Lêi nãi ®Çu Trong qu¸ tr×nh ph¸t triÓn cña mét ®Êt níc, Ng©n hµng ®ãng vai trß rÊt quan träng. Nã lµ hÖ thÇn kinh cña toµn bé nÒn kinh tÕ quèc d©n, nÒn kinh tÕ chØ cã thÓ ph¸t triÓn víi tèc ®é cao nÕu cã mét hÖ thèng ng©n hµng ho¹t ®éng æn ®Þnh vµ cã hiÖu qu¶, kh«ng thÓ cã t¨ng trëng trong khi hÖ thèng tæ chøc vµ ho¹t ®éng cña ng©n hµng yÕu kÐm vµ l¹c h©ô. Nh vËy, ®ßi hái Ng©n hµng ph¶i ph¸t triÓn t¬ng xøng vµ ho¹t ®éng cã hiÖu qu¶ trong lÜnh vùc lu th«ng tiÒn tÖ. §iÒu hoµ lu th«ng tiÒn tÖ chñ yÕu th«ng qua ho¹t ®éng tÝn dông, ho¹t ®éng tÝn dông lµ x¬ng sèng cña hÖ thèng Ng©n hµng th- ¬ng m¹i, cô thÓ lµ qu¸ tr×nh huy ®éng vèn vµ sö dông vèn hiÖu qu¶ cña ng©n hµng sÏ gióp cho c¸c thµnh phÇn kinh tÕ ph¸t triÓn æn ®Þnh vµ ngîc l¹i.
Níc ta ®ang trong qu¸ tr×nh C«ng nghiÖp ho¸ - HiÖn ®¹i ho¸, víi ®êng lèi ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ nhiÒu thµnh phÇn cã sù ®iÒu tiÕt cña nhµ níc ®· t¹o tiÒn ®Ò kh¸ch quan cho sù kh«i phôc vµ ph¸t triÓn c¸c thµnh phÇn kinh tÕ. Thµnh phÇn kinh tÕ ngoµi quèc doanh víi nh÷ng tiÒm n¨ng vµ u thÕ s½n cã ®· nhanh chãng thÝch nghi víi c¬ chÕ kinh tÕ thÞ trêng, ngµy cµng kh¼ng ®Þnh vÞ trÝ, vai trß quan träng kh«ng thÓ thiÕu cña m×nh trong c«ng cuéc ®æi míi nÒn kinh tÕ. 1 Ho¹t ®éng cña ng©n hµng cã nhiÒu bíc chuyÓn biÕn tÝch cùc. Tuy nhiªn, trong nÒn kinh tÕ ®Çy biÕn ®éng rñi ro lµ ®iÒu kh«ng thÓ tr¸nh khái ®èi víi tÊt c¶ c¸c thµnh phÇn kinh tÕ.
Nh÷ng nguy c¬ tiÒm Èn nh sù kh«ng trung thùc cña kh¸ch hµng, vèn vay bÞ sö dông sai môc ®Ých, kh¸ch hµng ph¸ s¶n hay do suy tho¸i kinh tÕ… ®Òu cã thÓ biÕn mét kho¶n vay cã chÊt lîng cao thµnh mét kho¶n nî khã ®ßi. §ã lµ cha kÓ ®Õn nh÷ng kÏ hë do hÖ thèng ph¸p luËt cha hoµn chØnh g©y nªn nh÷ng phiÒn to¸i cho kh¸ch hµng vµ ng©n hµng trong qu¸ tr×nh ho¹t ®éng còng nh t¹o ®iÒu kiÖn cho nh÷ng ý ®å xÊu cña kh¸ch hµng hay c¸n bé Ng©n hµng thùc hiÖn hµnh vi chiÕm ®o¹t tµi s¶n cña nhµ níc. §©y lµ mèi ®e do¹ mµ bÊt cø Ng©n hµng nµo còng ph¶i ®¬ng ®Çu. NhiÖm vô quan träng vµ träng t©m cña qu¶n lý c¸c Ng©n hµng Th¬ng m¹i, ®Æc biÖt ®èi víi Ng©n hµng Th¬ng m¹i Cæ phÇn Qu©n ®éi lµ ph¶i n©ng cao chÊt lîng tÝn dông, ®a ra c¸c biÖn ph¸p phßng ngõa vµ h¹n chÕ rñi ro tÝn dông ®èi víi c¸c thµnh phÇn kinh tÕ nãi chung vµ ®èi víi kinh tÕ ngoµi quèc doanh nãi riªng.
NhËn thøc râ tÝnh cÊp b¸ch cña vÊn ®Ò trªn, sau thêi gian thùc tËp vµ nghiªn cøu t¹i Ng©n hµng TMCP Qu©n ®éi. T«i xin ®îc tr×nh bµy mét sè biÖn ph¸p phßng ngõa rñi ro tÝn dông qua ®Ò tµi : “Mét sè biÖn ph¸p phßng ngõa rñi ro tÝn dông ®èi víi doanh nghiÖp ngoµi quèc doanh t¹i Ng©n hµng Th¬ng m¹i Cæ phÇn Qu©n ®éi ViÖt nam. 2 bè côc cña luËn v¨n gåm ba ch¬ng: Ch¬ng 1. Ng©n hµng Th¬ng m¹i vµ rñi ro tÝn dông cña Ng©n hµng Th- ¬ng m¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng.
Thùc tr¹ng rñi ro tÝn dông vµ vÊn ®Ò phßng ngõa rñi ro tÝn dông ®èi víi C«ng ty §Çu t x©y dùng c«ng tr×nh t¹i Ng©n hµng TMCP Qu©n ®éi. Mét sè biÖn ph¸p c¬ b¶n nh»m h¹n chÕ rñi ro tÝn dông cña Ng©n hµng TMCP Qu©n ®éi ®èi víi C«ng ty §Çu t x©y dùng c«ng tr×nh. Lêi c¶m ¬n: §Ó hoµn thµnh bµi luËn v¨n nµy tríc hÕt t«i xin göi lêi c¶m ¬n tíi Ban l·nh ®¹o, c¸c c«, c¸c chó c¸c anh vµ c¸c chÞ lµm viÖc t¹i Ng©n hµng Th¬ng m¹i Cæ phÇn Qu©n ®éi ®· t¹o ®iÒu kiÖn cho em trong qu¸ tr×nh thùc tËp t¹i Ng©n hµng. §Æc biÖt xin c¶m ¬n tíi: + ¤ng: Lª C«ng – phã Tæng gi¸m ®èc 3 + Anh: Lu Trung Th¸i - Trëng phßng tÝn dông + Anh: Lª H¶i – C¸n bé tÝn dông.
T«i xin ch©n thµnh c¶m ¬n sù híng dÉn nhiÖt t×nh cña thÇy gi¸o Lôc DiÖu To¸n-Vô trëng Vô Tµi chÝnh-KÕ to¸n, Bé Khoa häc vµ M«i tr- êng, thÇy ®· cã nh÷ng bµi gi¶ng quý b¸u gióp ®ì t«i rÊt nhiÒu trong qu¸ tr×nh x©y dùng bµi luËn v¨n nµy. 4 Ch¬ng I Ng©n hµng th¬ng m¹i vµ rñi ro tÝn dông cña ng©n hµng th¬ng m¹i trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng I. Ng©n hµng th¬ng m¹i vµ vai trß cña nã trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng 1. Vµi nÐt vÒ ng©n hµng th¬ng m¹i 1.
Nguån gèc, ®Þnh nghÜa Khi s¶n xuÊt ph¸t triÓn trao ®æi hµng lÊy hµng kh«ng thÓ ®¸p øng ®îc yªu cÇu cña lu th«ng hµng ho¸, ®Ó ®¸p øng ®îc yªu cÇu ®ã tiÒn ®· xuÊt hiÖn ®ãng vai trß lµ vËt trung gi¶n trong qu¸ tr×nh trao ®æi, lu th«ng. Khi tiÒn ra ®êi lu th«ng hµng ho¸ trë nªn dÔ dµng h¬n vµ s¶n xuÊt còng ph¸t triÓn h¬n. Nhng mçi vïng l·nh thæ l¹i cã mét ®ång tiÒn kh¸c nhau, sù kh¸c biÖt gi÷a c¸c ®ång tiÒn cña c¸c khu vùc ®· g©y khã kh¨n cho lu th«ng hµng ho¸ cho c¸c vïng nµy. Cã mét sè th¬ng gia t¸ch ra lµm nhiÖm vô ®æi tiÒn cho c¸c th¬ng gia kinh doanh, ®ã lµ nh÷ng th¬ng gia tiÒn tÖ.
Tuy nhiªn víi sù ph¸t triÓn m¹nh mÏ cña s¶n xuÊt hµng ho¸, nhu cÇu tiÒn tÖ t¨ng lªn v× thÕ ®· ph¸t sinh nghiÖp vô cho vay. C¸c th¬ng gia tiÒn tÖ ®· chuyÓn hoµn toµn tõ ho¹t ®éng kinh doanh hµng ho¸ sang kinh doanh tiÒn tÖ, ®ã chÝnh lµ tiÒn th©n cña ng©n hµng th¬ng m¹i. 5 T¹i nh÷ng níc ph¸t triÓn ng©n hµng th¬ng m¹i ra ®êi sím h¬n Ng©n hµng Quèc gia hµng thÕ kû, Ng©n hµng Quèc gia ra ®êi trªn c¬ së mét trong nh÷ng ng©n hµng th¬ng m¹i lín, cã nguån gèc khæng lå nhÊt, tho¸t ly h¼n viÖc trùc tiÕp cho vay ®èi víi c¸c doanh nghiÖp, mµ chØ cho vay ®èi víi c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i; ng©n hµng nµy trë thµnh ng©n hµng ph¸t hµnh, sau ®ã ®îc Nhµ níc quèc h÷u ho¸ b»ng c¸ch mua l¹i vµ trë thµnh Ng©n hµng Quèc gia. MÆc dï ng©n hµng th¬ng m¹i ra ®êi tõ rÊt l©u nhng c¸c nhµ kinh tÕ häc, c¸c nhµ nghiªn cøu vÉn cha nhÊt trÝ víi nhau vÒ ®Þnh nghÜa ng©n hµng th¬ng m¹i, ®ã lµ do sù kh¸c biÖt vÒ luËt ph¸p, phong tôc tËp qu¸n, sè lîng c¸c nghiÖp vô ng©n hµng, ®iÒu kiÖn nÒn kinh tÕ … ë ViÖt nam theo nghÞ ®Þnh sè 49/2000/N§-CP ngµy 12-9-2000 cña ChÝnh phñ: “Ng©n hµng th¬ng m¹i lµ ng©n hµng ®îc thùc hiÖn toµn bé ho¹t ®éng ng©n hµng vµ c¸c ho¹t ®éng kinh doanh kh¸c cã liªn quan v× môc tiªu lîi nhuËn, gãp phÇn thùc hiÖn c¸c môc tiªu kinh tÕ cña Nhµ níc”.
Ho¹t ®éng chñ yÕu vµ thêng xuyªn cña ng©n hµng lµ nhËn tiÒn göi cña kh¸ch hµng, sö dông sè tiÒn nµy®Ó cÊp tÝn dông vµ cung øng c¸c dÞch vô thanh to¸n. Ph©n lo¹i Ng©n hµng th¬ng m¹i Ngµy nay, trªn thÕ giíi vµ ë ViÖt nam h×nh thµnh nhiÒu lo¹i ng©n hµng th¬ng m¹i kh¸c nhau. 6 - Theo ph¹m vi nghiÖp vô ngêi ta chia ng©n hµng th¬ng m¹i thµnh hai lo¹i h×nh: + Lo¹i h×nh kinh doanh ®a n¨ng: Thêng lµ c¸c Ng©n hµng Quèc doanh ®îc phÐp ho¹t ®éng réng, sö dông nhiÒu lo¹i nghiÖp vô. + Ng©n hµng th¬ng m¹i chuyªn m«n ho¸ : Lo¹i ng©n hµng nµy ho¹t ®éng víi ph¹m vi hÑp nh ng©n hµng ph¸t triÓn nhµ, ng©n hµng cÇm cè bÊt ®éng s¶n.
- Theo ®èi tîng kh¸ch hµng, ngêi ta chØ ra: + Ng©n hµng b¸n bu«n: Lo¹i ng©n hµng nµy chØ ®Çu t vµo c¸c doanh nghiÖp lín. + Ng©n hµng b¸n lÎ: Lo¹i ng©n hµng nµy ®Çu t vµo c¸c doanh nghiÖp võa, nhá vµ c¸ nh©n. - Theo m« h×nh phæ biÕn hiÖn nay: + Ng©n hµng th¬ng m¹i Quèc doanh: C¸c ng©n hµng nµy ®îc Nhµ níc cÊp vèn. + Ng©n hµng ph¸t triÓn: Môc ®Ých ng©n hµng nµy lµ cung øng vèn dµi h¹n cho c«ng cuéc x©y dùng vµ kiÕn thiÕt ®Êt níc.
Lo¹i h×nh nµy cã thÓ lµ Quèc doanh hoÆc cæ phÇn. + Ng©n hµng chÝnh s¸ch: Ng©n hµng nµy ho¹t ®éng kh«ng v× môc ®Ých lîi nhuËn, mµ ho¹t ®éng theo nh÷ng môc tiªu riªng do ChÝnh phñ giao, nh phôc vô ngêi nghÌo, phôc vô miÒn nói… + C¸c ng©n hµng cæ phÇn cã thÓ ho¹t ®éng ®a n¨ng, hoÆc theo tõng quy chÕ riªng, tõng lÜnh vùc ph¹m vi nhÊt ®Þnh. C¸c chøc n¨ng c¬ b¶n cña ng©n hµng th¬ng m¹i 1. T¹o tiÒn Mét trong nh÷ng chøc n¨ng chñ yÕu cña ng©n hµng th¬ng m¹i lµ t¹o tiÒn vµ huû tiÒn.
Chøc n¨ng t¹o tiÒn xuÊt ph¸t tõ chÝnh nhu cÇu bªn trong cña mçi ng©n hµng th¬ng m¹i riªng lÎ vµ sù t¨ng trëng cña toµn hÖ thèng, th«ng qua c¸c ho¹t ®éng tÝn dông, ®Çu t vµ thanh to¸n. Trong mçi ng©n hµng riªng lÎ, kh¶ n¨ng t¹o tiÒn chØ ®¹t tõ trªn mét lÇn ®Õn gi÷a hai lÇn tuú theo tû lÖ dù tr÷ b¾t buéc. Mçi kho¶n tiÒn göi cña kh¸ch hµng göi vµo ng©n hµng, ®îc ng©n hµng lu gi÷ t¹i quü nghiÖp vô cña ng©n hµng, ®ång thêi ph¶n ¸nh trªn tµi kho¶n cña kh¸ch hµng. Sau ®ã kh¸ch hµng trÝch tµi kho¶n thùc hiÖn thanh to¸n kh«ng dïng tiÒn mÆt.
Th«ng qua c¸c bót to¸n nµy, dïng “tiÒn ghi sæ” vµ thanh to¸n chuyÓn kho¶n, ®Ó t¹o ra mét kho¶n tiÒn míi. §èi víi toµn hÖ thèng ng©n hµng th¬ng m¹i th× béi sè t¹o tiÒn cßn lín ®Õn møc kinh ng¹c. Mét kho¶n tiÒn mÆt göi vµo ban ®Çu cña kh¸ch hµng lµ U1, ng©n hµng th¬ng m¹i ®Çu tiªn nµy ®Ó l¹i dù tr÷ 10% ch¼ng h¹n. Cßn l¹i sè tiÒn U2 b»ng 90% (tøc 9/10) sè tiÒn U1 ®em cho vay hoÆc thùc hiÖn c¸c bót to¸n thanh to¸n.
§Õn ng©n hµng tiÕp theo nhËn ®îc c¸c giÊy tê 8 thanh to¸n hoÆc cho vay lµ U3 b»ng 90% U2 nãi trªn. Cø thÕ, hÖ thèng ng©n hµng th¬ng m¹i ®· t¹o ra mét béi sè tiÒn tÖb»ng tÊt c¶ U1,U2,U3,…,Un so víi kho¶n tiÒn göi U1 ban ®Çu. Tuy nhiªn khi chuyÓn dÞch nh vËy, chóng còng cã giíi h¹n nhÊt ®Þnh, tøc lµ khi n tiÕn tíi v« cïng th× kho¶n tiÒn Un còng tiÕn tíi kh«ng(0). Tæng sè tiÒn mµ hÖ thèng ng©n hµng th¬ng m¹i t¹o ra ®· lµ mét con sè rÊt lín, tÝnh theo c«ng thøc cña mét cÊp sè nh©n lïi v« h¹n ta cã: Sn = U1 + U2 +…+ Un = U1(1- qn)/(1- q) (1) Khi n , gØa sö q = 10% = 1/10, tøc q<1 th× qn 0 U1 C«ng thøc (1) trë thµnh Sn = 1-q U1 Sn = = 10U1 9 1- 10 Râ rµng, nÕu dù tr÷ cña mçi ng©n hµng lµ 10% sè tiÒn göi míi, th× toµn bé hÖ thèng ng©n hµng th¬ng m¹i ®· t¹o ra mét kho¶n tiÒn gÊp 10 lÇn kho¶n tiÒn göi ban ®Çu.