Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại việt nam luận văn thạc sĩ kinh tế

Khám phá các yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại Việt Nam trong luận văn thạc sĩ kinh tế, phân tích chuyên sâu và giải pháp cải thiện.

• Tác giả: Tăng Ngọc Phương Linh
• Người hướng dẫn: TS. Lê Hồ An Châu
• Trường học: Trường Đại Học Ngân Hàng TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Hiệu Quả Hoạt Động Của Các Ngân Hàng Thương Mại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ kinh tế
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Đóng góp của nghiên cứu
• 1.6. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về hiệu quả và hiệu quả hoạt động của NHTM
• 2.2. Khái niệm hiệu quả
• 2.3. Hiệu quả hoạt động ngân hàng thương mại
• 2.4. Phân loại hiệu quả hoạt động
• 2.5. Các phương pháp đo lường hiệu quả hoạt động
• 2.6. Đường giới hạn khả năng sản xuất
• 2.7. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm về hiệu quả hoạt động và các yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động ngân hàng
• 2.8. Các nghiên cứu về hiệu quả hoạt động ngân hàng
• 2.9. Nghiên cứu về hiệu quả hoạt động và nhân tố tác động hiệu quả hoạt động
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG VÀ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG
• 3.1. Đo lường hiệu quả hoạt động ngân hàng bằng phương pháp phân tích bao dữ liệu (DEA)
• 3.2. Phương pháp phân tích bao dữ liệu (DEA)
• 3.3. Hiệu quả kỹ thuật khi sử dụng nhiều biến đầu vào và đầu ra
• 3.4. Chỉ số Malmquist
• 3.5. Các biến đầu vào – đầu ra trong mô hình DEA
• 3.6. Áp dụng mô hình hồi quy Tobit để phân tích các nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động
• 4. CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG VÀ PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC NHTM VIỆT NAM
• 4.1. Đánh giá hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2008 – 2015
• 4.2. Kết quả ước lượng hiệu quả kỹ thuật (TE), hiệu quả kỹ thuật thuần (PE) và hiệu quả quy mô (SE)
• 4.3. Đánh giá về hiệu quả quy mô (SE) giai đoạn 2008 - 2015
• 4.4. Đánh giá về hiệu quả kỹ thuật thuần (PE) giai đoạn 2008 - 2015
• 4.5. Đánh giá hiệu quả kỹ thuật, hiệu quả quy mô và hiệu quả kỹ thuật thuần theo loại hình sở hữu của các NHTM
• 4.6. Đánh giá các NHTM sau giai đoạn tái cơ cấu 2011 - 2015
• 4.7. Kết quả ước lượng thay đổi hiệu quả và năng suất
• 4.8. Kết quả ước lượng mô hình hồi quy Tobit đánh giá các nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại
• 4.9. Đánh giá và kết luận chung về hiệu quả hoạt động và các nhân tố tác động đến hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thương mại Việt Nam
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Kết luận và những đóng góp chính của nghiên cứu
• 5.2. Hàm ý chính sách từ kết quả nghiên cứu
• 5.3. Hạn chế của nghiên cứu và đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Hiệu quả hoạt động ngân hàng thương mại Việt Nam

Nghiên cứu đánh giá hiệu quả hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại Việt Nam giai đoạn 2008-2015 sử dụng phương pháp phân tích bao dữ liệu (DEA). Kết quả cho thấy hiệu quả kỹ thuật (TE) duy trì ở mức trung bình và có xu hướng giảm dần. Nguyên nhân chính là sự suy giảm của thay đổi yếu tố công nghệ, hiệu quả kỹ thuật thuần (PE) và hiệu quả quy mô (SE). Chất lượng nguồn nhân lực thấp cũng là yếu tố ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả hoạt động.

1.1. Phương pháp đo lường hiệu quả

Nghiên cứu sử dụng phương pháp DEA để đo lường hiệu quả kỹ thuật (TE). Phương pháp này cho phép đánh giá khả năng tối đa hóa đầu ra với đầu vào cho trước. Kết quả chỉ ra rằng hiệu quả kỹ thuật thuần (PE) và hiệu quả quy mô (SE) đều có xu hướng giảm, phản ánh sự kém hiệu quả trong quản lý nguồn lực và quy mô hoạt động.

1.2. Kết quả thực nghiệm

Kết quả phân tích cho thấy hiệu quả kỹ thuật (TE) của các ngân hàng thương mại Việt Nam giảm dần trong giai đoạn nghiên cứu. Thay đổi tiến bộ công nghệ là yếu tố chính ảnh hưởng đến năng suất nhân tố tổng hợp (TFP). Hiệu quả quy mô (SE) suy giảm do quy mô hoạt động dịch vụ chưa được đầu tư đúng mức.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động

Nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy Tobit để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Kết quả chỉ ra rằng chất lượng dịch vụ ngân hàng, quản lý rủi ro, và đổi mới công nghệ là những yếu tố quan trọng. Chính sách tín dụng và đầu tư ngân hàng cũng có tác động đáng kể đến hiệu quả hoạt động.

2.1. Chất lượng dịch vụ và quản lý rủi ro

Chất lượng dịch vụ ngân hàng và quản lý rủi ro là hai yếu tố chính ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động. Các ngân hàng có chất lượng dịch vụ cao và quản lý rủi ro hiệu quả thường đạt hiệu quả hoạt động tốt hơn. Nợ xấu (NPL) là chỉ báo quan trọng phản ánh khả năng quản lý rủi ro của ngân hàng.

2.2. Đổi mới công nghệ và chính sách tín dụng

Đổi mới công nghệ giúp các ngân hàng nâng cao hiệu quả hoạt động thông qua việc tối ưu hóa quy trình và giảm chi phí. Chính sách tín dụng hợp lý cũng góp phần cải thiện hiệu quả hoạt động bằng cách tăng cường khả năng thu hồi vốn và giảm rủi ro tín dụng.

III. Tình hình ngân hàng Việt Nam và cạnh tranh

Nghiên cứu phân tích tình hình ngân hàng Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh trong ngành ngân hàng ngày càng gay gắt. Các ngân hàng phải đối mặt với thách thức từ tăng trưởng kinh tế chậm lại và phát triển công nghệ nhanh chóng. Các yếu tố kinh tế như lãi suất, tỷ giá và chính sách tiền tệ cũng có tác động lớn đến hiệu quả hoạt động.

3.1. Cạnh tranh và tăng trưởng kinh tế

Cạnh tranh trong ngành ngân hàng đòi hỏi các ngân hàng phải liên tục cải thiện chất lượng dịch vụ và quản lý rủi ro. Tăng trưởng kinh tế chậm lại trong giai đoạn nghiên cứu đã tạo áp lực lên hoạt động của các ngân hàng, đặc biệt là trong việc huy động vốn và cho vay.

3.2. Phát triển công nghệ và các yếu tố kinh tế

Phát triển công nghệ đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của các ngân hàng. Các ngân hàng đầu tư vào công nghệ thường đạt hiệu quả cao hơn. Các yếu tố kinh tế như lãi suất và tỷ giá cũng ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động thông qua việc tác động đến chi phí và doanh thu.

IV. Kết luận và hàm ý chính sách

Nghiên cứu kết luận rằng hiệu quả hoạt động ngân hàng của các ngân hàng thương mại Việt Nam cần được cải thiện thông qua việc nâng cao chất lượng dịch vụ, quản lý rủi ro, và đổi mới công nghệ. Chính sách tín dụng và đầu tư ngân hàng cũng cần được điều chỉnh để phù hợp với bối cảnh kinh tế hiện tại.

4.1. Hàm ý chính sách

Các ngân hàng cần tập trung vào nâng cao chất lượng dịch vụ và quản lý rủi ro để cải thiện hiệu quả hoạt động. Đổi mới công nghệ cũng là yếu tố then chốt giúp các ngân hàng duy trì lợi thế cạnh tranh. Chính sách tín dụng cần được điều chỉnh để giảm thiểu rủi ro và tăng cường khả năng thu hồi vốn.

4.2. Đề xuất nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu đề xuất các nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc phân tích sâu hơn về các yếu tố kinh tế và tác động của công nghệ đến hiệu quả hoạt động ngân hàng. Ngoài ra, việc mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các ngân hàng trong khu vực cũng là hướng đi tiềm năng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn 2008 – 2015, hệ thống các ngân hàng thương mại (NHTM) Việt Nam trải qua nhiều biến động quan trọng, đặc biệt là tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu 2008 và quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng giai đoạn 2011 – 2015. Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, hiệu quả kỹ thuật trung bình của các NHTM trong giai đoạn này chỉ đạt khoảng 85%, cho thấy còn tồn tại nhiều lãng phí trong việc sử dụng nguồn lực. Vấn đề hiệu quả hoạt động của các NHTM trở nên cấp thiết khi hiệu quả thấp không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận của từng ngân hàng mà còn đe dọa sự ổn định và phát triển của toàn bộ hệ thống tài chính quốc gia.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá mức độ hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam và phân tích các yếu tố tác động đến hiệu quả này trong giai đoạn 2008 – 2015. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 28 ngân hàng thương mại, bao gồm 3 ngân hàng nhà nước, 24 ngân hàng thương mại cổ phần và 1 ngân hàng liên doanh, nhằm phản ánh toàn diện thực trạng hoạt động của hệ thống ngân hàng Việt Nam trong bối cảnh hội nhập và tái cơ cấu. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan quản lý nhà nước nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết hiệu quả kinh tế của Farrell (1957), trong đó hiệu quả kỹ thuật (TE) được định nghĩa là khả năng tối đa hóa đầu ra với đầu vào cho trước hoặc tối thiểu hóa đầu vào để đạt đầu ra nhất định. TE được phân thành hai thành phần chính: hiệu quả kỹ thuật thuần túy (PE) phản ánh khả năng quản trị và sử dụng nguồn lực, và hiệu quả quy mô (SE) phản ánh ảnh hưởng của quy mô hoạt động đến hiệu quả. Ngoài ra, nghiên cứu sử dụng mô hình năng suất nhân tố tổng hợp Malmquist để phân tích sự thay đổi năng suất qua các năm, bao gồm các yếu tố như thay đổi tiến bộ công nghệ và thay đổi hiệu quả kỹ thuật.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm:

• DEA (Data Envelopment Analysis): phương pháp phi tham số dùng để đo lường hiệu quả kỹ thuật dựa trên chương trình tuyến tính.
• Mô hình hồi quy Tobit: phương pháp phân tích các biến phụ thuộc bị giới hạn trong khoảng từ 0 đến 1, phù hợp với biến hiệu quả kỹ thuật.
• Hiệu quả kỹ thuật (TE), Hiệu quả kỹ thuật thuần túy (PE), Hiệu quả quy mô (SE), Năng suất nhân tố tổng hợp (TFP).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng với hai bước phân tích chính:

1. Đo lường hiệu quả hoạt động bằng DEA: Sử dụng phần mềm DEAP 2.1 để tính toán chỉ số hiệu quả kỹ thuật (TE), hiệu quả kỹ thuật thuần túy (PE) và hiệu quả quy mô (SE) của 28 NHTM Việt Nam trong giai đoạn 2008 – 2015. Các biến đầu vào gồm tổng vốn tiền gửi huy động, chi phí lao động và vốn chủ sở hữu; biến đầu ra gồm thu nhập từ lãi và thu nhập ngoài lãi.
2. Phân tích các yếu tố tác động bằng mô hình hồi quy Tobit: Sử dụng dữ liệu bảng với biến phụ thuộc là hiệu quả kỹ thuật (TE) từ kết quả DEA, mô hình Tobit được áp dụng để đánh giá ảnh hưởng của các biến độc lập như tỷ lệ dư nợ tín dụng trên tổng tài sản (LTA), tỷ lệ tiền gửi khách hàng trên tổng tài sản (DTA), tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (ETA), tỷ lệ dự phòng nợ xấu (RTL), tỷ suất sinh lời trên tài sản (YEA), tỷ suất sinh lời trên tài sản cố định (EFA) và quy mô ngân hàng (SIZE). Dữ liệu thu thập từ báo cáo tài chính và báo cáo thường niên của các ngân hàng trong giai đoạn nghiên cứu.

Cỡ mẫu gồm 28 ngân hàng thương mại, dữ liệu thu thập trong 8 năm (2008-2015), phương pháp chọn mẫu là toàn bộ các ngân hàng thương mại hoạt động trong giai đoạn nghiên cứu có đủ dữ liệu. Phân tích được thực hiện bằng phần mềm DEAP 2.1 và STATA.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiệu quả kỹ thuật trung bình của các NHTM Việt Nam đạt 85.1% trong giai đoạn 2008 – 2015, cho thấy trung bình các ngân hàng chỉ sử dụng khoảng 85% nguồn lực đầu vào để tạo ra đầu ra, còn lại khoảng 14.9% bị lãng phí. Hiệu quả kỹ thuật tăng dần từ 2008 đến 2011, đạt đỉnh 93.4% năm 2011, sau đó giảm liên tục đến 2015, chỉ đạt 77.4%.
2. Hiệu quả kỹ thuật thuần túy (PE) trung bình đạt 93.2%, cao hơn hiệu quả quy mô (SE) trung bình 85.1%, cho thấy khả năng quản trị và sử dụng nguồn lực của các ngân hàng tốt hơn so với hiệu quả quy mô. Tuy nhiên, cả hai đều có xu hướng giảm sau năm 2011, phản ánh sự suy giảm trong quản lý và quy mô hoạt động.
3. Chỉ số Malmquist cho thấy năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) giảm trong giai đoạn nghiên cứu, chủ yếu do sự suy giảm tiến bộ công nghệ và hiệu quả quy mô. Thay đổi tiến bộ công nghệ là nguyên nhân chính ảnh hưởng đến năng suất, trong khi hiệu quả quy mô giảm do quy mô hoạt động dịch vụ chưa được đầu tư đúng mức.
4. Chất lượng nguồn nhân lực và chất lượng tài sản còn thấp, thể hiện qua tỷ lệ dự phòng nợ xấu cao làm giảm hiệu quả hoạt động. Các ngân hàng chưa tận dụng tốt lợi thế quy mô và chưa có sự đổi mới công nghệ mạnh mẽ để nâng cao năng suất.

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm hiệu quả kỹ thuật sau năm 2011 trùng khớp với giai đoạn tái cơ cấu hệ thống ngân hàng, khi nhiều ngân hàng yếu kém bị sáp nhập hoặc phải xử lý nợ xấu. Việc giảm hiệu quả quy mô cho thấy các ngân hàng chưa khai thác tối đa lợi thế quy mô trong hoạt động tín dụng và dịch vụ. So với các nghiên cứu quốc tế, hiệu quả kỹ thuật của các NHTM Việt Nam thấp hơn mức trung bình của các ngân hàng trong khu vực Đông Nam Á, phản ánh hạn chế về công nghệ và quản trị.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ đường thể hiện xu hướng hiệu quả kỹ thuật (TE), hiệu quả kỹ thuật thuần (PE) và hiệu quả quy mô (SE) qua các năm, cùng bảng phân tích chỉ số Malmquist và các thành phần cấu thành để minh họa sự thay đổi năng suất và các yếu tố ảnh hưởng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư vào công nghệ ngân hàng nhằm nâng cao hiệu quả kỹ thuật và đổi mới quy trình quản lý, dự kiến thực hiện trong 3 năm tới, do các ngân hàng thương mại chủ động triển khai.
2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua đào tạo chuyên sâu và thu hút nhân tài, tập trung cải thiện kỹ năng quản trị và vận hành, thực hiện liên tục trong giai đoạn 2024-2026, do bộ phận nhân sự các ngân hàng phối hợp với các cơ sở đào tạo.
3. Tối ưu hóa quy mô hoạt động và cơ cấu sản phẩm dịch vụ bằng cách mở rộng quy mô tín dụng có kiểm soát và phát triển dịch vụ tài chính đa dạng, nhằm cải thiện hiệu quả quy mô, thực hiện trong 2 năm tới, do ban lãnh đạo ngân hàng và các phòng ban kinh doanh chịu trách nhiệm.
4. Cải thiện chất lượng tài sản và quản lý rủi ro tín dụng bằng cách tăng cường kiểm soát nợ xấu, nâng cao tỷ lệ dự phòng rủi ro, thực hiện ngay và liên tục, do bộ phận quản lý rủi ro và kiểm soát nội bộ đảm nhiệm.
5. Tăng cường phối hợp với Ngân hàng Nhà nước trong việc xây dựng chính sách hỗ trợ tái cơ cấu và phát triển bền vững hệ thống ngân hàng, nhằm tạo môi trường hoạt động thuận lợi và ổn định, thực hiện trong trung hạn, do các cơ quan quản lý nhà nước chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà quản lý ngân hàng thương mại: giúp hiểu rõ thực trạng hiệu quả hoạt động và các yếu tố ảnh hưởng để xây dựng chiến lược nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.
2. Cơ quan quản lý nhà nước về ngân hàng: cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách tái cơ cấu và giám sát hoạt động ngân hàng.
3. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành tài chính – ngân hàng: làm tài liệu tham khảo về phương pháp phân tích hiệu quả hoạt động ngân hàng bằng DEA và mô hình Tobit.
4. Nhà đầu tư và chuyên gia phân tích tài chính: đánh giá năng lực hoạt động và tiềm năng phát triển của các ngân hàng thương mại Việt Nam trong bối cảnh kinh tế hiện nay.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương pháp DEA có ưu điểm gì trong đánh giá hiệu quả ngân hàng?
   DEA cho phép đánh giá hiệu quả kỹ thuật dựa trên nhiều biến đầu vào và đầu ra mà không cần giả định hàm sản xuất cụ thể, giúp so sánh tương đối các ngân hàng trong cùng ngành một cách khách quan.

2. Tại sao mô hình Tobit được sử dụng để phân tích các yếu tố tác động?
   Biến hiệu quả kỹ thuật bị giới hạn trong khoảng từ 0 đến 1, mô hình Tobit phù hợp để xử lý các biến phụ thuộc bị chặn, tránh sai lệch trong ước lượng so với hồi quy tuyến tính thông thường.

3. Yếu tố nào ảnh hưởng lớn nhất đến hiệu quả hoạt động của các NHTM Việt Nam?
   Thay đổi tiến bộ công nghệ và hiệu quả quy mô là hai yếu tố chính ảnh hưởng đến năng suất và hiệu quả hoạt động, trong khi chất lượng nguồn nhân lực và quản lý rủi ro cũng đóng vai trò quan trọng.

4. Hiệu quả kỹ thuật thuần túy và hiệu quả quy mô khác nhau như thế nào?
   Hiệu quả kỹ thuật thuần túy phản ánh khả năng quản trị và sử dụng nguồn lực hiệu quả, không phụ thuộc vào quy mô; hiệu quả quy mô phản ánh ảnh hưởng của quy mô hoạt động đến hiệu quả tổng thể.

5. Làm thế nào các ngân hàng có thể cải thiện hiệu quả hoạt động dựa trên kết quả nghiên cứu?
   Các ngân hàng cần tập trung đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị, tối ưu hóa quy mô hoạt động và cải thiện chất lượng tài sản để giảm lãng phí nguồn lực và tăng lợi nhuận.

Kết luận

• Hiệu quả kỹ thuật trung bình của các NHTM Việt Nam giai đoạn 2008 – 2015 đạt khoảng 85%, còn nhiều tiềm năng cải thiện.
• Hiệu quả kỹ thuật thuần túy cao hơn hiệu quả quy mô, cho thấy quản trị tốt hơn nhưng quy mô hoạt động chưa được khai thác hiệu quả.
• Sự suy giảm hiệu quả sau năm 2011 phản ánh tác động của khủng hoảng và quá trình tái cơ cấu hệ thống ngân hàng.
• Thay đổi tiến bộ công nghệ và chất lượng nguồn nhân lực là những yếu tố then chốt ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động, bao gồm đầu tư công nghệ, đào tạo nhân lực, tối ưu quy mô và quản lý rủi ro, nhằm thúc đẩy sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Tiếp theo, các nhà quản lý và nhà nghiên cứu nên triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời mở rộng nghiên cứu về tác động của các yếu tố bên ngoài như môi trường kinh tế vĩ mô và chính sách tài chính để có cái nhìn toàn diện hơn về hiệu quả hoạt động ngân hàng. Hành động ngay hôm nay để nâng cao hiệu quả hoạt động ngân hàng sẽ góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 sẽ hệ thống hoá các cơ sở lý thuyết về hiệu quả hoạt động và các yếu tố tác động đến hiệu quả hoạt động của NHTM. Cơ sở lý thuyết về hiệu quả và hiệu quả hoạt động của NHTM 2. Khái niệm hiệu quả Hiệu quả là một phạm trù được sử dụng rộng rãi trong tất cả các lĩnh vực kinh tế, kỹ thuật, xã hội và ở mỗi lĩnh vực khác nhau, xét trên góc độ khác nhau thì có những cách nhìn nhận, quan điểm khác nhau về vấn đề hiệu quả. Nhà kinh tế học Adam Smith cho rằng "Hiệu quả là kết quả đạt được trong hoạt động kinh tế, là doanh thu tiêu thụ hàng hóa".

Theo nhà kinh tế học M. Theo Hollingsworth và Parkin (1998) xác định hiệu quả là "sự phân bổ các nguồn lực khan hiếm nhằm tối đa hóa việc đạt được mục tiêu" (trích dẫn ở Bdour và Al- khoury, 2008, trang 167). Theo Cooper (2004) một DMU (Decision Making Unit – đơn vị ra quyết định - có thể là doanh nghiệp, ngân hàng hay bất cứ đơn vị sản xuất, kinh doanh nào…) được đánh giá là hiệu quả hoàn toàn 100% trên cơ sở chứng cứ rõ ràng nếu và chỉ nếu hiệu quả của những DMU khác không cho thấy rằng một số yếu tố đầu vào hay đầu ra của nó có thể được cải thiện mà không làm xấu đi một số yếu tố đầu vào hoặc đầu ra khác. Theo Coelli (2005) hiệu quả là mối quan hệ giữa nguồn lực đầu vào (như lao động, vốn, máy móc…) với kết quả trung gian hay kết quả cuối cùng.

Từ các quan điểm trên có thể thấy cho đến hiện nay vẫn chưa có một khái niệm thống nhất về vấn đề hiệu quả. Thông thường khi nhắc đến hiệu quả hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, người ta thường để cập đến hai phạm trù hiệu quả là hiệu quả kinh tế và hiệu quả kinh tế xã hội. Theo Ngô Đình Giao (1997) (i) “Hiệu quả kinh tế của một 7 hiện tượng (hoặc quá trình) kinh tế là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực (nhân lực, tài lực, vật lực, tiền vốn) để đạt được mục tiêu xác định”. (ii) Hiệu quả kinh tế - xã hội là hiệu quả mà doanh nghiệp đem lại cho xã hội và nền kinh tế quốc dân.

Nó thể hiện qua việc tăng thu ngân sách cho Nhà nước, tạo thêm công ăn việc làm cho người lao động, nâng cao mức sống của người lao động và tái phân phối lợi tức xã hội. Do vậy, để làm rõ và thống nhất về thuật ngữ “hiệu quả hoạt động” (hay hiệu quả hoạt động kinh doanh) trong luận văn sẽ được hiểu và xem xét trên khía cạnh hiệu quả kinh tế của hoạt động kinh doanh. Tóm lại, từ các định nghĩa trên về hiệu quả và hiệu quả kinh tế, có thể đúc kết hiệu quả hoạt động là một phạm trù kinh tế phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực hay các biến số đầu vào (các yếu tố sản xuất như vốn, nhân lực, khoa học công nghệ, tài nguyên thiên nhiên,.) để đạt được các kết quả đầu ra hay mục tiêu mà doanh nghiệp đã xác định. Mối tương quan này có thể được thể hiện: Hiệu quả = Đầu ra /Đầu vào Khái niệm về hiệu quả hoạt động kinh doanh đã cho thấy bản chất của hiệu quả hoạt động kinh doanh là phản ánh mặt chất lượng của các hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực để đạt được các mục tiêu của doanh nghiệp.

Hay nói cách khác nó phản ánh những lợi ích đạt được từ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp trên cơ sở so sánh kết quả thu được (doanh thu, lợi nhuận,.) với chi phí bỏ ra trong suốt quá trình kinh doanh của doanh nghiệp. Hiệu quả hoạt động ngân hàng thương mại Theo giáo sư kinh tế học và tài chính Peter S.Rose thì về bản chất ngân hàng thương mại cũng có thể được coi như một tập đoàn kinh doanh và hoạt động với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận với mức độ rủi ro cho phép. Tuy nhiên, khả năng sinh lời là mục tiêu được các ngân hàng quan tâm hơn cả vì thu nhập cao sẽ giúp các ngân hàng có thể bảo toàn vốn, tăng khả năng mở rộng thị phần, thu hút vốn đầu tư. Do vậy, khái niệm hiệu quả hoạt động kinh doanh trên cũng phù hợp với ngân hàng.

8 Do đó, đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng thương mại (hay hiệu quả hoạt động kinh doanh ngân hàng) trong bài nghiên cứu này chính là đánh giá khả năng sử dụng các nguồn lực của ngân hàng (nguồn vốn, nhân lực, công nghệ), khả năng quản lý để đạt được kết quả đầu ra tốt nhất, hay khả năng tạo ra lợi nhuận của ngân hàng. Tuy nhiên, ngân hàng thương mại với vai trò quan trọng là tổ chức trung gian tài chính giúp lưu chuyển vốn trong nền kinh tế, sự lành mạnh của hệ thống ngân hàng thương mại có quan hệ chặt chẽ với sự ổn định và phát triển của nền kinh tế. Vì vậy, trong đánh giá hoạt động ngân hàng thì hiệu quả hoạt động kinh doanh cần được đánh giá trong mối quan hệ chặt chẽ với rủi ro. Hiệu quả hoạt động kinh doanh được coi là tốt hơn khi mức độ rủi ro không đổi nhưng hiệu quả cao hơn, hoặc với hiệu quả không đổi nhưng mức độ rủi ro thấp hơn.

Phân loại hiệu quả hoạt động Theo nhà kinh tế học M. Cụ thể: Hiệu quả kỹ thuật (TE) đạt được khi doanh nghiệp có thể sản xuất ở mức tối đa các kết quả đầu ra với các yếu tố đầu vào nhất định hoặc mức tối thiểu các yếu tố đầu vào với các đầu ra nhất định. Cụ thể, theo Koopmans "một doanh nghiệp đạt hiệu quả kỹ thuật nếu nó không thể sản xuất hơn một đầu ra mà không sản xuất ít hơn một số đầu ra khác hoặc sử dụng nhiều hơn một số yếu tố đầu vào" (trích dẫn trong Mokhtar, AlHabshi, và Abdullah, 2006 trang 2). Nói cách khác, không có lãng phí phát sinh trong hoạt động sản xuất của doanh nghiệp.

Hiệu quả kỹ thuật gồm có Hiệu quả kỹ thuật thuần túy (Pure Technical Efficiency – PE) và hiệu quả quy mô (Scale Efficiency – SE). Hiệu quả phân bổ (AE) đề cập đến sự kết hợp tối ưu đầu vào và đầu ra tại một mức giá nhất định. Mục đích của doanh nghiệp bao gồm: sản xuất các đầu ra cho 9 trước tại chi phí tối thiểu (cost efficiency); sử dụng các yếu tố đầu vào cho trước để tối đa hóa doanh thu (revenue efficiency); và phân bổ các đầu vào và đầu ra để tối đa hóa lợi nhuận (profit efficiency) (Mokhtar và các tác giả khác, 2006). Do đó theo Farrell, sự kết hợp của hai thành phần hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ sẽ tạo ra hiệu quả kinh tế tổng thể (overall economic efficiency – OE).

Khái niệm này được minh họa như sau: Hình 2.1: Hiệu quả kinh tế tổng thể (OE), hiệu quả kỹ thuật (TE) và hiệu quả phân bổ (AE) Nguồn: Coelli, Prasada Rao & Battese (1998, p. 135) Biểu đồ trên minh họa một doanh nghiệp sử dụng hai yếu tố đầu vào (X1 và X2) để sản xuất ra kết quả đầu ra (y) tại điểm P. Đường cong SS' cho thấy khả năng kết hợp các yếu tố đầu vào mà doanh nghiệp có thể sản xuất một cách hoàn toàn hiệu quả. Đường AA' là đường tỷ lệ giá của các yếu tố đầu vào, nó thể hiện sự kết hợp đa dạng các yếu tố đầu vào tại cùng mức chi tiêu như nhau.

Nếu sản xuất của công ty hiệu quả, nó sẽ đạt tại điểm Q' là điểm có chi phí tối thiểu. Đó là điểm giao nhau giữa đường SS' và AA', nơi mà chỉ rõ sự kết hợp các yếu tố đầu vào tại Q' là hiệu quả kỹ thuật và hiệu quả phân bổ. Vì doanh nghiệp đang sử dụng kết hợp các đầu vào tại điểm P nên xảy ra hai dạng phi hiệu quả. Đầu tiên, là phi hiệu quả kỹ thuật, bằng cách di chuyển đến điểm Q, nó có thể sản xuất cùng một lượng đầu ra 10 với đầu vào ít hơn.

Vì vậy, để đo lường độ lớn hiệu quả kỹ thuật của một doanh nghiệp (TE), tỷ lệ được tính toán là OQ/OP hoặc bằng 1 - QP/OP. Thứ hai, đó là phi hiệu quả phân bổ. Sản xuất tại điểm P chứng tỏ rằng doanh nghiệp đã thực hiện một lựa chọn sai lầm khi kết hợp các yếu tố đầu vào ở mức giá nhất định, do đó gia tăng chi phí nhiều hơn nếu nó sản xuất tại điểm Q'. Để đo lường hiệu quả phân bổ (AE), tỷ lệ này được tính bằng OR/OQ.

Do đó, dựa trên khái niệm của Farrell, hiệu quả tổng thể (OE) được tính bằng hiệu quả kỹ thuật (TE) nhân với hiệu quả phân bổ (AE), có thể được viết thành: OE = TE X AE = (OQ/OP) X (OR/OQ). Tuy nhiên, do hạn chế về vấn đề thời gian cũng như khó khăn trong việc xác định giá của các yếu tố đầu vào (cụ thể là yếu tố nguồn vốn chủ sở hữu ngân hàng), nên luận văn chỉ tập trung phân tích, đánh giá về mặt hiệu quả kỹ thuật (technical efficiency) dựa trên quan điểm của nhà kinh tế học M.Farrell (1957) là khả năng đơn vị kinh doanh sản xuất tối đa hóa đầu ra với số lượng đầu vào cho trước hoặc tối thiểu hóa yếu tố đầu vào để sản xuất ra được một lượng đầu ra. Các phương pháp đo lường hiệu quả hoạt động Theo lý thuyết, có hai phương pháp để đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng: Thứ nhất, phương pháp kinh điển được các nhà phân tích sử dụng khá phổ biến trong đánh giá hiệu quả hoạt động ngân hàng là phương pháp phân tích các chỉ số tài chính, chằng hạn như các chỉ số ROA, ROE, NIM, NNIM, EVA, EPS… Trong đó, lợi nhuận được xem là chỉ tiêu đánh giá hiệu quả hoạt động thích hợp và được sử dụng rộng rãi nhất, đặc biệt là ROA và ROE (hay ROAA và ROEA). Theo Ngân hàng dự trữ liên bang thành phố Kansas (Forest E.Myers, Division of Supervision and Risk Management Federal Reserve Bank of Kansas City, 2005 trang 69) “ROA là một trong những cách đo lường thường được sử dụng nhất để đánh giá hiệu quả hoạt động ngân hàng”.

ROA hay ROAA cung cấp một bức tranh đơn giản về khả năng quản lý để tạo ra lợi nhuận từ tài sản đã đầu tư.