Chương 1: Tổng quan về BHTG và công tác xử lý các tổ chức tín dụng yếu kém của BHTG. Chương 2: Phương pháp luận và thiết kế nghiên cứu. Chương 3: Thực trạng công tác xử lý tổ chức tín dụng yếu kém tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam. Chương 4: Giải pháp nâng cao công tác xử lý tổ chức tín dụng yếu kém tại Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam trong thời gian tới.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ BẢO HIỂM TIỀN GỬI VÀ CÔNG TÁC XỬ LÝ CÁC TỔ CHỨC TÍN DỤNG YẾU KÉM CỦA BẢO HIỂM TIỀN GỬI 1. Những vấn đề chung về bảo hiểm tiền gửi 1. Khái niệm BHTG BHTG ra đời đầu tiên tại Mỹ từ những năm 1829 của thế kỷ 19, hoạt động này nhằm phòng ngừa sự đổ vỡ mang tính chất dây chuyền của ngân hàng đến năm 1934, cơ quan BHTG công khai của Nhà nước Mỹ mới ra đời (FDIC) nhằm củng cố lòng tin của nhân dân vào hệ thống ngân hàng, bảo vệ người gửi tiền. Sau những thành công tại Mỹ, các quốc gia trên thế giới cũng lần lượt cho ra đời các tổ chức BHTG nhằm bảo vệ người gửi tiền trước những rủi ro tiềm ẩn của các tổ chức tài chính, hạn chế các cuộc khủng hoảng tài chính và đảm bảo ổn định của hệ thống ngân hàng.
BHTG có thể hiểu là loại hình bảo hiểm có các đặc điểm riêng biệt so với loại hình bảo hiểm bình thường. BHTG theo quan điểm của một số nhà nghiên cứu đã đưa ra: “BHTG là một cơ chế có giới hạn nhưng hình thức cung cấp sự bảo đảm mang tính pháp lý cho các khoản gốc (và thường cả lãi) của các khoản tiền gửi”, hay “BHTG là chính sách bảo đảm tất cả hoặc một phần tiền gửi cùng lãi nhập gốc trên tài khoản tiền gửi sẽ được thanh toán cho người gửi tiền khi ngân hàng nhận tiền gửi bị phá sản hay mất khả năng thanh toán”. 1 Theo cách hiểu khác thì: “BHTG là loại hình bảo hiểm theo đó bảo đảm nghĩa vụ chi trả trong tương lai các khoản tiền gửi cho người gửi tiền tại các tổ chức tham gia BHTG, khi các tổ chức này gặp rủi ro dẫn đến tình trạng không có khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn bị buộc giải thể hoặc phá sản”. 1 Bài viết “Mô hình BHTG trong thời kì hội nhập kinh tế quốc tế” TS.
Lê Thị Thu Thuỷ trang 6,7 ( tạp chí luật học số 12/2015-Trường đại học luật Hà Nội) 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BHTG chính là một sự bảo hiểm hoàn toàn cho người gửi tiền, nghĩa là khi xảy ra sự việc gì thì các khoản tiền này sẽ được bảo toàn hoặc thực hiện trong gần như tối đa (nếu rủi ro xảy ra mang tính chất lớn, quy mô rộng theo một giới hạn nhất định theo quy định bảo hiểm). Ví dụ, khi khủng hoảng kinh tế xảy ra, một số nước lại áp dụng cơ chế bảo hiểm hoàn toàn để ngăn chặn một cách tốt nhất sự rút tiền đồng loạt, do tâm lý người gửi tiền trong trường hợp này chắc chắn tin vào BHTG sẽ bảo vệ quyền lợi của họ một cách an toàn khi ngân hàng nào đó bị suy thoái dẫn đến đổ vỡ. Đối với các nước có sự ổn định về kinh tế, thị trường tài chính phát triển sẽ thực hiện cơ chế bảo hiểm có giới hạn tiền gửi để tạo lòng tin của công chúng vào hệ thống tài chính, giúp ổn định hoạt động của hệ thống tài chính quốc gia. Tổng hợp các ý kiến thì có thể hiểu: “Bảo hiểm tiền gửi là việc Nhà nước đưa ra lời đảm bảo tới một giới hạn đối với tiền gửi nhất định nhằm bảo vệ tiền gửi thông qua các quy định về bảo hiểm tiền gửi đối với người gửi tiền hay tiền gửi thuộc đối tượng được bảo hiểm tại tổ chức nhận tiền gửi.Hay nói cách khác “BHTG là cam kết công khai của tổ chức BHTG đối với tổ chức tham gia BHTG về việc tổ chức BHTG sẽ trả tiền gửi cho người gửi tiền khi tổ chức tham gia BHTG bị chấm dứt hoạt động và không có khả năng thanh toán cho người gửi tiền”.
Đặc điểm của BHTG Hoạt động của bảo hiểm tiền gửi có những đặc điểm chung ở tất cả các nước trên thế giới, đặc điểm đó như sau: Thứ nhất, hoạt động bảo hiểm tiền gửi là duy nhất. Đối với các quốc gia sẽ không bảo hiểm các khoản tiền đầu tư, các cổ đông lớn của tổ chức huy động tiền gửi, các khoản tiền gửi của ban lãnh đạo, tiền gửi liên ngân hàng.mà chỉ bảo hiểm tiền gửi. Lý do các khoản không phải tiền gửi có mức độ rủi ro cao, còn với ban lãnh đạo và các cổ đông lớn , 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com với vị trí cao và tiềm lực lớn nên họ có thể tự bảo vệ quyền lợi của mình thông qua các ngân hàng thương mại với lãi suất lớn hơn. Thứ hai, đối tượng mua bảo hiểm là các tổ chức tín dụng như ngân hàng, quỹ tín dụng nhân dân và người gửi tiền chính là người đc hưởng lợi từ hoạt động BHTG này.
Thứ ba, việc đăng ký thủ tục mua bảo hiểm là dành cho các tổ chức tín dụng chứ không phải người gửi tiền tại các tổ chức này. Các TCTD tham gia hệ thống BHTG thì tất cả đều được bảo hiểm tiền gửi đều tự động, được bảo hiểm các khoản tiền gửi trong giới hạn và phạm vi bảo hiểm tại tổ chức tham gia bảo. Thứ tư, mục đích của hoạt động bảo hiểm tiền gửi là góp phần đảm bảo tính ổn định của hệ thống tài chính quốc gia vì vậy Bảo hiểm tiền gửi là loại dịch vụ (hàng hoá) mang tính xã hội cao, người thụ hưởng dịch vụ là toàn xã hội. Bảo hiểm tiền gửi được coi là một loại hàng hóa công, dịch vụ công để đảm bảo an toàn cho người gửi tiền và hệ thống ngân hàng tại mỗi quốc gia.
Tính chất công của Bảo hiểm tiền gửi nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người gửi tiền. Dịch vụ công này dành cho nhân dân, những người gửi tiền, việc người này sử dụng không ảnh hưởng nhiều đến người khác sử dụng chúng. Người gửi tiền có tiền gửi nằm trong đối tượng được bảo hiểm được hưởng lợi ngay khi có xảy ra rủi ro. Khi có rủi ro, tổ chức nhận tiền gửi mất kiểm soát về thanh toán, hoặc đóng cửa, người gửi tiền sẽ được tổ chức BHTG gửi thanh toán tiền bảo hiểm.
Số tiền này là của tổ chức Bảo hiểm tiền gửi cam kết với tổ chức tham gia BHTG khi thực hiện bảo hiểm. Không chỉ người gửi tiền được hưởng lợi mà các tổ chức tín dụng tham gia BHTG cũng được hưởng lợi. Khi khách hàng đắn đo việc gửi tiền vào ngân hàng nào, thì họ cũng xem xét xem ngân hàng mình gửi tiền có tham gia 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BHTG không, như một sự đảm bảo cho khoản tiền gửi. Khi tiền gửi được bảo hiểm, khách hàng an tâm hơn khi lựa chọn tổ chức nhận tiền gửi.
Chính vì vậy, các TCTD sẽ thu hút thêm được nhiều khách hàng và huy động được nhiều tiền gửi hơn. Thực tế đã chứng minh, các tổ chức tín dụng tham gia vào bảo hiểm đã giúp duy trì ổn định kinh tế, rủi ro sẽ giảm bớt đối với người gửi tiền. Ngoài ra, các đối tượng vay tiền sẽ sử dụng tiền vay hiệu quả và an toàn hơn, các dự án đầu tư cũng hiệu quả hơn. Vì thế, khi những rủi ro được hạn chế sẽ làm cho xã hội bình ổn, tạo ra công ăn việc làm cho người lao động, giảm thất nghiệp, các ngành nghề kinh tế phát triển…đời sống nhân dân được nâng cao.
Chúng ta đều được hưởng lợi từ Bảo hiểm tiền gửi một cách trực tiếp hay gián tiếp, tuy nhiên một cá nhân, hoặc một tổ chức trong xã hội không thể có sự thụ hưởng một cách tuyệt đối. Chính vì đặc tính này mà Bảo hiểm tiền gửi được xếp vào loại hàng hoá công không thuần tuý. Thứ năm, giấy chứng nhận Bảo hiểm tiền gửi do tổ chức BHTG cấp chính là minh chứng của hoạt động BHTG cho tổ chức tham gia BHTG. Thứ sáu, quy định của BHTG về giới hạn, phạm vi bảo hiểm một cách áp đặt.
Sẽ không thể mua thêm các hình thức bảo hiểm khác cho khoản tiền gửi nhằm được chi trả nhiều hơn giới hạn bảo hiểm. Các khoản này sẽ không được các tổ chức BHTG thanh toán mà được xử lý như các món nợ khác của tổ chức tài chính bị phá sản. Giới hạn bảo hiểm này bao gồm cả tiền gửi gốc và lãi cộng dồn từ ngày gửi tiền đến thời điểm tổ chức tham gia bảo hiểm bị phá sản. Với các khoản tiền gửi khác nhau sẽ được bảo hiểm khác nhau.
Vai trò của BHTG trong mạng an toàn tài chính quốc gia An toàn tài chính quốc gia với góc độ là một định chế tài chính đã phản ánh an toàn của định chế đó nếu nó thực hiện một cách có hiệu quả chức năng vốn có (cung cấp phương tiện thanh toán cho các hoạt động kinh tế, phân bổ 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nguồn vốn.), bên cạnh đó, có khả năng xử lý các rủi ro và hạn chế trước khi các rủi ro đe dọa đến hệ thống tài chính - ngân hàng (Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Hoặc nói cách khác, mạng an toàn tài chính là một công cụ của chính sách công được thiết kế nhằm giảm thiểu tối đa rủi ro cũng như chi phí liên quan đến khủng hoảng của các định chế tài chính. Mạng an toàn tài chính bao gồm: Chính phủ, Bộ Tài chính, Ngân hàng Trung ương, tổ chức Bảo hiểm tiền gửi, Cơ quan giám sát tài chính và một số cơ quan khác liên quan. Trong đó, tổ chức BHTG là cốt lõi.
Chính vì vậy, Bảo hiểm tiền gửi ra đời với một số vai trò sau đây: Một là, vai trò đầu tiên và quan trọng chính là việc bảo vệ người gửi tiền và nâng cao niềm tin của công chúng đối với các tổ chức tín dụng. Trong nền kinh tế thị trường, đối với mỗi quốc gia thì Chính phủ phải bảo vệ người tiêu dùng nói chung và người gửi tiền nói riêng, đảm bảo sự cân bằng giữa sự phát triển và đảm bảo quyền lợi của người dân trong xã hội. Vì vậy, BHTG đã được ra đời và phát triển như một công cụ hữu hiệu để Chính phủ các nước sử dụng để bảo vệ người gửi tiền.