Phân tích chính sách kinh tế của Mỹ ở Philippines từ năm 1898 đến 1946

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu chính sách kinh tế của mỹ ở philippin từ năm 1898 đến năm 1946, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực

• Tác giả: Nguyễn Thị Phương Thảo
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Thiện Thanh
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử Thế giới
• Đề tài: Chính sách kinh tế của Mỹ tại Philippines từ năm 1898 đến năm 1946
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lí do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Mục tiêu và nhiệm vụ của luận văn
• 0.5. Hướng tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Nguồn tài liệu
• 0.7. Ý nghĩa khoa học của luận văn
• 0.8. Đóng góp của luận văn
• 0.9. Bố cục của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN CHÍNH SÁCH KINH TẾ CỦA MỸ Ở PHILIPPINES THỜI KỲ 1898 - 1946
• 1.1. Bối cảnh quốc tế và khu vực
• 1.1.1. Bối cảnh quốc tế
• 1.1.2. Bối cảnh khu vực
• 1.2. Tình hình nước Mỹ
• 1.3. Tình hình Philippines và chính sách cai trị của Mỹ ở Philippines
• 1.3.1. Tình hình Philippines trước khi Mỹ xâm nhập
• 1.3.2. Sự xâm nhập và chính sách cai trị của Mỹ ở Philippines
• 1.4. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: KINH TẾ PHILIPPINES DƯỚI SỰ CAI TRỊ CỦA MỸ TỪ NĂM 1898 ĐẾN NĂM 1946
• 2.1. Chính sách nông nghiệp
• 2.1.1. Chính sách ruộng đất
• 2.1.2. Chính sách nông nghiệp thương phẩm
• 2.2. Chính sách công nghiệp
• 2.3. Chính sách thủ công nghiệp
• 2.4. Chính sách thương mại
• 2.5. Chính sách đầu tư
• 2.6. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ NHẬN XÉT VỀ CHÍNH SÁCH KINH TẾ CỦA MỸ Ở PHILIPPINES THỜI KỲ 1898 - 1946
• 3.1. Đặc điểm của chính sách kinh tế của Mỹ ở Philippines
• 3.2. Tác động đối với Philippines và Mỹ
• 3.2.1. Tác động đối với Philippines
• 3.2.2. Tác động đối với Mỹ
• 3.2.3. Tác động đối với quan hệ Mỹ - Philippines
• 3.3. So sánh chế độ cai trị của Mỹ với Tây Ban Nha và các nước thực dân khác
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Các yếu tố tác động đến chính sách kinh tế của Mỹ ở Philippines thời kỳ 1898 1946

Chính sách kinh tế của Mỹ tại Philippines từ năm 1898 đến 1946 chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ bối cảnh quốc tế và khu vực. Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản và nhu cầu tìm kiếm thị trường thuộc địa đã thúc đẩy Mỹ can thiệp vào Philippines. Bối cảnh quốc tế vào cuối thế kỷ XIX cho thấy các cường quốc thực dân đã phân chia gần như hoàn toàn các thuộc địa, tạo ra áp lực cho các nước tư bản trẻ như Mỹ phải tìm kiếm cơ hội mới. Mỹ đã thực hiện chính sách cai trị kiểu mới tại Philippines, với mục tiêu khai thác tài nguyên và mở rộng thị trường tiêu thụ. Điều này dẫn đến sự hình thành một nền kinh tế phụ thuộc vào Mỹ, với những chính sách kinh tế không chỉ nhằm phát triển mà còn để phục vụ lợi ích của chính quyền Mỹ. Những yếu tố này đã tạo ra một bối cảnh phức tạp cho sự phát triển kinh tế của Philippines trong giai đoạn này.

1.1. Bối cảnh quốc tế

Thế kỷ XIX chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của chủ nghĩa tư bản, dẫn đến nhu cầu tìm kiếm thuộc địa ngày càng bức thiết. Các cường quốc như Anh, Pháp đã chiếm lĩnh nhiều vùng đất, trong khi Mỹ, một cường quốc mới nổi, cần tìm kiếm thị trường và tài nguyên. Cuộc chiến tranh Mỹ - Tây Ban Nha năm 1898 đã mở ra cơ hội cho Mỹ kiểm soát Philippines, biến nơi đây thành thuộc địa kiểu mới. Chính sách kinh tế của Mỹ tại Philippines không chỉ nhằm phát triển kinh tế địa phương mà còn phục vụ cho lợi ích kinh tế của chính quyền Mỹ. Điều này thể hiện rõ qua các chính sách thương mại và đầu tư mà Mỹ áp dụng tại Philippines.

1.2. Tình hình Philippines trước khi Mỹ xâm nhập

Trước khi Mỹ xâm nhập, Philippines là một quốc gia với nền kinh tế tự nhiên, tự cấp tự túc. Sự thống trị của Tây Ban Nha đã để lại nhiều di sản, nhưng cũng tạo ra một nền kinh tế lạc hậu, không có khả năng chống cự lại sự xâm lược từ bên ngoài. Khi Mỹ tiếp quản, họ đã áp dụng các chính sách kinh tế nhằm hiện đại hóa nền kinh tế Philippines, nhưng thực chất là để phục vụ cho lợi ích của Mỹ. Sự chuyển đổi này không chỉ ảnh hưởng đến nền kinh tế mà còn tác động sâu sắc đến xã hội và văn hóa của Philippines.

II. Kinh tế Philippines dưới sự cai trị của Mỹ từ năm 1898 đến năm 1946

Chính sách kinh tế của Mỹ tại Philippines trong giai đoạn này tập trung vào việc khai thác tài nguyên và phát triển cơ sở hạ tầng. Mỹ đã áp dụng các chính sách nông nghiệp, công nghiệp và thương mại nhằm tạo ra một nền kinh tế phục vụ cho lợi ích của họ. Chính sách nông nghiệp chủ yếu tập trung vào việc phát triển các sản phẩm nông nghiệp thương phẩm, trong khi chính sách công nghiệp lại chú trọng vào việc xây dựng các nhà máy và cơ sở sản xuất. Tuy nhiên, sự phát triển này không đồng đều, dẫn đến tình trạng kinh tế mất cân đối. Các giai tầng mới trong xã hội cũng bắt đầu hình thành, tạo ra những thay đổi lớn trong cấu trúc xã hội của Philippines.

2.1. Chính sách nông nghiệp

Chính sách nông nghiệp của Mỹ tại Philippines chủ yếu tập trung vào việc phát triển các sản phẩm nông nghiệp thương phẩm như đường, thuốc lá và gạo. Mỹ đã áp dụng các biện pháp cải cách ruộng đất nhằm tăng cường sản xuất nông nghiệp, nhưng thực chất là để phục vụ cho nhu cầu tiêu thụ của thị trường Mỹ. Điều này dẫn đến sự phát triển không đồng đều giữa các vùng miền, khi mà những vùng có điều kiện thuận lợi được đầu tư nhiều hơn, trong khi các vùng khác bị bỏ lại phía sau. Sự phụ thuộc vào sản phẩm nông nghiệp cũng khiến cho nền kinh tế Philippines trở nên dễ bị tổn thương trước những biến động của thị trường quốc tế.

2.2. Chính sách công nghiệp

Chính sách công nghiệp của Mỹ tại Philippines được thiết kế để xây dựng một nền công nghiệp phục vụ cho nhu cầu của thị trường Mỹ. Mỹ đã đầu tư vào các ngành công nghiệp chế biến và sản xuất, nhưng chủ yếu là để khai thác tài nguyên và sản xuất hàng hóa phục vụ cho xuất khẩu. Sự phát triển của công nghiệp tại Philippines không chỉ tạo ra việc làm mà còn dẫn đến sự hình thành các giai tầng mới trong xã hội. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng đi kèm với những vấn đề như ô nhiễm môi trường và sự gia tăng khoảng cách giàu nghèo giữa các tầng lớp trong xã hội.

III. Một số nhận xét về chính sách kinh tế của Mỹ ở Philippines thời kỳ 1898 1946

Chính sách kinh tế của Mỹ tại Philippines trong giai đoạn này có nhiều đặc điểm nổi bật. Một mặt, nó đã tạo ra những thay đổi tích cực trong nền kinh tế, như sự phát triển của cơ sở hạ tầng và các ngành công nghiệp mới. Mặt khác, chính sách này cũng dẫn đến sự phụ thuộc nặng nề của Philippines vào Mỹ, làm cho nền kinh tế địa phương trở nên dễ bị tổn thương. Sự so sánh với chính sách cai trị của Tây Ban Nha cho thấy rằng mặc dù Mỹ áp dụng nhiều biện pháp cải cách, nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn là khai thác tài nguyên và lợi nhuận. Điều này đã tạo ra những mâu thuẫn trong quan hệ Mỹ - Philippines, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của nền kinh tế Philippines sau khi giành được độc lập.

3.1. Đặc điểm của chính sách kinh tế

Chính sách kinh tế của Mỹ tại Philippines có đặc điểm là tập trung vào việc khai thác tài nguyên và phát triển cơ sở hạ tầng. Mỹ đã áp dụng nhiều biện pháp nhằm hiện đại hóa nền kinh tế, nhưng thực chất là để phục vụ cho lợi ích của chính quyền Mỹ. Sự phát triển này không đồng đều, dẫn đến tình trạng kinh tế mất cân đối và sự gia tăng khoảng cách giàu nghèo trong xã hội. Điều này cho thấy rằng mặc dù có những cải cách, nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn là khai thác và bóc lột tài nguyên của Philippines.

3.2. Tác động đối với Philippines và Mỹ

Tác động của chính sách kinh tế của Mỹ đối với Philippines là rất lớn. Mặc dù đã tạo ra những thay đổi tích cực trong nền kinh tế, nhưng cũng dẫn đến sự phụ thuộc nặng nề vào Mỹ. Điều này đã ảnh hưởng đến khả năng tự chủ kinh tế của Philippines sau khi giành được độc lập. Đối với Mỹ, chính sách này đã giúp họ mở rộng thị trường và khai thác tài nguyên, nhưng cũng tạo ra những mâu thuẫn trong quan hệ giữa hai nước. Sự so sánh với chính sách cai trị của Tây Ban Nha cho thấy rằng mặc dù có nhiều điểm khác biệt, nhưng mục tiêu cuối cùng vẫn là khai thác và bóc lột tài nguyên.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Philippines, một quốc gia hải đảo với hơn 7.000 đảo lớn nhỏ, nằm ở vị trí chiến lược Đông Nam Á, đã trở thành mục tiêu xâm nhập của các cường quốc tư bản phương Tây từ thế kỷ XIX. Trước khi bị đô hộ, nền kinh tế Philippines chủ yếu tự nhiên, tự cấp, chưa phát triển và không có chính quyền trung ương thống nhất, khiến quốc gia này dễ dàng bị xâm lược. Từ năm 1898 đến 1946, Mỹ thực hiện chính sách kinh tế tại Philippines dưới hình thức "thuộc địa kiểu mới", nhằm khai thác tài nguyên, nhân công giá rẻ và biến Philippines thành thị trường tiêu thụ hàng hóa dư thừa của Mỹ. Nghiên cứu tập trung làm rõ chính sách kinh tế của Mỹ trong giai đoạn này, phân tích các yếu tố tác động, nội dung chính sách và tác động đối với cả hai nước, đồng thời so sánh với chính sách của Tây Ban Nha và các nước thực dân khác.

Phạm vi nghiên cứu bao gồm các sự kiện diễn ra trên quần đảo Philippines, gắn liền với bối cảnh quốc tế và khu vực Đông Nam Á, từ khi Mỹ thay thế Tây Ban Nha năm 1898 đến khi trao trả độc lập cho Philippines năm 1946. Nghiên cứu sử dụng các số liệu thống kê về xuất nhập khẩu, đầu tư, diện tích đất canh tác, tỷ lệ biết chữ, cũng như các văn bản pháp luật Mỹ ban hành tại Philippines trong thời kỳ này. Ý nghĩa nghiên cứu nằm ở việc làm sáng tỏ chính sách kinh tế thuộc địa của Mỹ, những hệ quả lâu dài đối với nền kinh tế và xã hội Philippines, đồng thời góp phần giải thích mối quan hệ đặc biệt giữa hai nước sau khi Philippines độc lập.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng hai khung lý thuyết chính: lý thuyết chủ nghĩa thực dân mới và lý thuyết phát triển kinh tế thuộc địa. Lý thuyết chủ nghĩa thực dân mới giải thích cách thức các cường quốc tư bản trẻ như Mỹ sử dụng các chính sách kinh tế và chính trị để duy trì sự kiểm soát thuộc địa dưới hình thức mềm dẻo hơn so với chủ nghĩa thực dân cũ. Lý thuyết phát triển kinh tế thuộc địa tập trung vào mối quan hệ kinh tế không cân bằng giữa thuộc địa và chính quốc, đặc biệt là sự phát triển mất cân đối và phụ thuộc kinh tế.

Ba khái niệm chính được sử dụng gồm: chính sách kinh tế thuộc địa (bao gồm chính sách ruộng đất, nông nghiệp thương phẩm, công nghiệp và thủ công nghiệp), quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa và phong trào giải phóng dân tộc. Mô hình nghiên cứu tập trung vào phân tích các chính sách kinh tế Mỹ áp dụng tại Philippines, tác động của chúng đến cấu trúc kinh tế xã hội và so sánh với các chính sách của Tây Ban Nha và các nước thực dân khác.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp logic để khôi phục và phân tích các sự kiện, chính sách trong giai đoạn 1898-1946. Phương pháp phân tích và so sánh được áp dụng để đối chiếu chính sách kinh tế của Mỹ với các chính sách thực dân khác. Phương pháp thống kê được sử dụng để xử lý các số liệu về xuất nhập khẩu, đầu tư, diện tích đất canh tác, tỷ lệ biết chữ và các chỉ số kinh tế xã hội khác.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm các văn bản pháp luật Mỹ ban hành tại Philippines, các báo cáo thống kê kinh tế, tài liệu lịch sử, sách nghiên cứu trong và ngoài nước. Cỡ mẫu nghiên cứu là toàn bộ các chính sách kinh tế Mỹ áp dụng tại Philippines trong giai đoạn nghiên cứu, được chọn lọc dựa trên tính đại diện và mức độ ảnh hưởng. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1898, khi Mỹ chiếm Philippines, đến năm 1946, khi Philippines được trao trả độc lập.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chính sách ruộng đất và nông nghiệp: Mỹ duy trì và kết hợp linh hoạt phương thức bóc lột phong kiến và tư bản chủ nghĩa trong nông nghiệp. Ruộng đất tập trung chủ yếu vào tay địa chủ và nhà thờ, trong khi phần lớn nông dân không có đất hoặc chỉ là tá điền. Năm 1939, diện tích đất canh tác trong tay địa chủ chiếm gần 50%, trong khi số người nông dân được cấp đất rất hạn chế (khoảng 35 người so với 700.000 nông dân tăng thêm). Các hợp đồng thuê đất và luật lệ bảo vệ quyền lợi địa chủ khiến nông dân bị bóc lột nặng nề, phải trả tới 50% hoa lợi cho địa chủ.

2. Phát triển nông nghiệp thương phẩm: Philippines trở thành nơi cung cấp nguyên liệu nông nghiệp cho Mỹ với gần 80% sản phẩm xuất khẩu sang thị trường Mỹ, trong đó 100% đường, 96% dầu dừa và 80% thuốc lá. Tỷ trọng xuất khẩu nông sản chiếm 77,52% tổng xuất khẩu năm 1938, tăng từ 50% năm 1918. Sự chuyên canh hóa và gia tăng diện tích gieo trồng phục vụ xuất khẩu được thúc đẩy mạnh mẽ.

3. Chính sách công nghiệp: Mỹ đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ khai thác tài nguyên và sản xuất các mặt hàng chế biến nông sản như đường, thuốc lá, dầu dừa. Đầu tư công nghiệp nặng và chế tạo hạn chế để tránh cạnh tranh với công nghiệp Mỹ. Năm 1939, vốn đầu tư Mỹ vào Philippines đạt 310 triệu USD, chủ yếu tập trung vào khai thác khoáng sản và chế biến nông sản. Cuộc khủng hoảng kinh tế 1929-1933 làm giá các mặt hàng xuất khẩu giảm từ 58% đến 70%, ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế Philippines.

4. Chính sách thủ công nghiệp: Thủ công nghiệp Philippines không phát triển do hàng hóa Mỹ tràn ngập thị trường, không chịu thuế nhập khẩu. Các ngành thủ công như dệt vải, thuốc lá chủ yếu sử dụng lao động phụ nữ và trẻ em với mức lương rất thấp (trẻ em chỉ nhận 0,5-1 peso/tuần). Các công trường thủ công vẫn duy trì phương thức bóc lột phong kiến kết hợp tư bản chủ nghĩa.

Thảo luận kết quả

Chính sách kinh tế của Mỹ tại Philippines thể hiện sự kết hợp giữa duy trì các phương thức bóc lột phong kiến truyền thống và áp dụng quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa nhằm tối đa hóa lợi nhuận cho chính quốc. Việc tập trung ruộng đất vào tay địa chủ và nhà thờ, đồng thời hạn chế quyền sở hữu đất của nông dân, đã làm gia tăng sự bất bình đẳng và nghèo đói trong xã hội Philippines. Sự phát triển nông nghiệp thương phẩm và công nghiệp chế biến phục vụ xuất khẩu đã đưa nền kinh tế Philippines phụ thuộc sâu sắc vào thị trường Mỹ, làm mất cân đối phát triển kinh tế nội địa.

So với chính sách của Tây Ban Nha, Mỹ có sự đầu tư và phát triển cơ sở hạ tầng hơn, đồng thời áp dụng chính sách giáo dục và văn hóa nhằm tạo ra tầng lớp thân Mỹ. Tuy nhiên, về bản chất, cả hai đều duy trì sự bóc lột và phụ thuộc kinh tế. So với các thuộc địa của Anh và Pháp trong khu vực, chính sách của Mỹ có phần linh hoạt hơn trong việc sử dụng người bản xứ làm tay sai, nhưng vẫn giữ chặt quyền kiểm soát kinh tế và chính trị.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ trọng xuất khẩu nông sản theo năm, bảng thống kê diện tích đất canh tác theo chủ sở hữu, và biểu đồ đầu tư vốn Mỹ vào các ngành kinh tế Philippines qua các năm để minh họa rõ nét sự phát triển mất cân đối và phụ thuộc kinh tế.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cải cách ruộng đất toàn diện: Thực hiện chính sách phân phối lại đất đai công bằng, bảo vệ quyền sở hữu đất của nông dân nhằm giảm bớt sự tập trung đất đai vào tay địa chủ. Mục tiêu giảm tỷ lệ đất tập trung dưới 30% trong vòng 5 năm, do chính phủ Philippines phối hợp với các tổ chức quốc tế thực hiện.

2. Phát triển nông nghiệp bền vững: Khuyến khích đa dạng hóa cây trồng, áp dụng kỹ thuật canh tác hiện đại để nâng cao năng suất và giảm sự phụ thuộc vào cây công nghiệp xuất khẩu. Mục tiêu tăng năng suất nông nghiệp 20% trong 3 năm, do Bộ Nông nghiệp Philippines chủ trì.

3. Thúc đẩy công nghiệp chế biến nội địa: Tăng cường đầu tư vào các ngành công nghiệp chế biến để nâng cao giá trị gia tăng sản phẩm nông nghiệp, giảm nhập khẩu hàng tiêu dùng. Mục tiêu tăng tỷ trọng công nghiệp chế biến lên 30% tổng sản lượng công nghiệp trong 5 năm, do Bộ Công nghiệp và Thương mại Philippines thực hiện.

4. Bảo vệ quyền lợi lao động: Ban hành và thực thi các chính sách bảo vệ quyền lợi công nhân, đặc biệt là lao động nữ và trẻ em, nâng cao mức lương tối thiểu và điều kiện làm việc. Mục tiêu giảm tỷ lệ lao động trẻ em xuống dưới 5% trong 3 năm, do Bộ Lao động Philippines phối hợp với các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu lịch sử và chính sách: Luận văn cung cấp tư liệu chi tiết về chính sách kinh tế thuộc địa của Mỹ, giúp hiểu rõ hơn về quá trình phát triển và biến đổi xã hội - kinh tế Philippines.

2. Sinh viên ngành lịch sử, quan hệ quốc tế và kinh tế phát triển: Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc học tập, nghiên cứu về chủ nghĩa thực dân mới, chính sách kinh tế thuộc địa và mối quan hệ quốc tế trong khu vực Đông Nam Á.

3. Chuyên gia hoạch định chính sách phát triển: Cung cấp góc nhìn lịch sử để xây dựng các chính sách phát triển kinh tế xã hội phù hợp, đặc biệt trong lĩnh vực cải cách ruộng đất và phát triển nông nghiệp.

4. Tổ chức phi chính phủ và quốc tế: Hỗ trợ trong việc thiết kế các chương trình hỗ trợ phát triển bền vững, bảo vệ quyền lợi người lao động và thúc đẩy công bằng xã hội tại các quốc gia có lịch sử thuộc địa tương tự.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách kinh tế của Mỹ ở Philippines có điểm gì khác biệt so với Tây Ban Nha?
   Mỹ áp dụng chính sách "thuộc địa kiểu mới" với sự kết hợp giữa bóc lột phong kiến và tư bản chủ nghĩa, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng và giáo dục, đồng thời sử dụng người bản xứ làm tay sai. Tây Ban Nha chủ yếu duy trì phương thức bóc lột phong kiến, đóng cửa thương mại và cai trị trực tiếp.

2. Tại sao nền kinh tế Philippines phát triển mất cân đối dưới thời Mỹ?
   Do Mỹ tập trung phát triển nông nghiệp thương phẩm phục vụ xuất khẩu nguyên liệu cho Mỹ, hạn chế phát triển công nghiệp chế biến và tiêu dùng nội địa, đồng thời duy trì sự tập trung ruộng đất và bóc lột nông dân.

3. Ảnh hưởng của chính sách ruộng đất Mỹ đến nông dân Philippines như thế nào?
   Nông dân phần lớn không có đất hoặc chỉ là tá điền, phải chịu mức tô thuế cao và bóc lột nặng nề, dẫn đến nghèo đói và phụ thuộc vào địa chủ, làm gia tăng bất bình đẳng xã hội.

4. Mỹ đã đầu tư vào những ngành công nghiệp nào tại Philippines?
   Mỹ chủ yếu đầu tư vào các ngành khai thác khoáng sản, chế biến nông sản như đường, dầu dừa, thuốc lá, và xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ khai thác tài nguyên, hạn chế đầu tư vào công nghiệp nặng và chế tạo.

5. Phong trào đấu tranh của nhân dân Philippines dưới thời Mỹ diễn ra ra sao?
   Phong trào đấu tranh của nông dân và công nhân tăng lên sau khủng hoảng kinh tế 1929-1933, nhưng bị hạn chế do chính sách cai trị linh hoạt của Mỹ, sử dụng người bản xứ làm tay sai và áp dụng các biện pháp đàn áp.

Kết luận

• Mỹ đã áp dụng chính sách kinh tế thuộc địa kết hợp giữa bóc lột phong kiến và tư bản chủ nghĩa, tập trung khai thác tài nguyên và nhân công giá rẻ tại Philippines từ 1898 đến 1946.
• Nền kinh tế Philippines phát triển mất cân đối, phụ thuộc sâu sắc vào thị trường Mỹ, với nông nghiệp thương phẩm chiếm ưu thế và công nghiệp chế biến hạn chế.
• Chính sách ruộng đất bảo vệ quyền lợi địa chủ, làm gia tăng bất bình đẳng và nghèo đói trong xã hội Philippines.
• Luận văn góp phần làm rõ mối quan hệ kinh tế - chính trị giữa Mỹ và Philippines, đồng thời cung cấp cơ sở để so sánh với các chính sách thực dân khác trong khu vực.
• Các bước tiếp theo bao gồm nghiên cứu sâu hơn về tác động xã hội và văn hóa của chính sách này, cũng như đề xuất các giải pháp phát triển bền vững cho Philippines hiện nay. Độc giả và nhà nghiên cứu được khuyến khích sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để hiểu rõ hơn về lịch sử và chính sách kinh tế thuộc địa.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho công cuộc xâm lược của chủ nghĩa thực dân vào khu vực này. Tiếp đến là Hà Lan chiếm Indonesia, Tây Ban Nha chiếm Philippines, Pháp chiếm ba nước Đông Dương, Miến Điện và Mã Lai cũng chịu chung số phận thuộc địa. 12 z Có thể nói, khu vực Đông Nam Á thu hút sự chú ý của chủ nghĩa thực dân nhất. Bởi, nơi đây có nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú, dân số đông đúc, và một điểm quan trọng là vị trí thuận lợi của khu vực này có thể làm bàn đạp tấn công sang thị trường Trung Hoa rộng lớn.

Sự phát triển không đều của chủ nghĩa tư bản dẫn đến mâu thuẫn giữa các nước tư bản mới nổi có nền kinh tế phát triển năng động nhưng có quá ít hoặc không có thị trường thuộc địa với các nước thực dân ―già‖ kinh tế trì trệ, lạc hậu nhưng lại nắm giữ quá nhiều thuộc địa. Các nước thực dân ―già‖ không còn đủ sức để duy trì sự thống trị thuộc địa như trước nữa, đành phải ―nhượng lại‖ cho các nước thực dân mới có năng lực hơn. Điển hình là trường hợp của Tây Ban Nha ―nhượng‖ cho Mỹ quần đảo Philippines với giá 20 triệu đô la (USD). Sự xâm nhập và cai trị của chủ nghĩa thực dân ở Đông Nam Á, về mặt khách quan đã tạo nên những thay đổi lớn về kinh tế xã hội của khu vực này.

Sự du nhập của nền kinh tế tư bản chủ nghĩa cùng với sự xuất hiện của các giai tầng mới ngày càng trưởng thành về ý thức hệ, đảm nhiệm sứ mệnh lịch sử quan trọng là thức tỉnh và lãnh đạo dân tộc giành lại độc lập tự do. Phong trào giải phóng dân tộc của tầng lớp trí thức tiểu tư sản bùng nổ mạnh mẽ nhưng thất bại. Trong lúc con đường giải phóng dân tộc của các nước thuộc địa đang khủng hoảng về đường lối lãnh đạo thì Cách mạng tháng Mười dưới sự lãnh đạo của giai cấp vô sản đã thành công ở Nga ( tháng 10/1917) mở ra con đường cứu nước mới cho các dân tộc thuộc địa, phụ thuộc. Thắng lợi của cuộc cách mạng ảnh hưởng sâu sắc đến phong trào giải phóng dân tộc tại các nước thuộc địa ở Đông Nam Á.

Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất (1914 – 1918), các nước thắng trận cũng như bại trận đều trút gánh nặng lên thuộc địa, làm cho mâu thuẫn dân tộc càng thêm gay gắt. Phong trào đấu tranh của nhân dân thuộc địa chống thực dân, đế quốc diễn ra trên quy mô rộng lớn. Từ sau cách mạng Tháng Mười ở Nga thành công phong trào đấu tranh của nhân dân các nước thuộc địa, phụ thuộc bùng nổ mạnh mẽ khiến các nước đế quốc không thể cai trị thuộc địa như cũ được nữa. Mỹ buộc phải nới lỏng sự kiểm soát và 13 z áp dụng quyền tự trị rộng rãi hơn cho Philippines.

Cho phép thành lập Liên bang Philippines. Năm 1935, Hiến pháp Philippines tự trị được Tổng thống Mỹ phê chuẩn, Philippines có được địa vị Thịnh vượng chung dưới thời Tổng thống Manuel Quezon. Các chính sách về kinh tế thời kỳ này có phần bớt khắt khe hơn. Chính phủ tự trị tiến hành cải cách đất đai và chuẩn bị các kế hoạch để tiến tới độc lập, nhưng sau đó bị gián đoạn bởi Chiến tranh thế giới thứ hai.

Thời điểm gần kết thúc cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai là thời cơ để các nước thuộc địa đứng dậy đấu tranh đòi lại độc lập. Cách mạng giải phóng dân tộc thành công ở một số nước, tiêu biểu là Cách mạng tháng Tám (tháng 8/1945) ở Việt Nam và sau đó lan rộng ra toàn bộ khu vực Đông Nam Á. Tình hình đó đe dọa đến sự tồn vong của hệ thống thuộc địa của thực dân phương Tây tại khu vực này. Điều này đòi hỏi các nước thực dân phải đưa ra các chính sách cai trị phù hợp để tiếp tục duy trì ảnh hưởng của mình tại thuộc địa.

Trước cơn bão đấu tranh giành độc lập của các nước trong khu vực, ngày 4/7/1946, Mỹ chính thức công nhận nền độc lập của Philippines trong nhiệm kỳ Tổng thống Manuel Roxas. Tình hình nƣớc Mỹ Thế kỷ XIX, nền kinh tế Mỹ phát triển mạnh mẽ ―là nước đi đầu trong cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật cuối thế kỷ XIX, nền kinh tế Mỹ có những bước phát triển vượt bậc, nhanh chóng vượt qua nước Anh tư sản” [7; tr. Không có nước nào có nền kinh tế phát triển nhanh chóng như Mỹ ―Khoảng 30 năm sau cuộc nội chiến (1861 – 1865), từ một nước nông nghiệp có nền kinh tế phụ thuộc hoàn toàn vào châu Âu, chỉ trong một thời gian ngắn, Mỹ đã vươn lên trở thành một cường quốc công – nông nghiệp hàng đầu thế giới. Sản lượng công nghiệp Mỹ năm 1894 bằng 50% sản lượng công nghiệp các nước Tây Âu gộp lại, gấp hai lần Anh.

Cuối thế kỷ XIX, sản xuất gang thép, máy móc của Mỹ đã chiếm hàng đầu thế giới‖ [35; tr. Mỹ vươn lên vị trí đứng đầu trong thế giới tư bản.Với những thành tựu vượt bậc về kinh tế, giai cấp tư sản Mỹ đặt mục tiêu mở rộng ảnh hưởng ra bên ngoài để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế đang phát triển nhanh chóng. Để giải quyết nhu cầu đó, giới cầm quyền Mỹ đã sớm đưa ra những quan 14 z điểm mới về vấn đề mở rộng, bành trướng lãnh thổ ―Mỹ ngay từ những thập niên cuối của thế kỷ XIX đã đưa ra thuyết “định mệnh lịch sử” hay “số mệnh hiển nhiên”, trong đó cho rằng, người Mỹ phải chiếm lấy các vùng đất châu Á cả biển và đất liền nếu như muốn tồn tại lâu dài và tiếp tục phát triển. Muốn thực hiện được điều đó, Mỹ phải có lực lượng hải quân mạnh.

Đây thực ra là sự nối dài của học thuyết Monroe 1 đưa ra từ 1823‖ [54; tr. Nội dung học thuyết này cũng được thể hiện trong quan điểm của giới chính trị, quân sự, một số thương gia và một bộ phận công chức Mỹ những giai đoạn sau đó. Thượng nghị sĩ Platt cho rằng ―Bất cứ sự bành trướng nào của chúng tôi về mặt lãnh thổ đều hoàn toàn phù hợp với những quy luật phát triển là những quy luật không thể khắc phục được‖ [37; tr. Từ vị thế hiện tại của Anh, Đô đốc hải quân Mahan cho rằng sức mạnh hải quân chính là vấn đề mấu chốt đối với Mỹ.

Mahan viết bài đăng trên các tạp chí kêu gọi nước Mỹ chú ý tới các đặc điểm chiến lược của vùng biển Caribean. Mahan cũng xếp Cuba, Eo Panama và Hawaii là một hệ thống và cho rằng hệ thống đó có ý nghĩa sống còn đối với nền an ninh Mỹ [62; tr. Xuất phát từ tư tưởng của Mahan, một quan điểm mới được hình thành là quan điểm ―thực lực‖. Mỹ áp dụng thuyết ―định mệnh‖ kết hợp với quan điểm ―thực lực‖ ở khu vực Mỹ Latinh và sau đó mở rộng ra thế giới mà trước hết là ở khu vực châu Á – Thái Bình Dương, trong đó có Philippines [54; tr.

Có thể nói học thuyết Monroe là mốc đánh dấu sự chuyển hướng trong chính sách đối ngoại của Mỹ, chuyển từ chủ nghĩa ―_trung lập_‖ sang ―_chủ nghĩa bành trướng_‖ mà mục tiêu trước hết là khu vực Mỹ Latinh.“ Có thể xem đây là mốc khởi đầu cho những tham vọng toàn cầu của Mỹ” [24; tr. Học thuyết Monroe là nền tảng cho việc hoạch định chính sách đối ngoại của Mỹ trong những giai đoạn sau. Mặc dầu, Mỹ giành được ảnh hưởng ở khu vực Mỹ Latinh nhưng hệ thống 1 Nội dung của học thuyết Monroe năm 1823 được đưa ra trên các phương diện sau: +Mỹ phải quan tâm đến các tranh chấp ở khu vực Mỹ Latinh. +Vì lí do an ninh của mình, Mỹ sẽ có hành động can thiệp vào các cuộc xung đột hoặc chiến tranh giữa các nước Mỹ Latinh với nhau hoặc giữa các nước này với các nước ngoài châu Mỹ.

Mỹ cũng sẽ tham gia vào các cuộc tranh chấp chính trị, kinh tế ở châu Mỹ. +Mỹ tự cho rằng phải có trách nhiệm bảo vệ an ninh của cả châu lục khỏi sự nhòm ngó từ bên ngoài. Tuyên bố khẩu hiệu nổi tiếng ―châu Mỹ là của châu Mỹ‖ nhưng thực chất là ―Châu Mỹ của người Mỹ‖. 15 z thuộc địa của Mỹ vẫn kém xa hệ thống thuộc địa mà Anh, Pháp đang nắm giữ và điều này không xứng tầm với sự phát triển kinh tế của Mỹ.

Mâu thuẫn giữa khả năng kinh tế và địa vị trên trường quốc tế đã thôi thúc Mỹ phải nhanh chóng chiếm được nhiều thuộc địa, để giành được vị trí tương xứng với sự phát triển kinh tế của mình. Cùng với đó, chính sách thuế quan ngặt nghèo của các nước châu Âu khiến thương mại Mỹ luôn thường trực mối lo ngại về nguy cơ thị trường thuộc địa bị thu hẹp. Nhưng vào thời điểm cuối thế kỷ XIX, các nước tư bản gần như đã chia xong hệ thống thuộc địa trên thế giới, chỉ còn ―chiếc bánh ngọt Trung Quốc‖ là đang bị các nước đế quốc xâu xé, và hiện chưa thuộc quyền sở hữu của bất cứ nước nào. Mục tiêu của Mỹ đối với Trung Quốc thể hiện qua công hàm của Ngoại trưởng Jonh Hay đề ra năm 1899 gửi cho các nước lớn, yêu cầu họ bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ của Trung Quốc và mở rộng cửa cho hàng hoá nước ngoài vào buôn bán.

Thực chất của công hàm này là muốn ngăn chặn khả năng Trung Quốc bị biến thành thị trường, thuộc địa độc quyền của những nước đế quốc khác, qua đó tạo cơ hội để hàng hoá Mỹ có thể xâm nhập thị trường rộng lớn này. Ngoài ra, Mỹ còn đặt mục tiêu chiếm các nước xung quanh để làm bàn đạp xâm nhập sâu hơn vào Trung Quốc. Philippines trở thành mục tiêu đầu tiên mà Mỹ chọn để thực hiện mục tiêu này. Bước sang thế kỷ XX, kinh tế Mỹ có cơ hội phát triển mạnh mẽ.

Trong Chiến tranh thế giới thứ nhất, Mỹ là nước tham chiến muộn, nhưng đóng vai trò quan trọng, nhờ buôn bán vũ khí, Mỹ trở thành chủ nợ của các nước châu Âu. Kinh tế Mỹ tăng trưởng nhanh chóng, trở thành trung tâm tài chính - thương mại quốc tế. Tuy nhiên vào cuối những năm 1920, ở Mỹ nổ ra cuộc khủng hoảng thừa làm cho tình hình chính trị xã hội bất ổn định. Phong trào đấu tranh của công nhân và nhân dân lao động tăng cao.

Bối cảnh đó khiến giới cầm quyền Mỹ phải đưa ra những chính sách đối nội, đối ngoại phù hợp. Đối với Mỹ, chính sách đối ngoại đóng vai trò quan trọng trong tiến trình phát triển của đất nước, góp phần đưa Mỹ trở thành một cường quốc số một trên thế giới.