MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Công tác xếp hạng tín dụng doanh nghiệp luôn đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá khách hàng doanh nghiệp và quản trị rủi ro. Trong những năm qua, Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Á Châu (ACB) luôn nỗ lực trong việc xây dựng quy trình thực hiện công tác xếp hạng tín dụng nội bộ đối với khách hàng doanh nghiệp. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều mặt hạn chế tồn tại, một trong số đó là việc thực hiện công tác này tại các chi nhánh của ACB.
Thực tiễn cho thấy, rủi ro trong hoạt động tín dụng tại Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Á Châu Chi nhánh Quảng Ngãi (ACB Quảng Ngãi) chƣa có sự kiểm soát tốt. Mặc dù, ACB Quảng Ngãi đã sử dụng hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ để đo lƣờng, cảnh báo rủi ro. Nhƣng trong quá trình sử dụng, công tác xếp hạng tín dụng nội bộ doanh nghiệp tại ACB Quảng Ngãi có hiệu quả chƣa cao. Xuất phát từ thực tế trên, tôi đã chọn đề tài: “Hoàn thiện công tác xếp hạng tín dụng nội bộ đối với khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Á Châu, chi Nhánh Quảng Ngãi” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn của mình.
Mục tiêu nghiên cứu - Làm rõ cơ sở lý luận về công tác XHTD nội bộ đối với KHDN tại NHTM. - Phân tích thực trạng công tác XHTD nội bộ đối với KHDN tại ACB Quảng Ngãi. - Kiến nghị các giải pháp để hoàn thiện công tác XHTD nội bộ đối với KHDN tại ACB Quảng Ngãi. Câu hỏi nghiên cứu Đề tài tập trung vào việc trả lời các câu hỏi sau: - Nội dung công tác XHTD nội bộ KHDN tại NHTM là gì? 2 - Tiêu chí đánh giá công tác XHTD nội bộ KHDN là gì? - Những nhân tố nào ảnh hƣởng đến công tác XHTD nội bộ KHDN? - Thực trạng công tác XHTD nội bộ KHDN tại ACB Quảng Ngãi diễn ra nhƣ thế nào? - Ƣu điểm và hạn chế trong công tác XHTD nội bộ KHDN tại ACB Quảng Ngãi là gì? - Cần làm gì để hoàn thiện công tác XHTD nội bộ KHDN tại ACB Quảng Ngãi? 4.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu - Đối tƣợng nghiên cứu: Đối tƣợng nghiên cứu của đề tài là tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến công tác XHTD nội bộ đối với KHDN tại ACB Quảng Ngãi. - Phạm vi nghiên cứu: + Về nội dung: phạm vi nghiên cứu là công tác XHTD nội bộ đối với KHDN, công tác XHTD nội bộ bao gồm cả việc xem xét hệ thống XHTD nội bộ lẫn việc thực hiện XHTD nội bộ trong thực tế. + Về không gian: xem xét công tác XHTD nội bộ đối với KHDN tại ACB Quảng Ngãi. + Về thời gian: khảo sát thực trạng công tác XHTD nội bộ đƣợc thực hiện trong giai đoạn từ năm 2011 đến nay.
Phƣơng pháp nghiên cứu Vận dụng những nghiên cứu của những đề tài trƣớc, kết hợp với các phƣơng pháp tổng hợp, thống kê, so sánh, phân tích… đi từ cơ sở lý thuyết đến thực tiễn nhằm giải quyết và làm sáng tỏ các vấn đề trong việc hoàn thiện công tác xếp hạng tín dụng nội bộ đối với khách hàng doanh nghiệp tại ACB Quảng Ngãi. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài - Thứ nhất, hệ thống hóa những vấn đề lý luận về XHTD và công tác XHTD nội bộ đối với KHDN. - Thứ hai, trên cơ sở phân tích, đánh giá để đƣa ra các nhận xét và kết luận về thực trạng công tác XHTD nội bộ KHDN tại ACB Quảng Ngãi. Từ đó, tìm ra những nguyên nhân của sự hạn chế.
- Thứ ba, từ việc đánh giá thực trạng của công tác XHTD nội bộ KHDN đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác XHTD nội bộ KHDN tại ACB Quảng Ngãi, đồng thời kiến nghị với ACB cũng nhƣ Ngân hàng nhà nƣớc về các vấn đề có liên quan nhằm hỗ trợ công tác XHTD nội bộ KHDN. Tổng quan tài liệu Trong quá trình nghiên cứu nhằm hoàn thiện công tác XHTDNB đối với KHDN tại ACB Quảng Ngãi, tôi đã tham khảo một số công trình nghiên cứu về cơ sở lý luận cũng nhƣ ứng dụng thực tế sau: a. Phan Văn Thiết (2011), Hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Kon Tum (Vietcombank Kon Tum), Luận văn thạc sĩ, Đại học Đà Nẵng. Luận văn đã đề cập sâu về các vấn đề lý luận liên quan đến hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ về bản chất, vai trò, tiêu chí đánh giá hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ, đồng thời rút ra nhiều bài học kinh nghiệm cho quá trình hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ.
Để đánh giá những thành tựu và hạn chế trong việc vận dụng hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ tại Vietcombank Kon Tum, luận văn đã nêu ra những tiêu chí nhƣ: mức độ chính xác của hệ thống xếp hạng tín dụng, tính khoa học của hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ, tính thực tiễn của hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ, sự tƣơng quan giữa chi phí sử dụng và kết quả. 4 Từ đó, luận văn đã đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ cho Vietcombank Kon Tum, đồng thời luận văn đƣa ra một số kiến nghị với Vietcombank Kon Tum cũng nhƣ Vietcombank. Cách tiếp cận của luận văn là hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ nên nhiều nội dung luận văn đề cập vƣợt qua khuôn khổ của một chi nhánh. Trong khi đó, đề tài của luận văn chỉ giới hạn phạm vi nghiên cứu tại chi nhánh Vietcombank Kon Tum.
Đây là một trong những điểm bất cập của luận văn. Luận văn cũng chỉ nghiên cứu về hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ của Vietcombank chứ chƣa đi sâu vào các nội dung cụ thể của từng bƣớc công tác xếp hạng tín dụng nội bộ một cách toàn diện. Nguyễn Hoàng Anh (2012), Hoàn thiện công tác xếp hạng tín dụng nội bộ tại Chi nhánh Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Kon Tum, Luận văn thạc sĩ, Đại học Đà Nẵng. Luận văn đã hệ thống hóa các nội dung lý luận cơ bản có liên quan đến chủ đề nghiên cứu, nhất là các vấn đề về các chỉ tiêu phản ánh kết quả xếp hạng tín dụng nội bộ của ngân hàng thƣơng mại.
Đồng thời phân tích, khảo sát, đánh giá thực trạng công tác xếp hạng tín dụng nội bộ tại Chi nhánh Agribank Kon Tum về các mặt nhƣ: công tác tổ chức, kiểm soát nội bộ, thành công và hạn chế của công tác xếp hạng tín dụng nội bộ tại chi nhánh này. Luận văn cũng đƣa ra các đề xuất có tính thực tiễn và khả thi. Tuy nhiên, một số vấn đề về lý luận đƣợc đề cập chƣa đủ độ sâu cần thiết, các vấn đề cơ bản của hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ vẫn chƣa đƣợc làm rõ, một số giải pháp chƣa lý giải hết các khía cạnh khác nhau. Về cơ bản, cách tiếp cận của Luận văn là phù hợp với cách tiếp cận của để tài nghiên cứu.
Tuy nhiên, do có sự khác biệt trong phạm vi nghiên cứu với 5 nhiều nét đặc thù của đối tƣợng nghiên cứu nên có nhiều nội dung có thể kế thừa nhƣng không hoàn toàn đồng nhất. Trần Thị Hoàng Vy (2013), Hoàn thiện công tác xếp hạng tín dụng nội bộ đối với khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng Thương mại Cổ phần Á Châu – Chi nhánh Đà Nẵng, Luận văn thạc sĩ, Đại học Đà Nẵng. Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về công tác XHTDNB KHDN của NHTM. Luận văn phân tích thực tế quá trình thực hiện công tác XHTDNB KHDN tại Ngân hàng TMCP Á Châu – Chi nhánh Đà Nẵng.
Từ đó, đƣa ra những mặt đã đạt đƣợc, những hạn chế và nguyên nhân. Trên cơ sở lý luận và thực tế, luận văn đƣa ra những giải pháp thiết thực và kiến nghị: đề xuất hoàn thiện mô hình tổ chức nhân sự cho công tác XHTDNB KHDN, hoàn thiện phƣơng pháp XHTDNB, giám sát việc triển khai và ứng dụng; đối với Ngân hàng Nhà nƣớc, tác giả có ý kiến đề xuất nâng cao chất lƣợng của trung tâm thông tin tín dụng cũng nhƣ tăng cƣờng kiểm tra, giám sát công tác XHTDNB KHDN tại các NHTM. Tuy nhiên, ở phần đánh giá kết quả công tác XHTDNB đối với KHDN, luận văn chỉ nêu ra những đánh giá chung chung, chƣa đƣa ra những dẫn chứng, số liệu cụ thể. Nguyễn Thị Việt (2013), Hoàn thiện công tác xếp hạng tín dụng nội bộ khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam Chi nhánh Thành phố Đà Nẵng, Luận văn thạc sĩ, Đại học Đà Nẵng.
Luận văn đã hệ thống hóa, phân tích, tổng hợp các vấn đề lý luận liên quan đến xếp hạng tín dụng nói chung, xếp hạng tín dụng nội bộ của các Ngân hàng thƣơng mại nói riêng. Luận văn cũng giới thiệu chi tiết thực trạng công tác xếp hạng tín dụng nội bộ đối với doanh nghiệp vay vốn tại chi nhánh, qua đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện, các kiến nghị đối với Ngân 6 hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam, Ngân hàng Nhà nƣớc và các bộ ngành liên quan. Tuy nhiên, tác giả chỉ đi sâu vào phân tích các chỉ tiêu tài chính, ít đề cập đến các yếu tố phi tài chính. * Nhận xét chung: Các tác giả đã hệ thống cơ sở lý luận về hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ khách hàng doanh nghiệp, bao gồm các chỉ tiêu chấm điểm và cách tính của hệ thống.
Đối với phân tích, đánh giá thực tế đã khái quát đƣợc cơ bản tình hình hoạt động kinh doanh của ngân hàng và đề xuất đƣợc một số giải pháp hoàn thiện khá hợp lý và mang tính thực tiễn cao. Tuy nhiên, chủ yếu các tác giả đi sâu về mô hình xếp hạng tín dụng nội bộ, những giải pháp cho mô hình, còn công tác xếp hạng tín dụng nội bộ chỉ nói chung chung, không nêu rõ những ƣu, nhƣợc điểm cũng nhƣ giải pháp cụ thể cho từng bƣớc công việc. Qua thực tế hoạt động của Ngân hàng Thƣơng mại Cổ phần Á Châu Chi Nhánh Quảng Ngãi, yêu cầu công tác xếp hạng tín dụng nội bộ nói chung và đối với khách hàng doanh nghiệp nói riêng phải đƣợc hoàn thiện hơn để đảm bảo kết quả xếp hạng tín dụng nội bộ luôn chính xác, phục vụ tốt công tác quản trị rủi ro tín dụng. Vì vậy, luận văn sẽ tiếp tục nghiên cứu thực trạng công tác này tại ACB Chi Nhánh Quảng Ngãi.