Luận văn thạc sĩ về chính sách chống chuyển giá đối với doanh nghiệp FDI ở Việt Nam

Tổng hợp kiến thức Chính sách chống chuyển giá cho doanh nghiệp FDI tại Việt Nam, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả trong

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngân
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Lan
• Trường học: Trường Đại Học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Chính Sách Chống Chuyển Giá Đối Với Các Doanh Nghiệp Có Vốn Đầu Tư Nước Ngoài (FDI) Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU LUẬN VĂN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH CHỐNG CHUYỂN GIÁ ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI (FDI)
• 1.1. Tổng quan về chuyển giá của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI)
• 1.2. Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp FDI
• 1.3. Chuyển giá trong doanh nghiệp FDI
• 1.4. Chính sách chống chuyển giá
• 1.5. Các biện pháp chống chuyển giá của OECD – cơ sở để hoạch định chính sách chống chuyển giá (7 biện pháp)
• 1.6. Nội dung của chính sách chống chuyển giá
• 1.7. Nghiên cứu chính sách chống chuyển giá của một số nước và bài học cho Việt Nam
• 1.7.1. Chính sách chống chuyển giá của một số nước
• 1.7.2. Bài học cho Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: CHÍNH SÁCH CHỐNG CHUYỂN GIÁ ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP FDI Ở VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng chuyển giá của các doanh nghiệp FDI ở Việt Nam
• 2.1.1. Thực trạng chung về chuyển giá của các doanh nghiệp FDI
• 2.1.2. Nguyên nhân của tình trạng chuyển giá tràn lan của FDI
• 2.2. Thực trạng chính sách chống chuyển giá đối với các doanh nghiệp FDI ở Việt Nam
• 2.2.1. Ban hành các văn bản quy phạm pháp luật
• 2.2.2. Thực thi pháp luật liên quan đến chuyển giá
• 2.3. Đánh giá chính sách chống chuyển giá
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH CHỐNG CHUYỂN GIÁ ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP FDI Ở VIỆT NAM
• 3.1. Dự báo xu hướng đầu tư nước ngoài vào Việt Nam
• 3.2. Một số giải pháp hoàn thiện chính sách chống chuyển giá
• 3.2.1. Trong quá trình xây dựng và thực thi các chính sách chống chuyển giá, cần thống nhất quan điểm sau
• 3.2.2. Hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến vấn đề chuyển giá
• 3.2.3. Hoàn thiện chính sách thuế
• 3.2.4. Tăng cường và nâng cao hiệu quả công tác thanh tra, kiểm tra; tập trung vào các đối tượng có nguy cơ chuyển giá cao
• 3.2.5. Hoàn thiện cơ chế “Thoả thuận trước về xác định giá” (APA) để nâng cao khả năng áp dụng APA vào Việt Nam
• 3.2.6. Xây dựng cơ sở dữ liệu để phục vụ công tác kiểm soát định giá chuyển giao
• 3.2.7. Một số biện pháp khác mang tính hỗ trợ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chuyển giá của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài FDI

Chuyển giá là một vấn đề phức tạp trong hoạt động của các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam. Chuyển giá thường được hiểu là việc các công ty đa quốc gia điều chỉnh giá cả trong các giao dịch giữa các công ty con của họ nhằm tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu thuế. Tình trạng này đã dẫn đến những hệ lụy nghiêm trọng cho ngân sách nhà nước và tạo ra sự cạnh tranh không công bằng với các doanh nghiệp trong nước. Theo các nghiên cứu, chuyển giá không chỉ ảnh hưởng đến chính sách thuế mà còn tác động đến quản lý thuế và hệ thống thuế của Việt Nam. Việc hiểu rõ về chuyển giá và các phương thức mà các công ty FDI sử dụng là rất cần thiết để xây dựng các chính sách chống chuyển giá hiệu quả.

1.1 Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp FDI

Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) là những doanh nghiệp được thành lập với nguồn vốn từ nước ngoài. Theo Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), FDI là hoạt động đầu tư nhằm đạt được lợi ích lâu dài trong một doanh nghiệp tại một nền kinh tế khác. Các doanh nghiệp FDI thường có những đặc điểm riêng biệt như quy mô lớn, công nghệ tiên tiến và khả năng tiếp cận thị trường quốc tế. Tuy nhiên, bên cạnh những lợi ích mà doanh nghiệp FDI mang lại cho nền kinh tế Việt Nam, họ cũng có thể thực hiện các hành vi chuyển giá để tối ưu hóa lợi nhuận, dẫn đến những thách thức cho chính sách thuế và quản lý thuế của nhà nước.

II. Thực trạng chuyển giá của các doanh nghiệp FDI ở Việt Nam

Thực trạng chuyển giá của các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam đang diễn ra phức tạp và đa dạng. Nhiều công ty đã sử dụng các thủ thuật chuyển giá để khai thác những kẽ hở trong chính sách thuế. Theo báo cáo của Bộ Tài chính, tình trạng này đã dẫn đến việc nhiều doanh nghiệp FDI liên tục khai lỗ trong khi vẫn mở rộng quy mô và doanh thu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến ngân sách nhà nước mà còn tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh với các doanh nghiệp trong nước. Các nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này bao gồm sự thiếu hụt trong quản lý thuế, sự phức tạp trong các quy định pháp luật và sự thiếu đồng bộ trong việc thực thi các chính sách chống chuyển giá.

2.1 Nguyên nhân của tình trạng chuyển giá tràn lan của FDI

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng chuyển giá tràn lan của các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam bao gồm sự thiếu hụt trong khung pháp lý và chính sách thuế chưa đủ mạnh để kiểm soát hành vi này. Nhiều doanh nghiệp lợi dụng những kẽ hở trong hệ thống thuế để thực hiện các giao dịch không minh bạch. Bên cạnh đó, sự thiếu hiểu biết về pháp luật về thuế và quản lý thuế cũng là một yếu tố quan trọng. Các công ty đa quốc gia thường có kinh nghiệm và nguồn lực để thực hiện các chiến lược chuyển giá phức tạp, trong khi các cơ quan chức năng lại gặp khó khăn trong việc phát hiện và xử lý.

III. Giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách chống chuyển giá đối với các doanh nghiệp FDI ở Việt Nam

Để hoàn thiện chính sách chống chuyển giá, Việt Nam cần xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ hơn. Việc ban hành Luật chống chuyển giá là cần thiết để tạo ra một cơ sở pháp lý vững chắc cho việc kiểm soát hành vi này. Ngoài ra, cần tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra và nâng cao hiệu quả của các cơ quan chức năng trong việc phát hiện và xử lý các hành vi chuyển giá. Việc áp dụng cơ chế Thoả thuận trước về xác định giá (APA) cũng cần được xem xét để tạo điều kiện thuận lợi cho các doanh nghiệp tuân thủ quy định. Cuối cùng, việc xây dựng cơ sở dữ liệu để phục vụ công tác kiểm soát định giá chuyển giao sẽ giúp nâng cao khả năng phát hiện và xử lý các hành vi chuyển giá.

3.1 Hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến vấn đề chuyển giá

Việc hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến chuyển giá là một trong những giải pháp quan trọng nhất. Cần thiết phải xây dựng các quy định rõ ràng về chính sách thuế và các biện pháp kiểm soát chuyển giá. Điều này không chỉ giúp các doanh nghiệp hiểu rõ hơn về nghĩa vụ của mình mà còn tạo ra một môi trường cạnh tranh công bằng hơn. Các quy định cần phải được cập nhật thường xuyên để phù hợp với thực tiễn và xu hướng toàn cầu. Hơn nữa, việc tham khảo kinh nghiệm từ các quốc gia khác trong việc kiểm soát chuyển giá cũng là một yếu tố quan trọng để xây dựng một khung pháp lý hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế, đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế Việt Nam. Theo ước tính, các doanh nghiệp FDI chiếm tỷ trọng lớn trong tổng vốn đầu tư và đóng góp đáng kể vào GDP quốc gia. Tuy nhiên, hoạt động chuyển giá của các doanh nghiệp này đang gây ra nhiều hệ lụy tiêu cực như thất thu thuế, cạnh tranh không lành mạnh và ảnh hưởng đến cán cân thương mại. Tình trạng chuyển giá tràn lan, đặc biệt là việc các doanh nghiệp FDI khai lỗ liên tục trong khi doanh thu vẫn tăng, đã làm giảm hiệu quả quản lý thuế và gây khó khăn cho công tác điều hành kinh tế vĩ mô.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng chính sách chống chuyển giá đối với các doanh nghiệp FDI tại Việt Nam, đánh giá những thành tựu và hạn chế của chính sách hiện hành, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả kiểm soát chuyển giá. Phạm vi nghiên cứu bao gồm toàn bộ các doanh nghiệp FDI hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam, với dữ liệu thu thập từ giai đoạn mở cửa đầu tư nước ngoài đến năm 2019. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ nguồn thu ngân sách nhà nước, tạo môi trường cạnh tranh công bằng và thúc đẩy sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình nghiên cứu về chuyển giá và chính sách thuế quốc tế, trong đó nổi bật là:

• Nguyên tắc căn bản giá thị trường (Arm's Length Principle - ALP): Đây là nguyên tắc cơ bản trong xác định giá giao dịch giữa các bên liên kết, yêu cầu giá giao dịch phải tương đương với giá thị trường độc lập nhằm tránh việc thao túng giá để trốn thuế.

• Các phương pháp định giá chuyển giao của OECD: Bao gồm phương pháp so sánh giá thị trường tự do (CUP), phương pháp dựa vào giá bán ra (Resale Price Method), phương pháp cộng lãi vào giá vốn (Cost Plus Method), phương pháp chiết tách lợi nhuận (Profit Split Method), và phương pháp so sánh lợi nhuận (Transactional Net Margin Method - TNMM). Các phương pháp này cung cấp công cụ đánh giá và điều chỉnh giá giao dịch nội bộ phù hợp với nguyên tắc ALP.

• Chính sách thỏa thuận trước về xác định giá (Advance Pricing Arrangements - APA): Là cơ chế thỏa thuận giữa doanh nghiệp và cơ quan thuế nhằm xác định trước phương pháp và mức giá chuyển giao cho các giao dịch liên kết trong một khoảng thời gian nhất định, giúp giảm thiểu rủi ro tranh chấp thuế.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm chuyển giá, doanh nghiệp FDI, giao dịch liên kết, chính sách chống chuyển giá, và các biện pháp kiểm soát chuyển giá.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp, bao gồm:

• Phương pháp thu thập và xử lý thông tin: Sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo thanh tra doanh nghiệp FDI, các văn bản pháp luật, báo cáo của Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế, Tổng cục Thống kê, và các nghiên cứu khoa học liên quan.

• Phương pháp phân tích: Phân tích các số liệu về hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ giữa các doanh nghiệp FDI và các bên liên kết để làm rõ các thủ thuật chuyển giá. Ví dụ, phân tích kết quả thanh tra giá chuyển giao từ năm 2012 đến 2017 cho thấy tỷ lệ doanh nghiệp FDI có dấu hiệu chuyển giá chiếm khoảng 30-40%.

• Phương pháp so sánh: So sánh các quy định pháp luật và chính sách chống chuyển giá của Việt Nam với các hướng dẫn của OECD và kinh nghiệm của một số quốc gia như Mỹ, Anh, Trung Quốc, Thái Lan nhằm rút ra bài học và đề xuất phù hợp.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào các doanh nghiệp FDI có quy mô lớn, có dấu hiệu chuyển giá rõ ràng, dựa trên các trường hợp thanh tra điển hình và số liệu tổng hợp từ các cơ quan thuế.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu bao gồm giai đoạn từ khi Việt Nam mở cửa thu hút FDI (khoảng năm 1990) đến năm 2019, tập trung phân tích các chính sách và thực thi trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng chuyển giá của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam: Khoảng 30-40% doanh nghiệp FDI có dấu hiệu chuyển giá, thể hiện qua việc khai báo lỗ liên tục trong khi doanh thu tăng đều. Một số doanh nghiệp sử dụng thủ thuật nâng khống giá trị tài sản góp vốn, chi phí bản quyền, chi phí quảng cáo để giảm lợi nhuận chịu thuế.

2. Hiệu quả chính sách chống chuyển giá hiện hành: Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp luật như Nghị định 20/2017/NĐ-CP về định giá giao dịch liên kết, tuy nhiên hiệu lực thực thi còn hạn chế. Tỷ lệ truy thu thuế từ các vụ chuyển giá chỉ chiếm khoảng 10-15% tổng số vụ phát hiện, cho thấy công tác thanh tra, kiểm tra chưa đồng bộ và thiếu nguồn lực chuyên môn.

3. So sánh với kinh nghiệm quốc tế: Các nước như Mỹ, Anh, Trung Quốc và Thái Lan đều có hệ thống pháp luật chặt chẽ, chế tài nghiêm khắc và áp dụng đồng bộ các phương pháp định giá chuyển giao. Ví dụ, Mỹ áp dụng mức phạt từ 20% đến 40% số thuế khai thiếu, Anh có thể phạt lên đến 100% và cấm doanh nghiệp chuyển giá tham gia đấu thầu dự án công. Trung Quốc xây dựng trung tâm dữ liệu và tăng cường đào tạo chuyên gia chống chuyển giá.

4. Nguyên nhân hạn chế của chính sách Việt Nam: Thiếu luật chuyên biệt về chống chuyển giá, năng lực cán bộ thuế còn yếu, cơ sở dữ liệu chưa hoàn thiện, và thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan thuế, hải quan, kiểm toán. Ngoài ra, việc áp dụng phương pháp thỏa thuận trước về xác định giá (APA) còn hạn chế, chỉ mới áp dụng cho một số doanh nghiệp lớn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng chuyển giá tràn lan là do sự khác biệt về thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp giữa Việt Nam và các quốc gia khác, tạo động cơ cho doanh nghiệp FDI chuyển lợi nhuận sang nước có thuế suất thấp hơn. Hình thức chuyển giá phổ biến là nâng khống giá trị tài sản góp vốn, chi phí bản quyền, chi phí quảng cáo và cho vay nội bộ với lãi suất cao.

So với các quốc gia phát triển, Việt Nam còn nhiều bất cập trong khung pháp lý và thực thi chính sách. Ví dụ, Mỹ và Anh có hệ thống pháp luật rõ ràng, chế tài mạnh mẽ và áp dụng đồng bộ các phương pháp định giá chuyển giao, trong khi Việt Nam mới chỉ dừng lại ở mức độ xây dựng văn bản pháp luật và chưa có luật chuyên biệt. Việc thiếu cơ sở dữ liệu và năng lực chuyên môn cũng làm giảm hiệu quả thanh tra, kiểm tra.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ doanh nghiệp FDI có dấu hiệu chuyển giá theo năm, bảng so sánh mức phạt và chế tài của Việt Nam với các nước, cũng như biểu đồ thể hiện số vụ truy thu thuế và tỷ lệ thành công trong thanh tra chuyển giá.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Ban hành Luật chống chuyển giá chuyên biệt: Xây dựng và ban hành Luật chống chuyển giá nhằm tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch, đầy đủ và phù hợp với hướng dẫn của OECD, giúp kiểm soát hiệu quả các giao dịch liên kết của doanh nghiệp FDI. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Quốc hội, Bộ Tài chính.

2. Hoàn thiện cơ chế thỏa thuận trước về xác định giá (APA): Mở rộng phạm vi áp dụng APA cho nhiều doanh nghiệp FDI hơn, đồng thời nâng cao năng lực đàm phán và xử lý hồ sơ APA của cơ quan thuế. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Tổng cục Thuế, các Cục Thuế địa phương.

3. Xây dựng và phát triển cơ sở dữ liệu về giao dịch liên kết: Thiết lập hệ thống cơ sở dữ liệu tập trung, liên thông giữa các cơ quan thuế, hải quan và kiểm toán để theo dõi, giám sát các giao dịch chuyển giá. Thời gian: 2 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế.

4. Tăng cường năng lực và phối hợp giữa các cơ quan chức năng: Đào tạo chuyên sâu đội ngũ cán bộ thuế chuyên trách chống chuyển giá, đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thuế, hải quan, kiểm toán và các cơ quan liên quan trong công tác thanh tra, kiểm tra. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Bộ Tài chính, Tổng cục Thuế.

5. Áp dụng chế tài xử phạt nghiêm minh: Nâng mức phạt hành chính và bổ sung các biện pháp xử lý bổ sung như cấm tham gia đấu thầu dự án công đối với doanh nghiệp vi phạm chuyển giá nhằm tăng tính răn đe. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Quốc hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về thuế và đầu tư: Giúp nâng cao nhận thức và hoàn thiện chính sách, pháp luật về chống chuyển giá, từ đó tăng cường hiệu quả quản lý thuế và thu hút đầu tư bền vững.

2. Doanh nghiệp FDI và các công ty đa quốc gia: Cung cấp kiến thức về các quy định pháp luật và phương pháp định giá chuyển giao, giúp doanh nghiệp tuân thủ pháp luật và giảm thiểu rủi ro tranh chấp thuế.

3. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực tài chính – ngân hàng: Là tài liệu tham khảo quan trọng để nghiên cứu sâu hơn về chính sách thuế, chuyển giá và quản lý doanh nghiệp đa quốc gia tại Việt Nam.

4. Cán bộ thuế, kiểm toán và tư vấn thuế: Hỗ trợ trong công tác thanh tra, kiểm tra, tư vấn và xây dựng chiến lược chống chuyển giá hiệu quả, nâng cao năng lực chuyên môn và nghiệp vụ.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuyển giá là gì và tại sao doanh nghiệp FDI lại thực hiện chuyển giá?
   Chuyển giá là việc điều chỉnh giá giao dịch giữa các bên liên kết nhằm tối thiểu hóa nghĩa vụ thuế. Doanh nghiệp FDI thực hiện chuyển giá để chuyển lợi nhuận sang nước có thuế suất thấp hơn, giảm số thuế phải nộp và bảo vệ vốn đầu tư.

2. Nguyên tắc căn bản giá thị trường (ALP) có vai trò gì trong chống chuyển giá?
   ALP yêu cầu giá giao dịch giữa các bên liên kết phải tương đương với giá thị trường độc lập, giúp đảm bảo tính công bằng và minh bạch trong xác định thu nhập chịu thuế, từ đó hạn chế hành vi chuyển giá.

3. Phương pháp thỏa thuận trước về xác định giá (APA) có lợi ích gì cho doanh nghiệp?
   APA giúp doanh nghiệp và cơ quan thuế thống nhất trước phương pháp và mức giá chuyển giao, giảm thiểu rủi ro tranh chấp thuế, tạo sự ổn định và dự báo được nghĩa vụ thuế trong tương lai.

4. Tại sao Việt Nam cần ban hành Luật chống chuyển giá riêng biệt?
   Luật chuyên biệt sẽ tạo hành lang pháp lý rõ ràng, minh bạch, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn, giúp nâng cao hiệu quả kiểm soát chuyển giá, bảo vệ nguồn thu ngân sách và tạo môi trường cạnh tranh công bằng.

5. Các cơ quan chức năng Việt Nam đang gặp khó khăn gì trong kiểm soát chuyển giá?
   Khó khăn gồm thiếu nguồn lực chuyên môn, cơ sở dữ liệu chưa hoàn thiện, thiếu sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan thuế, hải quan, kiểm toán, và chế tài xử phạt chưa đủ mạnh để răn đe.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ thực trạng chuyển giá của doanh nghiệp FDI tại Việt Nam với tỷ lệ doanh nghiệp có dấu hiệu chuyển giá khoảng 30-40%, gây thất thu thuế và cạnh tranh không lành mạnh.
• Đánh giá chính sách chống chuyển giá hiện hành cho thấy nhiều hạn chế về khung pháp lý, năng lực thực thi và chế tài xử phạt.
• So sánh với kinh nghiệm quốc tế, Việt Nam cần hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường năng lực cơ quan thuế và áp dụng đồng bộ các phương pháp định giá chuyển giao.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm gồm ban hành Luật chống chuyển giá, mở rộng áp dụng APA, xây dựng cơ sở dữ liệu, tăng cường phối hợp liên ngành và nâng mức phạt vi phạm.
• Các bước tiếp theo là triển khai nghiên cứu sâu hơn về cơ chế phối hợp liên ngành và xây dựng hệ thống dữ liệu quốc gia về chuyển giá, đồng thời thúc đẩy đào tạo chuyên môn cho cán bộ thuế.

Hành động ngay: Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để thực thi các giải pháp đề xuất, góp phần xây dựng môi trường đầu tư minh bạch, công bằng và phát triển bền vững cho nền kinh tế Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH CHỐNG CHUYỂN GIÁ ĐỐI VỚI CÁC DOANH NGHIỆP CÓ VỐN ĐẦU TƯ NƯỚC NGOÀI (FDI) 1. Tổng quan về chuyển giá của các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) 1. Khái niệm và đặc điểm của doanh nghiệp FDI 1. Khái niệm Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) hiện nay không còn là một thuật ngữ mới lạ đối với kinh tế Việt Nam.

Có thể nói trong giai đoạn phát triển nền kinh tế thị trường, thành phần kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài chiếm vị trí vô cùng quan trọng. Theo khái niệm của Quỹ tiền tệ quốc tế IMF(1997): FDI là một hoạt động đầu tư được thực hiện nhằm đạt được những lợi ích lâu dài trong một doanh nghiệp hoạt động trên lãnh thổ của một nền kinh tế khác nền kinh tế nước chủ đầu tư, mục đích của chủ đầu tư là giành quyền quản lý thực sự doanh nghiệp. Theo Tổ chức Thương mại Thế giới đưa ra định nghĩa như sau về FDI: Đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) xảy ra khi một nhà đầu tư từ một nước (nước chủ đầu tư) có được một tài sản ở một nước khác (nước thu hút đầu tư) cùng với quyền quản lý tài sản đó. Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) là các doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài, không phân biệt tỷ lệ vốn của bên nước ngoài góp là bao nhiêu.

Doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp của nước ngoài bao gồm: - Doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài: Là doanh nghiệp thuộc sở hữu hoàn toàn của nhà đầu tư nước ngoài (tổ chức hoặc cá nhân người nước ngoài) do nhà đầu tư nước ngoài thành lập tại nước tiếp nhận đầu tư, tự quản lý và tự chịu trách nhiệm về kết quả sản xuất kinh doanh, chịu sự kiểm soát theo luật pháp của nước tiếp nhận Luan van 8 đầu tư. Hình thức đầu tư 100% vốn nước ngoài thường được các chủ đầu tư lựa chọn vì họ được toàn quyền quản lý và hưởng lợi nhuận do kết quả đầu tư tạo ra. - Doanh nghiệp liên doanh: Là hình thức tổ chức kinh doanh quốc tế do hai chủ thể hoặc nhiều hơn các chủ thể nước ngoài cùng hợp tác với một nước chủ nhà trên cơ sở góp vốn, cùng kinh doanh, cùng hưởng lợi nhuận và chia sẻ rủi ro theo tỷ lệ góp vốn. Doanh nghiệp liên doanh được thành lập theo hình thức công ty TNHH, có tư cách pháp nhân theo luật pháp của nước nhận đầu tư.

Đặc điểm doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) - Các doanh nghiệp FDI thường là thành viên của các công ty đa quốc gia (công ty mẹ đặt tại một quốc gia và các công ty con được thành lập ở nhiều nơi trên thế giới). Đặc điểm này khiến cho mối liên kết giữa các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài và các bộ phận khác của công ty đa quốc gia tương đối chặt chẽ và phức tạp. Vì vậy, khiến cho các cơ quan chức năng của ta khó tập trung quản lý, việc can thiệp và kiểm soát các giao dịch tương đối khó khăn. - Quyền quản lý doanh nghiệp FDI phụ thuộc vào mức độ góp vốn.

Đối với doanh nghiệp liên doanh và hợp đồng hợp tác kinh doanh thì quyền quản lý doanh nghiệp và quản lý đối tượng hợp tác tuỳ thuộc vào mức góp vốn của các bên khi tham gia, còn đối với doanh nghiệp 100% vốn nước ngoài thì chủ đầu tư toàn quyền quản lý doanh nghiệp. - Các doanh nghiệp FDI trong quá trình đầu tư, tiến hành sản xuất kinh doanh vào nước khác thường sử dụng nguồn nguyên liệu, dây truyền công nghệ từ chính quốc nên rất phức tạp trong việc xác định được giá trị thị trường trong quá trình góp vốn liên doanh ảnh hưởng đến việc xác định chi phí. - Sản phẩm được sản xuất ra thường chịu sự chi phối, bao tiêu của công ty mẹ nên gây cản trở cho các cơ quan chức năng trong việc xác định doanh thu Tóm lại: Chính từ thực tế đặc thù của doanh nghiệp FDI, để có thể chủ động trong việc quản lý, kiểm soát một cách chặt chẽ và có hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của từng doanh nghiệp thì các cơ quan chức năng cần có những biện pháp cụ thể, có sự tính toán chặt chẽ và lâu dài. Chuyển giá trong doanh nghiệp FDI 1.

Khái niệm Chuyển giá được hiểu là việc thực hiện chính sách giá đối với hàng hóa, dịch vụ và tài sản được chuyển dịch giữa các thành viên trong tập đoàn qua biên giới không theo giá thị trường nhằm tối thiểu hóa số thuế của các công ty đa quốc gia trên toàn cầu. Như vậy, chuyển giá là một hành vi do các chủ thể kinh doanh thực hiện nhằm thay đổi giá trị trao đổi hàng hóa, dịch vụ trong quan hệ với các bên liên kết. Hành vi ấy có đối tượng tác động chính là giá cả. Sở dĩ giá cả có thể xác định lại trong những giao dịch như thế xuất phát từ ba lý do sau: Thứ nhất, xuất phát từ quyền tự do định đoạt trong kinh doanh, các chủ thể hoàn toàn có quyền quyết định giá cả của một giao dịch.

Do đó họ hoàn toàn có quyền mua hay bán hàng hóa, dịch vụ với giá họ mong muốn. Thứ hai, xuất phát từ mối quan hệ gắn bó chung về lợi ích giữa nhóm liên kết nên sự khác biệt về giá giao dịch được thực hiện giữa các chủ thể kinh doanh có cùng lợi ích không làm thay đổi lợi ích toàn cục. Thứ ba, việc quyết định chính sách giá giao dịch giữa các thành viên trong nhóm liên kết không thay đổi tổng lợi ích chung nhưng có thể làm thay đổi tổng nghĩa vụ thuế của họ. Thông qua việc định giá chuyển giao, nghĩa vụ thuế được chuyển từ có thuế suất cao sang nước có thuế suất thấp hơn và ngược lại.

Tồn tại sự khác nhau về chính sách thuế của các quốc gia là điều không tránh khỏi do chính sách kinh tế - xã hội của họ không thể đồng nhất, cũng như sự hiện hữu của các quy định ưu đãi thuế là điều tất yếu. Chênh lệch mức độ điều tiết thuế vì thế hoàn toàn có thể xảy ra. Vì vậy, chuyển giá chỉ có ý nghĩa đối với các giao dịch được thực hiện giữa các chủ thể có mối quan hệ liên kết. Để làm điều này họ phải thiết lập một chính sách về giá mà ở đó giá chuyển giao có thể được định ở mức cao hay thấp tùy vào lợi ích đạt được từ những giao dịch liên kết.

Như thế, vô hình chung, chuyển giá đã Luan van 10 gây ra sự bất bình đẳng trong việc thực hiện nghĩa vụ thuế do xác định không chính xác nghĩa vụ thuế, dẫn đến bất bình đẳng về lợi ích, tạo ra sự cách biệt trong ưu thế cạnh tranh. Hành vi này chỉ có thể được thực hiện thông qua giao dịch của các chủ thể có quan hệ liên kết. Biểu hiện cụ thể của hành vi là định giá chuyển giao. Nhưng việc định giá chuyển giao chưa đủ để kết luận rằng chủ thể đã thực hiện hành vi chuyển giá.

Bởi lẽ nếu giao kết đó chưa thực hiện trên thực tế hoặc chưa có sự chuyển dịch quyền đối với đối tượng giao dịch thì không có cơ sở để xác định sự chuyển dịch về mặt lợi ích. Như vậy, ta có thể xem chuyển giá hoàn thành khi có sự chuyển giao đối tượng giao dịch cho dù đã hoàn thành nghĩa vụ thanh toán hay chưa. Một số dấu hiệu nhận biết chuyển giá Khi thực hiện các phương pháp chống chuyển giá, điều mà cơ quan thuế quan tâm trước hết là làm sao nhận biết được tại một doanh nghiệp có quan hệ liên kết nào đó có tồn tại hiện tượng chuyển giá hay không? Đây là một vấn đề vô cùng khó khăn, phức tạp trong thực tế và thậm chí đôi khi nó chịu tác động chủ quan bởi cán bộ quản lý thuế. Do đó, đứng trên quan điểm khách quan, một số dấu hiệu cho thấy có thể tồn tại hiện tượng chuyển giá trong một doanh nghiệp có quan hệ liên kết là: - Các doanh nghiệp bị lỗ trong 2 năm liên tiếp trở lên, sau giai đoạn mới thành lập; - Có các nghiệp vụ chuyển giao từ các doanh nghiệp liên kết ở những quốc gia có thuế suất thấp; - Các doanh nghiệp có tình hình lãi và lỗ luân phiên hoặc tình hình lãi lỗ phát sinh không bình thường; - Các doanh nghiệp mà tỷ suất lợi nhuận của chúng nhỏ hơn nhiều (chênh lệch khá lớn) so với các doanh nghiệp khác trong cùng ngành; - Các doanh nghiệp mà tỷ suất lợi nhuận của chúng thấp hơn tỷ suất lợi nhuận của các doanh nghiệp khác trong cùng một tập đoàn.

- Các doanh nghiệp mà có chi phí sản xuất thực tế khá thấp. Luan van 11 Ở đây cũng xin lưu ý những dấu hiệu nêu trên chỉ mang tính chất tham khảo chứ không phải là chắc chắn sẽ có chuyển giá trong những doanh nghiệp có những dấu hiệu đó. Tuy nhiên, khi một trong những dấu hiệu trên xuất hiện tại một doanh nghiệp kèm theo những trường hợp như: thiết bị sản xuất của doanh nghiệp đó được mua từ công ty mẹ ở nước ngoài; nguyên liệu hoặc các bộ phận của sản phẩm được cung cấp bởi các công ty mẹ hoặc các công ty liên kết trong cùng một tập đoàn hay sản phẩm của doanh nghiệp được bán cho công ty mẹ hoặc những doanh nghiệp liên kết khác, thì khả năng xảy ra hiện tượng chuyển giá là rất cao. Những động cơ thúc đẩy doanh nghiệp FDI chuyển giá a.

Động cơ bên ngoài: Sự khác biệt về thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp. Khi hai quốc gia có sự khác biệt lớn trong thuế suất thuế TNDN, để tối đa hóa lợi nhuận, các công ty có vốn nước ngoài sẽ tiến hành hành vi chuyển giá nhằm tối thiểu hóa khoản thuế mà các công ty này phải nộp. Khi có chênh lệch về thuế suất thì phương thức chuyển giá mà các công ty này thường sử dụng đó là nâng giá mua đầu vào các nguyên liệu, vật liệu, hàng hóa. Bằng cách thực hiện này thì các doanh nghiệp FDI đã chuyển một phần lợi nhuận từ quốc gia có thuế suất thuế TNDN cao sang quốc gia có thuế suất thuế TNDN thấp và như vậy mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận đã được thực hiện thành công.

Mục đích bảo tồn vốn trước những rủi ro hối đoái.