MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của để tài nghiên cứu Ngân hàng thƣơng mại một loại hình doanh nghiệp đặc biệt, hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ, tín dụng, thanh toán, liên quan đến toàn bộ nền kinh tế. Vì vậy, có rất nhiều rủi ro. Trong đó, hoạt động tín dụng là hoạt động chủ chốt, đem lại nguồn thu chính cho Ngân hàng và cũng là hoạt động tiềm ẩn rủi ro nhất.
Nguyên nhân của thực trạng đó là do chủ quan từ phía ngân hàng (năng lực, tổ chức hoạt động kinh doanh.) và khách hàng (với những hành vi lừa đảo để vay vốn ngân hàng ngày càng xuất hiện với những hình thức tinh vi hơn; kinh doanh thua lỗ;…) hoặc khách quan nhƣ thiên tai, dịch bệnh. Trƣớc những rủi ro và thách thức có liên quan chặt chẽ tới chất lƣợng kiểm soát nội bộ tín dụng, các Ngân hàng thƣơng mại không thể né tránh đƣợc mà phải đối mặt và tự tìm cho mình những giải pháp thiết thực phù hợp để nâng cao chất lƣợng kiểm soát nội bộ tín dụng, hạn chế những rủi ro, tăng quy mô và chất lƣợng tín dụng, đảm bảo hoạt động kinh doanh có hiệu quả. Với mục tiêu trở thành Ngân hàng chất lƣợng – uy tín hàng đầu tại Việt Nam , Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam - Chi nhánh Đắk Nông luôn đề cao công tác kiểm soát rủi ro đặc biệt trong lĩnh vực cho vay. Đặc biệt, trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt hiện nay, xây dựng một hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động cho vay hiệu quả sẽ giúp Chi nhánh góp phần hạn chế những rủi ro trong kinh doanh, đảm bảo mục tiêu tăng trƣởng và phát triển bền vững.
Với mong muốn đƣợc tiếp cận thực tế công tác kiểm soát quy trình cho vay khách hàng doanh nghiệp của một ngân hàng cụ thể, đồng thời ứng dụng những kiến thức đã học trong nhà trƣờng, so sánh với thực tiễn, nắm bắt, mở rộng hiểu biết , em đã quyết định chọn đề tài “Hoàn thiện công tác Kiểm soát 2 nội bộ đối với hoạt động cho vay doanh nghiệp tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn - Chi nhánh Đắk Nông”. Mục tiêu nghiên cứu - Phân tích và đánh giá thực trạng của công tác KSNB hoạt động cho vay doanh nghiệp tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam -Chi nhánh tỉnh Đắk Nông (gọi tắt là Agribank Chi nhánh tỉnh Đắk Nông) để xác định những tồn tại và nguyên nhân. - Đề xuất một số giải pháp để góp phần hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ đối với hoạt động cho vay doanh nghiệp tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển Nông thôn Việt Nam – Chi nhánh tỉnh Đắk Nông. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: công tác kiểm soát nội bộ đối với hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp.
- Phạm vi nghiên cứu: đề tài tập trung nghiên cứu về công tác kiểm soát nội bộ đối với hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp tại Agribank Chi nhánh tỉnh Đắk Nông. - Số liệu phân tích đƣợc lấy trong 4 năm: 2012, 2013, 2014, 2015. Phƣơng pháp nghiên cứu - Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu: phƣơng pháp này đƣợc sử dụng để tổng hợp lý luận và lý thuyết cơ bản làm cơ sở để tìm hiểu thực trạng quy trình cho vay khách hàng doanh nghiệp từ đó đánh giá hiệu quả công tác kiểm soát nội bộ hoạt động cho vay tại Chi nhánh. - Phƣơng pháp phỏng vấn: quan sát, phỏng vấn những nhân viên của Ngân hàng liên quan đến bộ phận tín dụng và các bộ phận có liên quan.
- Phƣơng pháp phân tích số liệu: phƣơng pháp này đƣợc sử dụng để tiến hành phân tích, so sánh, tổng hợp thông tin từ chứng từ, sổ sách kế toán 3 thu thập đƣợc để đánh giá công tác kiểm soát nội bộ hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp tại Agribank Chi nhánh tỉnh Đắk Nông. Bố cục luận văn Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về công tác KSNB đối với hoạt động cho vay doanh nghiệp trong NHTM. Chƣơng 2: Thực trạng công tác KSNB hoạt động cho vay doanh nghiệp tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam - Chi nhánh Đắk Nông. Chƣơng 3: Những giải pháp nhằm hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ hoạt động cho vay doanh nghiệp tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam - Chi nhánh Đắk Nông.
Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài Trong quá trình làm luận văn, tác giả đã tham khảo một số giáo trình, tài liệu viết về kiểm soát nội bộ nói chung, kiểm soát nội bộ về hoạt động cho vay doanh nghiệp trong NHTM nói riêng. Đề tài luận văn cao học: “ Hoàn thiện công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ đối với hoạt động cho vay doanh nghiệp tại Ngân hàng Đầu tƣ và phát triển chi nhánh Thừa Thiên Huế” của tác giả Ngô Quỳnh Nga 2010. Cũng giống nhƣ các đề tài khác trong đề tài này tác giả cũng nghiên cứu những lý luận chung về hệ thống kiểm soát nội bộ trong các tổ chức tín dụng nhƣ khái niệm; nguyên tắc hoạt động; phân loại. Ngoài ra tác giả dành riêng một phần nghiên cứu về kiểm soát nội bộ đối với hoạt động cho vay doanh nghiệp tại các ngân hàng thƣơng mại.
Tiếp đến, tác giả nghiên cứu về thực trạng công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ đối với hoạt động cho vay doanh nghiệp tại Ngân hàng Đầu tƣ và phát triển Việt Nam tác giả nêu ƣu điểm: Đã nghiên cứu và ban hành các Quy trình nghiệp vụ phục vụ cho công tác kiểm tra kiểm soát nội bộ; Thực hiện kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất hoạt động cho vay và đã 4 phát hiện ra những sai phạm chủ yếu về hoạt động cho vay tại các Chi nhánh Đầu tƣ và phát triển Việt Nam; công tác bồi dƣỡng và nâng cao nghiệp vụ chó các kiểm soát viên nội bộ đạt đƣợc những kết quả nhất định. Bên cạnh đó tác giả cũng nêu ra những ƣu điểm: quy trình về công tác kiểm tra, kiểm soát nội bộ đối với hoạt động tín dụng chƣa đƣợc hoàn thiện, bổ sung cho phù hợp; hạn chế về chất lƣợng của công tác kiểm tra, kiểm soát hoạt động tín dụng; Công tác giám sát từ xa và việc áp dụng công nghệ tin học trong kiểm tra, kiểm soát còn hạn chế; trang thiết bị phục vụ công tác kiểm soát nội bộ chƣa đáp ứng yêu cầu công việc. Từ đó tác giả đã nêu những biện pháp nhằm hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ tại Đầu tƣ và phát triển Việt Nam: Hoàn thiện hành lang pháp lý cho hoạt động kiểm tra, kiểm soát nội bộ; Xây dựng đội ngũ Kiểm soát viên nội bộ có kinh nghiệm, có phẩm chất đạo đức và gắn bó với Ngân hàng Đầu tƣ và phát triển; Nâng cao kỹ thuật kiểm tra, kiểm soát đối với hoạt động tín dụng; Tăng cƣờng công tác giám sát từ xa và áp dụng công nghệ thông tin trong công tác kiểm tra, kiểm soát đối với hoạt động tín dụng; Tăng cƣờng công tác giám sát sau kiểm tra. Luận văn cao học “Hoàn thiện công tác kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam” (2013) của tác giả Nguyễn Thị Quỳnh Tâm.
Trong đề tài nay tác giả đã hệ thống khái quát lý luận chung về hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng trong các ngân hàng thƣơng mại đồng thời đánh giá thực trạng hệ thống kiểm soát nội bộ tại Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam.Tác giả phân tích một số hoạt động tín dụng tại ngân hàng đồng thời đƣa ra những ƣu điểm về hệ thống kiểm soát nội bộ tại ngân hàng nhƣ: về tổ chức đội ngũ nhân viên thực hiện, về quy trình ban hành đƣợc sự chỉ đạo chặt chẽ của Ban lãnh đạo. Tuy nhiên, tác giả cũng đã nêu ra những hạn chế của hệ thống kiểm soát nội bộ hoạt động tín dụng tại Agribank cụ thể nhƣ: việc phân công, phân nhiệm 5 trong khâu thẩm định và quản lý cho vay chƣa rõ ràng, chất lƣợng kiểm tra, kiểm soát chƣa cao; chính sách trong hoạt động tín dụng tại chi nhánh chƣa đƣợc xây dựng một cách bài bản và có hệ thống; sự truyền tải thông tin không kịp thời giữa bộ phận kiểm soát nội bộ đến ban lãnh đạo sẽ ảnh hƣởng không tốt đến hoạt động của ngân hàng; chƣa ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động kiểm soát nội bộ; đội ngũ nhân viên phần lớn còn trẻ và chƣa có nhiều kinh nghiệm trong khi ngân hàng chƣa có yêu cầu về trình độ cụ thể dẫn tới hiệu quả công tác kiểm soát nội bộ không cao. Trên cơ sở những hạn chế tác giả đƣa ra những giải pháp hoàn thiện hệ thống kiểm soát nội bộ: hoàn thiện về mặt pháp lý nhƣ ban hành các quy định quy chế,chuẩn hóa các quy định quy chế đó; ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác kiểm soát nội bộ đồng thời quy định trình độ kiểm soát viên có trình độ từ đại học trở lên có kinh nghiệm trong lĩnh vực ngân hàng ngoài ra tác giả cũng đƣa ra giải pháp cử nhân viên đi học để nâng cao trình độ nghiệp vụ của kiểm soát viên. Luận văn: “Kiểm soát nội bộ hoạt động cho vay khách hàng doanh nghiệp tại Chi nhánh Ngân hàng Đầu tƣ và Phát triển Bắc Quảng Bình” của Thạc sỹ Phạm Thị Mỹ Ly năm 2012, trong đề án này tác giả đã nêu đƣợc những điểm chung về hê thống kiểm soát nội bộ nhƣ định nghĩa, vai trò, nội dung của hệ thống kiểm soát nội bộ.
Từ cơ sở lý luận về hệ thống kiểm soát nội bộ tác giả tiếp tục nghiên cứu việc xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ tại các ngân hàng thƣơng mại để làm đƣợc điều này tác giả đã đi sâu nghiên cứu về vai trò, chức năng của hệ thống kiểm soát nội bộ đối với ngân hàng thƣơng mại, góp phần bảo đảm an toàn, hoạt động của tài sản của ngân hàng, nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh góp phần quan trọng vào sự phát triển của các ngân hàng thƣơng mại. Từ cơ sở lý luận trên, chƣơng 2 tác giả đi sâu vào phân tích thực trạng hoạt động kiểm soát nội bộ tại BIDV thông qua việc khảo sát thực tiễn tại chi nhánh, và tìm ra đƣợc những thiếu sót, sai phạm tiềm 6 ẩn rủi ro có thể xảy ra, xuất phát từ những yếu tố khách quan và chủ quan.