BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH VÕ THÀNH VÂN THẢO YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI C PH N VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH - NĂM 2017 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGÂN HÀNG NHÀ NƯỚC VIỆT NAM TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG TP.HỒ CHÍ MINH VÕ THÀNH VÂN THẢO YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỜI CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI C PH N VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ TP.HỒ CHÍ MINH - NĂM 2017 1 ỜI Tôi tên là Võ Thành Vân Thảo, tác giả của luận văn tốt nghiệp “Yếu tố tác động đến khả năng sinh lời của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần Việt Nam”. Luận văn này chƣa từng đƣợc trình nộp để lấy học vị thạc sĩ tại bất cứ một trƣờng đại học nào. Luận văn này là công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã đƣợc công bố trƣớc đây hoặc các nội dung do ngƣời khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn đƣợc dẫn nguồn đầy đủ trong luận văn. Ngƣời cam đoan Võ Thành Vân Thảo 2 LỜI Á Ơ Trƣớc hết, tôi xin đƣợc tỏ lòng biết ơn và gửi lời cảm ơn chân thành đến PGS.
Lê Phan Thị Diệu Thảo, ngƣời trực tiếp hƣớng dẫn luận văn, đã tận tình chỉ bảo và hƣớng dẫn tôi tìm ra hƣớng nghiên cứu, tiếp cận thực tế, tìm kiếm tài liệu, xử lý và phân tích số liệu, giải quyết vấn đề… nhờ đó tôi mới có thể hoàn thành luận văn cao học của mình. Ngoài ra, trong quá trình học tập, nghiên cứu và thực hiện đề tài tôi còn nhận đƣợc nhiều sự quan tâm, góp ý, hỗ trợ quý báu của quý thầy cô, đồng nghiệp, bạn bè và ngƣời thân. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến: Quý Thầy Cô Khoa Sau Đại Học – Trƣờng Đại Học Ngân Hàng TP. HCM đã truyền đạt cho tôi những kiến thức bổ ích trong suốt hai năm học vừa qua.
Ngân Hàng TMCP Đầu Tƣ và Phát Triển Việt Nam – Chi nhánh Bình Thạnh nơi tôi làm việc và các bạn bè, đồng nghiệp luôn động viên, tạo mọi điều kiện hỗ trợ trong quá trình học tập và nghiên cứu. Tác giả Võ Thành Vân Thảo 3 Bài nghiên cứu xem xét các yếu tố tác động đến khả năng sinh lời của các ngân hàng thƣơng mại cổ phần tại Việt Nam. Bài nghiên cứu thu thập số liệu từ báo cáo tài chính đã kiểm toán của 22 NHTMCP trong giai đoạn 2008 - 2016 để xây dựng mô hình hồi quy nhằm ƣớc lƣợng mối tƣơng quan giữa các yếu tố nhƣ quy mô ngân hàng, dƣ nợ cho vay, dự phòng rủi ro tín dụng, quy mô về vốn, tính thanh khoản, chi phí hoạt động và tỷ lệ lạm phát tác động nhƣ thế nào đến khả năng sinh lời cụ thể là ROE và ROA của các NHTMCP. Tác giả sử dụng phƣơng pháp ƣớc lƣợng hồi quy với sai số chuẩn của Driscoll & Kraay (D & K) và phƣơng pháp bình phƣơng bé nhất tổng quát khả thi (FGLS) để khắc phục hiện tƣợng tự tƣơng quan giữa các sai số và hiện tƣợng phƣơng sai sai số thay đổi nhằm đảm bảo ƣớc lƣợng thu đƣợc vững và hiệu quả.
Kết quả nghiên cứu cho thấy trong giai đoạn 2008 - 2016 các yếu tố tác động cùng chiều với ROE là quy mô ngân hàng (SIZE), dƣ nợ tín dụng (LOAN), dự phòng rủi ro tín dụng (LLR), khả năng thanh khoản (LIQ) và lạm phát (INF), các yếu tố tác động ngƣợc chiều là chi phí hoạt động (COSR), riêng yếu tố tính thanh khoản (LIQ) và quy mô vốn chủ sở hữu (CAP) không có ý nghĩa đối với ROE. Còn đối với ROA thì các yếu tố tác động cùng chiều là quy mô ngân hàng (SIZE), dƣ nợ tín dụng (LOAN), dự phòng rủi ro tín dụng (LLR), vốn chủ sở hữu (CAP), còn chi phí hoạt động (COSR) và khả năng thanh khoản (LIQ) có tác động ngƣợc chiều, riêng yếu tố lạm phát (INF) không có ý nghĩa đối với ROA. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu các yếu tố ảnh hƣởng đến khả năng sinh lời của các NHTMCP Việt Nam, tác giả đƣa ra một số gợi ý, khuyến nghị nhằm góp phần tăng cƣờng hiệu quả, cải thiện khả năng sinh lời của các NHTMCP Việt Nam trong giai đoạn tới. Từ khóa: ROE, ROA, khả năng sinh lời, NHTMCP, FGLS.
4 Ụ Ụ LỜI CAM ĐOAN. 3 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT T T. 6 DANH MỤC ẢNG. 7 DANH MỤC PHỤ LỤC.
9 GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU .1 LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI .2 MỤC TI U V C U HỎI NGHI N CỨU .3 ĐỐI TƢỢNG V PHẠM VI NGHI N CỨU .4 D LI U V PHƢƠNG PHÁP NGHI N CỨU .5 KẾT CẤU CỦA LU N V N. 15 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU YẾU TỐ Á Ộ G ẾN. 15 KHẢ G SI H ỜI CỦ GÂ HÀ G HƢƠ G ẠI CỔ PHẦN .1 KHẢ N NG SINH LỜI CỦA NG N H NG THƢƠNG MẠI .1 Khái niệm khả năng sinh lời .2 Chỉ tiêu đo lƣờng khả năng sinh lời .3 Các chỉ tiêu đo lƣờng khác .2 YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN KHẢ N NG SINH LỜI CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN .1 Các yếu tố nội tại .2 Các yếu tố vĩ mô .3 CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHI M CÓ LIÊN QUAN .1 Nghiên cứu trên thế giới .2 Nghiên cứu trong nƣớc. 36 PHƢƠ G PHÁP GHI ỨU .1 GIẢ THUYẾT NGHI N CỨU .2 MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU .3 MÔ TẢ BIẾN TRONG MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU .1 Biến phụ thuộc .2 Biến độc lập.
49 PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ Á Ộ G ẾN KHẢ G SI H ỜI CỦ GÂ HÀ G HƢƠ G ẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM .1 PHÂN TÍCH THỐNG KÊ MÔ TẢ ………………………………………………….2 KIỂM ĐỊNH CÁC YÊU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ROE …………….1 Phân tích tƣơng quan .2 So sách giữa các mô hình (Pooled OLS, FEM, REM) .3 Kiểm định giả thiết kinh tế lƣợng trong mô hình nghiên cứu .4 Tổng hợp kết quả kiểm định mô hình ROE.3 KIỂM ĐỊNH CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN ROA ………….1 Phân tích tƣơng quan .2 So sách giữa các mô hình (Pooled OLS, FEM, REM) .3 Kiểm định giả thiết kinh tế lƣợng trong mô hình nghiên cứu .4 Tổng hợp kết quả kiểm định mô hình ROA .4 THẢO LU N KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU …………………. 64 Ế À H Ế GH Ừ Ế Ả NGHIÊN CỨ .2 MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ ……………………….3 HẠN CHẾ V HƢỚNG NGHIÊN CỨU TIẾP THEO ……………….…………71 6 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT T T Từ viết tắt Nguyên nghĩa tiếng Anh Nguyên nghĩa tiếng Việt ADB Asian Development Bank Ngân hàng Phát triển Châu Á BCTC Báo cáo tài chính CPI Consumer Price Index Chỉ số giá tiêu dùng INF Inflation Chỉ số lạm phát KNSL Khả năng sinh lời NHNN Ngân hàng Nhà nƣớc NHTM Ngân hàng thƣơng mại NHTMCP Ngân hàng thƣơng mại cổ phần NPL Non Performing loan Nợ xấu ROA Return on assets Tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản ROE Return on Equity Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu TCTD Tổ chức tín dụng TNHH MTV Trách nhiệm hữu hạn một thành viên WB World Bank Ngân hàng thế giới 7 H Ụ Ả G Bảng 2.1 : Tổng hợp kết quả thực nghiệm tác động của các yếu tố đến khả năng sinh lợi của ngân hàng (ROA, ROE) Bảng 3.1 : Kỳ vọng về dấu của các biến nghiên cứu Bảng 4.1 : Thống kê mô tả các biến trong nghiên cứu Bảng 4.2 : Ma trận hệ số tƣơng quan giữa các biến trong mô hình ROE Bảng 4.3 : Hệ số hồi quy và P-value của 03 mô hình ƣớc lƣợng (mô hình ROE) Bảng 4.4 : Kết quả kiểm định bằng phƣơng pháp D & K – mô hình 01 Bảng 4.5 : Ma trận hệ số tƣơng quan giữa các biến trong mô hình ROA Bảng 4.6 : Hệ số hồi quy và P-value của 03 mô hình ƣớc lƣợng (mô hình ROA) Bảng 4.7 : Kết quả kiểm định bằng phƣơng pháp FGLS – mô hình 02 Bảng 4.8 : So sánh giữa 02 mô hình Bảng 4.9 : Tác động của các biến độc lập lên khả năng sinh lời (ROE, ROA) 8 DANH MỤC PHỤ LỤC Phụ lục 1: Tổng quan các nghiên cứu đã công bố. Phụ lục 2: Danh sách 22 ngân hàng nghiên cứu. Phụ lục 3: Số liệu từng năm của 22 ngân hàng nghiên cứu.
Phụ lục 4: Kết quả phân tích định lƣợng. 9 HƢƠ G 1 GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU 1.1 LÝ DO CHỌ Ề TÀI Hội nhập kinh tế quốc tế đang là xu thế bắt buộc đối với mọi quốc gia muốn duy trì vị thế kinh tế hiện có và vƣơn lên phát triển. Cũng nhƣ các thị trƣờng khác, thị trƣờng tài chính đang phải chịu sức ép lớn của quá trình hội nhập, đặc biệt là các ngân hàng thƣơng mại – tổ chức đóng vai trò trung gian tài chính trong nền kinh tế. Hệ thống NHTMCP Việt Nam càng ngày bị cạnh tranh bởi các tổ chức tài chính phi ngân hàng và các ngân hàng nƣớc ngoài, không những tại thị trƣờng trong nƣớc mà còn cạnh tranh ở thị trƣờng quốc tế.
Tuy nhiên, sức ép cạnh tranh sẽ tác động đến ngân hàng nhƣ thế nào còn tuỳ thuộc vào một phần khả năng thích nghi và hiệu quả hoạt động của chính các ngân hàng này trong môi trƣờng mới. Các ngân hàng không có khả năng cạnh tranh sẽ đƣợc thay thế bằng các ngân hàng có hiệu quả hơn. Nhƣ vậy, hiệu quả hoạt động trở thành tiêu chí quan trọng để đánh giá sự tồn tại của một ngân hàng trong môi trƣờng cạnh tranh quốc tế ngày càng gia tăng. Khả năng sinh lời là chỉ tiêu quan trọng khi đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của các ngân hàng, KNSL có thể đƣa ra một bức tranh toàn cảnh cho kết quả kinh doanh của ngân hàng, nên việc tìm hiểu kiến thức về KNSL cũng nhƣ xác định các nhân tố ảnh hƣởng đến KNSL của các NHTMCP là rất cần thiết.
Việt Nam đã gia nhập Tổ chức thƣơng mại thế giới (WTO) cùng với việc tham gia ký kết nhiều hiệp định thƣơng mại quốc tế, tham gia Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC-Asean Economic Community) nền kinh tế đã trở nên mở rộng hơn thì cạnh trạnh ngày càng khốc liệt hơn cho hệ thống ngân hàng Việt Nam do sự xuất hiện ngày càng nhiều những ngân hàng nƣớc ngoài với tiềm lực mạnh về nguồn vốn, công nghệ hiện đại, trình độ quản lý chuyên nghiệp, kinh nghiệm dày dặn và có mạng lƣới rộng khắp thế giới,. các ngân hàng ngoại sẽ cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ để thâm nhập, chiếm thị phần trong nền kinh tế với các ngân hàng Việt Nam.