CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE HOAT DONG CUA QUOC HOI TẠI KỲ HỌP 1. Khái niệm về kỳ họp Quốc hội và hoạt động của Quốc hội tại Kỳ họp Kỳ họp Nghị viện là hoạt động mà các nghị sỹ sẽ nhóm họp trong một khoảng thời gian nhất định dé xem xét, thảo luận và quyết định những van đề chính sách mang tầm quốc gia. Các quyết định quan trọng của Nghị viện đều được diễn ra tại các kỳ họp. Đây được coi là cấp quyết định cao nhất của Nghị viện và là hình thức hoạt động chủ yếu của Nghị viện.
Có 03 loại kỳ họp ở Nghị viện nhiều nước trên thế giới là: kỳ họp thường kỳ, kỳ họp đặc biệt và kỳ họp tiếp nối”. Kỳ họp thường kỳ diễn ra thường xuyên, định kỳ theo quy định của luật, nội quy Nghị viện; kỳ họp đặc biệt được triệu tập trong những trường hợp đặc biệt theo đề nghị của một số chủ thể được quy định trong luật, nội quy Nghị viện. Quốc hội Việt Nam cũng có hai loại kỳ họp này, nhưng không có loại kỳ họp tiếp diễn nhằm tiếp tục tiến hành công việc của kỳ họp thường kỳ hoặc kỳ họp đặc biệt đang được tạm dừng. Theo đó, nghị sỹ đưa ra kiến nghị “vác định thời gian tiếp tục kỳ họp”.
Khác với ky họp thường xuyên và đặc biệt, thông thường không cần phải có thông báo chính thức trước một thời gian về kỳ họp tiếp nối. Có thể tiếp tục kỳ hop đang tạm ngừng vào bat kỳ thời gian nào và có thể ở địa điểm khác nếu cần thiết. Ở nước ta, Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất của Nhân dân, cơ quan quyền lực nhà nước cao nhất của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam. Quốc hội thực hiện quyền lập hiến, quyền lập pháp, quyết định các vấn đề quan trong của đất nước và giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước".
Quốc hội làm việc theo chế độ hội nghị và quyết định theo đa số. Vì vậy, các quyết định quan trọng của Quốc hội đều được diễn ra tại các kỳ họp Quốc hội. * James Lochrie, Meeting Procedures: Parliamentary Law and Rules of Order for the 21 st Century, Scarecrow Press, Inc. Lanham, Maryland, and Oxford, 2003, tr.
> Điều 69 Hiến pháp 2013. Đây được coi là cấp quyết định cao nhất của Quốc hội và là hình thức hoạt động chủ yếu của Quốc hội. Tại Điều 1, Nội quy kỳ họp Quốc hội năm 2015 quy định: “Ky họp Quốc hội là hình thức hoạt động chủ yếu của Quốc hội. Tại kỳ họp, Quốc hội thảo luận và quyết định các vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyên hạn theo quy định của pháp luật”.
Tuy nhiên, khác với nhiều nước trên thế giới, nơi kỳ họp nghị viện được tô chức thường xuyên trong năm (trừ những đợt, khoảng thời gian nghỉ ngắn ngày) thì ở nước ta, Quốc hội họp thường kỳ mỗi năm hai kỳ (hai đợt). Kỳ họp giữa năm khai mạc vào ngày 20 tháng 5; kỳ họp cuối năm khai mạc vào ngày 20 tháng 10. Trường hợp ngày 20 tháng 5 và ngày 20 tháng 10 trùng vào ngày thứ sáu của tuần hoặc ngày nghỉ theo quy định của pháp luật thì ngày khai mạc kỳ họp là ngày làm việc kế tiếp. Trường hợp bat khả kháng không thé tổ chức kỳ họp vào các thời điểm nêu trên thì ngày khai mạc kỳ họp do Ủy ban thường vụ Quốc hội quyết định.
Các hoạt động của Quốc hội tại kỳ họp được diễn ra thường tại phiên họp toàn thé và tại các uỷ ban, uỷ ban toàn thé, tiêu ban của Quốc hội. Tại các uỷ ban, tiêu ban của Quốc hội, các nghị sĩ thảo luận, thâm tra và đề xuất các kiến nghị cụ thé dé đưa ra phiên họp toàn thé xem xét, thông qua. Ở nhiều nước có nhiều dang phái chính trị trong Quốc hội thì các hoạt động tại kỳ họp Quốc hội còn diễn ra ở các nhóm đảng rất sôi động. Các cuộc họp này được tô chức nhằm đạt được sự thống nhất cao giữa các nhóm đảng trong mỗi Viện đối với những vấn đề quan trọng về tổ chức lãnh đạo và điều hành hoạt động của Viện.
Ý nghĩa của kỳ họp Quốc hội Ý nghĩa của kỳ họp thể hiện ý chí của Quốc hội phải được phản ánh và dựa trên quyết định của phiên họp toàn thé. Hoạt động của các cơ quan do Quốc hội thành lập là những bước phục vụ, chuẩn bị cho quyết định của phiên họp toàn thể. Quốc hội là cơ quan đại diện cao nhất của quốc gia, do đó chỉ phiên họp toàn thé của Quốc hội mới phan ánh được ý chí của toàn thé quốc gia. Ý nghĩa của ky họp còn thé hiện việc nó hợp thức hóa các quyết sách quốc gia.
Các phiên họp toàn thé tại các kỳ họp là diễn đàn quan trọng nhất về chính sách và pháp luật, về những van 10 đề quan trọng nhất của đất nước. Kỳ họp của Quốc hội tạo điều kiện các đại biểu thảo luận và thông qua mọi lợi ích và quyết sách một cách cần trọng, dân chủ. Kỳ họp của Quốc hội với các phiên thảo luận, chất vấn cũng là nơi tập trung các luồng quan điểm từ cử tri, nhân dân, các tổ chức, hiệp hội, báo chí. Giá trị của kỳ họp cũng thê hiện ở tính minh bạch.
Nội quy kỳ họp Quốc hội có những quy định cho phép công chúng, các phương tiện thông tin đại chúng, khách nước ngoài, đại diện các cơ quan khác tham dự các phiên họp công khai của mình; một số phiên họp được truyền hình trực tiếp hoặc ở một số quốc gia, tất cả các phiên họp đều được ghi hình và truyền hình tới cử tri, nhân dân thông qua một kênh truyền hình riêng của Quốc hội. Nhờ có sự minh bạch, hoạt động giám sát của Quốc hội thực sự mang lại lợi ích cho người dân, vì người dân biết được quá trình giám sát đó diễn biến ra sao và có những kết quả gì. Mặc khác, nhờ sự công khai và có sự theo dõi của người dân, việc giám sát trở lên “có trọng lượng” hơn với sức ép từ dư luận, cử tri. Đặc điểm trong hoạt động của Quốc hội tại kỳ họp 1.
Tính đại diện tam quốc gia Nhân dân, cử tri - những người đã bầu ra đại biểu Quốc hội là những người có quyền biết đại biểu của mình đã, đang và sẽ làm gì, nói gì, hành động như thé nào với các van dé của đất nước. Bởi vậy, Quốc hội được coi là diễn đàn mở của toàn thể quốc gia, là nơi mà những khác biệt trong xã hội phải được thể hiện, xem xét, bàn luận, tranh luận từ những góc nhìn khác nhau. Tính chất diễn đàn xuất phát từ tính đại diện của Quốc hội: là cơ quan đại diện cho các lợi ích trong xã hội, công việc của Quốc hội là xem xét, thảo luận, đánh giá chính sách, pháp luật từ mọi góc nhìn mà các đại biểu Quốc hội mang tới nghị trường. Quốc hội đánh giá và sàng lọc các quyết sách của Chính phủ đưa sang và đi đến thỏa thuận được sự ủng hộ cao nhất dé duy trì cơ chế quyết định theo đa sé.
Tính quyền lực nhà nước cao nhất Trong cấu trúc bộ máy nhà nước, Quốc hội luôn được xác định là thiết chế quyền lực trung tâm. Do vậy, quyền lực của Quốc hội phải là quyền lực có tính chỉ 11 phối đối với các lĩnh vực quyền lực nhà nước khác. Tức là xét trên phương diện thầm quyền, Quốc hội nắm giữ những quyên hạn mà việc thực thi chúng có ý nghĩa quyết định đối với toàn bộ hoạt động nhà nước. Như vậy, tính chất quyền lực nhà nước cao nhất của Quốc hội thông qua các kỳ họp với việc “bam nút” quyết định những vấn đề quan trọng nhất của đất nước, có tính chất bắt buộc thi hành đối với mọi chủ thê trên toàn bộ lãnh thổ quốc gia, liên quan đến 3 chức năng của Quốc hội là lập hiến, lập pháp, quyết định các van dé quan trọng của đất nước và giám sát tôi cao đối với toàn bộ hoạt động của Nhà nước.
Có thể cho rằng, tại diễn đàn kỳ họp Quốc hội, quyền lực của Quốc hội thể hiện ở chỗ “gật đầu” hoặc “lắc đầu” trước những vấn đề quan trọng nhất của đất nước, tức là quyền “quyết”, ké cả trong lĩnh vực lập pháp hay giám sát đều là “quyết”. Tuy nhiên, Quốc hội chỉ được thực hiện những nhiệm vụ, quyền hạn trong phạm vi nhân dân ủy quyền và đã được quy định trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật liên quan. Tinh trang nghiêm, tuân thủ kỷ luật Tinh chất trang nghiêm được thé hiện trong các cuộc họp lớn như phiên họp toàn thé tai ky hop Quốc hội, nhiều quy định được đưa ra va tuân thủ chặt chế nhằm đảm bảo trật tự và tính hiệu quả. Nghị viện nhiều nước còn cho phép những người tham dự quyền được thay đổi quy tắc phiên họp.
Những quy định nghiêm ngặt hơn so với mức độ cần thiết sẽ rộng đường cho chủ tọa và những người tham dự phiên họp đạt mức độ trang nghiêm phù hợp với phiên họp nhất. Những người dự các phiên họp Quốc hội phải tuân thủ kỷ luật phiên họp. Thông thường, những hành vi sau đây ở nghị viện các nước được coi là vô kỷ luật: ngắt lời người khác liên tục; có những nhận xét mang tính công kích, không tôn trọng đối với người khác; sử dụng ngôn ngữ thô bỉ; nhạo báng động cơ của người khác; không tuân thủ những chỉ thị hợp pháp của chủ tọa. Chủ tọa với tư cách là người có quyền cao nhất về thủ tục lập tức phải có hành động chấn chỉnh.
Nếu vị chủ tọa không làm được như vậy, bất kỳ nghị sỹ nào cũng có thể nêu kiến nghị về sự vi phạm thủ tục nhăm nhắc nhở chủ tọa phải có 12 phản ứng thích hợp. Trong trường hợp có kiến nghị như vậy, chủ tọa phải phán quyết hoặc đưa ra toàn thê phiên họp quyết định. Trước khi áp dụng biện pháp kỷ luật, có những mức độ nhắc nhở nhằm tạo cơ hội cho nghị sỹ tránh những hành vi chịu các biện pháp kỷ luật nghiêm trọng. Dé đảm bao tính chất nghiêm trang, tuân thủ thủ tục hoạt động, chủ tọa phiên họp có vai trò quan trọng tại kỳ họp Quốc hội.
Quy trình, thủ tục kỳ họp day đủ, hợp lý Một đặc điểm nổi bật của kỳ họp nghị viện các nước cũng như Quốc hội Việt Nam là quy trình, thủ tục hop cần phải chi tiết, đầy đủ, hợp lý.