phần mở đầu, kết luận và danh mục, tài liệu tham khảo, nội dung đề tài bao gồm ba chƣơng: Chƣơng 1: Những lý luận cơ bản về chất lƣợng cho vay trung và dài hạn của NHTM Chƣơng 2: Chất lƣợng cho vay trung và dài hạn tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam chi nhánh Thanh Hoá giai đoạn 2009 - 2011 Chƣơng 3: Một số giải pháp nâng cao chất lƣợng cho vay trung và dài hạn tại Ngân hàng TMCP Công thƣơng Việt Nam chi nhánh Thanh Hoá. 8 CHƢƠNG 1: NHỮNG LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CHẤT LƢỢNG CHO VAY TRUNG VÀ DÀI HẠN CỦA NHTM 1. Những vấn đề cơ bản về hoạt động cho vay và cho vay trung dài hạn của NHTM 1. Hoạt động cho vay của NHTM 1.
Khái niệm Các NHTM có 3 hoạt động chủ yếu là : hoạt động huy động vốn, hoạt động tín dụng, đầu tƣ và cung cấp dịch vụ cho khách hàng. Trong đó, tín dụng là hoạt động kinh doanh chủ yếu của NHTM, hoạt động này thƣờng chiếm khoảng 70% trong tài sản Có của các NHTM. Việc cấp tín dụng của các ngân hàng thực hiện dƣới hình thức cho vay, thông qua cho vay vốn để ngân hàng thực hiện một khoản thu lợi nhuận. Bởi vì, cho vay đƣợc thực hiện trên sự cam kết giữa ngân hàng và khách hàng, là quan hệ vay mƣợn có hoàn trả vốn và lãi sau một thời gian nhất định, giữa một bên là ngân hàng và một bên là những ngƣời đi vay.
Điều này đƣợc quy định trong Quy chế cho vay của tổ chức tín dụng (ban hành kèm theo Quyết định số 1627/2004/QĐ-NHNN1 ngày 31/12/2004 của Thống đốc NHNN nêu: “Cho vay là một hình thức của cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và thời gian nhất định theo thoả thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi”. Việc cho vay này dựa trên nguyên tắc tự nguyện giữa hai bên: tổ chức tín dụng tự chịu trách nhiệm về quyết định cho vay của mình, không một tổ chức cá nhân nào đƣợc can thiệp trái pháp luật vào quyền tự chủ trong quá trình cho vay và thu hồi nợ của tổ chức tín dụng. Khách hàng vay vốn của tổ chức tín dụng phải đảm bảo sử dụng vốn vay đúng mục đích và hoàn trả nợ gốc, lãi vốn vay đúng thời hạn đã thoả thuận trong hợp đồng tín dụng. Các hình thức cho vay của NHTM Phân loại tín dụng là việc sắp xếp các khoản tín dụng theo từng nhóm dựa trên một số tiêu thức nhất định.
Việc phân loại này có ý nghĩa là tiền đề 9 để thiết lập các quy trình tín dụng thích hợp và nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng. Sau đây là một số loại hình tín dụng mà NHTM thực hiện: Căn cứ vào thời hạn vay Căn cứ vào thời hạn vay thì hoạt động cho vay của NHTM gồm 3 hình thức sau: - Cho vay ngắn hạn: là các khoản vay có thời hạn đến 1 năm và đƣợc sử dụng để bù đắp vốn lƣu động tạm thời của các doanh nghiệp, phục vụ nhu cầu tiêu dùng cá nhân và hộ gia đình. - Cho vay trung hạn: là các khoản vay có thời hạn từ 1 đến 5 năm. Loại này đƣợc cấp chủ yếu để mua sắm tài sản cố định, cải tiến và đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất và xây dựng các công trình vừa và nhỏ, có thời hạn thu hồi vốn nhanh.
- Cho vay dài hạn: là các khoản vay có thời hạn trên 5 năm, chủ yếu đƣợc sử dụng để cấp vốn cho xây dựng cơ bản (nhà xƣởng, dây chuyền sản xuất…), xây dựng cơ sở hạ tầng ( đƣờng xá, cảng biển…), đầu tƣ xây dựng các xí nghiệp mới, cải tiến và mở rộng sản xuất với quy mô lớn. Căn cứ vào tính chất đảm bảo Căn cứ vào tính chất đảm bảo thì hoạt động cho vay của NHTM bao gồm các hình thức sau: - Cho vay không có tài sản đảm bảo: còn gọi là cho vay tín chấp, khoản vay chủ yếu dựa vào uy tín, tình hình tài chính của khách hàng, không có tài sản đảm bảo. Loại vay này rất rủi ro trong thu hồi nợ, các ngân hàng thƣờng áp dụng cho những khách hàng truyền thống có hệ số tín nhiệm cao. - Cho vay có tài sản đảm bảo: là khoản vay có tài sản thế chấp, cầm cố hay bảo lãnh của bên thứ ba.
Loại vay này đƣợc áp dụng phổ biến ở các ngân hàng hiện nay. Tài sản bảo đảm hoặc bảo lãnh của ngƣời thứ ba là căn cứ pháp lý để ngân hàng có thêm nguồn thu dự phòng khi nguồn thu chính của khách hàng thiếu hụt, tạo áp lực cho khách hàng phải trả nợ, giảm thiểu rủi ro cho ngân 10 hàng Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn Căn cứ vào mục đích sử dụng vốn thì hoạt động cho vay của NHTM bao gồm các hình thức sau: - Cho vay sản xuất kinh doanh: mục đích tiền vay đƣợc sử dụng vào phục vụ cho hoạt động sản xuất kinh doanh, không cho mục đích tiêu dùng, phi lợi nhuận. - Cho vay tiêu dùng: tiền vay đƣợc sử dụng cho mục đích tiêu dùng, nhƣ: mua, xây dựng, sửa chữa nhà ở, đất ở, mua xe, chi tiêu sinh hoạt gia đình. Căn cứ phương thức hoàn trả nợ vay Căn cứ vào phƣơng thức hoàn trả nợ vay thì hoạt động cho vay của NHTM bao gồm các hình thức sau: - Cho vay trả góp: là loại tín dụng mà khách hàng phải hoàn trả vốn gốc và lãi vay định kỳ thành những khoản bằng nhau.
Loại tín dụng này áp dụng cho các khoản vay lớn và có thời hạn dài. - Cho vay hoàn trả một lần: là loại tín dụng mà khách hàng chỉ hoàn trả cả gốc và lãi một lần khi đến hạn. Loại tín dụng này thƣờng áp dụng cho khoản vay nhỏ, có thời hạn ngắn. - Cho vay hoàn trả theo yêu cầu: là loại tín dụng mà khách hàng có thể hoàn trả nợ vay bất cứ khi nào.
Loại tín dụng này thƣờng áp dụng cho những khoản vay thấu chi, thẻ tín dụng. Hoạt động cho vay trung và dài hạn của NHTM 1. Khái niệm cho vay trung và dài hạn của NHTM Cho vay trung và dài hạn là: “ hoạt động tổ chức tín dụng cho khách hàng vay vốn trung dài hạn nhằm thực hiện các dự án đầu tƣ phát triển sản xuất kinh doanh, phục vụ đời sống”. 11 Tùy theo từng quốc gia, từng thời kỳ mà có những quy định cụ thể về hoạt động cho vay trung và dài hạn.
Ở Việt Nam, về thời hạn cho vay đƣợc xác định phù hợp với thời gian thu hồi vốn dự án đầu tƣ, khả năng trả nợ của khách hàng và tính chất nguồn vốn cho vay của tổ chức tín dụng. Hiện nay thời hạn cho vay trung và dài hạn đƣợc xác định nhƣ sau: + Thời hạn cho vay trung hạn từ 12 tháng đến 5 năm. + Thời hạn cho vay dài hạn từ 5 năm trở lên nhƣng không quá thời hạn hoạt động còn lại theo quyết định thành lập hoặc giấy phép thành lập đối với pháp nhân và không quá 15 năm đối với các dự án phục vụ đời sống. Nội dung nghiệp vụ cho vay trung và dài hạn Mục đích và đối tượng cho vay Cho vay trung và dài hạn có mục đích đầu tƣ vào các dự án có thời gian tƣơng đối dài nhƣ các dự án xây dựng nhà xƣởng, cơ sở vật chất kỹ thuật, mua sắm máy móc, đổi mới kỹ thuật và ứng dụng khoa học công nghệ đáp ứng cho nhu cầu phát triển trong tƣơng lai của doanh nghiệp.
Với mục đích này, đối tƣợng của hoạt động cho vay trung và dài hạn là các chi phí cấu thành trong tổng mức đầu tƣ của dự án không phân biệt thành phần kinh tế, là tổ chức, cá nhân hay doanh nghiệp, bao gồm giá trị vật tƣ, máy móc thiết bị, công nghệ, chi phí nhân công, giá thuế và chuyển nhƣợng đất đai, chi phí mua bảo hiểm, giá thuê mua các tài sản và các chi phí khác. Điều kiện cho vay Ngân hàng sẽ xem xét tài liệu nhằm đánh giá đầy đủ khả năng của đơn vị vay vốn trƣớc khi quyết định cho vay. Ngân hàng sẽ đánh giá trên các mặt sau: + Tình hình tái chính của doanh nghiệp hiện tại và trong tƣơng lai. + Khả năng sinh lợi của dự án.
+ Dự toán các luồng tiền. + Thẩm định chi tiết về thị trƣờng sản phẩm mà dự án dự định sẽ cung cấp, bao gồm thị trƣờng sản phẩm hiện tại và tƣơng lai, trong nƣớc và ngoài nƣớc. + Thẩm định về cả số lƣợng, giá cả và khả năng cạnh tranh cuả dự án. 12 Nguồn vốn cho vay Có thể nói rằng nguồn vốn cho hoạt động cho vay trung và dài hạn ở VIệt Nam hiện nay là rất nhỏ bé đƣợc hình thành từ các nguồn sau: Vốn tự có của ngân hàng: nguồn vốn này rất hạn chế vì nó chỉ chiếm từ 5 đến 10 % tổng nguồn vốn hoạt động của ngân hàng.
Huy động tiền gửi ngắn hạn trong nước: nguồn huy động này biến động qua từng thời kì, phụ thuộc vào biến động của thị trƣờng vốn, vào sự thay đổ i các định chế của Nhà nƣớc và đƣợc sử dụng để cho vay trung và dài hạn chủ yếu trong trƣờng hợp số dƣ tiền gửi ngắn hạn quá lớn, có khả năng gây ra ứ đọng vốn. Huy động tiền gửi trung và dài hạn trong nước: trái phiếu, kì phiếu. Đây là nguồn tài trợ quan trọng cho nghiệp vụ tín dụng trung và dài hạn. Vốn vay từ thị trường trong và ngoài nước: Nguồn huy động này bao gồm cả khoản vay ngắn hạn ở thị trƣờng liên ngân hàng hoặc vay từ NHNN và các khoản vay dài hạn trong và ngoài nƣớc.
Nguồn nhận vốn ủy thác và vốn tài trợ cho vay theo chƣơng trình hoặc dự án đầu tƣ của nhà nƣớc, của tổ chức kinh tế- tài chính- tín dụng trong và ngoài nƣớc. Lãi suất cho vay Lãi suất cho vay đƣợc các NHTM tính toán sao cho vừa phải đảm bảo bù đắp đƣợc chi phí huy động nguồn, chi phí quản lý, tỷ lệ lợi tức mong đợi, khả năng rủi ro mất vốn đồng thời phải đảm bảo đƣợc tính cạnh tranh giữa các NHTM. Do bản chất của tín dụng trung và dài hạn là những khoản tín dụng có thời hạn dài do đó tính rủi ro cao, cho nên lãi suất cho vay trung và dài hạn thƣờng cao hơn lãi suất cho vay ngắn hạn.