CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÂN TÍCH TÀI CHÍNH KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP TRONG HOẠT ĐỘNG CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG 1. Phân tích báo cáo tài chính doanh nghiệp 1. Khái niệm phân tích BCTC doanh nghiệp Có nhiều khái niệm về phân tích BCTC DN: Phân tích TCDN là một quá trình nhà phân tích lên kế hoạch, thu thập thông tin liên quan đến TC và phi TC của DN để đưa ra các phân tích đánh giá tình hình TC quá khứ, hiện tại và dự đoán xu hướng phát triển trong tương lai của DN. Từ đó, đưa ra các quyết định thực hiện sao cho tối ưu nhất.
Lê Thị Xuân, phân tích TCDN là một quá trình kiểm tra, xem xét các số liệu về TC hiện hành và trong quá khứ của DN nhằm mục đích đánh giá thực trạng TC, dự tính các rủi ro và tiềm năng tương lai của một DN, trên cở sở đó giúp cho nhà phân tích ra quyết định tài chính có liên quan tới lợi ích của họ trong DN đó. Đối với NHTM, công tác phân tích BCTC KHDN là quá trình sử dụng các phương pháp phân tích và công cụ cho phép để tổng hợp và xử lý dữ liệu tài chính và phi tài chính của KH nhằm đánh giá thực trạng và tiềm lực tài chính của DN giúp NH đưa ra quyết định tài trợ vốn vay, đảm bảo an toàn TD. Rủi ro tín dụng 1. Khái niệm rủi ro tín dụng Theo Khoản 24 Điều 2 Thông tư 41/2016/TT-NHNN: “Rủi ro tín dụng bao gồm: a) Rủi ro tín dụng là rủi ro do khách hàng không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ trả nợ theo hợp đồng hoặc thỏa thuận với ngân hàng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, trừ các trường hợp quy định tại điểm b khoản này; 5 b) Rủi ro tín dụng đối tác là rủi ro do đối tác không thực hiện hoặc không có khả năng thực hiện một phần hoặc toàn bộ nghĩa vụ thanh toán trước hoặc khi đến hạn của các giao dịch quy định tại khoản 4 Điều 8 Thông tư này.” Đối với NHTM, rủi ro tín dụng liên quan tới khả năng không trả được nợ của khách hàng.
Khi cho khách hàng vay vốn, ngân hàng sẽ phơi nhiễm với rủi ro tín dụng do những nguy cơ khách hàng không trả hoặc trả không đúng hạn hoặc trả không đầy đủ khoản tiền yêu cầu dẫn đến ngân hàng không thu hồi được lượng tín dụng đã giải ngân. Nguyên nhân rủi ro tín dụng a. Nguyên nhân khách quan Nguyên nhân khách quan dẫn đến rủi ro tín dụng của ngân hàng là các nguyên nhân bất ngờ xảy ra, đến từ môi trường bên ngoài mà khách hàng không thể kiểm soát được. Ví dụ như sự thay đổi trong chính sách, sự thay đổi về yếu tố pháp lý, các yếu tố vĩ mô.
Đây là những tác động khiến cho doanh nghiệp khó lòng đảm bảo thanh toán nợ đủ và đúng hạn dù có thiện chí. Nguyên nhân chủ quan Nguyên nhân chủ quan dẫn đến rủi ro tín dụng của ngân hàng là các nguyên nhân đến từ bên trong doanh nghiệp, những vấn đề khách hàng có thể kiểm soát và hạn chế được. Ví dụ như do hoạt động kinh doanh kém, doanh nghiệp không thể có đủ tiền để trả nợ; do cách thức quản trị và lên kế hoạch sử dụng vốn chưa tối ưu nên sử dụng vốn vay chưa hiệu quả; hoặc do doanh nghiệp không có thiện chí trả nợ đúng hạn vì thế ngân hàng chưa thể thu hồi vốn gốc và lãi như dự định, … 1. Vai trò của hoạt động phân tích tài chính KHDN Đối với NHTM, hoạt động tín dụng luôn đóng vai trò là hoạt động chính tạo nên nguồn lợi nhuận của ngân hàng, đặc biệt là hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp.
Tuy nhiên, đi kèm với lợi nhuận lớn là rủi ro lớn. Nếu khách hàng không trả nợ đủ và đúng hạn, NHTM phải đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn tiền, thay đổi kế hoạch kinh doanh vì không đủ vốn, giảm cơ hội xoay vòng vốn cho các hoạt động khác hoặc cho vay các đối tượng tiềm năng hơn. Vì vậy, việc phân tích tài 6 chính KHDN được xem như bước đầu tiên sàng lọc các khách hàng để giảm bớt rủi ro tín dụng mà ngân hàng có thể gặp phải. Phân tích BCTC khách hàng DN giúp NHTM đưa ra quyết định cho vay phù hợp Khi cán bộ tín dụng tại NHTM phân tích BCTC của khách hàng doanh nghiệp, họ sẽ xem xét và đánh giá được thực trạng tài chính và phi tài chính của công ty, tình hình SXKD có xu hướng phát triển theo chiều nào, đâu là nguồn thu nhập chính của công ty, cơ cấu nợ và vốn hiện tại có đảm bảo an toàn không, các chỉ số tài chính của công ty.
NHTM sẽ quyết định có cho vay khách hàng không, nếu có cho vay thì hạn mức tín dụng là bao nhiêu, hình thức giải ngân và thời hạn giải ngân, thời gian thu nợ đảm bảo lợi ích của ngân hàng và thỏa mãn lợi ích vay vốn khách hàng. Phân tích BCTC khách hàng DN giúp NHTM xác định khả năng thu hồi vốn và lãi, khả năng doanh nghiệp thanh toán nợ Tình hình tài chính và môi trường phi tài chính của doanh nghiệp sẽ được NHTM tiếp cận khi thực hiện công tác phân tích tài chính. Vì vậy, NHTM có thể xác định các chỉ số tài chính liên quan khả năng thanh toán ngắn hạn, dài hạn, lưu chuyển tiền, biết được các khoản nợ hiện hành của doanh nghiệp, … Những thông tin này cung cấp cho ngân hàng tư liệu để đảm bảo kỳ vọng khách hàng sẽ thực hiện nghĩa vụ nợ theo đúng thỏa thuận với ngân hàng. Phân tích BCTC khách hàng DN làm cơ sở để cán bộ tín dụng xếp hạng tín dụng và trích lập dự phòng rủi ro Đối với những dữ liệu thu thập được từ trong doanh nghiệp (BCTC, BC quản trị, …) và ngoài doanh nghiệp (ngân hàng khác, các tổ chức đánh giá tín dụng), NHTM có thể biết được khả năng thanh toán nợ của khách hàng; từ đó, đối chiếu với quy định xếp hạng tín dụng của NHTM để đánh giá mức độ đảm bảo.
Mỗi ngân hàng có quy định về tín dụng khác nhau cho mỗi đối tượng khác nhau, mức chấp nhận rủi ro khác nhau. Với mức điểm tín dụng của doanh nghiệp càng thấp, ngân hàng sẽ có những biện pháp mạnh và rõ ràng hơn để giảm thiểu rủi ro có thể xuất hiện. Mục tiêu của phân tích tài chính KHDN Theo TS. Lê Thị Xuân (2018): “Phân tích tài chính doanh nghiệp được tiến hành vì mục tiêu cung cấp thông tin hữu ích cho việc ra các quyết định quản trị tài chính, cho vay, đầu tư… của các đối tượng phân tích.” Năng lực tài chính của một doanh nghiệp là khả năng đảm bảo nguồn lực tài chính cho hoạt động của doanh nghiệp nhằm đạt mục tiêu doanh nghiệp đề ra.
Việc nắm bắt và đánh giá năng lực tài chính của doanh nghiệp có ý nghĩa với nhiều đối tượng trong và ngoài doanh nghiệp, đặc biệt với ngân hàng, nơi tài trợ vốn cho hoạt động của doanh nghiệp. Trong suốt quá trình cấp tín dụng cho doanh nghiệp, phân tích tài chính doanh nghiệp cũng là khâu được thực hiện thường xuyên, giúp NHTM nắm thông tin cập nhật nhất về tình hình tài chính của khách hàng, kịp thời phòng ngừa khi xuất hiện nguy cơ vỡ nợ. Quy trình phân tích tài chính doanh nghiệp Phân tích tài chính doanh nghiệp được đánh giá là công tác phức tạp do phải thu thập nhiều thông tin, dữ liệu liên quan đến nhiều cá nhân tổ chức trực tiếp và gián tiếp liên quan đến công ty. Mỗi đối tượng có một mục đích phân tích BCTC doanh nghiệp khác nhau vì thế sẽ có những bước thực hiện khác nhau.
Tuy vậy, một số bước chung vẫn được đảm bảo thực hiện: 1. Lập kế hoạch phân tích Lập kế hoạch phân tích là bước đầu tiên và vô cùng quan trọng để chuẩn bị trước đối tượng, phạm vi, thời gian và các nội dung cho hoạt động phân tích sau này. Kế hoạch là cơ sở để định hướng cho hoạt động phân tích sau này diễn ra rõ ràng hơn. Thu thập thông tin Thông tin cần được thu thập, phân tích và đánh giá trong quá trình phân tích tài chính doanh nghiệp gồm các thông tin tài chính và phi tài chính được cán bộ khai thác từ nhiều nguồn cả trong và ngoài doanh nghiệp.
Thông tin tài chính Để có được nguồn thông tin tài chính đáng tin cậy, cán bộ cần thu thập kế hoạch tài chính, các báo cáo tài chính, báo cáo quản trị và các tài liệu đối chứng có liên 8 quan. Khi thu thập thông tin tài chính, thông thường, cán bộ TD sẽ sử dụng 4 BCTC của công ty, báo cáo quản trị hàng kỳ và chứng từ kế toán khác. Thông tin phi tài chính Sự phát triển về tài chính của công ty không chỉ bị tác động bởi tình hình tài chính hiện tại mà còn những nhân tố vĩ mô tác động toàn thị trường: *Các thông tin của nền kinh tế: thông tin về môi trường kinh tế, môi trường pháp lý, chính sách can thiệp của nhà nước. *Các thông tin của ngành kinh tế: khi phân tích tài chính doanh nghiệp, cần gắn sự đặc điểm, xu hướng phát triển của công ty với ngành nghề tương ứng.
Mỗi ngành có một nhóm sản phẩm có tính chất đặc trưng, công nghệ ứng dụng và mức độ cạnh tranh trong ngành khác nhau. *Các thông tin của doanh nghiệp: Cán bộ phân tích cũng cần tìm hiểu về loại hình doanh nghiệp, quy mô kinh doanh, cơ cấu tổ chức và người chủ sở hữu, các mục tiêu ngắn hạn và dài hạn, chính sách kinh doanh của công ty. Những thông tin này là yếu tố gián tiếp tác động đến kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh và sức khỏe tài chính của doanh nghiệp. Phân tích thông tin Cần tập trung vào phân tích những nội dung có ảnh hưởng lớn đến tình hình tài chính của doanh nghiệp hiện tại và dự đoán liên quan trong tương lai để làm rõ các tác động, bản chất của các hoạt động chính, mối quan hệ giữa các chỉ tiêu: nêu các nhân tố ảnh hưởng và cách thức những nhân tố này ảnh hưởng lên chỉ tiêu; đánh giá mức độ ảnh hưởng của các nhân tố này, hướng tác động tích cực hay tiêu cực; rút ra nhận xét của sự ảnh hưởng, nguyên nhân của những mặt hạn chế còn tồn tại.