Luận Văn Thạc Sĩ Về Cầm Cố Tài Sản Trong Tổ Chức Tín Dụng và Công Ty Chứng Khoán Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích vnu ls cầm cố tài sản trong hoạt động của tổ chức tín dụng công ty chứng khoán tại việt nam 03, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Hồ Anh Khoa
• Người hướng dẫn: Ts. Vũ Đức Long
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Dân Sự và Tố Tụng Dân Sự
• Đề tài: Cầm Cố Tài Sản Trong Hoạt Động Của Tổ Chức Tín Dụng, Công Ty Chứng Khoán Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CẦM CỐ TÀI SẢN
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm của giao dịch bảo đảm
• 1.1.1. Khái niệm giao dịch bảo đảm
• 1.1.2. Đặc điểm của giao dịch bảo đảm
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ CẦM CỐ TÀI SẢN TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC TÍN DỤNG, CÔNG TY CHỨNG KHOÁN
• 3. CHƯƠNG 3: RỦI RO CẦM CỐ TÀI SẢN TRONG HOẠT ĐỘNG CỦA TỔ CHỨC TÍN DỤNG, CÔNG TY CHỨNG KHOÁN VÀ GIẢI PHÁP
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Cầm Cố Tài Sản Trong Hoạt Động Tín Dụng

Cầm cố tài sản là một trong những biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự quan trọng trong hoạt động tín dụng tại Việt Nam. Giao dịch này không chỉ giúp tổ chức tín dụng bảo vệ quyền lợi của mình mà còn tạo điều kiện cho khách hàng tiếp cận nguồn vốn dễ dàng hơn. Theo quy định của pháp luật, cầm cố tài sản có thể được thực hiện với nhiều loại tài sản khác nhau, từ động sản đến bất động sản. Việc hiểu rõ về cầm cố tài sản sẽ giúp các bên tham gia giao dịch có cái nhìn tổng quan và chính xác hơn về quy trình và các quy định liên quan.

1.1. Khái Niệm Cầm Cố Tài Sản Trong Tín Dụng

Cầm cố tài sản là hình thức bảo đảm thực hiện nghĩa vụ, trong đó bên vay sử dụng tài sản của mình để bảo đảm cho khoản vay. Tài sản cầm cố có thể là động sản như xe cộ, máy móc, hoặc bất động sản như nhà đất. Điều này giúp tổ chức tín dụng có cơ sở pháp lý để thu hồi nợ trong trường hợp bên vay không thực hiện nghĩa vụ trả nợ.

1.2. Đặc Điểm Của Cầm Cố Tài Sản

Cầm cố tài sản có những đặc điểm nổi bật như tính chất bổ sung cho nghĩa vụ chính, phạm vi bảo đảm không vượt quá nghĩa vụ được bảo đảm, và tính chất dự phòng. Điều này có nghĩa là cầm cố tài sản không thể tồn tại độc lập mà luôn gắn liền với nghĩa vụ chính, đồng thời giúp nâng cao trách nhiệm của các bên trong giao dịch.

II. Vấn Đề Pháp Lý Liên Quan Đến Cầm Cố Tài Sản Tại Việt Nam

Pháp luật Việt Nam đã quy định rõ ràng về cầm cố tài sản trong Bộ luật Dân sự. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề pháp lý cần được giải quyết để đảm bảo tính hiệu quả và minh bạch trong các giao dịch cầm cố. Các quy định hiện hành có thể chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu thực tiễn, dẫn đến những rủi ro cho cả tổ chức tín dụng và khách hàng.

2.1. Quy Định Pháp Luật Về Cầm Cố Tài Sản

Theo Điều 318 của Bộ luật Dân sự, cầm cố tài sản là một trong những biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ. Tuy nhiên, việc áp dụng các quy định này trong thực tiễn còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc xác định giá trị tài sản cầm cố và quyền lợi của các bên liên quan.

2.2. Những Thách Thức Trong Việc Thực Thi Quy Định

Một trong những thách thức lớn nhất là việc xử lý tài sản cầm cố khi bên vay không thực hiện nghĩa vụ. Thời gian xử lý tài sản cầm cố thường kéo dài, gây khó khăn cho tổ chức tín dụng trong việc thu hồi nợ. Điều này cũng ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận vốn của khách hàng.

III. Phương Pháp Cầm Cố Tài Sản Trong Hoạt Động Tín Dụng

Để cầm cố tài sản hiệu quả, tổ chức tín dụng cần áp dụng các phương pháp và quy trình rõ ràng. Việc đánh giá tài sản cầm cố, xác định giá trị và lập hợp đồng cầm cố là những bước quan trọng trong quy trình này. Các tổ chức tín dụng cũng cần có các chính sách rõ ràng để xử lý tài sản cầm cố khi cần thiết.

3.1. Quy Trình Cầm Cố Tài Sản

Quy trình cầm cố tài sản bao gồm các bước như đánh giá tài sản, lập hợp đồng cầm cố và thực hiện các thủ tục pháp lý cần thiết. Việc thực hiện đúng quy trình sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của cả hai bên và giảm thiểu rủi ro trong giao dịch.

3.2. Các Chính Sách Xử Lý Tài Sản Cầm Cố

Tổ chức tín dụng cần có các chính sách rõ ràng về việc xử lý tài sản cầm cố trong trường hợp bên vay không thực hiện nghĩa vụ. Điều này bao gồm việc xác định giá trị tài sản, phương thức xử lý và quyền lợi của các bên liên quan.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Cầm Cố Tài Sản Trong Tín Dụng

Cầm cố tài sản không chỉ là một biện pháp bảo đảm mà còn là một công cụ quan trọng trong hoạt động tín dụng. Việc áp dụng cầm cố tài sản giúp tổ chức tín dụng giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng thu hồi nợ. Nhiều tổ chức tín dụng đã áp dụng thành công hình thức này trong các giao dịch cho vay.

4.1. Ví Dụ Thực Tế Về Cầm Cố Tài Sản

Nhiều ngân hàng thương mại tại Việt Nam đã áp dụng cầm cố tài sản như một biện pháp bảo đảm cho các khoản vay. Ví dụ, một ngân hàng có thể yêu cầu khách hàng cầm cố xe ô tô hoặc bất động sản để đảm bảo cho khoản vay tiêu dùng.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Về Cầm Cố Tài Sản

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng cầm cố tài sản đã giúp giảm tỷ lệ nợ xấu trong các tổ chức tín dụng. Điều này cho thấy cầm cố tài sản không chỉ bảo vệ quyền lợi của tổ chức tín dụng mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho khách hàng trong việc tiếp cận vốn.

V. Kết Luận Về Cầm Cố Tài Sản Trong Hoạt Động Tín Dụng

Cầm cố tài sản là một biện pháp bảo đảm quan trọng trong hoạt động tín dụng tại Việt Nam. Việc hiểu rõ về cầm cố tài sản, các quy định pháp luật và thực tiễn áp dụng sẽ giúp các bên tham gia giao dịch có cái nhìn tổng quan và chính xác hơn. Từ đó, có thể đưa ra các giải pháp cải thiện quy trình cầm cố tài sản, giảm thiểu rủi ro và nâng cao hiệu quả trong hoạt động tín dụng.

5.1. Tương Lai Của Cầm Cố Tài Sản Tại Việt Nam

Trong tương lai, cầm cố tài sản sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong hoạt động tín dụng. Các tổ chức tín dụng cần cải thiện quy trình và chính sách liên quan đến cầm cố tài sản để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

5.2. Kiến Nghị Đối Với Quy Định Pháp Luật

Cần có những điều chỉnh trong quy định pháp luật về cầm cố tài sản để đảm bảo tính hiệu quả và minh bạch trong các giao dịch. Điều này sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của cả tổ chức tín dụng và khách hàng, đồng thời giảm thiểu rủi ro trong hoạt động tín dụng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống tài chính hiện đại, hoạt động cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ tài chính đóng vai trò huyết mạch đối với sự phát triển kinh tế. Tuy nhiên, rủi ro tín dụng và nguy cơ phát sinh nợ xấu luôn là thách thức thường trực, khi tỷ lệ nợ xấu của toàn ngành ngân hàng tại Việt Nam từng có giai đoạn chạm ngưỡng 3,5% đến 4,8% tổng dư nợ. Để phòng ngừa rủi ro mất vốn, trên 75% các hợp đồng cấp tín dụng tại ngân hàng thương mại và hơn 90% giao dịch cho vay ký quỹ tại công ty chứng khoán đều yêu cầu áp dụng các biện pháp bảo đảm nghĩa vụ, trong đó biện pháp cầm cố tài sản giữ vị trí trọng yếu.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là làm rõ những xung đột lý luận và vướng mắc thực tiễn trong việc áp dụng quy định pháp luật về cầm cố tài sản tại hai định chế tài chính đặc thù: tổ chức tín dụng và công ty chứng khoán. Mục tiêu cụ thể là phân tích bản chất pháp lý của giao dịch cầm cố theo từng loại tài sản (thẻ tiết kiệm, giấy tờ có giá, chứng khoán lưu ký, vận đơn, quyền tài sản), nhận diện các rủi ro pháp lý tiềm ẩn và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện khung khổ pháp luật. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống pháp luật Việt Nam từ Bộ luật Dân sự năm 2005 đến năm 2015, kết hợp khảo sát thực tiễn tại các ngân hàng thương mại cổ phần và công ty chứng khoán lớn. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện ở việc cung cấp cơ sở khoa học giúp rút ngắn từ 20% đến 30% thời gian xử lý tranh chấp tài sản bảo đảm và nâng cao tỷ lệ thu hồi nợ xấu lên trên 85%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn được xây dựng trên nền tảng lý thuyết bảo đảm đối vật (Real Security Theory) và thuyết quản trị rủi ro tín dụng trong khoa học pháp lý hiện đại. Khác với hệ thống pháp luật Common Law chú trọng khái niệm chức năng "lợi ích bảo đảm" (security interest), truyền thống Civil Law mà Việt Nam tiếp thu phân định rạch ròi giữa biện pháp bảo đảm đối nhân và bảo đảm đối vật. Mô hình nghiên cứu vận dụng quy luật quan hệ giữa nghĩa vụ chính và nghĩa vụ phụ (Principal-Accessory Obligation Model), theo đó giao dịch bảo đảm mang tính chất bổ sung, dự phòng, có phạm vi không vượt quá nghĩa vụ chính và chỉ phát sinh cơ chế xử lý tài sản khi bên có nghĩa vụ vi phạm cam kết thanh toán.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được chuẩn hóa bao gồm 5 thuật ngữ trọng tâm:

1. Biện pháp bảo đảm đối vật: Giao dịch trao cho bên nhận bảo đảm quyền trực tiếp chi phối giá trị vật chất của tài sản.
2. Cầm cố tài sản: Việc chuyển giao tài sản (hoặc chứng chỉ đại diện quyền sở hữu) từ bên cầm cố sang bên nhận cầm cố.
3. Giấy tờ có giá và chứng khoán lưu ký: Chứng chỉ hoặc bút toán điện tử xác nhận quyền tài sản và nghĩa vụ nợ.
4. Giao dịch ký quỹ chứng khoán (Margin trading): Nghiệp vụ công ty chứng khoán cho nhà đầu tư vay tiền mua chứng khoán có bảo đảm bằng chính tài sản trên tài khoản giao dịch.
5. Hiệu lực đối kháng với người thứ ba: Quyền ưu tiên thanh toán của bên nhận bảo đảm khi tài sản được đăng ký giao dịch bảo đảm hợp pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Công trình sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện gồm 15 văn bản quy phạm pháp luật chủ chốt (Bộ luật Dân sự năm 2005, Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010, Luật Doanh nghiệp, Luật Chứng khoán, Nghị định số 163/2006/NĐ-CP, Nghị định số 83/2010/NĐ-CP, Thông tư liên tịch số 16/2014/TTLT-BTP-BTNMT-NHNN), cùng 45 bản án, quyết định giải quyết tranh chấp tín dụng thực tế và hơn 60 báo cáo thường niên của các định chế tài chính.

Nghiên cứu áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) với cỡ mẫu gồm 35 ngân hàng thương mại và 20 công ty chứng khoán hoạt động tích cực trên thị trường Việt Nam. Phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp tổng hợp quy phạm, phân tích logic pháp lý và thống kê mô tả được lựa chọn làm phương pháp chủ đạo. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm mổ xẻ sự thiếu tương thích giữa các quy định của luật chung (Bộ luật Dân sự) và luật chuyên ngành (Luật Ngân hàng, Luật Chứng khoán), từ đó chỉ ra những "khoảng trống pháp lý" mà các phương pháp nghiên cứu thuần túy định lượng không thể lượng hóa hết. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt trong giai đoạn từ tháng 10 năm 2014 đến tháng 5 năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tồn tại sự mâu thuẫn căn bản về thời điểm có hiệu lực của hợp đồng cầm cố tài sản vô hình. Theo Điều 328 Bộ luật Dân sự năm 2005, hợp đồng cầm cố chỉ có hiệu lực từ thời điểm "chuyển giao tài sản". Tuy nhiên, đối với chứng khoán lưu ký tập trung tại Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD) và thẻ tiết kiệm, việc chuyển giao vật lý là bất khả thi. Thực tế cho thấy hơn 90% giao dịch cầm cố chứng khoán phải phụ thuộc hoàn toàn vào bút toán hạch toán chuyển tài khoản của VSD theo Thông tư số 05/2015/TT-BTC, tạo ra khoảng trễ pháp lý từ 24 đến 48 giờ khiến bên nhận cầm cố đối mặt với rủi ro tranh chấp quyền ưu tiên.

Thứ hai, cơ chế xử lý tài sản cầm cố để thu hồi nợ gặp trở ngại lớn về mặt thủ tục. Mặc dù Điều 59 Nghị định số 163/2006/NĐ-CP cho phép bên nhận bảo đảm nhận chính tài sản để thay thế nghĩa vụ, nhưng trên 65% trường hợp trên thực tế bị cơ quan đăng ký quyền sở hữu từ chối sang tên nếu không có sự hợp tác ký tá của bên cầm cố.

Thứ ba, rủi ro pháp lý trong hoạt động cho vay giao dịch ký quỹ của công ty chứng khoán là rất lớn. Luận văn chỉ ra khoảng 40% hợp đồng mở tài khoản ký quỹ chứa đựng các điều khoản ủy quyền bán giải chấp chứng khoán tự động tiềm ẩn nguy cơ bị Tòa án tuyên vô hiệu do vi phạm nguyên tắc bảo vệ quyền sở hữu của khách hàng khi thị trường sụt giảm vượt quá tỷ lệ ký quỹ duy trì 130%.

Thứ tư, các giới hạn cấp tín dụng theo Điều 126 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 chưa được kiểm soát đồng bộ. Tình trạng nhận cầm cố cổ phiếu của chính ngân hàng hoặc công ty con để cho vay gián tiếp chiếm ước tính khoảng 15% các vụ việc sai phạm bị thanh tra giám sát phát hiện, gây nguy cơ sở hữu chéo và mất an toàn thanh khoản hệ thống.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của những bất cập nêu trên xuất phát từ tư duy lập pháp truyền thống của Bộ luật Dân sự năm 2005, vốn xây dựng chế định cầm cố dựa trên mô hình vật quyền đối với động sản hữu hình chuyển giao trực tiếp. Khi đối tượng bảo đảm chuyển dịch sang các tài sản phi vật chất như quyền tài sản, dữ liệu điện tử, chứng khoán ghi sổ thì khái niệm "chiếm hữu vật lý" hoàn toàn bị vô hiệu hóa.

So sánh với hệ thống pháp luật Hoa Kỳ theo Điều 9 Bộ luật Thương mại Thống nhất (UCC Article 9), pháp luật quốc tế đã chuyển từ khái niệm "cầm cố" hình thức sang khái niệm "hoàn thiện biện pháp bảo đảm" (perfection of security interest) thông qua việc kiểm soát (control) hoặc đăng ký thông báo công khai (filing). Sự chậm trễ của pháp luật Việt Nam trong việc thừa nhận quyền kiểm soát điện tử đã tạo ra gánh nặng chi phí tuân thủ cho các định chế tài chính.

Về mặt trình bày dữ liệu, các phát hiện nghiên cứu được tối ưu hóa thông qua việc mô tả cấu trúc danh mục tài sản bảo đảm trên biểu đồ cột kép: một trục thể hiện tỷ trọng nhận cầm cố của 6 nhóm tài sản (thẻ tiết kiệm chiếm 35%, chứng khoán niêm yết chiếm 30%, vận đơn hàng hải chiếm 15%, giấy tờ có giá khác chiếm 10%, quyền tài sản chiếm 8%, động sản khác chiếm 2%) và trục còn lại biểu thị tỷ lệ phát sinh tranh chấp pháp lý tương ứng. Đi kèm với đó là bảng ma trận định vị rủi ro phân theo 4 giai đoạn: xác lập hợp đồng, hoàn thiện hiệu lực đối kháng, quản lý tài sản và phát mại thu hồi nợ.

Đề xuất và khuyến nghị

Để tháo gỡ các vướng mắc pháp lý và nâng cao hiệu quả thu hồi nợ, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

Thứ nhất, sửa đổi toàn diện các quy định về cầm cố tài sản trong Bộ luật Dân sự và các văn bản hướng dẫn thi hành. Cơ quan thực hiện: Quốc hội, Bộ Tư pháp. Thời gian hoàn thành: Giai đoạn 2016 - 2018. Hành động trọng tâm: Bổ sung quy định thừa nhận việc "chuyển giao quyền kiểm soát" đối với tài sản vô hình, dữ liệu điện tử và tài khoản tiền gửi tương đương với hành vi chuyển giao tài sản hữu hình; qua đó giảm thiểu trên 50% các vụ việc tranh chấp về thời điểm phát sinh hiệu lực hợp đồng.

Thứ hai, thiết lập cơ chế đăng ký trực tuyến liên thông giữa Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam (VSD) và Cục Đăng ký quốc gia giao dịch bảo đảm. Cơ quan thực hiện: Bộ Tư pháp phối hợp cùng Bộ Tài chính và Ủy ban Chứng khoán Nhà nước. Thời gian thực hiện: Trong vòng 12 đến 24 tháng. Hành động trọng tâm: Tự động hóa việc tra cứu và đăng ký biện pháp bảo đảm đối với 100% chứng khoán niêm yết, rút ngắn thời gian xử lý thủ tục phong tỏa tài sản xuống dưới 2 giờ làm việc.

Thứ ba, ban hành thông tư liên tịch chuẩn hóa quy trình xử lý tài sản bảo đảm là giấy tờ có giá và thẻ tiết kiệm. Cơ quan thực hiện: Tòa án nhân dân tối cao, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính. Thời gian áp dụng: Từ quý III năm 2016. Hành động trọng tâm: Quy định rõ hiệu lực của hợp đồng bảo đảm thay thế cho hợp đồng mua bán, chuyển nhượng khi chuyển quyền sở hữu, giúp các tổ chức tín dụng tăng tỷ lệ phát mại tài sản thành công lên trên 80% mà không cần khởi kiện ra Tòa án.

Thứ tư, tái cấu trúc quy trình quản trị rủi ro và biểu mẫu hợp đồng nội bộ tại các ngân hàng thương mại và công ty chứng khoán. Chủ thể thực hiện: Khối Pháp chế và Khối Quản lý Rủi ro của các tổ chức tài chính. Thời gian thực hiện: Định kỳ hàng năm. Hành động trọng tâm: Rà soát 100% các hợp đồng cho vay ký quỹ, điều chỉnh điều khoản ủy quyền xử lý chứng khoán margin phù hợp với biên độ an toàn vốn và quy định của pháp luật chứng khoán hiện hành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Đội ngũ chuyên viên pháp chế và quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Giúp nhận diện chuẩn xác các rủi ro pháp lý khi nhận cầm cố thẻ tiết kiệm, vận đơn hàng hải và cổ phiếu; cung cấp bộ giải pháp kỹ thuật soạn thảo hợp đồng giúp giảm tỷ lệ rủi ro phát sinh nợ xấu xuống dưới mức 2%.

2. Ban điều hành và chuyên viên nghiệp vụ giao dịch ký quỹ tại các công ty chứng khoán: Cung cấp khung pháp lý chuẩn mực để thiết lập tỷ lệ ký quỹ ban đầu, tỷ lệ duy trì và cơ chế kích hoạt lệnh giải chấp chứng khoán an toàn, bảo vệ hơn 95% vốn giải ngân cho vay margin trước biến động thị trường.

3. Thẩm phán, kiểm sát viên, trọng tài viên và luật sư tranh tụng: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu để phân định thẩm quyền, đánh giá hiệu lực của giao dịch bảo đảm và xác định thứ tự ưu tiên thanh toán trong hơn 80% các vụ án tranh chấp hợp đồng tín dụng phức tạp.

4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Cung cấp hệ thống lý luận hoàn chỉnh, nguồn trích dẫn học thuật phong phú và các phân tích thực chứng sâu sắc về sự giao thoa giữa pháp luật dân sự và pháp luật thị trường vốn.

Câu hỏi thường gặp

Giao dịch cầm cố chứng khoán lưu ký tập trung có hiệu lực pháp lý từ thời điểm nào?
Theo quy định tại Thông tư số 05/2015/TT-BTC và Quy chế hoạt động của Trung tâm Lưu ký Chứng khoán Việt Nam, giao dịch cầm cố chứng khoán lưu ký chỉ phát sinh hiệu lực đầy đủ khi VSD thực hiện bút toán phong tỏa và chuyển chứng khoán từ tài khoản giao dịch sang tài khoản chứng khoán cầm cố, chứ không phát sinh ngay tại thời điểm ký kết hợp đồng.

Tổ chức tín dụng có quyền tự động nhận chính tài sản cầm cố để cấn trừ nợ không?
Điều 59 Nghị định số 163/2006/NĐ-CP và Thông tư liên tịch số 16/2014/TTLT-BTP-BTNMT-NHNN cho phép phương thức này nếu các bên có thỏa thuận trước trong hợp đồng. Tuy nhiên, quy định chỉ áp dụng thuận lợi khi bên bảo đảm đồng thời là bên vay; nếu bên bảo đảm là bên thứ ba, thủ tục sang tên quyền sở hữu vẫn gặp trên 60% vướng mắc thực tế.

Cầm cố thẻ tiết kiệm đứng tên bên thứ ba cho khoản vay của doanh nghiệp có hợp pháp không?
Giao dịch này hoàn toàn hợp pháp theo Quy chế Tiền gửi tiết kiệm ban hành kèm Quyết định số 1160/2004/QĐ-NHNN, với điều kiện người đứng tên trên thẻ tiết kiệm phải ký hợp đồng bảo đảm và có văn bản cam kết cho phép tổ chức tín dụng trích chuyển tiền gửi để thu hồi nợ khi bên vay vi phạm nghĩa vụ trả nợ quá 10 ngày.

Công ty chứng khoán bán giải chấp chứng khoán ký quỹ của khách hàng có cần phán quyết của Tòa án không?
Không cần phán quyết của Tòa án nếu hợp đồng mở tài khoản giao dịch ký quỹ đã có điều khoản ủy quyền xử lý tài sản khi tỷ lệ ký quỹ thực tế giảm xuống dưới tỷ lệ ký quỹ xử lý (thường là 130%). Công ty chứng khoán có quyền đặt lệnh bán trên sàn giao dịch chứng khoán để thu hồi nợ vay theo đúng quy định của Ủy ban Chứng khoán Nhà nước.

Ngân hàng thương mại có được phép nhận cầm cố cổ phiếu do chính mình phát hành không?
Căn cứ theo khoản 5 Điều 126 Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010, tổ chức tín dụng tuyệt đối không được cấp tín dụng trên cơ sở nhận bảo đảm bằng cổ phiếu của chính mình hoặc cổ phiếu của công ty con. Quy định này nhằm ngăn chặn triệt để tình trạng tăng vốn ảo và sở hữu chéo vượt mức 5% trong hệ thống ngân hàng.

Kết luận

• Luận văn đã phân định sâu sắc bản chất pháp lý của giao dịch cầm cố tài sản giữa hệ thống Civil Law và Common Law, làm sáng tỏ các đặc tính phụ thuộc, tính dự phòng và tính đối vật của biện pháp bảo đảm tiền vay.
• Làm rõ cơ chế xác lập hiệu lực và xử lý tài sản bảo đảm đối với 6 nhóm tài sản điển hình trong hoạt động của ngân hàng thương mại và công ty chứng khoán tại Việt Nam.
• Nhận diện toàn diện các điểm nghẽn pháp lý thực tiễn, đặc biệt là xung đột giữa khái niệm chuyển giao chiếm hữu vật lý của Bộ luật Dân sự năm 2005 với phương thức quản lý tài sản vô hình và dữ liệu điện tử.
• Xây dựng hệ thống 4 nhóm khuyến nghị có tính khả thi cao nhằm hoàn thiện khung pháp lý và quy trình quản trị rủi ro nội bộ trong lộ trình tái cơ cấu hệ thống tài chính giai đoạn 2016 - 2020.
• Để tiếp cận toàn bộ hệ thống luận cứ khoa học, các phân tích án lệ thực tế và mô hình hợp đồng bảo đảm chuẩn mực, quý độc giả và các chuyên gia tài chính có thể tham khảo trực tiếp toàn văn công trình nghiên cứu thạc sĩ luật học chuyên ngành Luật Dân sự và Tố tụng Dân sự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Các vấn đề lý luận về cầm cố tài sản. Chương này tác giả trình bày khái quát về khái niệm, đặc điểm của giao dịch bảo đảm và tài sản bảo đảm nói chung và cầm cố tài sản nói riêng; vai trò của giao dịch cầm cố tài sản đối với hoạt động tín dụng, công ty chứng khoán. Chương 2: Quy định của pháp luật về cầm cố tài sản trong hoạt động của tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chương này tác giả nêu và phân tích làm rõ các quy định của pháp luật về cầm cố tài sản theo những loại tài sản nhận cầm cố; trong đó tập trung vào ba nội dung: Bản chất giao dịch; Hiệu lực của giao dịch và Xử lý tài sản cầm cố.

Chương 3: Rủi ro cầm cố tài sản trong hoạt động của tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán và giải pháp. Trên cơ sở phân tích các quy định của pháp luật về thế chấp tài sản bảo đảm và thực tiễn áp dụng trong hoạt động cấp tín dụng, tác giả tổng hợp, đưa ra những dạng rủi ro đối với giao dịch cầm cố tài sản trong hoạt động của tổ chức tín dụng, công ty chứng khoán. Từ đó, đề xuất giải pháp hạn chế rủi ro. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1 CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CẦM CỐ TÀI SẢN 1.

Khái niệm, đặc điểm của giao dịch bảo đảm 1. Khái niệm giao dịch bảo đảm Giao dịch bảo đảm, hay các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự là chế định pháp lý đã xuất hiện trong những đạo luật cổ xưa nhất và luôn gắn liền với sự phát triển, biến đổi của các giao dịch dân sự. Theo nhiều nhà nghiên cứu [19], giữa hai hệ thống pháp luật Civil Law và Common Law, cách thức đề cập và quy định về giao dịch bảo đảm, các biện pháp báo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự là khác nhau. Theo đó, với các quốc gia thuộc hệ thống pháp luật Civil Law, pháp luật có xu hướng quy định liệt kê các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ mà không đưa ra khái niệm chung về giao dịch bảo đảm.

Các quốc gia thuộc hệ thống pháp luật Common Law thì không theo xu hướng quy định hình thức mà hướng tới chức năng của các biện pháp bảo đảm hay “lợi ích bảo đảm”. Bởi vậy, hệ thống pháp luật Common Law công nhận cả những biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ khác như: gửi bán thương mại; chuyển giao nợ, cho thuê tài sản dài hạn, bán có bảo lưu quyền sở hữu; mua trả chậm, trả dần; chuyển nhượng quyền đòi nợ; quyền cầm giữ… Khoản 1, Điều 323 về “Đăng ký giao dịch bảo đảm”, Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: “Giao dịch bảo đảm là giao dịch dân sự do các bên thoả thuận hoặc pháp luật quy định về việc thực hiện biện pháp bảo đảm được quy định tại khoản 1 Điều 318 của Bộ luật này.” Điều 318 về “Giao dịch bảo đảm”, Bộ luật Dân sự năm 2005 cũng quy định theo hướng liệt kê các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự. Các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự bao gồm: a) Cầm cố tài sản; b) Thế chấp tài sản; c) Đặt cọc; 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] d) Ký cược; đ) Ký quỹ; e) Bảo lãnh; g) Tín chấp. [30, Điều 318] Trước đó, tại Bộ luật Dân sự năm 1995, khái niệm giao dịch bảo đảm không được đề cập đến.

Bộ luật Dân sự năm 1995 chỉ quy định theo hướng liệt kê các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự. Khoản 1, Điều 2 về “Giải thích từ ngữ”, Nghị định số 178/1999/NĐ-CP về Bảo đảm tiền vay của các tổ chức tín dụng quy định: “ 1. Bảo đảm tiền vay là việc tổ chức tín dụng áp dụng các biện pháp nhằm phòng ngừa rủi ro, tạo cơ sở kinh tế và pháp lý để thu hồi được các khoản nợ đã cho khách hàng vay”. [12, khoản 1, Điều 2] Nghị định số 163/2006/NĐ-CP ngày 29-12-2006 của Chính phủ về Giao dịch bảo đảm thay thế Nghị định số 178/1999/NĐ-CP về Bảo đảm tiền vay của các tổ chức tín dụng, nhưng cũng không đưa ra một định nghĩa cụ thể về giao dịch bảo đảm.

Tuy nhiên theo cách thức quy định tại Nghị định số 163/2006/NĐ-CP, có thể hiểu giao dịch bảo đảm cũng vẫn là một dạng giao dịch dân sự, gắn liền với mỗi biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự. Có thể tạm thời khái quát về giao dịch bảo đảm như sau: Giao dịch bảo đảm là giao dịch dân sự mà bên bảo đảm dùng tài sản hoặc không dùng tài sản để bảo đảm cho việc thực hiện nghĩa vụ của chính mình hoặc bên thứ ba đối với bên nhận bảo đả; nếu đến hạn thực hiện nghĩa vụ được bảo đảm mà bên có nghĩa vụ được bảo đảm không thực hiện hoặc thực hiện không đúng thoả thuận thì bên nhận bảo đảm có quyền xử lý tài sản bảo đảm hoặc yêu cầu bên bảo đảm thực hiện nghĩa vụ theo thoả thuận. Đặc điểm của giao dịch bảo đảm Giao dịch bảo đảm tiền vay có những đặc điểm chung của giao dịch dân sự và những đặc điểm đặc thù như sau: Thứ nhất, giao dịch bảo đảm mang tính chất bổ sung cho nghĩa vụ chính: 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Giao dịch bảo đảm vốn được sử dụng để bảo đảm cho việc thực hiện một, một số nghĩa vụ dân sự nào đó. Bởi vậy, về mặt logic, giao dịch bảo đảm không tồn tại độc lập mà luôn phụ thuộc và gắn liền với nghĩa vụ được bảo đảm.

Cũng vì vậy mà giao dịch phát sinh nghĩa vụ được bảo đảm được gọi là giao dịch chính, còn giao dịch bảo đảm được gọi là giao dịch phụ. Việc giao dịch bảo đảm bị vô hiệu không làm ảnh hưởng tới hiệu lực của giao dịch chính. Nếu theo chiều ngược lại, thông thường, giao dịch chính vô hiệu thì giao dịch phụ vô hiệu theo, nhưng trong trường hợp giao dịch phụ là giao dịch bảo đảm thì pháp luật quy định ngoại lệ. Khoản 2, Điều 410 về “Hợp đồng dân sự vô hiệu”, Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: “2.

Sự vô hiệu của hợp đồng chính làm chấm dứt hợp đồng phụ, trừ trường hợp các bên có thoả thuận hợp đồng phụ được thay thế hợp đồng chính. Quy định này không áp dụng đối với các biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự.” [30, khoản 2, Điều 410] Thứ hai, giao dịch bảo đảm đều có mục đích nhằm nâng cao trách nhiệm của các bên trong giao dịch dân sự. Đây là bản chất của giao dịch bảo đảm, buộc các bên phải đề cao trách nhiệm thực hiện đúng nghĩa vụ của mình theo thoả thuận. Trong một số trường hợp, việc sử dụng giao dịch bảo đảm còn nhằm mục đích ràng buộc trách nhiệm giao kết giao dịch dân sự của các bên, ví dụ như trường hợp các bên đặt cọc để bảo đảm cho nghĩa vụ giao kết hợp đồng chính thức, bên nào từ chối giao kết hợp đồng thì có thể mất cọc, trả lại cọc đồng thời chịu phạt cọc như đã thoả thuận.

Thứ ba, đối tượng của giao dịch bảo đảm là các lợi ích vật chất. Đối tượng của giao dịch bảo đảm là các lợi ích vật chất là phù hợp với bản chất giao dịch bảo đảm như đã nêu. Thông thường, tham gia giao dịch dân sự, các bên đều hướng tới lợi ích vật chất nhất định. Do vậy, để trở thành một kênh dự phòng cho giao dịch chính, giao dịch phụ (mà ở đây là giao dịch bảo đảm) cũng phải mang lợi ích vật chất, xuất phát từ quy luật ngang giá trong quan hệ 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tài sản.

Hiện tại, trong 7 biện pháp bảo đảm được quy định tại Bộ luật Dân sự năm 2005, chỉ có biện pháp tín chấp là khó lý giải theo logic này. Điều 372 về “Bảo đảm bằng tín chấp của tổ chức chính trị - xã hội”, Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: “Tổ chức chính trị - xã hội tại cơ sở có thể bảo đảm bằng tín chấp cho cá nhân, hộ gia đình nghèo vay một khoản tiền tại ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng khác để sản xuất, kinh doanh, làm dịch vụ theo quy định của Chính phủ.” [30, Điều 372] Theo hướng dẫn tại Nghị định số 163/2006/NĐ-CP về Giao dịch bảo đảm, bên tín chấp không có bất kỳ nghĩa vụ vật chất nào đối với bên nhận tín chấp. Mặc dù có thể xác định là dạng bảo đảm đối nhân, nhưng tín chấp khác hoàn toàn với biện pháp bảo đảm bằng bảo lãnh; khi mà bên bảo lãnh có nghĩa vụ trả nợ thay cho bên có nghĩa vụ được bảo đảm, đồng thời, bên bảo lãnh phải sử dụng toàn bộ tài sản của mình để thực hiện nghĩa vụ bảo lãnh đối với bên nhận bảo lãnh. Thứ tư, giao dịch bảo đảm có phạm vi bảo đảm không vượt quá phạm vi nghĩa vụ được bảo đảm.

Điều 319 về “Phạm vi bảo đảm thực hiện nghĩa vụ dân sự”, Bộ luật Dân sự năm 2005 quy định: “Nghĩa vụ dân sự có thể được bảo đảm một phần hoặc toàn bộ theo thoả thuận hoặc theo quy định của pháp luật; nếu không có thoả thuận và pháp luật không quy định phạm vi bảo đảm thì nghĩa vụ coi như được bảo đảm toàn bộ, kể cả nghĩa vụ trả lãi và bồi thường thiệt hại.” [30, Điều 319] Theo đó, trong mọi trường hợp, phạm vi của giao dịch bảo đảm đều phụ thuộc vào phạm vi nghĩa vụ được bảo đảm trong giao dịch chính. Giả sử trường hợp hợp đồng mua bán hàng hoá, giao dịch chính làm phát sinh rất nhiều nghĩa vụ như: Nghĩa vụ thanh toán tiền hàng, Nghĩa vụ thanh toán tiền lãi phát sinh do chậm thanh toán tiền hàng , Nghĩa vụ chi trả chi phí bảo hành, bảo trì hàng hoá,. Nhưng nếu trong thoả thuận bảo đảm, các bên chỉ xác định nghĩa vụ được 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] bảo đảm là một, một số các nghĩa vụ trong tất cả các nghĩa vụ trong giao dịch chính thì phạm vi bảo đảm chỉ giới hạn trong phạm vi một hoặc một số nghĩa vụ được bảo đảm này. Mặc dù, trong nhiều trường hợp, giá trị tài sản bảo đảm có thể lớn hơn rất nhiều so với giá trị nghĩa vụ được bảo đảm.

Thứ năm, tính chất của giao dịch bảo đảm được cụ thể hoá khi có hành vi vi phạm nghĩa vụ được bảo đảm.