Chương 1 LIÊM CHÍNH TƯ PHÁP VÀ XÂY DỰNG LIÊM CHÍNH TƯ PHÁP Ở VIỆT NAM 1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Liêm chính: Trong tiếng Việt, thuật ngữ “liêm chính” được hiểu dựa trên ý nghĩa của hai phạm trù “liêm” và “chính”, trong đó liêm có nghĩa là liêm khiết “không tham lam, trong sạch”, chính là “ngay thăng, đúng đắn, trái với tà”. Tựu trung lại, “liêm chính” là “trong sạch và ngay thăng”.
Từ điển Hán Việt giảng yếu giải thích: /iêm BE là trong sạch, ngay thăng, không tham của người; liém chính BR IE là “chính trị thanh liêm” [4, tr.“Liém chính” trong tiếng Anh là “Intergrity”, có nguồn gốc latin “integritas” là “tình trạng không bị ảnh hưởng, nguyên ven, trong sạch”. Theo Từ điển Oxford, “Intergrity” có 2 nghĩa: “1. Pham chất trung thực và có đạo đức; 2. Trạng thái toàn bộ, nguyên vẹn, không thể bị xâm phạm, không bị chia cắt[71I].Từ điển pháp luật Black’s Law Dictionary giải thích “Integrity”: (1) 'không tham nhũng hoặc không bị mất đi tính trong sạch, lành mạnh; (2) “đạo đức trong sạch; hay là chất lượng, trạng thái hoặc điều kiện đề trở nên trung thực và ngay thắng”.
Theo từ điển Tiếng Việt, “liêm chính (đạo đức của người có chức trách) là ngay thăng và trong sạch”[77, tr. Từ góc độ QTNN&PCTN, Tổ chức minh bạch quốc tế (Transparency International -TT) định nghĩa: “Liêm chính là những ứng xử và hành động theo các nguyên tắc, chuân mực đạo đức hoặc đạo lý được các cá nhân cũng như tô 14 chức chấp nhận nhăm ngăn chặn tham nhiing.; là các hành vi và hành động phù hợp với các nguyên tắc và tiêu chuẩn về đạo đức được các cá nhân, tô chức chap nhận, tạo ra rào cản đối với tham nhũng” [123]. Theo quan niệm của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), liêm chính được hiểu là “việc tuân thủ các quy tắc, chuẩn mực chung, trong hoạt động công vu” [58]. Ý thức rõ về nguy cơ tha hóa quyền lực của đội ngũ cán bộ, công chức (CBCC), Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn chú trọng giáo dục đạo đức công vụ cho họ với phẩm chất hàng đầu là sự liêm chính.
Người yêu cầu CBCC phải thực sự trong sạch, ngay thăng, “công bình, chính trực”, hết lòng phục vụ Tổ quốc và nhân dân. Những chỉ dẫn của Người về liêm chính công vụ ngày càng tỏ rõ giá trị khi xây dựng chính phủ liêm chính với tính chuyên nghiệp, trách nhiệm, minh bạch, năng động và hiệu quả, đáp ứng yêu cầu cấp bách của nước ta hiện nay. Chủ tịch Hồ Chí Minh là nhà tư tưởng và lãnh tụ đặc biệt dé cao các giá trị đạo đức và liêm chính, coi đó là hai phẩm chất đạo đức cơ bản của người cán bộ cách mạng. Người nói rõ: Da là người cách mạng thi ai cũng phải liêm nhưng CBCC - “những người trong công sở phải lay chữ iiêm làm đầu” [45, tr.
Theo Hồ Chí Minh”, “liêm chính” là từ ghép của 2 từ “liêm” và “chính”. “Liêm” là liêm khiết, thanh liêm, trong sạch, không tham lam; là nói không với tham nhũng và kiên quyết chống tham nhũng: luôn luôn tôn trong và giữ gìn của công và của dân, không xâm phạm một đồng xu, hạt thóc của nhà nước và của nhân dân. Liêm là không tham địa vị, không tham tiền tài, không tham sung sướng, không tham người tâng bốc mình. Vì vậy mà quang minh chính đại, không bao giờ hủ hóa.
Chỉ có một thứ ham là ham học, ham làm, ham tiễn bộ” [46, tr. Người cán bộ đã dám hy sinh cho Tổ quốc, cho đồng bào, hy sinh vì 3 Transparency International, Intergrity, https://www.org/en/coruruptionary/intergrity * Lần đầu tiên Chủ tịch Hồ Chí Minh trực tiếp đề cập một cách hệ thống toàn diện đến đức liém, chính của CBCC là trong tác phẩm Doi sống mới (tháng 3-1947). Dé giải thích rõ nội dung thé nào là Cần, Kiệm, Liêm, Chính, Chủ tịch Hồ Chí Minh viết tác phẩm: “Cần, kiệm, liêm, chính” gồm 4 bài báo với bút danh Lê Quyết Thắng đăng trên báo Cứu Quốc các số ra ngày 30-5, 31-5, 1-6 và 2-6 năm 1949; Người đã đưa ra quan niệm dễ hiểu nhất về van đề này. Trăn trở, chăm lo xây dựng chính quyền vững mạnh, thật sự của dân, do dân, vì dân, Chính phủ là công bộc của dân, chính quyền “sao cho được long dân”, Hồ Chí Minh đã sớm cảnh báo những căn bệnh của cán bộ như những biểu hiện của thoái hóa, biến chất, lên mặt làm quan cách mạng, quan liêu, lãng phí, tham ô, không quan tâm đến đời sống của nhân dân.
15 nghĩa thì không ham muốn gì riêng cho bản thân. “Đó là đạo đức cách mạng. Đạo đức đó không phải là đạo đức thủ cựu. Nó là đạo đức mới, đạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng của cá nhân, mà vì lợi ích chung của Đảng, của dân tộc, của loài người” [45, tr.
Người có “liêm” có “sỉ” mới biết khiêm tốn mà thoái nhường: chọn lấy hay bỏ đi cái gì, đều vì đại cuộc. Người chỉ rõ: Tất cả những hành vi tham lam, vị kỷ, vơ vét, vun vén cho bản thân, không đếm xia đến lợi ích chính đáng của người khác, của tập thé đều trái với đức liêm. Nếu đánh mất liêm, người ta lập tức trở thành kẻ thoái hóa, biến chất, hủ bại. Cũng do bất liêm mà đi đến tội ác trộm cắp.
Công khai hay bí mật, trực tiếp hay gián tiếp, bất liêm tức là trộm cắp. Người đã dẫn câu nói của Không Tử để răn dạy những kẻ bất liêm rằng: Người mà không liêm không bang súc vật. Và trong thực thi quyền lực, ai cũng tham lợi thì nước sẽ nguy. Người nhắc nhở “quan tham vì dân dại”; vì vậy, để thực hiện chữ liêm, theo Hồ Chí Minh, cần có tuyên truyền và kiểm soát, giáo dục và pháp luật, từ trên xuống dưới, từ dưới lên trên.
Bởi lẽ, theo Người, cán bộ các cơ quan, các đoàn thé, cấp cao thì quyền to, cấp thấp thì quyền nhỏ. Dù to hay nhỏ, có quyền mà thiếu lương tâm là có dip đục khoét, có dip ăn đút, có dip “di công vô tư”. Thực hành tốt chữ “liêm” sẽ góp phần xây dựng bộ máy hệ thống chính trị (HTCT) các cấp liêm chính, trong sạch, hiệu lực, hiệu quả, kỷ luật, kỷ cương; góp phần củng cô lòng tin của Nhân dân vào Dang và Nhà nước. Vi vậy, cán bộ phải thực hành chữ liêm trước, dé làm kiêu mẫu cho dân.
Người nói: “Mỗi người phải nhận rằng, tham lam là một điều rất xấu hồ, kẻ tham lam là có tội với nước với dân. Vì lẽ đó, hơn ai hết, cán bộ phải thực hành liêm khiết để làm tắm gương cho quan chúng noi theo”[46, tr. Theo Hồ Chủ tịch, liêm là phẩm chất đạo đức không thể thiếu không phải chỉ của một nhóm, một bộ phận nhỏ mà là của tất cả mọi người trong xã hội; là thước đo đạo đức và cũng là thước đo bản linh con người, nhất là khi được giao chức vụ, quyền hạn lãnh đạo, quản lý. Trong khi đó, “Chính” có nghĩa là không tà, thang thắn, đúng dan.
Điều gi không thắng thắn, đúng đắn tức là ta”[45, tr.234]; là chính trực, đám đối diện và dau tranh chống lại cái tà, cái phi nghĩa. Hồ Chi Minh cho rằng, “trên quả dat, có 16 hang muôn triệu người. Song số người ấy có thé chia làm hai hạng: người THIỆN và người ÁC. Trong xã hội, có trăm công, nghìn việc.
Song những công việc ấy có thé chia làm hai thứ: việc CHÍNH và việc TA. Làm việc Chính là người Thiện. Làm việc Tà là người Ác. Siêng năng (cần), tần tiện (kiệm), trong sạch (liêm), CHÍNH là THIEN.
Lười biếng, xa xi, tham lam là ta, là ác” [46, tr. “Chính” được bộc lộ ở suy nghĩ và hành vi của cá nhân trong ứng xử đối với các đối tượng sau đây: Thứ nhất: “chính” đối với minh, thé hiện ở chỗ không tự kiêu, tự đại, luôn cầu tiến bộ, luôn tự kiểm điểm, tự phê bình một cách trung thực. 7 hai: “chính” đối với người, thé hiện ở sự chân thành, ngay thăng, thật thà, khiêm tốn, đoàn kết, yêu quý, kính trọng và hết lòng giúp đỡ người khác; với người trên không nịnh bo, với người dưới không khinh thường. Thứ ba: “chính” đối với công việc, thé hiện ở sự tận tụy, hết lòng, cần trọng, có trách nhiệm, đặt công việc chung lên trên việc tư, cô gắng làm thật nhiều việc thiện, tránh xa việc ác.
Thực hiện chữ “chính” theo quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh, phải bắt đầu từ tâm và phải là sự tu dưỡng bên bỉ suốt đời. Trong mối quan hệ với chữ “liêm”; có “liêm” thì mới có “chính”; có “cần, “kiệm” thì có “liêm”; nhưng cũng có khi “liêm” mà chưa thể có “chính” hoản toàn. Ví dụ như có một người trong cuộc sống và quan hệ luôn liêm khiết, trong sáng, nhưng trước hành vi lũng đoạn, sa đọa của người khác lại không dám góp ý, không dám đấu tranh thì người đó chưa chính tâm, chưa chính ngôn. Cho nên trong bốn đức “Cần, Kiệm, Liêm, Chính” mà Người dạy chúng ta, đức nào cũng vô cùng cần thiết và việc thực hiện không dễ.
Thực hiện tốt đức “chính” thật sự là niềm tin, là sự công băng, văn minh và ôn định chính tri, xã hội. Những điều đó đòi hỏi ở mọi người trước hết là ở Đảng, cán bộ, đảng viên, đặc biệt là những người đang giữ những cương vi, trọng trách của Đảng và chính quyền các cấp, bởi vì, họ là những tắm gương cho cán bộ, đảng viên và nhân dân noi theo. Hiểu được và làm được chữ “chính” trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh cũng không hề đơn giản mà nó là niềm tin, là cội nguồn của sự đoàn kết, là biểu hiện của một xã hội chân chính, một Dang chân chính, một tương lai chân chính, bắt đầu từ mỗi một con người chân chính. 17 Liêm chính là một phẩm chất co bản, không thé thiếu của con người nói chung và của người cán bộ nói riêng.
Hồ Chí Minh cho rằng: “Cần, Kiệm, Liêm là gốc rễ của Chính. Nhưng một cây cần có gốc, rễ lại cần có cành, lá, hoa, quả mới là hoàn toàn. Một người phải có Cần, Kiệm, Liêm nhưng còn phải có Chính mới là người hoàn toan’’[46, tr. Đối với người CBCC thì Cần, Kiệm, Liêm, Chính lại càng cần thiết, bởi vì: “Những người trong các công sở đều có nhiều hoặc ít quyền hành.
Nếu không giữ đúng Cần, Kiệm, Liêm, Chính thì dé trở nên hủ bại, biến thành sâu mọt của dan” [45, tr. Người cán bộ có đức “liêm”, đức “chính” thì “phú quý bat năng dam, ban tiện bat năng di”, trước uy vũ, cám dỗ của các thé lực đen tối cũng “bat năng khuất”” .