Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Organization Development & Change (tái bản lần thứ 9) của hai tác giả Thomas G. Cummings (Đại học Southern California) và Christopher G. Worley (Đại học Southern California và Đại học Pepperdine), do Nhà xuất bản South-Western thuộc Cengage Learning phát hành năm 2009 (ISBN-13: 978-0-324-42138-5). Trong chương trình đào tạo bậc đại học và sau đại học ngành Quản trị kinh doanh, Quản trị nhân lực và Hành vi tổ chức, tài liệu này giữ vị trí giáo trình nòng cốt cho học phần Phát triển tổ chức (Organization Development - OD) và Quản trị sự thay đổi (Change Management).

Mục tiêu học tập của giáo trình là cung cấp hệ thống lý thuyết khoa học hành vi ứng dụng và quy trình thực nghiệm nhằm giúp người học có khả năng chẩn đoán, thiết kế, triển khai và đánh giá các chương trình can thiệp thay đổi có kế hoạch (planned change) trong tổ chức. Giáo trình trang bị kiến thức giúp cải thiện đồng thời ba khía cạnh: hiệu quả tài chính - kỹ thuật, khả năng thích ứng của hệ thống và mức độ gắn kết, thỏa mãn của người lao động.

Cấu trúc tài liệu gồm 7 phần chính với 25 chương, được sắp xếp theo trình tự quy trình can thiệp OD thực tế. Cách tiếp cận của giáo trình tích hợp giữa lý thuyết hệ thống mở (Open Systems Model) với các can thiệp thực tiễn ở cấp độ cá nhân, nhóm, toàn bộ tổ chức và liên tổ chức.

Điểm đặc sắc của ấn bản là sự chuyển dịch từ cách tiếp cận truyền thống vốn chỉ tập trung vào khía cạnh quan hệ con người sang việc kết hợp chặt chẽ giữa khoa học hành vi với lý thuyết tổ chức, kinh tế học và quản trị chiến lược, giải quyết các thách thức từ toàn cầu hóa, công nghệ thông tin và đổi mới quản trị.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

  • Chương 1 & 2 (Tổng quan và Bản chất của sự thay đổi có kế hoạch): Trình bày định nghĩa OD, 5 nguồn gốc phát triển của lĩnh vực và so sánh ba mô hình thay đổi nền tảng: Mô hình 3 bước của Kurt Lewin (Unfreezing - Moving - Refreezing), Mô hình nghiên cứu hành động (Action Research Model - 8 bước lặp) và Mô hình tích cực (Positive Model dựa trên Appreciative Inquiry - 5 giai đoạn).
  • Chương 4, 5, 6, 7 & 8 (Quy trình Chẩn đoán và Thu thập dữ liệu): Phân tích mô hình hệ thống mở áp dụng cho 3 cấp độ: toàn bộ tổ chức, nhóm làm việc và công việc cá nhân. Hướng dẫn các phương pháp thu thập dữ liệu (bảng hỏi, phỏng vấn, quan sát, đo lường gián tiếp) và kỹ thuật phản hồi dữ liệu khảo sát (Survey Feedback).
  • Chương 10 & 11 (Lãnh đạo, Đánh giá và Thể chế hóa sự thay đổi): Phân tích các hoạt động tạo động lực thay đổi, xây dựng tầm nhìn, quản lý quá trình chuyển tiếp, đánh giá can thiệp thông qua đo lường định lượng/định tính và cơ chế duy trì sự thay đổi bền vững trong văn hóa tổ chức.
  • Chương 12 & 13 (Can thiệp quy trình con người - Human Process Interventions): Khảo sát kỹ thuật tư vấn quy trình (Process Consultation của Edgar Schein), xây dựng nhóm (Team Building), can thiệp bên thứ ba giải quyết xung đột và các can thiệp nhóm lớn (Large-Group Interventions như Search Conference, Open Space).
  • Chương 14, 15 & 16 (Can thiệp cấu trúc công nghệ - Technostructural Interventions): Phân tích các cấu trúc tổ chức (chức năng, bộ phận, ma trận, mạng lưới, định hướng khách hàng), chương trình tinh giản biên chế (Downsizing), tái cấu trúc quy trình (Reengineering), sự tham gia của nhân viên (Employee Involvement, TQM, Six-Sigma) và thiết kế công việc theo hệ thống kỹ thuật - xã hội (Sociotechnical Systems).
  • Chương 17, 18 & 19 (Can thiệp quản trị nguồn nhân lực - HR Management Interventions): Bao gồm quản trị hiệu suất (Performance Management: thiết lập mục tiêu, MBO, đánh giá và hệ thống lương thưởng), phát triển nhân tài (Coaching, Mentoring, hoạch định nghề nghiệp) cùng quản trị đa dạng lực lượng lao động và stress nghề nghiệp.
  • Chương 20, 21 & 22 (Can thiệp thay đổi chiến lược - Strategic Change Interventions): Nghiên cứu thay đổi chuyển hóa quy mô lớn (Transformational Change), thay đổi văn hóa doanh nghiệp, các tổ chức học tập (Learning Organizations), mô hình tổ chức tự thiết kế (Built-to-Change) và thay đổi liên tổ chức (Transorganizational Change: M&A, liên minh chiến lược, mạng lưới đa tổ chức).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình hệ thống hóa 5 nguồn gốc lịch sử định hình nên thực hành OD hiện đại:

  1. Huấn luyện phòng thí nghiệm (Laboratory Training/T-Groups): Khởi nguồn từ Viện Công nghệ Massachusetts (MIT) và National Training Laboratories (NTL) gắn với Kurt Lewin, Herbert Shepard, Robert Blake.
  2. Nghiên cứu hành động và Khảo sát phản hồi (Action Research/Survey Feedback): Công trình của Kurt Lewin, John Collier, William Whyte và Trung tâm Nghiên cứu Khảo sát thuộc Đại học Michigan dưới sự dẫn dắt của Rensis Likert.
  3. Cách tiếp cận chuẩn tắc (Normative Background): Hệ thống 4 (Participative Group System) của Rensis Likert và Mô hình Lưới quản trị (Managerial Grid) của Robert Blake và Jane Mouton.
  4. Năng suất và Chất lượng cuộc sống làm việc (Productivity and QWL): Khung phân tích hệ thống kỹ thuật - xã hội do Viện Tavistock khởi xướng và các nghiên cứu của Eric Trist, Edward Lawler III, Louis Davis.
  5. Thay đổi chiến lược (Strategic Change): Đóng góp của Richard Beckhard, Reuben Harris, Noel Tichy và Edgar Schein trong việc kết hợp chiến lược kinh doanh với hành vi tổ chức.

Bên cạnh đó, giáo trình xây dựng nền tảng trên lý thuyết hệ thống mở: phân tích mối quan hệ giữa môi trường đầu vào (Inputs), các thành phần thiết kế cấu trúc/quy trình (Design Components) và kết quả đầu ra (Outputs), cùng nguyên lý đồng bộ (Alignment/Fit).

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng phân tích: Năng lực thiết kế bảng hỏi chẩn đoán, cấu trúc buổi phỏng vấn thu thập thông tin, phân tích định lượng (thống kê mô tả, tương quan) và định tính (phân tích nội dung, biểu đồ lực lượng cản trở - Force-field Analysis) để xác định nguyên nhân gốc rễ của sự kém hiệu quả trong hệ thống.
  • Kỹ năng kỹ thuật: Khả năng thiết kế can thiệp OD phù hợp với bối cảnh, vẽ sơ đồ cấu trúc tổ chức, tái thiết kế công việc cá nhân/nhóm và xây dựng hệ thống đãi ngộ gắn với hiệu suất.
  • Kỹ năng thực hành: Kỹ năng ký kết hợp đồng tư vấn (Contracting), xử lý các vấn đề chính trị nội bộ, điều phối phiên họp phản hồi dữ liệu khảo sát, tạo động lực vượt qua sự kháng cự thay đổi và đánh giá hiệu quả sau can thiệp.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình Organization Development & Change 9e áp dụng phương pháp tiếp cận sư phạm theo chu trình học tập thực nghiệm (Experiential Learning Cycle) kết hợp phân tích học thuật. Nội dung được thiết kế nhằm đồng bộ giữa giảng dạy lý thuyết và rèn luyện kỹ năng thực tế:

  • Tình huống thực tế ngắn (Applications): Mỗi chương tích hợp các tình huống thực tế trích xuất từ các doanh nghiệp và tổ chức cụ thể, minh họa cho từng bước của quy trình OD (ví dụ: Tình huống tái cấu trúc tại Healthways, mô hình tổ chức mạng lưới tại Amazon.com, can thiệp Six-Sigma tại GE Financial, xây dựng tổ chức Built-to-Change tại Capital One Financial, sáp nhập HP - Compaq).
  • Hệ thống điển cứu chuyên sâu (Cases): Cuối mỗi phần lớn là các ca nghiên cứu tổng hợp có độ phức tạp cao, cho phép người học đóng vai trò nhà tư vấn OD để chẩn đoán và đề xuất giải pháp:
    • Phần 2 (Quy trình OD): Ca nghiên cứu Kenworth Motors, Peppercorn Dining, Sunflower Incorporated, PolyProd, Siemens Nixdorf.
    • Phần 3 (Can thiệp con người): Lincoln Hospital (can thiệp bên thứ ba), Ben & Jerry's (phát triển đội ngũ).
    • Phần 4 (Can thiệp cấu trúc): City of Carlsbad (tái cấu trúc phòng công chính), C&S Wholesale Grocers (nhóm tự quản).
    • Phần 5 (Can thiệp nhân sự): HealthCo, Sharpe BMW.
    • Phần 6 (Thay đổi chiến lược): Fourwinds Marina, DaVita sáp nhập Gambro.
    • Các ca nghiên cứu tích hợp cuối sách: B. Richardson Timber Products Corporation, Cuyahoga River Valley Organization, Black & Decker International.
  • Phương pháp đánh giá: Giảng viên có thể kiểm tra năng lực người học qua hệ thống câu hỏi trắc nghiệm, câu hỏi tự luận phân tích tình huống, bài tập đóng vai tư vấn (Role-playing) và đề xuất dự án can thiệp tổ chức thực tế.
  • Tự học và nghiên cứu: Người học sử dụng hệ thống tóm tắt mục tiêu đầu chương (Learning Objectives), phần tóm tắt cuối chương (Summary), bảng thuật ngữ chuyên ngành (Glossary từ trang 746) cùng danh mục trích dẫn tài liệu tham khảo chi tiết (Notes) để mở rộng nghiên cứu độc lập.

Điểm nổi bật và cập nhật của ấn bản thứ 9

So với các ấn bản tiền nhiệm, ấn bản thứ 9 có những điều chỉnh và bổ sung học thuật:

Ấn bản 9: Cập nhật trọng tâm
  1. Mở rộng mảng can thiệp chiến lược (Part 6): Tăng từ 2 chương lên 3 chương. Chương 20 tập trung vào thay đổi chuyển hóa (Transformational Change) với mục mới về thiết kế lại tổ chức; Chương 21 chuyên sâu về thay đổi liên tục (Continuous Change) và tổ chức được thiết kế để thay đổi (Built-to-Change Organizations); Chương 22 tích hợp các can thiệp đa tổ chức gồm sáp nhập/mua lại (M&A) và liên minh chiến lược.
  2. Tái cơ cấu nhóm can thiệp nhân sự (Part 5): Bổ sung mới hoàn toàn Chương 18 về phát triển nhân tài (Developing Talent) bao gồm đào tạo, phát triển lãnh đạo, quản lý sự nghiệp và khai vấn (Coaching). Chương 19 được định hình lại tập trung vào quản lý sự đa dạng lực lượng lao động (Workforce Diversity) và quản trị stress/sức khỏe nhân viên.
  3. Bổ sung mô hình cấu trúc tổ chức mới: Chương 14 (Restructuring Organizations) cập nhật thêm phần phân tích cấu trúc định hướng khách hàng (Customer-Centric Structure).
  4. Viết mới các chuyên đề ứng dụng đặc thù: Chương 24 (OD trong các bối cảnh phi công nghiệp) được viết mới bởi các chuyên gia chuyên ngành, bao gồm 4 lĩnh vực: Y tế (Health Care), Hệ thống trường học (School Systems), Khu vực công (Public Sector) và Doanh nghiệp gia đình (Family-Owned Businesses).
  5. Làm mới tư liệu thực chứng: Hơn 33% số lượng tình huống thực tế (Applications) và 7 trong tổng số 16 ca nghiên cứu chuyên sâu (Cases) được thay mới để phản ánh biến động kinh tế và môi trường kinh doanh hiện đại.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên đại học chuyên ngành: Sinh viên năm 3, năm 4 thuộc các ngành Quản trị kinh doanh, Quản trị nhân lực, Tâm lý học tổ chức và công nghiệp.
  • Học viên sau đại học: Học viên các chương trình Thạc sĩ Quản trị Kinh doanh (MBA), Thạc sĩ Khoa học về Phát triển Tổ chức (MSOD) hoặc các chương trình đào tạo tiến sĩ về Quản trị.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học nền tảng về Quản trị học đại cương (Principles of Management), Hành vi tổ chức (Organizational Behavior) và Quản trị nguồn nhân lực (Human Resource Management) để tiếp thu các khái niệm phân tích cấu trúc và tâm lý nhóm.
  • Giảng viên và cơ sở đào tạo: Giảng viên sử dụng sách làm khung chuẩn để thiết kế đề cương môn học theo phân bổ 15 - 30 buổi giảng dạy; khai thác bộ công cụ sư phạm đi kèm để chuẩn bị bài giảng, tổ chức hội thảo tình huống và ra đề kiểm tra.
  • Chuyên gia tư vấn và nhà quản lý: Chuyên viên tư vấn phát triển tổ chức (nội bộ hoặc độc lập), giám đốc nhân sự (HRD/CHRO), nhà quản lý các cấp cần tài liệu tra cứu các công cụ chẩn đoán và phương pháp luận triển khai thay đổi có hệ thống.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn phục vụ giảng dạy cho sinh viên đại học năm cuối, học viên cao học chuyên ngành Quản trị, đồng thời là tài liệu tham khảo chuyên môn cho các nhà tư vấn OD, quản lý nhân sự và lãnh đạo tổ chức.

2. Cần kiến thức nền tảng nào trước khi nghiên cứu giáo trình?

Người học cần nắm vững kiến thức cơ bản về Hành vi tổ chức (giao tiếp, động lực, lãnh đạo, động lực nhóm) và Quản trị học đại cương (chức năng hoạch định, tổ chức, điều hành, kiểm soát).

3. Điểm khác biệt giữa giáo trình này với các sách quản trị thay đổi thông thường là gì?

Khác với các tài liệu chỉ tập trung vào kỹ thuật quản lý dự án đơn thuần (tiến độ, chi phí), giáo trình này xây dựng trên nền tảng khoa học hành vi, nhấn mạnh việc chuyển giao năng lực và tri thức để tổ chức tự giải quyết vấn đề, đồng thời phân loại can thiệp thành 4 nhóm rõ ràng (Quy trình con người, Cấu trúc công nghệ, Nguồn nhân lực, Chiến lược).

4. Phương pháp tự học giáo trình hiệu quả là gì?

Người học nên nắm chắc mô hình tổng quát ở Chương 2, nghiên cứu tuần tự quy trình 4 giai đoạn tại Phần 2 (Chương 4 đến 11), sau đó đọc kết hợp lý thuyết từng nhóm can thiệp ở các Phần 3, 4, 5, 6 với việc tự phân tích các câu hỏi thảo luận trong các điển cứu (Cases) tương ứng.

5. Có tài liệu bổ trợ nào đi kèm giáo trình không?

Ấn bản thứ 9 đi kèm bộ công cụ bổ trợ học thuật bao gồm: Instructor’s Manual with Test Bank (ISBN: 0-324-58057-6), Instructor’s Resource CD-ROM (ISBN: 0-324-58058-4) chứa phần mềm tạo đề thi ExamView trên hệ điều hành Windows, hệ thống slide bài giảng PowerPoint và website tài liệu trực tuyến của nhà xuất bản.


Kết luận

Giáo trình Organization Development & Change (9th Edition) của Thomas G. Cummings và Christopher G. Worley cung cấp một khung phân tích học thuật hoàn chỉnh và có hệ thống về lý thuyết thay đổi có kế hoạch, quy trình chẩn đoán và các kỹ thuật can thiệp phát triển tổ chức. Lộ trình học tập xuất phát từ các mô hình nền tảng (Lewin, Nghiên cứu hành động, Tiếp cận tích cực), đi qua quy trình chẩn đoán - can thiệp - đánh giá, tiến đến 4 nhóm giải pháp can thiệp chuyên sâu và ứng dụng vào các bối cảnh phi công nghiệp. Hệ thống dữ liệu thực nghiệm, bảng đối chiếu và điển cứu đi kèm tạo cơ sở thực chứng vững chắc cho việc nghiên cứu và giảng dạy chuyên ngành.