PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngày nay, ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) có vai trò rất quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Loại hình doanh nghiệp (DN) này góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững, tạo ra số lượng lớn hàng hóa- dịch vụ thỏa mãn nhu cầu đa dạng của người tiêu dùng, góp phần làm tăng kim ngạch xuất khẩu, đẩy nhanh chu trình luân chuyển vốn của nền kinh tế và tạo ra việc làm chủ yếu cho hơn 80% lực lượng lao động ở cả nông thôn và thành thị. Ngân hàng được coi là một loại hình tổ chức trung gian tài chính quan trọng nhất của xã hội, có vai trò quan trọng trong việc phát triển nền kinh tế của quốc gia.
Hoạt động tín dụng được coi là nghiệp vụ then chốt, là cầu nối trung gian từ nơi thừa vốn đến nơi thiếu vốn. Tín dụng ngân hàng thương mại (NHTM) là một trong những kênh chủ yếu để thu hút và điều hòa nguồn vốn cho sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Sự hoạt động hiệu quả của ngành ngân hàng góp phần tạo ra việc làm và đảm bảo an sinh xã hội, đưa vốn vào lưu thông tạo ra nhiều của cải vật chất cho xã hội, thúc đẩy cho nền kinh tế tiếp tục phát triển nhanh chóng và bền vững. Tiếp cận vốn chưa bao giờ là việc dễ dàng đối với các DNNVV.
Trước đây, không ít ngân hàng lảng tránh hồ sơ tín dụng của nhóm khách hàng này vì sợ những rủi ro như không có tài sản thế chấp, báo cáo tài chính không rõ ràng và khó đảm bảo về dòng tiền. Nhưng ngày nay, trong bối cảnh kinh tế trì trệ, các dự án lớn trì trệ, nhiều ngân hàng đang nhòm ngó trở lại phân khúc nhóm khách hàng này. Như lời ông Mandeep Vohra, phụ trách Khối dịch vụ ngân hàng đối với DNNVV, ngân hàng Standard Chartered khu vực Trung Đông, Pakistan và Châu Phi: “Không một ngân hàng tham vọng nào có thể bỏ qua thị trường DNNVV”. Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bưu điện Liên Việt (LienVietPostBank), tiền thân là Ngân hàng Thương mại Cổ phần (TMCP) Liên Việt cũng không nằm ngoài xu thế này.
Vấn đề hỗ trợ phát triển đối với nhóm khách hàng DNNVV tại LienVietPostBank cũng đang từng bước được quan tâm do những hiệu quả mà nhóm khách hàng này mang lại đối LienVietPostBank: 2 Trước hết, là vì lợi thế tiếp cận dòng vốn giá rẻ từ các định chế tài chính. Dòng vốn này có giá rẻ hơn nhiều so với huy động vốn trên thị trường. Trong khi đó, chi phí huy động vốn ở thị trường trong nước cao hơn và biến động mạnh hơn. Trong giai đoạn 2011 – 2012, lãi suất huy động niêm yết luôn ở mức trần 14%/năm, thậm chí có lúc lên đến 18%/năm.
Đó là chưa kể, để huy động được thêm một đồng, ngân hàng phải chịu thêm các chi phí cố định khác như lương nhân viên, chăm sóc và duy trì tài khoản… Điểm hấp dẫn thứ hai cho khu vực dịch vụ ngân hàng đối với DNNVV mà LienVietPostBank quan tâm đến là do các khoản cho vay đối với DNNVV thường có giá trị nhỏ, số lượng khách hàng lớn nên đứng ở góc độ phân tán rủi ro, cho vay đối với nhóm khách hàng này sẽ tốt hơn cho vay DN lớn. Bên cạnh đó, cho vay đối với DNNVV còn là nền tảng để phát triển các dịch vụ phi tín dụng khác. Theo Công ty Tài chính Quốc tế (IFC), hơn 60% doanh thu của nhóm khách hàng DNNVV ở các ngân hàng đều đến từ các dịch vụ phi tín dụng như ngân hàng internet, thanh toán cho nhà cung cấp, trả lương nhân viên… Tuy nhiên, chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại LienVietPostBank vẫn còn tồn tại một số hạn chế như: tỷ trọng dư nợ đối với các DNNVV trong tổng dư nợ vẫn còn hạn chế; thu nhập từ hoạt động tín dụng đối với DNNVV còn ở mức thấp so với thu nhập từ hoạt động tín dụng của ngân hàng; tỷ lệ nợ quá hạn, nợ xấu có xu hướng tăng qua các năm. Nhận thấy sự cần thiết, vai trò quan trọng của nhóm khách hàng DNNVV đối với LienVietPostBank, với mong muốn chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại ngân hàng ngày càng được nâng cao và hoàn thiện, tác giả xin chọn vấn đề “Chất lượng tín dụng đối với Doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Bưu điện Liên Việt” là đề tài nghiên cứu trong luận văn thạc sĩ của mình.
Mục tiêu nghiên cứu - Làm rõ các vấn đề cơ bản về chất lượng tín dụng nói chung và chất lượng tín dụng đối với DNNVV nói riêng. 3 - Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động tín dụng đối với DNNVV của LienVietPostBank. Chỉ ra những ưu điểm và hạn chế cũng như nguyên nhân các hạn chế trong hoạt động tín dụng này. - Đề xuất một số giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại LienVietPostBank.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 3.1 Đối tượng nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu về hoạt động tín dụng của ngân hàng LienVietPostBank đối với DNNVV, qua đó đánh giá về chất lượng tín dụng của khu vực này trong giai đoạn vừa qua, từ đó đưa ra một số giải pháp kiến nghị giúp ngân hàng nâng cao chất lượng tín dụng.2 Phạm vi nghiên cứu Nghiên cứu chất lượng tín dụng trên toàn hệ thống của LienVietPostBank đối với DNNVV trong thời gian từ năm 2009 đến năm 2013 và kiến nghị đến năm 2018. Phương pháp nghiên cứu 4. Cách thức, quy trình tiến hành Luận văn sẽ vận dụng khung lý thuyết về quy trình tín dụng đối với DNNVV kết hợp với điều tra thực tế bằng cách phát phiếu điều tra và phân tích số liệu sẵn có về chất lượng tín dụng đối với DNNVV của Ngân hàng từ năm 2009 đến năm 2013 để đánh giá thực trạng chất lượng tín dụng đối với DNNVV đang diễn ra tại Ngân hàng, phát hiện những mặt hạn chế cần hoàn thiện, từ đó đề xuất các giải pháp giải quyết phù hợp. Tài liệu cần thu thập Nội dung lý luận cơ bản về chất lượng tín dụng của NHTM đối với DNNVV.
Các sản phẩm tín dụng ngân hàng đối với DNNVV. Thông tin về LienVietPostBank: lịch sử hình thành và phát triển; cơ cấu tổ chức; mục tiêu hoạt động; định hướng, chiến lược phát triển… Tài liệu liên quan đến chất lượng tín dụng đối với DNNVV của Ngân hàng: các quyết định, công văn có liên quan đến chất lượng tín dụng, báo cáo tài chính, báo cáo tổng kết hoạt động kinh doanh… Đánh giá, đề xuất của Ban lãnh đạo Ngân hàng, lãnh đạo phòng và cán bộ nghiệp vụ. Cách thức thu thập tài liệu Thu thập dữ liệu thứ cấp lấy từ các nguồn dữ liệu: - Các cuốn sách về tín dụng NHTM, quản trị chất lượng. - Luật các tổ chức tín dụng (TCTD), Luật Ngân hàng Nhà nước (NHNN), nghị định hướng dẫn thi hành luật, các quyết định, công văn có liên quan đến tín dụng đối với DNNVV.
- Các báo cáo tổng kết hàng năm, bảng cân đối kế toán, báo cáo tài chính của LienVietPostBank từ năm 2009 đến năm 2013. Số liệu sơ cấp: Thông qua phương pháp điều tra bằng phiếu thăm dò ý kiến của các DNNVV đã có quan hệ tín dụng với LienVietPostBank để đánh giá mức độ hài lòng của các DNNVV về chất lượng tín dụng tại LienVietPostBank. Số phiếu điều tra:180 phiếu. 5 Bảng điều tra: Mức độ hài lòng Rất Tiêu chí Không Bình Hài Rất hài không hài lòng thường lòng lòng hài lòng Lãi suất vay thấp Hạn mức cho vay cao Nhân viên Ngân hàng có chuyên môn, ân cần, lịch sự Tiến độ giải quyết hồ sơ nhanh Thủ tục vay đơn giản Phương thức trả nợ đa dạng 4.
Phương pháp xử lý, phân tích số liệu Các dữ liệu, thông tin thu thập được từ các báo cáo tài chính, bảng cân đối kế toán, báo cáo tổng kết hoạt động kinh doanh của LienVietPostBank sẽ được sử dụng để phân tích chất lượng tín dụng, đánh giá và so sánh chất lượng tín dụng của ngân hàng giữa các năm (từ năm 2010 đến năm 2013). Bên cạnh đó, từ số liệu thu thập được qua kết quả của bảng điều tra, phân tích đánh giá của khách hàng về chất lượng tín dụng đối với DNNVV. Từ đó, rút ra những kết luận hữu ích giúp nâng cao chất lượng tín dụng đối với DNNVV của LienVietPostBank. Đóng góp của luận văn - Chỉ ra được tầm quan trọng của chất lượng tín dụng đối với DNNVV trong sự phát triển của một NHTM trong bối cảnh kinh tế hiện nay.
- Việc phân tích thực trạng chất lượng tín dụng đối với DNNVV của LienVietPostBank để tìm ra những ưu điểm và hạn chế, để thấy được vị thế cạnh tranh của LienVietPostBank, cũng như có những định hướng khắc phục nhằm nâng cao chất lượng tín dụng đối với DNNVV của DN, từ đó nâng cao sức cạnh tranh của LienVietPostBank trên thị trường. 6 - Đề xuất các giải pháp giúp cho các nhà lãnh đạo LienVietPostBank có những định hướng và lựa chọn các phương pháp trong quá trình nâng cao chất lượng tín dụng đối với DNNVV. Kết cấu của đề tài Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các từ viết tắt, danh mục các bảng biểu, phụ lục, tài liệu tham khảo, luận văn bao gồm 4 chương: Chương 1: Tổng quan nghiên cứu Chương 2: Cơ sở lý luận về chất lượng tín dụng của NHTM đối với DNNVV Chương 3: Thực trạng chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại LienVietPostBank Chương 4: Một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tín dụng đối với DNNVV tại LienVietPostBank 7 CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN 1. Tổng quan các kết quả đã nghiên cứu Đỗ Minh Thông (2012),“Nâng cao chất lượng tín dụng đối với daonh nghiệp nhỏ và vừa tại ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam khu vực thành phố Hồ Chí Minh”, Luận văn thạc sỹ, Trường Đại học Kỹ thuật Công nghệ TP.HCM Luận văn của tác giả trình bày rõ ràng những vấn đề lý luận cơ bản về chất lượng tín dụng và phản ánh được thực trạng chất lượng tín dụng đối với DNNVV Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam (NHNo&PTNT Việt Nam) khu vực thành phố Hồ Chí Minh.
Trong phần lý luận về chất lượng tín dụng, tác giả đã trình bày khá chi tiết về các nhân tố ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng. Nhưng ở phần thực trạng, tác giả đã không áp dụng đưa vào trong phân tích thực tế tình hình chất lượng tín dụng đối với DNNVV của ngân hàng.