrow$ Cấp độ tiểu cú và cụm từ vựng - thuật ngữ.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Chiến lược chọn mẫu tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chí kiểm soát biến nhiễu:

1. Tiêu chuẩn uy tín học thuật: 100% ngữ liệu được trích xuất từ hai tạp chí chuyên ngành chuẩn mực hàng đầu: British Journal of Pharmaceutical Research (tiếng Anh) và Tạp chí Dược học – Bộ Y tế (tiếng Việt).
2. Tính đồng đại và cập nhật: Khung thời gian xuất bản cố định từ năm 2011 đến năm 2015, thu thập đồng đều 5 bài/năm cho mỗi ngôn ngữ.
3. Tính tương đương chuyên môn (Topic comparability): Các bài báo cùng nghiên cứu về các chủ đề chuyên sâu tương đương: bào chế dược phẩm, phân tích hoạt chất thực vật học, đánh giá dược lý và thử nghiệm sinh học.
4. Tính phân lập cấu trúc: Khối liệu được bóc tách chuẩn hóa thành 3 phân đoạn diễn ngôn chức năng: Phần Mở đầu (Abstract & Introduction), Phần Thân bài (Materials, Methods, Results, Discussion) và Phần Kết luận (Conclusion).

Quy trình thu thập và mã hóa dữ liệu đảm bảo tính tam giác hóa (Triangulation) giữa lý thuyết SFL, dữ liệu ngữ liệu thực nghiệm và đối chiếu chéo liên ngôn ngữ. Độ tin cậy (reliability) của việc gắn nhãn cú pháp chức năng được kiểm chứng qua hệ số nhất quán mã hóa chuyên gia theo khung mô tả của Halliday & Matthiessen (2004).

Data và phân tích

Đặc tính mẫu dữ liệu nghiên cứu được định lượng chi tiết:

• Khối liệu tiếng Anh (Mã E01 đến E25): Tổng số 2.101 cú, trong đó phần Mở đầu chiếm 602 cú (28,65%), phần Thân bài chiếm 1.360 cú (64,73%), phần Kết luận chiếm 139 cú (6,62%).
• Khối liệu tiếng Việt (Mã V01 đến V25): Tổng số 1.161 cú, trong đó phần Mở đầu chiếm 239 cú (20,59%), phần Thân bài chiếm 793 cú (68,30%), phần Kết luận chiếm 129 cú (11,11%).
• Công cụ phân tích: Xử lý và tính toán ma trận thống kê tần suất bằng phần mềm chuyên dụng, kết hợp bóc tách ngữ nghĩa thủ công để đảm bảo 100% độ chính xác của các đơn vị cú phức, hiện tượng ẩn dụ ngữ pháp và cấu trúc đề ngữ đa.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Phát hiện 1: Sự thống trị tuyệt đối của Quá trình Vật chất và Quá trình Quan hệ trong hệ thống Chuyển tác. Dữ liệu khối liệu chứng minh rằng trong cả hai ngôn ngữ, Quá trình Vật chất (QT: VC) và Quá trình Quan hệ (QT: QH) chiếm trên 85% tổng số cú toàn văn bản. Cụ thể, trong tiếng Anh, QT: VC chiếm ưu thế cao nhất ở phần Thân bài nhằm mô tả các thao tác thí nghiệm hóa dược, chiết xuất và đo đạc phổ nghiệm; trong khi QT: QH chiếm tỷ lệ áp đảo ở phần Mở đầu và Thảo luận nhằm định danh, phân loại hoạt chất và gán thuộc tính trị liệu. Trong tiếng Việt, cấu trúc phân bố tương tự nhưng Quá trình Quan hệ định tính xuất hiện với mật độ dày đặc hơn.

Phát hiện 2: Dị biệt sâu sắc về cơ chế thể hiện Chủ ngữ hiển ngôn và Dạng bị động. Trong tiếng Anh, 98,5% các cú có Chủ ngữ hiển ngôn rõ ràng do đòi hỏi cấu trúc cú pháp học bắt buộc của ngôn ngữ hòa kết (ví dụ cú vô nhân xưng có chủ ngữ hình thức: "There was no significant difference between the aqueous extract of both plant (p>0.05)" - E22). Ngược lại, trong VBCNDH tiếng Việt, có tới hơn 35% số cú ở phần Thân bài là cú khuyết chủ ngữ hiển ngôn (cú ẩn chủ ngữ/chủ ngữ zero). Đây là phát hiện đột phá: việc lược bỏ chủ ngữ trong tiếng Việt khoa học không phải là lỗi ngữ pháp mà là một chiến lược tu từ tinh tế nhằm tạo lập tính khách quan tuyệt đối cho quy trình thực nghiệm (ví dụ: "Đã tiến hành chiết ngấm kiệt dược liệu với cồn 70 độ..." thay vì "Chúng tôi đã tiến hành...").

Phát hiện 3: Cấu trúc Dạng (Voice) và sự dịch chuyển chức năng. Tiếng Anh sử dụng thể bị động hình thái học (Passive Voice) với tần suất áp đảo ở phần Phương pháp nghiên cứu (trên 65% số cú) nhằm làm nổi bật Đích thể (Goal) hoặc Hiện hữu thể, đẩy Hành thể (Actor/Researcher) xuống vị trí phụ ngữ chu cảnh hoặc ẩn hoàn toàn. Trong tiếng Việt, dạng bị động được thể hiện thông qua hai cơ chế: bị động tích cực với từ chỉ báo "được" (mang sắc thái kết quả đạt được mong muốn trong thí nghiệm) và bị động tiêu cực với "bị" (mô tả biến tính, tác dụng phụ, hoặc hư hại tế bào), hoặc cấu trúc bị động ngữ nghĩa không có từ chỉ báo.

Phát hiện 4: Tính đơn trị của Hệ thống Thức và định hướng Khách quan hóa Tình thái. Gần 99% các cú trong cả VBCNDH tiếng Anh và tiếng Việt thuộc Thức tuyên bố khẳng định (Declarative Mood), hiện thực hóa chức năng cung cấp thông tin khoa học xác thực (Information giver). Thức mệnh lệnh và thức nghi vấn xuất hiện với tỷ lệ gần bằng 0%. Về Tình thái (Modality), cả hai ngôn ngữ đều ưu tiên các phụ ngữ và động từ tình thái chỉ khả năng/xác suất ở mức độ trung bình và thấp (may, might, could, có thể, có khả năng) trong phần Bàn luận để thể hiện tính khiêm tốn học thuật (hedging) khi diễn giải dữ liệu, tránh các khẳng định tuyệt đối chưa được kiểm chứng lâm sàng đầy đủ (ví dụ: "These differential effects could be due to insufficient cellular GSH..." - E25).

Phát hiện 5: Sự chi phối của Đề ngữ phi đánh dấu và Đề ngữ Đa phức hợp. Đề ngữ không đánh dấu (Unmarked Topical Theme) chiếm tỷ trọng trên 75% trong cả hai ngôn ngữ. Tuy nhiên, VBCNDH tiếng Anh sử dụng vượt trội các cấu trúc Đề ngữ đa (kết hợp Đề ngữ văn bản + Đề ngữ liên nhân + Đề ngữ chủ đề, ví dụ: "However, sitagliptin alone did not affect GPx activity..." - E17) để duy trì mạch lập luận logic chặt chẽ; trong khi tiếng Việt thiên về sử dụng các cụm danh từ thuật ngữ ghép làm Đề ngữ khởi đầu câu (ví dụ: "Buccal route of drug delivery is a good alternative..." - V22).

Implications đa chiều

• Đóng góp lý thuyết: Bổ sung luận cứ thực nghiệm chứng minh tính tương thích hoàn hảo của mô hình SFL trong việc giải mã diễn ngôn khoa học tự nhiên ở các ngôn ngữ không thuộc ngữ hệ Ấn - Âu; làm phong phú lý thuyết đối chiếu loại hình học ngữ nghĩa - cú pháp.
• Đổi mới phương pháp luận: Thiết lập quy trình mẫu chuẩn 3 tầng (Trường - Không khí - Cách thức) để định lượng hóa các chỉ số văn bản học thuật, có khả năng tái tạo cho các ngành khoa học khác như Y học, Hóa học, Sinh học thực nghiệm.
• Ứng dụng thực tiễn trong sư phạm ESP: Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế lại giáo trình tiếng Anh chuyên ngành Dược tại Việt Nam; chuyển trọng tâm từ dạy ngữ pháp - từ vựng cơ học sang rèn luyện tư duy cấu trúc hóa thông điệp khoa học qua hệ thống Chuyển tác và Đề ngữ.
• Ứng dụng trong Dịch thuật Y dược: Đưa ra các quy tắc chuyển dịch chính xác: chuyển đổi linh hoạt giữa thể bị động tiếng Anh sang cú khuyết chủ ngữ hoặc cấu trúc với "được/bị" trong tiếng Việt mà không làm sai lệch ý nghĩa trải nghiệm khoa học.

Limitations và Future Research

1. Hạn chế về quy mô khối liệu: Mặc dù 3.262 cú là dung lượng đủ lớn cho nghiên cứu chuyên sâu về ngữ pháp chức năng, mẫu nghiên cứu mới chỉ giới hạn ở 50 bài báo từ 2 tạp chí đại diện.
2. Ranh giới thể loại: Nghiên cứu tập trung vào bài báo nghiên cứu thực nghiệm (empirical research papers), chưa bao quát các thể loại diễn ngôn dược học khác như sách chuyên khảo, tài liệu sở hữu trí tuệ/bằng sáng chế thuốc (patents) hay dược điển quốc gia (Pharmacopoeia).
3. Chưa phân tích tự động hóa NLP: Việc phân tích ngữ nghĩa cú pháp chủ yếu dựa trên mã hóa chuyên gia thủ công, chưa áp dụng các công cụ xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) học máy quy mô lớn.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Agenda):

• Mở rộng khảo sát khối liệu lớn (Big Corpus) trên 1.000 bài báo y dược thuộc cơ sở dữ liệu Scopus/Web of Science.
• Nghiên cứu cơ chế Ẩn dụ ngữ pháp liên nhân (Interpersonal Grammatical Metaphor) trong các báo cáo thử nghiệm lâm sàng giai đoạn 3.
• Phát triển phần mềm tự động chấm điểm và hỗ trợ biên tập bài báo khoa học dược học chuẩn quốc tế cho các nhà khoa học Việt Nam.

Tác động và ảnh hưởng

Công trình tạo ra tác động học thuật sâu sắc, định hình chuẩn mực mới cho các nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ học ứng dụng tại Việt Nam. Về mặt học thuật, luận án cung cấp dữ liệu tham chiếu nền tảng với tiềm năng trích dẫn cao trong các nghiên cứu phân tích diễn ngôn và ESP quốc tế. Về mặt công nghiệp và y tế, nghiên cứu hỗ trợ trực tiếp cho các công ty dược phẩm, viện kiểm nghiệm thuốc trung ương và Cục Quản lý Dược trong việc chuẩn hóa ngôn ngữ hồ sơ đăng ký thuốc (dossiers), tài liệu hướng dẫn lâm sàng và xuất bản quốc tế của các nhà khoa học dược Việt Nam.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Ngôn ngữ học ứng dụng: Thụ hưởng một khung phương pháp luận SFL mẫu mực và hệ thống tiêu chí phân tích cú pháp chức năng chính xác.
• Giảng viên và nhà thiết kế chương trình ESP Dược: Sở hữu nguồn ngữ liệu thực chứng để biên soạn giáo trình giảng dạy đọc hiểu, viết bài báo quốc tế và thuật ngữ chuyên ngành.
• Dược sĩ, nhà khoa học y dược: Nâng cao kỹ năng viết tóm tắt khoa học (Abstract), phần Phương pháp và Bàn luận đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của các tạp chí y sinh ISI/Scopus.
• Chuyên viên dịch thuật y dược: Nắm vững các kỹ thuật phiên chuyển cấu trúc bị động, chuyển tác và tình thái giữa tiếng Anh và tiếng Việt một cách chuẩn xác, thoát ý và chuyên nghiệp.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Trả lời: Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc mở rộng Lý thuyết Ngữ vực (Register Theory) và Hệ thống Chuyển tác của M.A.K. Halliday vào phân tích đối chiếu diễn ngôn khoa học Anh - Việt. Luận án đã làm sáng tỏ cơ chế cấu trúc hóa ý nghĩa trải nghiệm trong tiếng Việt chuyên ngành Dược: chứng minh tiếng Việt sử dụng Quá trình Quan hệ và các vị từ hư hóa để thiết lập tính khoa học khách quan tương đương với hệ thống bị động hình thái học phức tạp của tiếng Anh.

2. Đột phá phương pháp luận của luận án so với ít nhất 2 nghiên cứu quốc tế tiền nhiệm là gì? Trả lời: So với nghiên cứu của Lukasz Grabowski (2012, 2015) (chỉ tập trung vào tần suất xuất hiện của các cụm từ khóa - lexical bundles/phrase frames bằng phương pháp ngữ liệu thuần túy trên tờ rơi hướng dẫn dùng thuốc) và nghiên cứu của Boudemagh Wided (2010) (chỉ phân tích đơn chiều yếu tố Tình thái trong văn bản y sinh), luận án của Võ Thị Bê đạt bước đột phá phương pháp luận bằng cách xây dựng mô hình phân tích ma trận 3 chiều toàn diện (Trường $\times$ Không khí $\times$ Cách thức) khảo sát đồng bộ 6 kiểu quá trình chuyển tác, hệ thống thức, tình thái, cấu trúc đề ngữ đa và phép liên kết trên toàn văn cấu trúc bài báo nghiên cứu khoa học chuẩn IMRAD.

3. Phát hiện bất ngờ nhất (counter-intuitive) có dữ liệu minh chứng là gì? Trả lời: Phát hiện bất ngờ nhất là tỷ lệ xuất hiện của cú không có Chủ ngữ hiển ngôn (chủ ngữ zero) lên tới hơn 35% trong phần Thân bài của VBCNDH tiếng Việt, đối lập hoàn toàn với tỷ lệ 98,5% cú có chủ ngữ hiển ngôn trong tiếng Anh. Điều này phủ nhận định kiến cho rằng văn bản khoa học tiếng Việt thiếu chuẩn mực ngữ pháp; ngược lại, dữ liệu chứng minh đây là một đặc trưng loại hình học độc đáo: tiếng Việt tận dụng cấu trúc vô nhân xưng nội tại để tối đa hóa tính phi cá thể hóa và tính khách quan khoa học của quy trình thí nghiệm.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái tạo (replication protocol) không? Trả lời: Có. Luận án cung cấp hệ thống quy chuẩn tái tạo tuyệt đối bao gồm: bộ tiêu chí tuyển chọn 5 bước cho khối liệu, bảng phân loại mã hóa 6 kiểu quá trình chuyển tác theo Halliday, ma trận nhận diện 3 kiểu Đề ngữ (Chủ đề, Văn bản, Liên nhân) và hệ thống ký hiệu quy ước hóa 25 bài báo đối sánh cho mỗi ngôn ngữ (E01-E25 và V01-V25), cho phép các nhà nghiên cứu độc lập tái lập quy trình phân tích trên bất kỳ cặp ngôn ngữ nào.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào? Trả lời: Chương trình 10 năm tập trung vào 3 trụ cột: (i) Xây dựng Ngữ liệu song ngữ Anh - Việt chuyên ngành Y Dược quy mô 10 triệu từ (Bio-Pharma Parallel Corpus); (ii) Ứng dụng mô hình SFL để huấn luyện các thuật toán dịch máy nơ-ron (NMT) chuyên ngành y sinh học; (iii) Chuẩn hóa khung năng lực giao tiếp và viết học thuật quốc tế cho đội ngũ nghiên cứu y dược Việt Nam.

Kết luận

Luận án "Đặc điểm tiếng Anh chuyên ngành Dược học trong sự đối chiếu với tiếng Việt" của TS. Võ Thị Bê xác lập 5 đóng góp học thuật cốt lõi:

1. Tổng kết và hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận của Ngôn ngữ học chức năng hệ thống Halliday và phân tích thể loại ứng dụng trong ngữ vực khoa học dược phẩm.
2. Định lượng hóa chính xác bức tranh phân bố của 6 kiểu Quá trình chuyển tác trong 3.262 cú, khẳng định vai trò thống trị của Quá trình Vật chất và Quá trình Quan hệ.
3. Giải mã sự tương đồng và dị biệt mang tính quy luật về Dạng bị động, Thức tuyên bố khẳng định và chiến lược biểu đạt Tình thái giảm trừ rủi ro học thuật (hedging) giữa tiếng Anh và tiếng Việt.
4. Phát hiện bản chất cấu trúc cú khuyết chủ ngữ và cấu trúc Đề ngữ đa trong việc định hình tính mạch lạc và khách quan của văn bản khoa học tiếng Việt.
5. Kiến tạo cầu nối liên ngành vững chắc giữa Ngôn ngữ học ứng dụng, Dịch thuật học chuyên ngành và Sư phạm giảng dạy tiếng Anh y dược (ESP/EMP) tại Việt Nam, đặt nền móng bền vững cho việc hội nhập tri thức y dược nước nhà với nền khoa học toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT 1. Dẫn nhập Để cho việc khảo sát các đặc điểm ngôn ngữ một cách rõ ràng, chương này sẽ giải quyết ba vấn đề cơ bản. Thứ nhất, tổng quan tình hình những nghiên cứu văn bản chuyên ngành nói chung, văn bản chuyên ngành dược học và những nghiên cứu có liên quan trên thế giới cũng như ở Việt Nam trong tiếng Anh và tiếng Việt. Thứ hai, trình bày một số quan điểm cơ bản về ngữ pháp chức năng hệ thống của Halliday về ngôn ngữ trên phương diện ngữ vực (register) và một số lí thuyết về tiếng Việt có liên quan đến luận án.

Thứ ba, khái quát về quan điểm lí thuyết ngôn ngữ học đối chiếu. Tình hình nghiên cứu tiếng Anh chuyên ngành trên thế giới Trên thế giới, có rất nhiều công trình nghiên cứu về ngôn ngữ chuyên ngành. Tuy nhiên, một số nghiên cứu sau đây được cho là đại diện và phù hợp với nghiên cứu của luận án: (i) Nghiên cứu của Hutchison & Waters và một số nhà nghiên cứu khác [136], [137], [138], [139], [166]; (ii) Nghiên cứu của Dudley-Evans; (iii) Nghiên cứu của Halliday và một số nhà nghiên cứu khác. Theo hai nhà ngoại ngữ chuyên ngành nổi tiếng Hutchinson & Waters [139], tiếng Anh chuyên ngành được phát triển từ thời gian đầu của những năm 1960.

Đồng thời nó cũng là kết quả của sự ảnh hưởng của nền kinh tế thế giới trong những năm 1950 và 1960. Cụ thể là sự phát triển của khoa học và công nghệ, sử dụng tiếng Anh tăng nhanh như ngôn ngữ khoa học quốc tế, công nghệ và kinh doanh, quyền lực kinh tế ngày càng tăng đối với những quốc gia có mỏ dầu và sự gia tăng của lượng sinh viên quốc tế tham gia học tập ở Anh, Mỹ và Úc. Nghiên cứu của hai tác giả cũng chỉ ra tiếng Anh chuyên ngành được phát triển qua ba giai đoạn và được phát triển với tốc độ khác nhau ở những quốc gia khác khau. Hutchinson & Waters (Ibid.) quan niệm: “Tiếng Anh chuyên ngành là một đường hướng, không phải là một thành phẩm” (English for specific purpose must be seen as an approach not as a product).

Theo quan niệm này, Hutchinson & Waterscho rằng tiếng Anh chuyên ngành không phải là một thể loại ngôn ngữ đặc biệt, cần đến phương pháp tài liệu giảng dạy đặc biệt, nằm ngoài ngôn ngữ. Hoặc McDonough’s [166] đã cho rằng: 12 luan an “Tiếng Anh chuyên ngành mô tả các chương trình ngôn ngữ thiết kế cho các nhóm hoặc cá nhân, những người đang học tập và có những mục đích và nhu cầu cụ thể, rõ ràng”. Ngoài ra, Hutchinson & Waters [139], Robinson [172], Dudley-Evans [92] cho rằng tiếng Anh chuyên ngành về cơ bản là phục vụ mục đích, nhu cầu rõ ràng, cụ thể của người học. Khi nghiên cứu về đặc điểm của tiếng Anh chuyên ngành, Hutchinson & Waters [139] cũng khẳng định được kết quả của Swales [178] cho rằng trong thực tế tiếng Anh khoa học và công nghệ chính là sự minh họa cho sự phát triển của tiếng Anh chuyên ngành.

Khi nghiên cứu về kết quả của Ewer & Latorre [94], ông cũng hé lộ rằng có một chút khác biệt trong cấu trúc ngữ pháp trong tiếng Anh khoa học với tiếng Anh thông thường như sự khác nhau về sử dụng thì hiện tại đơn giản, dạng bị động và từ ghép. Trong quá trình nghiên cứu, ông cũng chỉ ra kết luận nghiên cứu của Ewer & Hughes-Davies [95] cho thấy ngôn ngữ trong các văn bản khoa học có sự xuất hiện của nhiều danh từ ghép, dạng bị động, câu điều kiện, động từ tình thái hơn so với các văn bản thông thường. Theo Dudley-Evans [92], nghiên cứu ngôn ngữ chuyên ngành đã có từ lâu. Một vài ý kiến cho rằng nó có từ thời Đế chế La Mã và Đế chế Hy Lạp.

Tuy nhiên, từ những năm 1960, tiếng Anh chuyên ngành đã trở thành một lĩnh vực đổi mới và quan trọng trong quá trình giảng dạy tiếng Anh như là một ngoại ngữ. Gần đây, tiếng Anh chuyên ngành đã được chiếm ưu thế bởi việc dạy tiếng Anh với mục đích hàn lâm (EAP), hầu hết các tài liệu, việc học tập và nghiên cứu để được thực hiện trong lĩnh vực tiếng Anh với mục đích hàn lâm. Khi nghiên cứu về tiếng Anh chuyên ngành, Dudley-Evans cũng cho rằng tiếng Anh chuyên ngành là một phần của sự phát triển của việc giảng dạy ngôn ngữ khoa học. Với công trình Development in ESP [92, tr.

4-79], Tony Dudley-Evans đã khái quát một số vấn đề đa dạng về ngôn ngữ trong tiếng Anh chuyên ngành, chủ yếu tập trung vào tiếng Anh chuyên ngành y và tiếng Anh chuyên ngành kinh doanh. Khi xem xét về đặc điểm của tiếng Anh chuyên ngành, ông đã chỉ ra một số đặc điểm cơ bản về ngữ pháp, từ vựng và diễn ngôn. Có thể thấy, tiếng Anh chuyên ngành tập trung theo một số hướng nghiên cứu dưới đây: Hướng nghiên cứu ngữ pháp trong tiếng Anh chuyên ngành: một số nghiên cứu tiếng Anh chuyên ngành với dạng ngữ pháp cơ bản. Việc phân tích ngữ vực đã chỉ ra “thì” và “dạng” động từ được chiếm ưu thế trong tiếng Anh khoa học và công 13 luan an nghệ.

Nghiên cứu của Tony Dudley-Evans đã chỉ ra những kết luận cơ bản mà chính những kết luận này cũng đã được Barber chỉ ra: “thì” (tense) của tiếng Anh với mục đích hàn lâm thường tập trung sử dụng thì hiện tại đơn giản, dạng chủ động, bị động và động từ tình thái (dẫn theo Swales [179]). Ngoài ra, những nghiên cứu gần đây của Tony Dudley-Evans cũng đã nhận định trên quan điểm của Swales [179] nhìn các văn bản khoa học từ góc độ thể loại thì việc sử dụng của thì hiện tại hoàn thành trong tiếng Anh có lẽ cũng rất quan trọng trong các bài báo hàn lâm khoa học. Việc sử dụng thì của động từ trong các bài báo hàn lâm khoa học được Tony Dudley-Evans thể hiện như sau: Thì hiện tại đơn (dạng chủ động và bị động), hiện tại hoàn thành thường được sử dụng trong phần dẫn luận. Tuy nhiên, dạng bị động chỉ được sử dụng để mô tả các phương pháp nghiên cứu.

Phần thảo luận hay phần kết luận trong các bài báo hàn lâm khoa học thường hay sử dụng thì quá khứ. Trong khi đó, thì hiện tại thường hay được sử dụng trong các phần bình luận hay chú giải trong các bài báo hàn lâm. Ở dạng bị động của tiếng Anh chuyên ngành, Tony Dudley-Evans [92] cũng chỉ ra kết quả của Wingard [189] cho rằng trong các văn bản y học, có tới 60% động từ được sử dụng ở dạng chủ động và gần 40% được sử dụng ở dạng bị động. Xu hướng sử dụng dạng chủ động để mô tả sự lựa chọn các thủ tục; tuy nhiên dạng bị động được sử dụng khi các tiến trình thủ tục được miêu tả.

Ngoài ra nghiên cứu còn chỉ ra rằng kết quả nghiên cứu của Tarone và cộng sự, họ cho rằng xu hướng sử dụng dạng chủ động đối với những nghiên cứu của bản thân người nghiên cứu, nhưng dạng bị động được sử dụng để đề cập đến những nghiên cứu trước đó [182]. Với động từ tình thái trong tiếng Anh chuyên ngành, nghiên cứu của Tony Dudley-Evans về tiếng Anh chuyên ngành cũng chỉ ra động từ tình thái đặc biệt là may, might, could, would dùng để chỉ mức độ chắc chắn của một tuyên bố hay một yêu cầu trong văn bản khoa học [92]. Nếu tuyên bố đưa ra sự tương phản trong kết quả, may được sử dụng để nói đến những vấn đề không chắc chắn và những tuyên bố cảnh báo. Tuy nhiên, nếu tuyên bố đưa ra sự tương phản trong kết quả, could được sử dụng để nói những vấn đề không chắc chắn, thậm chí là những tuyên bố cao hơn mức độ cảnh báo.

14 luan an Trên phương diện liên kết logic của tiếng Anh chuyên ngành, Tony Dudley- Evans [92] cũng chỉ ra liên kết logic trong văn bản khoa học, ví dụ như moreover, however, therefore luôn xuất hiện cao trong các diễn ngôn y học. Nó được xem là chìa khóa để hiểu mối quan hệ logic ngữ nghĩa trong diễn ngôn khoa học. Hướng nghiên cứu từ vựng trong tiếng Anh chuyên ngành: Khi nghiên cứu về từ vựng trong tiếng Anh chuyên ngành, đặc biệt là từ vựng bán kỹ thuật và từ vựng kinh doanh, nghiên cứu của Tony Dudley-Evans cũng thống nhất với kết quả nghiên cứu của Baker [69] với 6 đặc điểm của từ vựng có liên quan đến tiếng Anh với mục đích hàn lâm: (i) Loại từ vựng diễn tả các khái niệm phổ biến trong tất cả các bài nghiên cứu khoa học; (ii) Loại từ vựng trong ngôn ngữ thông thường có nghĩa đặc biệt trong các bài nghiên cứu khoa học; (iii) Loại từ đặc biệt có nghĩa khác nhau trong các bài nghiên cứu khoa học khác nhau; (iv) Loại từ vựng trong ngôn ngữ thông thường có nghĩa hạn chế trong các bài nghiên cứu khoa học; (v) Loại từ vựng trong ngôn ngữ thông thường được sử dụng để mô tả hoặc đưa ra các lời chú giải đối với chức năng hoặc các tiến trình kỹ thuật hơn là các phần khác với nghĩa tương tự. Ví dụ, người ta dùng “occur” hơn là “happen”; và (vi) Loại từ vựng thường được sử dụng để đánh dấu sự quan tâm hay đánh giá tài liệu được thực hiện.

Trong nghiên cứu, Dudley-Evans cũng đã chỉ ra sáu loại từ vựng này có thể được xem chồng lấp lên nhau và dường như được chia làm hai lĩnh vực: (i) lĩnh vực từ vựng được sử dụng trong ngôn ngữ thông thường nhưng có ảnh hưởng lớn hơn trong ngôn ngữ khoa học kỹ thuật; (ii) loại từ vựng có nghĩa đặc biệt trong các bài báo chuyên ngành cụ thể và có thể nó có sự đa dạng về nghĩa trong các chuyên ngành khác nhau. Hướng nghiên cứu ngữ nghĩa trong tiếng Anh chuyên ngành: Bên cạnh những nhà nghiên cứu về tiếng Anh chuyên ngành đã nêu ở trên, còn có nhiều nhà nghiên cứu ngôn ngữ chuyên ngành như Lenneberg [153], Herbert [126], Kelly [146], Jones [145], Herbolich [127], Chitravelu [77], Hullen [135], Coffey [79], Kennedy & Bolitho [147], Maher [158], Dudley Evans [90], Robinson [172], Martin [159], Strevens [177], Hyland [140], [141], và nhiều học giả khác. Tuy nhiên, từ một góc nhìn khác, khi nghiên cứu về bản chất của các văn bản khoa học tiếng Anh, nhà ngôn ngữ học nổi tiếng người Anh Michael Halliday đã chỉ ra thuật ngữ “ngôn ngữ khoa học” là tên gọi cho một biến thể chức năng hay một kiểu ngữ 15 luan an vực được khái quát hóa trong một ngôn ngữ cụ thể. Sự đa dạng về loại hình văn bản có thể được mô tả theo ba thông số của ngôn cảnh tình huống: Trường, Không khí, và Cách thức.