CHƯƠNG I: NHUNG VAN DE LÝ LUẬN VE PHONG CHÓNG ĐẠI DỊCH COVID- 19 TREN BAO ĐIỆN TU 1.1 Cac khai niém 1. Khái niệm phòng chống dai dich Covid-19 Dịch là sự xuất hiện bệnh truyền nhiễm với số người mắc bệnh vượt quá số người mắc bệnh dự tính bình thường trong một khoảng thời gian xác định ở một khu vực nhất định [34]. Đại dịch hay Pandemic là một từ có nguôn gốc từ Hy Lạp (Pan là tất cả; demos là người), là thuật ngữ được các chuyên gia về bệnh sử dụng khi dịch bệnh lây lan ra nhiều quốc gia và châu lục đồng thời. “Đại dich” là thuận ngữ đề cập sự lây lan của một căn bệnh, không chỉ bởi mức độ lây lan của nó mà còn là sự nguy hiểm cua nó đối với toàn cầu.
Theo cuốn Từ dién tiếng việt, phòng dich là đề phòng, ngăn ngừa dịch bệnh không đề dịch bệnh xảy ra [26, tr. Phòng dịch bao gồm các biện pháp tiến hành thường xuyên khi chưa có hoặc đã có bệnh truyền nhiễm nhưng chưa xảy ra thành dịch. Các biện pháp phòng dịch phải tiến hành thường xuyên lâu dài không chỉ đối với ngành y tế mà còn là nhiệm vụ của cả xã hội. Chống dịch là khống chế, hạn chế, ngăn cản không dé dịch bệnh lây lan rộng ra cộng đồng {24.
Phòng chóng dịch là đê phòng, khống chế, ngăn ngừa, xử lý dịch bệnh không dé lan rộng trong cộng đông. Hành động phòng chống dich là hoạt động có chủ dich của con người. Nguyên tắc phòng chống bệnh truyền nhiễm là “lấy phòng bệnh là chính trong đó thông tin, giáo dục, truyền thông, giám sát bệnh truyền nhiễm là biện pháp chủ yếu. Kết hợp các biện pháp chuyên môn kỹ thuật y tế với các biện pháp xã hội, hành chính trong phòng, chống bệnh truyền nhiễm.
Thực hiện việc phối hợp liên ngành và huy động xã hội trong phòng, chống bệnh truyền nhiễm; lồng ghép các 13 hoạt động phòng, chống bệnh truyền nhiễm vào các chương trình phát triển kinh tế - xã hội. Công khai, chính xác, kịp thời thông tin về dịch. Chủ động, tích cực, kịp thời, triệt dé trong hoạt động phòng, chống dich” [34]. Dịch bệnh Covid-19 là một loại bệnh do chủng mới của vi rút corona gây ra.
Ca bệnh xác định đầu tiên được ghi nhận tại thành phố Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc ngày 3/12/2019. Trước đó, WHO tạm gọi chủng virus corona mới là 2019- nCoV. Ngày 31/1/2020, WHO cũng đã tuyên bố sự bùng phát chủng virus corona mới (2019-nCoV) từ Vũ Hán - Trung Quốc là “tình trạng khẩn cấp y tế toàn cầu”. Ngày 11/2/2020, Ủy ban Quốc tế về Phân loại virus (ICTV) đã công bồ tên "severe acute respiratory syndrome coronavirus 2" (tạm dich "virus corona gây hội chứng hô hap cap tính nặng 2") và ký hiệu viết tắt là SARS-CoV-2 dé ám chi chủng virus trước đây gọi là 2019-nCoV.
Tại cuộc hop báo của WHO ngày 11/2/2020 ở Geneva, Thụy Sĩ, Tổng Giám đốc Tedros Adhanom Ghebreyesus công bố “Covid- 19” là tên chính thức của loại virus nCoV xuất phát từ Trung Quốc. Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus giải thích chữ “Co” là viết tat của “Corona”, chữ “vi” là viết tắt của “virus” và “đ” là viết tắt của “disease” (dịch bệnh), còn “19” là để chỉ năm 2019 - năm người ta phát hiện ra dịch bệnh này. Covid-19 được chọn vì “không liên quan đến vị trí địa lý, loài động vật, cá nhân hay nhóm người nào”, việc đặt tên chính thức cho dịch bệnh giúp ngăn ngừa sử dụng những cái tên không chính xác hoặc mang tính kỳ thị. Ngày 28/2/2020, WHO đã nâng mức cảnh báo lây nhiễm toàn cầu đối với dịch Covid-19 lên mức “rất cao” sau khi ghi nhận dịch bệnh tại gần 60 quốc gia và vùng lãnh thô trên toàn thế giới với gần 84.
Dịch bệnh đã vượt qua biên giới, lây lan toàn cầu và giết chết rất nhiều người. Tính tới tối 11/3 (theo giờ Việt Nam), tổ chức Y tế Thế giới đã chính thức tuyên bố sự bùng phát của dịch viêm đường hô hấp cấp (Covid-19) do chủng mới của vi rút Corona (SARS-CoV-2) gây ra là đại dịch toàn cầu. Tại Việt Nam ghi nhận trường hợp mắc Covid-19 đầu tiên ngày 23/1/2020. Tính đến ngày 1/4/2020, ghi nhận tổng số 212 ca mắc Covid-19.
Thủ tướng Chính 14 phủ ký Quyết định 447/QĐ-TTg ngày 1/4/2020 về việc công bố dịch Covid-19. Tên dịch bệnh là Covid-19 (dịch viêm đường hô hap cấp do chủng mới của vi rút Corona gây ra). Địa điểm và quy mô xảy ra dịch phạm vi toàn quốc. Tính chất, mức độ nguy hiểm của dịch là bệnh truyền nhiễm nhóm A, nguy cơ ở mức độ đại dịch toàn cầu.
Đường lây truyền qua đường hô hấp từ người sang người. Các biện pháp phòng, chống dịch thực hiện theo Luật phòng, chống bệnh truyền nhiễm [41]. Như vậy có thể hiểu khái niệm “Đại dich Covid-19 là bệnh truyền nhiễm do vi rút SARS-CoV-2 gây ra, lây lan trên toàn cau”. Đặc điểm chung của dịch bệnh Covid-19 Theo Bộ Y tế về “Hướng dẫn tạm thời giám sát và phòng chống Covid-19” nêu đặc điểm chung của bệnh Covid-19 là bệnh truyền nhiễm cấp tính thuộc nhóm A do vi rút SARS-CoV-2 gây ra.
Bệnh lây truyền từ người sang người. Thời gian ủ bệnh trong khoảng 14 ngày. Người mac bệnh có thé có triệu chứng lâm sàng da dạng: sốt, ho, đau họng, người mệt mỏi, đau người, giảm hoặc mất vị giác và khứu giác, khó thở, có thể có viêm phổi nặng, suy hô hấp cấp và tử vong, đặc biệt ở những người có bệnh lý nền, mạn tính, người cao tuổi. Có một tỷ lệ cao người nhiễm vi rút SARS- CoV-2 không có biểu hiện lâm sàng (khoảng 40%) và có thé là nguồn lây trong cộng đồng, gây khó khăn cho việc giám sát và phòng chống dịch.
Phương thức lây truyền của SARS-CoV-2 có thể lây truyền từ người mang vi rút sang người lành qua các con đường sau [23, tr.10]: — Bệnh có thé lây trực tiếp từ người sang người qua hôn nhau hoặc hít phải những giọt ban từ mũi hoặc miệng của người bị Covid-19 phát tán khi ho, hắt hoi hoặc thở ra. Nếu hít hoặc nuốt phải những giọt bắn này từ người bị nhiễm SARS- CoV-2 thì sẽ có nguy cơ bị nhiễm bệnh. Đây là lý do tại sao phải cách xa người bệnh hơn 2 mét. — Bệnh có thê lây do người lành tiếp xúc với các bề mặt có SARS- CoV-2.
Những giọt bắn văng xa tới 2 mét do người bệnh phát tán khi ho, hắt hơi, thở ra, rơi xuống các vật thể và các bề mặt xung quanh người. Nếu hít phải những giọt bắn này từ người bị nhiễm SARS-CoV-2 thì sẽ có nguy cơ bị nhiễm bệnh. Đây là lý do tại 15 sao phải cách xa người bệnh hon 2 mét hoặc phải đeo khẩu trang dé hạn chế giọt bắn văng ra xa. Đến thời điểm này, hình thức này được coi là đường lây lan chính của bệnh.
Bàn tay che chắn khi ho hoặc tiếp xúc với những vật thể hoặc bề mặt nhiễm SARS-CoV-2, sau đó sờ vào mắt, mũi hoặc miệng của họ cũng sẽ có nguy cơ bị lây nhiễm. Do đó rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc sát khuân tay là một trong những biện pháp dự phòng có hiệu quả. Theo các nghiên cứu, ngoài môi trường, SARS-COV-2 rat dễ bị chết bởi ánh sáng, tia cực tím và nhiệt độ cao. Ở môi trường lạnh, âm, SARS- COV-2 có thê tồn tại trên bề mặt phẳng kim loại từ 1 đến 5 ngày, trên một số bề mặt nhựa và kim loại đến 9 ngày; trên bìa cát tông 24 giờ; trên đồ vật bằng đồng 4 giờ.
Các bề mặt được khử trùng bằng dung dịch 0,1% clo hoạt tính hoặc 62-71% cồn có thé giết chết coronavirus trên các bề mặt trong vòng 1 phút. Thời gian ủ bệnh của người nhiễm SARS-CoV-2 trung bình từ 3-7 ngày, tôi đa là 14 ngày. Tuy nhiên, đã có nghiên cứu phát hiện ra khoảng thời gian ủ bệnh của các bệnh nhân rất khác nhau có thể từ 1 đến 24 ngày, tuy nhiên thời gian ủ bệnh trên 14 ngày chỉ là cá biệt [23, tr. Nguyên tắc phòng bệnh Covid-19 bao gồm: tránh tiếp xúc gần với những người có triệu chứng bệnh; tránh tụ tập đông người, giữ khoảng cách khi tiếp xúc tốt nhất từ 2 mét; ở nhà khi có các triệu chứng như sốt, ho khan, mệt mỏi, đau cơ không dé những người dễ bị ton thương (người cao tuổi, người suy giảm miễn dich, người có bệnh mạn tính) tiếp xúc gần gũi với bản thân; nếu phải tiếp xúc với người khác, phải đeo khẩu trang để tránh lây lan hoặc hít phải vi sinh vật; thường xuyên rửa tay đúng cách trong ít nhất 30 giây, đặc biệt là sau khi hắt hơi hoặc ho; che miệng khi ho hoặc hắt hơi và phải rửa tay ngay sau đó.
Sử dụng khăn giấy hoặc khuỷu tay để giảm khả năng truyền vi rút ra tay; tránh chạm tay vào mặt bạn và mặt người khác khi chưa rửa sạch tay [23, tr. Nguyên tắc chống dịch gồm thực hiện các nguyên tắc cơ bản phòng bệnh là trên hết, phát hiện sớm các ca bệnh dựa trên dịch té học lâm sàng và xét nghiệm, thực hiện cách ly triệt dé và điều trị hiệu quả [23, tr. 16 Truyền thông phòng chống dịch Covid-19 trú trọng các nội dung cần truyền thông vận động nhân dân về vai trò, trách nhiệm của mỗi người dân cần đóng góp cho công tác phòng chống dịch Covid-19, đặc biệt với người dân trong vùng cách ly, cơ sở cách ly tập trung cần có sự đồng thuận thực hiện cách ly tại vùng dịch; cập nhật tình hình dịch bệnh của Việt Nam và các nước, đảm bảo bám sát diễn biến của dịch bệnh dé người dân yên tâm và hợp tác cùng chính quyền và y tế; truyền thông về sự vào cuộc tích cực của các chính quyền, ngành y tế trong việc chủ động triển khai các biện pháp phòng, chống dịch bệnh Covid-19; tuyên truyền các biện pháp phòng, chống dịch Covid-19 cho từng cá nhân, gia đình và cho cộng đồng, cu thê: Truyền thông rộng rãi các hướng dẫn phòng, chống, ứng phó với dịch bệnh của ngành y tế; các khuyến cáo phòng, chống dịch bệnh, các văn bản chỉ đạo của Chính phủ; tuyên truyền về sự cần thiết của các hình thức cách ly; phối hợp quản lý các tin đồn, thông tin thiếu chính xác về tình hình dịch bệnh tại địa phương, ngăn chặn, giải thích kịp thời các thông tin sai lệch; phổ biến về các trường hợp được miễn phí chi phí khám chữa bệnh theo quy định tại Thông tư số 32/2012/TT-BTC ngày 29/12/2012 của Bộ Tài chính quy định chế độ, cưỡng chế cách ly y tế gồm: Trường hợp bệnh nghi ngờ nhiễm SARS-CoV-2; Trường hợp bệnh có thể nhiễm SARS- CoV-2; Trường hợp bệnh xác định nhiễm SARS-CoV-2.