phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn dojge chia thanh: Chơng 1: Các vấn đề lý luận và địa bàn nghiên cứu. Chơng 2: Lễ hội Bun Khoun Khoan Khao tréc đổi mới (1986). Chơng 3: Lễ hội Bun Khoun Khoan Khao từ đổi mới đến nay. Chơng 4: Nguyên nhân của các biến đổi lễ hội Bun Khoun Khoan Khao và một số khuyến nghị chính sách bảo ton di sản lễ hội.
14 Chơjơng 1:CÁC VẤN ĐÈ LÝ LUẬN VÀ ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU 1. Téng quan tình hình nghiên cứu đề tài Các công trình nghiên cứu quốc tế: Có thể khăng định rằng không có một quốc gia nào lại không có lễ hội.Đối với quốc gia châu Á cũng nhơi ở các vòng khác trên thế giới, lễ hội là địp quan trọng đề thực hiện các nghỉ lễ dân gian, gắn với văn hóa tâm linh đặc trơing của từng dân tộc, vòng miền, với nhiều ý nghĩa quan trọng. Đây cũng là dip dé nggjoi dan cùng tụ họp với nhau, cdng vui choi va giải trí sau khoảng thời gian lao động vất vả. Chính vì vậy, mỗi lễ hội phản ánh một cách chân thực nhất những thành phần trực tiếp chi phối đời sống của ngojời dân nơi lễ hội đơjợc tổ chức.
Hay nói cách khác, nghiên cứu về lễ hội truyền thống cũng là một cách tiếp cận rất tốt và đa chiều về cuộc sống và con ngoiời bản địa ở mỗi vùng đất. Cho tới nay, choIa có một công trình nghiên cứu quốc tế nào về lễ hội Bun Khoun khoan khao của ngojời Phu Thai. Các lễ hội truyền thống của Lào đơjợc nghiên cứu chủ yếu là các lễ hội lớn và nổi tiếng, thojờng gắn liền với đạo Phật nhơjlễ hội té notớc Bunpimay, lễ hội cầu moja Bun Bangiai, lễ hộ mãn chay Okphansa, lễ hội Thạt Luống Cuốn Lzos(1989) của tác giả Judith Diamondđã đơia ra một bức tranh tổng quan về đất nojớc - con ngojời Lào tại thời điểm trojớc đổi mdi, bao tim lên các thành tố địa lý, lịch sử, chính trị, kinh tế, môi trojờng, tôn giáo và các lễ hội truyền thống. Các lễ hội truyền thống đơjợc mô tả ngắn gọn về thời gian, địa điểm và các đặc trong chỉ phối bởi cuộc sống của con ngơiời bản địa.
Ủy ban Văn hóa và Thông tin ASEAN trong cuốn Traditional Festivals of ASEAN xuất bản năm 2003 đã trình bày những nét đặc trong nhất và khá đầy đủ về các lễ hội truyền thống của Lào. Trong một phạm vi nhất định, các tác 15 g1ả cũng đã có sự so sánh để thấy đojợc nét tojong đồng trong văn hóa cho thấy điểm chung về lịch sử, nguồn gốc lễ hội cũng nhơi những nghi thức tín ngojỡng của các nojớc Đông Nam A; trong cuốn Buddhist Funeral Cultures of Southeast Asia and China(Williams va Ladwig, 2012), cdc tac gia da doja ra những nghiên cứu của mình về văn hóa đạo Phật, và tác động của đạo Phật tới đời sống văn hóa tâm linh của các dân tộc tại vùng Đông Nam Á và Trung Quốc, trong đó có các lễ hội truyền thống tại Lào. Trong cuốn sách này, các tác gia cing dq ra cách lý giải về mối quan hệ giữa nghi thức liên quan tới văn hóa lúa nojớc và đạo Phật, những yếu tố chỉ phối tới tâm linh đã ăn sâu vào tâm thức của những con ngơiời nơi đây. Trong quá trình nghiên cứu và tìm hiểu, ngojời viết thấy nổi bật hai cuốn sách chuyên khảo về ngojời Phu Thai, trong đó có đề cập tới các nét đặc trong vềtôn giáo, văn hóa của ngơiời Phu Thai là luận án tiến sĩcủa Anthony Thomas Kirsch (1967) mang tựa đề Phu Thai Religious Syncretism: A case Study of Thai Religion and Societyva cOng trinh Heritage and Identity in Contemporary Thailand: Memory, Place and Power cua tac gia King(2017).
Công trình của Kirsch đojợc coi là tác phẩm kinh điển và chỉ tiết nhất về ngojời Phu Thai, là cơ sở học thuật mà bất cứ các công trình nghiên cứu sau này về ngơjời Phu Thai đều phải tham khảo. Một mặt, vì khả năngngôn ngữ hạn chế nên trong Luận văn, các tài liệu tham khảo của nggjời viết không trực tiếp đojợc tiếp cận với nguồn này mà chỉ thông qua các nguồn thông tin gián tiếp. Một lý do nữa là đối tojợng nghiên cứu của hai công trình trên là ngoiời Phu Thai tại quốc gia Thái Lan. Mặc dù không thể phủ nhận ngojời Phu Thai tại Thái Lan và ngojời Phu Thai tại Lào có nhiều nét toJơng đồng về văn hóa, đời sống và ngôn ngữ nhoịng do khác biệt về khu vực địa lý nên những kết 16 quả nghiên cứu không thể áp dụng đồng thời với ngojời Phu Thai tại Lào.
Tuy nhiên, đây là những kết quả nghiên cứu có giá trị tham khảo quan trọng. Riêng đối với ngơjời Phu Thai tại Lào, những tơi liệu đơjợc tìm thấy rời rạc và lồng ghép trong các công trình nghiên cứu về nghề dệt và ngôn ngữ Phu Thai.Tac gia Schliesinger(2003), trong cuén Ethnic groups of Laos da phác họa bức tranh về cuộc sống và con ngojời của các dân tộc tại Lao, trong đó có nhóm dân tộc Phu Thai. Trong cuốn sách này, các câu chuyện truyền thuyết về lịch sử tộc ngơjời và những nét cơ bản trong đời sống của ngơjời Phu Thai da dojoc khắc họa. Chọn cách tiếp cận từ nghề dệt thủ công của ngoiời Phu Thai, McIntosh, trong cuén Textiles of the Phu Thai of Laos(2009) da cung cấp những thông tin chân thực nhất về con ngojời và cuộc sống hàng ngày của ngojoi Phu Thai tai tinh Savannakhet, Lao qua phojong pháp nghiên cứu điền đã.
Nghiên cứu của Pacquement (2015) mang tiêu đề Languages in contact: the case of Phu Thai tap trung vao lĩnh vực ngôn ngữ của ngơojời Phu Thai, lịch sử hình thành và các yếu tô chi phối, tác động tới sự giao thoa sau này trong ngôn ngữ của ngojời Phu Thai, trong đó các yếu tố lịch sử và văn hóa đơiợc tác giả đề cập đến cũng là một nguồn tài liệu quý giá cho những nghiên cứu sau này. Nhọ| vậy, cho tới nay vẫn chơia có một công trình của học giả quốc € nào nghiên cứu về lễ hội Bun Khoun khoan khao của ngơjời Phu Thai. Tuy nhiên, những kết quả nghiên cứu của các công trình trên có giá trị tham khảo rất lớn để nggoi viết triển khai tìm hiểu và thực hiện các nội dung nghiên cứu trong luận văn. Các công trình nghiên cứu tại Việt Nam: Lễ hội truyền thống đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống văn hóa và tinh thần của ngơjời dân tộc Việt Nam, thể hiện sức mạnh cộng đồng, bảo tồn và gìn giữ những nét đẹp trong lịch sử.
Tôi không tìm thấy một công trình 17 nào của nhà nghiên cứu Việt Nam về lễ hội mừng lúa mới của ngojời Phu Thai, song những kết quả nghiên cứu của các học giả Việt Nam về lễ hội truyền thống nói chung, lễ cầu mùa và lễ hội mùng lúa (cơm) mới của các dân tộc thiểu số tại Việt Nam nói riêng là những kết quả nghiên cứu quan trọng cần đơjợc kế thừa. Công trình nghiên cứu tiêu biểu của các học giả Việt Nam về lễ hội cô truyền phải kế tớilà LỄ hội cổ truyền của Viện Văn hóa Dân gian của nhiều tác giả (Nhà xuất bản Khoa học và Xã hội 1992), đề cập tới các vấn đề lễ hội trong đời sống tinh thần, môi trojờng tự nhiên, xã hội liên quan đến quá trình hình thành lễ hội nho yếu tố lịch sử, cơ cấu, phân loại, các biêu hiện và giá trị của hội làng của ngojời Việt đồng bằng Bắc Bộ. Trong số các nghiên cứu về lễ hội truyền thống của Việt Nam không thể không nhac tới cây đại thụ trong lĩnh vực nghiên cứu về dân tộc học là Giáo sơi Phạm Hữu Dật. Ông đã đề lại nhiều công trình có giá trị lớn nhơi Van hóa — lễ hội của các dân tộc ở Đông NamÁ(Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc 1992) đề cập tới lễ hội các dân tộc ở Việt Nam, Lào, Campuchia, Thái Lan, Miến Điện, Indonexia, Philipin, Singapor và Malayxia; LỄ cầu mùa của các dân tộc Việt Nam” (Nhà xuất bản Văn hóa Dân tộc 1993) là một nghiên cứu chuyên sâu về lễ hội cầu mùa của ngojời Kinh, các dân tộc vòng Việt Bắc, Tây Bắc và Bắc Trung Bộ, Trơiờng Sơn — Tây nguyên của Việt Nam.
Tác giảđã so sánh và lý giải các tập quán dựa trên các yếu tố đặc troịng của vòng miền và yếu tố lịch sử.Cuốn sách chuyên khảo này về lễ hội cầu mùa có giá trị tham khảo quan trọng để so sánh trong mối tơjơng quan voi dic trong trong lễ hội Bun Khoun Khoan Khao cua ngojoi Phu Thai tai Lao. Bên cạnh đó, cuốn Những fơng đông giữa các lễ hội cổ truyền Đông NamÁ của tác giả Trần Bình Minh (2000) cũng đã cung cấp những thông tin quý báu về bức tranh lễ hội cô truyền của các dân tộc tại các quốc gia Đông Nam Á nhợi Lào, Việt Nam, Campuchia, có sự so sánh và những phân tích lý 18 giải về sợi dây liên kết và giao thoa văn hóa.Cũng trên góc độ tiếp cận so sánh, nhóm tác giả Hoàng Hải Hà và Trần Thị Vinh, trong bài viết Lễ hội cổ truyền ở một số quốc gia Đông Nam á: Những điểm tơng đông và khác biệt (đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Đông Nam Á, số 3 năm 2005, trang 16 — 23), nhóm tác giả đã lựa chọn một số lễ hội cổ truyền ở Việt Nam, Lào và Campuchia để nghiên cứu, không chỉ dừng lại ở việc chỉ ra toJơng đồng, khác biệt mà còn lý giải đojợc những điểm tojong đồng, khác biệt đó ở phạm vi nhất định và bơjớc đầu đã chỉ ra những yếu tố về lịch sử, chính trị, kinh tế và cộng hojong van hóa có tác động tới sự biến đổi của các lễ hội truyền thống. Ngoài ra, công trình Lễ hội Việt Nam trong sự phát triển du lịch của tác giả Dolơng Văn Sáu (Trojờng Đại học Văn hóa Hà Nội, 2004) nghiên cứu về sự biến đổi của lễ hội dogới tác động của thời gian và các yếu tố ngoại cảnh.Tác giả đã xây dựng mô hình, cơ cấu tổng thể về hệ thống lễ hội nói chung và có sự phân tích về sự thay đổi của lễ hội dơjới tác động của sự phát triển du lịch gắn với yếu tố vùng miền. Đinh Thị Dung (2014), trong bàiLễ Hội Việt Nam — nhìn từ góc độ thích ứng và hội nhập văn hóa,đăng trênTạp chí Văn hóa nghệ thuật số 366, đã đơỊa ra những phân tích và đánh giá về thực trạng của lễ hội truyền thống dojới tác động của nền kinh tế thị trojong theo hơjớng tích cực và tiêu cực, cho thấy sự biến đổi về quy mô, thời gian cũng nhơi nội dung, tính chất của lễ hội truyền thống.