Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Chương trình Dạy học của Intel®: Khóa học Cơ bản (Intel® Teach Essentials Course - Phiên bản 10.1 dành cho Giáo viên cốt cán, bản quyền năm 2008 của Tập đoàn Intel) là tài liệu đào tạo nghiệp vụ sư phạm được thiết kế cho các khóa bồi dưỡng chuyên môn giáo viên và chương trình đào tạo đại học/sau đại học khối ngành Sư phạm. Tài liệu có thời lượng thiết kế chuẩn là 32 giờ học tập, phân bổ qua 8 mô-đun chuyên đề tích hợp giữa lý thuyết thiết kế dạy học và thực hành phát triển học liệu số.

Mục tiêu học tập của giáo trình tập trung vào việc hỗ trợ nhà giáo phát triển phương pháp dạy học lấy học sinh làm trung tâm (student-centered learning), tiếp cận dạy học dựa trên dự án (Project-Based Learning - PBL) và tích hợp công nghệ thông tin vào tiến trình giảng dạy. Học viên hoàn thành chương trình sẽ nắm vững quy trình thiết kế bài dạy đáp ứng các chuẩn học thuật chính quy, xây dựng hệ thống công cụ đánh giá quá trình và tổng kết, đồng thời phát triển các kỹ năng thế kỷ 21 cho học sinh như tư duy bậc cao, giải quyết vấn đề và cộng tác.

Cấu trúc tài liệu được thiết kế theo quy trình phi tuyến tính (iterative instructional design process), đi từ việc định hình ý tưởng bài dạy, thiết lập mục tiêu, xây dựng bộ công hỏi định hướng, thiết kế sản phẩm mẫu của học sinh cho đến hoàn thiện tiêu chí đánh giá. Điểm đặc thù của giáo trình là sự kết hợp chặt chẽ giữa tài liệu hướng dẫn in ấn với môi trường kỹ thuật số, bao gồm đĩa CD tài nguyên (Curriculum Resource CD), phần mềm chỉ dẫn thao tác kỹ thuật số Intel® Education Help Guide, cùng hệ thống lưu trữ có cấu trúc thư mục bài dạy chuyên biệt.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình bao gồm 8 mô-đun nối tiếp nhau:

  • Mô-đun 1: Dạy học theo dự án (Project-Based Learning): Giới thiệu khung lý thuyết về dạy học theo dự án và kỹ thuật thiết kế quá trình dạy học (Instructional Design). Học viên thiết lập cây thư mục Hồ sơ bài dạy (Unit Portfolio), làm quen với mẫu Kế hoạch bài dạy, phân tích các dự án mẫu (như Romeo và Juliet, Cuộc Thi Trồng Đậu), tạo ấn phẩm giới thiệu dự án và thiết lập nhật ký phản hồi học tập trên Blog.
  • Mô-đun 2: Lập Kế hoạch bài dạy: Hướng dẫn xác định chuẩn nội dung môn học và mục tiêu học tập; thiết kế "Bộ Câu hỏi Định hướng" (gồm Câu hỏi Khái quát, Câu hỏi Bài học, Câu hỏi Nội dung) nhằm kích thích tư duy phân tích; phác thảo lịch trình đánh giá và tạo bảng đánh giá tìm hiểu nhu cầu học sinh.
  • Mô-đun 3: Xây dựng liên kết: Tích hợp công nghệ Internet phục vụ nghiên cứu, giao tiếp và cộng tác; hướng dẫn các nguyên tắc pháp lý, đạo đức sử dụng thông tin và luật bản quyền số; thiết lập danh mục tài liệu trích dẫn chuẩn hóa.
  • Mô-đun 4: Tạo mẫu sản phẩm học sinh: Hướng dẫn giáo viên xây dựng các sản phẩm học tập mẫu (ấn phẩm, bài trình diễn đa phương tiện, wiki hoặc blog) dưới góc độ của người học để cụ thể hóa kết quả học tập dự kiến và lập quy trình bài dạy.
  • Mô-đun 5: Đánh giá Dự án của học sinh: Triển khai các chiến lược đánh giá thành phần (Formative assessment) và đánh giá tổng thể (Summative assessment); thiết kế bảng tiêu chí đánh giá (Rubric) cho sản phẩm học sinh và điều chỉnh kế hoạch bài dạy.
  • Mô-đun 6: Lập kế hoạch để học sinh thành công: Thiết kế các giải pháp dạy học phân hóa đối tượng (Differentiated instruction) cho học sinh tiếp thu chậm và học sinh năng khiếu; xây dựng tài liệu hỗ trợ học tập và công cụ đo lường khả năng tự định hướng (Self-directed learning).
  • Mô-đun 7: Hướng dẫn học tập với sự trợ giúp của công nghệ: Kỹ thuật đặt câu hỏi thúc đẩy kỹ năng tư duy bậc cao (Higher-order thinking); xây dựng hệ thống tài nguyên quản lý bài dạy và tài liệu hướng dẫn triển khai thực tế.
  • Mô-đun 8: Trình diễn Hồ sơ bài dạy: Hoàn thiện toàn bộ các thành phần của bộ Hồ sơ bài dạy, tổ chức báo cáo, đánh giá chéo giữa các đồng nghiệp và tiến hành lượng giá tổng kết khóa học.
Tiến trình thiết kế Hồ sơ bài dạy (Unit Portfolio):
[Xác định Chuẩn & Mục tiêu] ➔ [Xây dựng Bộ Câu hỏi Định hướng] ➔ [Lập Kế hoạch Đánh giá Đa dạng] ➔ [Thiết kế Hoạt động & Tích hợp CNTT]

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Nội dung giáo trình được xây dựng dựa trên các nghiên cứu thực nghiệm giáo dục học:

  • Lý thuyết khai thác sâu trọng tâm môn học: Dựa trên nghiên cứu của Bransford, Brown, & Cocking (2000) về việc tập trung vào các khái niệm cốt lõi thay vì dàn trải nội dung kiến thức.
  • Mô hình tổ chức kiến thức bằng "Ý tưởng lớn" (Big Ideas): Ứng dụng các nghiên cứu của Bloom (1981) và mô hình thiết kế ngược (Understanding by Design) của Wiggins & McTighe (2005) để cấu trúc hóa nội dung học tập có chiều sâu và bền vững.
  • Lý thuyết đánh giá quá trình (Formative Assessment): Tiếp cận nghiên cứu của Black, Harrison, Lee, & Marshall (2003) và Stiggins (2004) nhằm chứng minh vai trò của việc đánh giá thường xuyên đối với việc nâng cao kết quả học tập của học sinh ở nhiều cấp độ.
  • Nhiệm vụ học tập xác thực (Authentic Tasks): Ứng dụng kết quả nghiên cứu của Newmann, Bryk, & Nagaoka (2001) và Thomas (1998, 2000) về việc gắn kết bài học với bối cảnh thực tế nhằm gia tăng động lực trí tuệ cho người học.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng công nghệ và quản trị học liệu: Quản lý cây thư mục máy tính khoa học (Kehoach_Baiday, Hotro_Baiday, Danhgia, Hoso_Baiday, Sanpham_hocsinh, Tainguyen_Khoahoc), khai thác các công cụ Web 2.0 (Wiki, Blog, nền tảng cộng tác trực tuyến, hệ thống lưu trữ trực tuyến).
  • Kỹ năng phân tích sư phạm: Phân rã chuẩn kiến thức thành các mục tiêu hành vi; xây dựng ma trận câu hỏi định hướng đa tầng; phân hóa hoạt động theo trình độ người học.
  • Năng lực xây dựng công cụ đo lường: Thiết lập bảng kiểm mục (Checklist), phiếu đánh giá tiêu chí (Rubric) cho các hình thức đánh giá chẩn đoán, đánh giá quá trình và đánh giá tổng kết.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình áp dụng mô hình sư phạm kết hợp giữa thực hành dựa trên sản phẩm (Product-based learning) và phản hồi tương tác đa chiều:

  • Phương pháp tiếp cận: Đặt học viên vào vị trí kép: vừa là người thiết kế chương trình học (Instructional Designer), vừa đóng vai người học sinh để tự trải nghiệm việc hoàn thành các nhiệm vụ dự án.
  • Phân tích ca điển hình (Case studies): Khảo sát trực tiếp các Hồ sơ bài dạy mẫu và ấn phẩm minh họa có sẵn trên đĩa CD tài nguyên hoặc cổng thông tin educate.com/vn/ProjectDesign nhằm phân tích các tiêu chí cấu thành dự án hiệu quả.
  • Hệ thống bài tập thực hành theo tiến trình: Người học trực tiếp tạo lập các sản phẩm cụ thể bao gồm: ấn phẩm giải thích dự án (bản tin, tờ rơi, áp phích), bài trình chiếu đánh giá nhu cầu, bài trình diễn Hồ sơ bài dạy, và các tài liệu hỗ trợ học tập chuyên biệt.
  • Phương pháp đánh giá: Sử dụng hệ thống công cụ chuẩn hóa được cung cấp ở phần Phụ lục:
    • Bảng tiêu chí đánh giá Hồ sơ bài dạy (thang đo 4 mức độ): Đánh giá mối liên hệ với chuẩn học tập, mức độ phát triển kỹ năng thế kỷ 21, tính khả thi của công nghệ và hiệu quả của các công cụ đánh giá.
    • Bảng kiểm mục đặc điểm của dự án và Bảng kiểm mục Kế hoạch bài dạy.
    • Đánh giá đồng đẳng (Peer assessment): Thực hiện thông qua hoạt động "Chia sẻ theo cặp" ở đầu mỗi mô-đun để thu nhận phản hồi cải tiến sản phẩm.
  • Cơ chế tự phản hồi (Metacognition): Cuối mỗi mô-đun, học viên sử dụng Blog cá nhân để ghi nhận những gì đã tiếp thu, phân tích vai trò thiết kế sư phạm và giải quyết các câu hỏi tồn đọng. Kỹ năng công nghệ được tra cứu tự động qua phần mềm Intel® Education Help Guide.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Phiên bản 10.1 mở rộng: Cập nhật sâu việc tích hợp các công nghệ Web và công cụ truyền thông xã hội (Blog, Wiki, nền tảng đánh dấu trang web trực tuyến) vào quy trình học tập thay cho các công cụ ngoại tuyến truyền thống.
  • Tích hợp khung kỹ năng thế kỷ 21 (Partnership for 21st Century Skills): Định hình rõ nét các nhóm kỹ năng tư duy độc lập, tư duy sáng tạo, giải quyết vấn đề và năng lực cộng tác trong từng hoạt động sư phạm.
  • Ứng dụng mô hình tính toán 1:1 (One-to-one computing): Bổ sung các kịch bản và tài liệu phân tích riêng (1:1 Computing Classroom Resources) cho môi trường mỗi học sinh sử dụng một thiết bị máy tính.
  • Tính chuẩn hóa và giá trị pháp lý: Tích hợp các nội dung đào tạo chuyên biệt về Luật Bản quyền, quy định trích dẫn nguồn tài nguyên Internet hợp lệ (Fair Use) và giáo dục đạo đức công nghệ thông tin trong trường học.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên đại học và học viên cao học: Sinh viên các ngành Sư phạm (Sư phạm Toán, Ngữ văn, Lịch sử, Khoa học Tự nhiên, Tin học,...) sử dụng làm tài liệu học tập cho các học phần Phương pháp Dạy học bộ môn, Ứng dụng CNTT trong Dạy học hoặc Thiết kế Dạy học.
  • Giáo viên phổ thông và giáo viên cốt cán: Cán bộ quản lý giáo dục, giáo viên các cấp học phổ thông tham gia các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuẩn chức danh nghề nghiệp và phát triển chuyên môn liên tục.
  • Yêu cầu tiên quyết: Người học cần có kỹ năng sử dụng máy tính căn bản (hệ điều hành, soạn thảo văn bản, duyệt web) và nắm rõ chương trình khung, chuẩn kiến thức - kỹ năng của môn học mình phụ trách.
  • Giảng viên giảng dạy: Sử dụng giáo trình cùng đĩa CD tài nguyên và hệ thống mẫu biểu để tổ chức các khóa huấn luyện 32 giờ tại phòng máy tính, định hướng học viên làm việc nhóm và đánh giá theo hồ sơ bài dạy.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Tài liệu phù hợp cho sinh viên sư phạm, học viên sau đại học, giáo viên phổ thông và giảng viên các trường đào tạo giáo viên muốn chuẩn hóa năng lực thiết kế bài học theo dự án và tích hợp công nghệ.

2. Cần kiến thức nền nào để học giáo trình này?
Người học cần có kiến thức cơ bản về tin học văn phòng (Word, PowerPoint, trình duyệt Internet) và hiểu rõ chuẩn chương trình môn học mà mình dự kiến thiết kế bài dạy. Các thao tác kỹ thuật nâng cao đều có chỉ dẫn từng bước trong công cụ Help Guide.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các tài liệu phương pháp dạy học khác là gì?
Tài liệu tập trung vào phương pháp thiết kế ngược, lấy việc xây dựng "Bộ Hồ sơ bài dạy" hoàn chỉnh làm trung tâm. Mọi nội dung lý thuyết đều được chuyển hóa thành các bảng kiểm mục, tiêu chí đánh giá định lượng (Rubrics) và sản phẩm thực hành cụ thể.

4. Làm sao để tự học hiệu quả với giáo trình này?
Người học cần kết hợp đọc nội dung tài liệu với việc khai thác các tệp tin mẫu trên đĩa CD tài nguyên, thực hành tạo lập hệ thống thư mục bài dạy trên máy tính và duy trì viết nhật ký phản hồi sau từng mô-đun trên Blog cá nhân.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo giáo trình?
Giáo trình đi kèm đĩa CD tài nguyên (Curriculum Resource CD) chứa các Hồ sơ bài dạy mẫu, tài liệu nghiên cứu chuyên sâu, phần mềm hướng dẫn thao tác Intel® Education Help Guide, các mẫu biểu đánh giá và quyền truy cập vào cổng trực tuyến Intel® Education Teacher Workspace (educate.com/vn/AssessingProjects).


Kết luận

Giáo trình Chương trình Dạy học của Intel®: Khóa học Cơ bản xác lập khung phương pháp luận sư phạm thực chứng, kết hợp chặt chẽ giữa dạy học theo dự án, lý thuyết đánh giá quá trình và ứng dụng công nghệ thông tin. Lộ trình 8 mô-đun cung cấp quy trình hoàn chỉnh để nhà giáo chuyển đổi từ phương pháp giảng dạy truyền thống sang mô hình lấy người học làm trung tâm. Người học được khuyến nghị khai thác toàn diện hệ thống đĩa CD tài nguyên, công cụ Help Guide và các tài nguyên trực tuyến tại educate.com/vn/ProjectDesign để hoàn thiện bộ Hồ sơ bài dạy có giá trị ứng dụng thực tế.