Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng MgSO4 đến giống lạc tại Hà Tĩnh

Nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng MgSO4 đến sự phát triển của một số giống lạc tại Hà Tĩnh, cung cấp thông tin hữu ích cho nông nghiệp.

• Tác giả: Phan Văn Huân
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Đình Thi
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Ảnh Hưởng Của Liều Lượng MgSO4 Đến Một Số Giống Lạc Tại Hà Tĩnh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ nông nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT LUẬN VĂN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Bón cân đối và hợp lý cho cây trồng
• 1.1.1. Khái niệm về bón phân cân đối và hợp lý
• 1.1.2. Tác dụng của bón phân cân đối và hợp lý
• 1.1.3. Sự cần thiết của bón phân cân đối và hợp lý cho cây trồng
• 1.1.4. Định luật yếu tố dinh dưỡng hạn chế cho năng suất cây trồng
• 1.2. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.2.1. Vai trò của cây lạc. Nhu cầu dinh dưỡng cho lạc
• 1.2.2. Vai trò của MgSO4 đối với cây trồng
• 1.3. Đặc điểm đất cát ven biển Hà Tĩnh. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 1.3.1. Tình hình sản xuất lạc trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình sản xuất lạc của Việt Nam
• 1.3.3. Tình hình sản xuất lạc ở Hà Tĩnh
• 1.4. Tình hình nghiên cứu và ứng dụng MgSO4 cho cây trồng
• 1.4.1. Đối với cây trồng
• 1.4.2. Đối với cây lạc
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp bố trí ruộng thí nghiệm
• 2.3.2. Quy mô thí nghiệm
• 2.3.3. Điều kiện thời tiết khí hậu trong quá trình thí nghiệm
• 2.3.4. Điều kiện khí hậu thời tiết
• 2.3.5. Đất thí nghiệm
• 2.3.6. Các biện pháp kỹ thuật áp dụng trong thí nghiệm
• 2.3.7. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi. Hiệu quả kinh tế
• 2.3.8. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Ảnh hưởng của MgSO4 đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của các giống lạc
• 3.1.1. Ảnh hưởng của MgSO4 đến chiều cao thân chính của các giống lạc
• 3.1.2. Số cành và chiều dài cành
• 3.1.3. Số lá xanh trên thân chính
• 3.1.4. Các chỉ tiêu sinh lý
• 3.2. Ảnh hưởng của MgSO4 đến tích lũy khối lượng chất khô
• 3.3. Ảnh hưởng của MgSO4 đến số lượng và khối lượng nốt sần
• 3.4. Ảnh hưởng của MgSO4 đến yếu tố cấu thành năng suất và năng suất
• 3.4.1. Ảnh hưởng của MgSO4 đến các yếu tố cấu thành năng suất lạc
• 3.4.2. Ảnh hưởng của MgSO4 đến năng suất lạc
• 3.5. Ảnh hưởng của MgSO4 đến hiệu quả kinh tế một số giống lạc
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Ảnh hưởng của MgSO4 đến giống lạc

Nghiên cứu về MgSO4 cho thấy tác động tích cực đến sự sinh trưởng của các giống lạc tại Hà Tĩnh. Việc bón MgSO4 đã được chứng minh là làm tăng chiều cao cây, số lượng cành và lá xanh. Cụ thể, giống lạc L29 và TK10 cho thấy sự phát triển vượt trội hơn so với giống L14. Kết quả cho thấy, bón MgSO4 với liều lượng 60 kg và 90 kg/ha có tác dụng rõ rệt đến chiều dài cành cấp 1 và số lượng nốt sần, từ đó ảnh hưởng đến năng suất cuối cùng của cây lạc. Theo nghiên cứu, số lượng nốt sần tăng lên đáng kể khi bón MgSO4, cho thấy vai trò quan trọng của nguyên tố này trong việc cải thiện khả năng cố định đạm của cây lạc.

1.1. Tác động của MgSO4 đến sinh trưởng cây lạc

Việc bón MgSO4 đã cho thấy sự cải thiện rõ rệt trong các chỉ tiêu sinh trưởng của cây lạc. Cụ thể, chiều cao cây lạc tăng lên đáng kể, đặc biệt là ở giống L29 và TK10. Số lượng cành cấp 1 cũng tăng lên, cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của cây. Nghiên cứu chỉ ra rằng, bón MgSO4 không chỉ giúp cây lạc phát triển tốt hơn mà còn cải thiện khả năng hấp thụ dinh dưỡng từ đất. Điều này có thể được lý giải bởi sự tăng cường hoạt động của vi khuẩn Rhizobium trong đất, giúp cây lạc cố định đạm hiệu quả hơn. Kết quả này khẳng định vai trò quan trọng của MgSO4 trong việc nâng cao năng suất cây lạc tại Hà Tĩnh.

1.2. Ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng hạt lạc

Nghiên cứu cho thấy, bón MgSO4 không chỉ ảnh hưởng đến sự sinh trưởng mà còn đến năng suất và chất lượng hạt lạc. Các giống lạc được bón MgSO4 cho thấy năng suất cao hơn so với nhóm không bón. Đặc biệt, giống L29 đạt năng suất tối ưu khi bón với liều lượng 90 kg/ha. Chất lượng hạt cũng được cải thiện, với hàm lượng dầu và protein cao hơn. Điều này cho thấy rằng việc sử dụng MgSO4 là một biện pháp hiệu quả để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Kết quả nghiên cứu này có thể áp dụng rộng rãi cho các vùng trồng lạc khác có điều kiện tương tự, góp phần vào việc phát triển bền vững ngành nông nghiệp tại Hà Tĩnh.

II. Phân tích hiệu quả kinh tế từ việc bón MgSO4

Việc áp dụng MgSO4 trong canh tác lạc không chỉ mang lại lợi ích về mặt sinh trưởng mà còn có ý nghĩa kinh tế rõ rệt. Nghiên cứu cho thấy, năng suất lạc tăng lên đáng kể khi bón MgSO4, từ đó làm tăng thu nhập cho nông dân. Cụ thể, giống L29 cho thấy hiệu quả kinh tế cao nhất với chi phí đầu tư hợp lý. Việc bón MgSO4 giúp giảm thiểu chi phí sản xuất do cây lạc phát triển khỏe mạnh, ít bị sâu bệnh hơn. Điều này không chỉ giúp nông dân tăng lợi nhuận mà còn góp phần vào việc cải thiện đời sống của họ.

2.1. Tính toán chi phí và lợi nhuận

Khi bón MgSO4, chi phí đầu tư cho phân bón được tính toán hợp lý, giúp nông dân tối ưu hóa lợi nhuận. Nghiên cứu cho thấy, với mỗi kg MgSO4 được bón, năng suất lạc tăng lên đáng kể, từ đó tạo ra lợi nhuận cao hơn. Việc tính toán chi phí và lợi nhuận từ việc bón MgSO4 cho thấy rằng đây là một giải pháp kinh tế hiệu quả cho nông dân tại Hà Tĩnh. Sự gia tăng năng suất và chất lượng hạt lạc không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp địa phương.

2.2. Tác động đến phát triển bền vững

Việc sử dụng MgSO4 trong canh tác lạc không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn có tác động tích cực đến phát triển bền vững. Sự cải thiện về năng suất và chất lượng hạt lạc giúp nông dân có thể duy trì sản xuất ổn định, từ đó góp phần vào việc bảo vệ môi trường. Việc bón MgSO4 giúp cải thiện độ phì nhiêu của đất, giảm thiểu sự phụ thuộc vào các loại phân bón hóa học khác. Điều này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra sản phẩm nông nghiệp an toàn cho người tiêu dùng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây lạc (Arachis hypogaea L.) là cây công nghiệp ngắn ngày có giá trị kinh tế cao, đặc biệt trong sản xuất dầu thực vật và thực phẩm. Ở Việt Nam, cây lạc chiếm diện tích lớn, trong đó Hà Tĩnh là một trong những địa phương có diện tích trồng lạc lớn nhất cả nước, chỉ sau Nghệ An. Tuy nhiên, năng suất lạc ở Hà Tĩnh còn thấp do nhiều nguyên nhân, trong đó việc sử dụng phân bón chưa cân đối, đặc biệt là thiếu hụt các nguyên tố trung lượng như magiê (Mg) và lưu huỳnh (S). Theo kết quả phân tích đất cát ven biển Hà Tĩnh, hàm lượng Mg2+ chỉ đạt khoảng 0,22 Me/100g đất, thấp hơn nhiều so với nhu cầu của cây lạc, đồng thời lưu huỳnh dễ bị rửa trôi do đặc điểm đất cát và lượng mưa cao.

Nghiên cứu nhằm đánh giá ảnh hưởng của liều lượng MgSO4 đến sinh trưởng, phát triển, năng suất và hiệu quả kinh tế của ba giống lạc L14, L29 và TK10 tại xã Thạch Hội, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh trong vụ Xuân năm 2018. Mục tiêu cụ thể là xác định liều lượng MgSO4 phù hợp để tối ưu hóa các chỉ tiêu sinh trưởng như chiều cao thân chính, số cành, số lá xanh, số lượng và khối lượng nốt sần, cũng như năng suất và hiệu quả kinh tế của các giống lạc trên nền đất cát nghèo dinh dưỡng đặc trưng của vùng.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa khoa học trong việc bổ sung dữ liệu về vai trò của MgSO4 đối với cây lạc, đồng thời cung cấp cơ sở thực tiễn để đề xuất quy trình bón phân cân đối, góp phần nâng cao năng suất và chất lượng lạc ở Hà Tĩnh và các vùng đất có điều kiện tương tự. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào ba giống lạc chủ lực, với các liều lượng MgSO4 từ 0 đến 90 kg/ha, trên đất cát ven biển đặc trưng của Hà Tĩnh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về bón phân cân đối và hợp lý, định luật yếu tố dinh dưỡng hạn chế của Liebig, và vai trò sinh lý của Mg đối với cây trồng. Bón phân cân đối được hiểu là cung cấp đúng các chất dinh dưỡng thiết yếu với liều lượng và tỷ lệ phù hợp theo từng giai đoạn sinh trưởng của cây, nhằm đảm bảo năng suất cao và bền vững. Định luật Liebig nhấn mạnh rằng năng suất cây trồng bị giới hạn bởi nguyên tố dinh dưỡng có tỷ lệ thấp nhất so với nhu cầu.

Ba khái niệm chính được áp dụng gồm:

• Bón phân cân đối: Đáp ứng đủ nhu cầu dinh dưỡng đa lượng (N, P, K) và trung lượng (Mg, Ca, S) cho cây trồng.
• Vai trò của Mg: Mg là thành phần cấu tạo của diệp lục, tham gia vào quá trình quang hợp, kích hoạt enzyme, tổng hợp protein và vận chuyển năng lượng. Thiếu Mg gây ra hiện tượng úa vàng lá, giảm sinh trưởng và năng suất.
• Đặc điểm đất cát ven biển Hà Tĩnh: Đất nghèo dinh dưỡng, pH thấp, hàm lượng Mg và S thấp, dễ bị rửa trôi, ảnh hưởng đến khả năng cung cấp dinh dưỡng cho cây lạc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành theo thiết kế thí nghiệm Split-plot với 2 nhân tố: 3 giống lạc (L14, L29, TK10) và 4 liều lượng MgSO4 (0, 30, 60, 90 kg/ha), tổng cộng 12 công thức thí nghiệm, mỗi công thức lặp lại 3 lần. Diện tích mỗi ô thí nghiệm là 8 m², tổng diện tích khoảng 300-360 m².

Phân bón nền gồm 8 tấn phân chuồng, 40 kg N, 90 kg P2O5, 60 kg K2O và 500 kg vôi/ha. Phân MgSO4 được bón lót 100% cùng với P2O5, các lần bón thúc được chia theo tỷ lệ phù hợp với giai đoạn sinh trưởng của cây. Thí nghiệm được thực hiện tại xã Thạch Hội, huyện Thạch Hà, tỉnh Hà Tĩnh trong vụ Xuân 2018 trên đất cát ven biển đặc trưng.

Các chỉ tiêu theo dõi gồm chiều cao thân chính, số cành cấp 1 và cấp 2, chiều dài cành, số lá xanh trên thân chính, số lượng và khối lượng nốt sần, khối lượng chất khô, các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất lạc. Số liệu được xử lý thống kê bằng phần mềm Excel và Statistix 10.0, kiểm định ý nghĩa ở mức 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của MgSO4 đến chiều cao thân chính:
   Chiều cao thân chính của các giống lạc tăng rõ rệt khi bón MgSO4, đặc biệt ở liều 60 và 90 kg/ha. Ví dụ, giống L29 có chiều cao thân chính đạt 56,47 cm ở liều 90 kg/ha, cao hơn 3,94 cm so với đối chứng (52,53 cm), tương đương tăng khoảng 7,5%. Giống TK10 và L14 cũng có xu hướng tương tự với mức tăng chiều cao từ 5-8% so với đối chứng.

2. Số cành và chiều dài cành:
   Số cành cấp 1 không có sự khác biệt đáng kể giữa các liều lượng MgSO4, nhưng chiều dài cành cấp 1 và cấp 2 tăng rõ rệt theo liều lượng bón. Ở liều 90 kg/ha, chiều dài cành cấp 1 của giống L29 đạt 50,80 cm, tăng khoảng 6% so với đối chứng (47,80 cm). Số cành cấp 2 không thay đổi đáng kể, nhưng chiều dài cành cấp 2 cũng tăng từ 3-5% ở các giống khi bón MgSO4.

3. Số lá xanh trên thân chính:
   Số lá xanh tăng theo liều lượng MgSO4, đặc biệt ở liều 60 và 90 kg/ha. Ở thời kỳ thu hoạch, số lá xanh của giống L29 đạt 6,13 lá ở liều 90 kg/ha, cao hơn 3,26 lá so với đối chứng (2,87 lá), tương đương tăng hơn 113%. Giống TK10 và L14 cũng có xu hướng tăng tương tự.

4. Số lượng và khối lượng nốt sần:
   Số lượng và khối lượng nốt sần trên rễ lạc tăng khi bón MgSO4, đặc biệt ở liều 60 và 90 kg/ha, cho thấy sự cải thiện hoạt động cố định đạm cộng sinh, góp phần nâng cao dinh dưỡng cho cây.

Thảo luận kết quả

Việc bổ sung MgSO4 đã cải thiện đáng kể các chỉ tiêu sinh trưởng của cây lạc trên đất cát nghèo dinh dưỡng tại Hà Tĩnh. Mg là nguyên tố trung lượng thiết yếu, tham gia vào quá trình quang hợp và tổng hợp protein, do đó khi thiếu hụt sẽ làm giảm sinh trưởng và năng suất. Kết quả phù hợp với các nghiên cứu quốc tế cho thấy bón MgSO4 giúp tăng chiều cao cây, chiều dài cành, số lá xanh và năng suất cây trồng.

Sự khác biệt về phản ứng giữa các giống lạc cho thấy giống L29 và TK10 có khả năng hấp thu và sử dụng Mg hiệu quả hơn so với L14, thể hiện qua chiều cao thân chính và số lá xanh cao hơn. Điều này có thể do đặc tính di truyền và khả năng thích nghi với điều kiện đất đai.

Các chỉ tiêu sinh trưởng như chiều cao thân chính, chiều dài cành và số lá xanh có thể được trình bày qua biểu đồ cột để minh họa sự tăng trưởng theo liều lượng MgSO4 và so sánh giữa các giống. Bảng số liệu chi tiết giúp đánh giá mức độ ảnh hưởng và xác định liều lượng tối ưu.

Kết quả cũng cho thấy việc bón MgSO4 không làm thay đổi số cành cấp 1 và cấp 2, nhưng làm tăng chiều dài cành, điều này có thể giúp cây phát triển bộ khung tán rộng hơn, tăng khả năng quang hợp và tích lũy chất khô.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng liều lượng MgSO4 60-90 kg/ha trong canh tác lạc tại Hà Tĩnh:
   Để tối ưu sinh trưởng và năng suất, nông dân nên bón MgSO4 trong khoảng này, kết hợp với phân bón đa lượng NPK và phân chuồng, áp dụng trong vụ Xuân và các vụ tiếp theo.

2. Ưu tiên sử dụng giống lạc L29 và TK10:
   Hai giống này có khả năng hấp thu Mg tốt hơn, sinh trưởng mạnh mẽ và cho năng suất cao hơn, phù hợp với điều kiện đất cát nghèo dinh dưỡng của vùng.

3. Mở rộng nghiên cứu trên các loại đất khác và nhiều vụ:
   Cần tiến hành thí nghiệm bổ sung MgSO4 trên các chân đất khác nhau và trong nhiều vụ để khẳng định tính ổn định của kết quả và điều chỉnh liều lượng phù hợp.

4. Phân tích hàm lượng dinh dưỡng trong đất và hạt lạc:
   Để đảm bảo cân đối dinh dưỡng, cần phân tích các yếu tố khác như đạm, kali, canxi và vi lượng, từ đó xây dựng quy trình bón phân tổng hợp hiệu quả.

5. Tuyên truyền, đào tạo kỹ thuật bón phân cân đối cho nông dân:
   Tổ chức các lớp tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật bón phân MgSO4 và quản lý dinh dưỡng cây trồng nhằm nâng cao nhận thức và áp dụng hiệu quả trong sản xuất.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng lạc tại các vùng đất cát nghèo dinh dưỡng:
   Hướng dẫn áp dụng liều lượng MgSO4 phù hợp để nâng cao năng suất và chất lượng lạc, đồng thời cải thiện độ phì nhiêu đất.

2. Các nhà nghiên cứu và cán bộ kỹ thuật nông nghiệp:
   Cung cấp dữ liệu khoa học về vai trò của MgSO4 trong dinh dưỡng cây lạc, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo và xây dựng khuyến cáo kỹ thuật.

3. Các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp:
   Tham khảo để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển cây lạc bền vững, khuyến khích sử dụng phân bón cân đối, đặc biệt là các nguyên tố trung lượng.

4. Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh phân bón:
   Nắm bắt nhu cầu và hiệu quả của phân bón MgSO4 trong sản xuất lạc, từ đó phát triển sản phẩm và chiến lược tiếp thị phù hợp với thị trường địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần bổ sung MgSO4 cho cây lạc trên đất cát ven biển?
   Đất cát ven biển Hà Tĩnh có hàm lượng Mg thấp (khoảng 0,22 Me/100g đất), không đủ đáp ứng nhu cầu của cây lạc, gây hạn chế sinh trưởng và năng suất. Bổ sung MgSO4 giúp cải thiện dinh dưỡng, tăng chiều cao cây, số lá xanh và năng suất.

2. Liều lượng MgSO4 nào là tối ưu cho cây lạc?
   Nghiên cứu cho thấy liều 60-90 kg/ha MgSO4 là phù hợp, giúp tăng chiều cao thân chính, chiều dài cành và số lá xanh rõ rệt so với không bón hoặc bón liều thấp hơn.

3. Các giống lạc nào phù hợp với việc bón MgSO4?
   Giống L29 và TK10 có khả năng hấp thu Mg tốt hơn, sinh trưởng mạnh và cho năng suất cao hơn so với giống L14 khi bón MgSO4.

4. Bón MgSO4 có ảnh hưởng đến số cành cấp 1 và cấp 2 không?
   Kết quả nghiên cứu cho thấy số cành cấp 1 và cấp 2 không thay đổi đáng kể khi bón MgSO4, nhưng chiều dài cành tăng lên, giúp cây phát triển bộ khung tán tốt hơn.

5. Có cần kết hợp bón MgSO4 với các loại phân khác không?
   Có, việc bón MgSO4 nên kết hợp với phân đa lượng NPK và phân hữu cơ để đảm bảo cân đối dinh dưỡng, tăng hiệu quả sử dụng phân bón và nâng cao năng suất cây lạc.

Kết luận

• Bón bổ sung MgSO4 với liều lượng 60-90 kg/ha làm tăng đáng kể chiều cao thân chính, chiều dài cành và số lá xanh trên thân chính của các giống lạc L14, L29 và TK10 tại Hà Tĩnh.
• Giống lạc L29 và TK10 có khả năng sinh trưởng và hấp thu Mg tốt hơn so với L14, thể hiện qua các chỉ tiêu sinh trưởng và phát triển.
• Số lượng và khối lượng nốt sần trên rễ lạc tăng khi bón MgSO4, góp phần nâng cao khả năng cố định đạm cộng sinh và cải thiện dinh dưỡng cho cây.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất quy trình bón phân cân đối, góp phần nâng cao năng suất và hiệu quả kinh tế trong sản xuất lạc tại Hà Tĩnh và các vùng đất tương tự.
• Cần tiếp tục nghiên cứu mở rộng trên các loại đất khác và nhiều vụ để hoàn thiện khuyến cáo kỹ thuật, đồng thời tăng cường đào tạo, tuyên truyền cho nông dân áp dụng hiệu quả.

Khuyến khích các đơn vị liên quan triển khai áp dụng liều lượng MgSO4 tối ưu trong sản xuất lạc, đồng thời tổ chức các chương trình đào tạo kỹ thuật bón phân cân đối cho nông dân nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Bón cân đối và hợp lý cho cây trồng 1. Khái niệm về bón phân cân đối và hợp lý Bón cân đối và hợp lý có thể hiểu là cung cấp cho cây trồng đúng các chất dinh dưỡng thiết yếu, đủ liều lượng tỷ lệ thích hợp, thời gian bón hợp lý cho từng đối tượng cây trồng, từng loại đất, mùa vụ cụ thể để đảm bảo năng suất cao, chất lượng nông sản tốt và an toàn môi trường sinh thái. Theo Nguyễn Văn Bộ (1995), Bùi Đình Dinh (1998), Võ Minh Kha (1996), Vũ Hữu Yên (1995) cho biết: khái niệm bón phân cân đối và hợp lý là một khái niệm cụ thể và luôn biến động.

Đó là cân đối về nhu cầu và lượng hút của cây trồng, cân đối giữa các chất dinh dưỡng tại các thời kỳ sinh trưởng khác nhau, cân đối giữa các điều kiện tự nhiên liên quan đến hiệu lực phân bón như nước, ánh sáng,… cũng như cân đối trong từng mối quan hệ với từng loại cây trồng trong một hệ thống luân canh. Do vậy, để có công thức khuyến cáo phân bón ngày càng gắn với điều kiện cụ thể thì một hệ thống nghiên cứu hiệu lực phân bón theo vùng sinh thái cần được thiết lập ổn định [2]. Theo tổng kết của Tổ chức Nông lương thế giới (FAO), có 10 nguyên nhân chính làm giảm hiệu lực phân bón, trong đó bón cân đối giữ vai trò quan trọng nhất. Nếu bón không cân đối thì năng suất cây trồng sẽ giảm 20 - 50% [31].

Bón cân đối không có nghĩa là phải cung cấp cho cây trồng các nguyên tố dinh dưỡng bằng nhau về khối lượng. Bởi vì mỗi chất dinh dưỡng có những tác dụng riêng biệt nhất định trong đời sống cây trồng. Do đó cơ sở cho việc bón phân cân đối cần thiết phải biết được khả năng cung cấp chất dinh dưỡng của mỗi loại đất, nhu cầu dinh dưỡng của mỗi loại đất và sự phụ thuộc của mỗi yếu tố vào từng điều kiện thời tiết cũng như chế độ canh tác cụ thể. Bón phân cân đối đáp ứng được tối thiểu 3 yêu cầu: Bón đúng về các yếu tố dinh dưỡng cây trồng cần, bón đủ về lượng và bón phù hợp về tỷ lệ các nguyên tố đó.

Có thể hiểu cụ thể các yêu cầu này như sau: chúng ta khuyến cáo nông dân bón phân cho lúa xuân trên đất phù sa sông Hồng là 120kg N; 90kg P2O5 và 30kg K2O. Như vậy, tổng liều lượng bón sẽ là 240 kg chất dinh dưỡng với tỷ lệ N : P2O5 : K2O là 1 : 0,75 : 0,25. Nếu cùng một lúc không đảm bảo 3 yêu cầu trên người sử dụng sẽ bón đủ lượng 240kg song lại bón với tỷ lệ có thể là 180 kg N, 30 kg P2O5 và 30 kg K2O hay 1000 kg N, 100 kg P2O5 và 40 kg K2O… Ngược lại nếu ta chỉ khuyến cáo bón theo tỷ lệ N : P2O5 : K2O là 1 : 0,75 : 0,25 thì cũng rất có thể nông dân sẽ bón 60 kg N, 45 kg P2O5 và 15 kg K2O… trong những trường hợp này hoặc là lượng bón quá thừa hoặc là quá thiếu so với nhu cầu của cây trồng. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 Một trong những nội dung quan trọng nhất của bón phân cân đối là hiệu quả đầu tư phân bón.

Bón cân đối đủ về lượng, đúng về tỷ lệ bao giờ cũng cho hiệu quả cao nhất. Tuy nhiên, vấn đề hiệu quả luôn được hiểu theo hai cách: Tổng số lãi thu được trên một đơn vị diện tích và hệ số lãi. Hai chỉ số kinh tế này không bao giờ đồng nhất với nhau vì bón ít phân bao giờ hệ số lãi cũng cao hơn song tổng số lợi nhuận lại thấp. Do vậy, bón cân đối chính là giải pháp để hài hòa giữa hiệu quả đầu tư phân bón và hệ số lãi [4].

Tác dụng của bón phân cân đối và hợp lý Hiện nay có quan điểm cho rằng phân bón là “hoá chất” và đã là “hoá chất” thì nhất định có ảnh hưởng xấu khi sử dụng cho cây trồng. Việc sử dụng phân bón không đúng tất nhiên sẽ có những tác động tiêu cực đến môi trường và chúng ta cần tránh. Song nếu biết sử dụng phân bón hợp lý thì không những chúng ta không huỷ hoại môi trường mà còn góp phần tăng sản lượng và chất lượng nông sản Bón phân cân đối và hợp lý có những tác dụng sau [18]: * Ổn định và nâng cao độ phì của đất Bón phân cân đối có thể làm ổn định và nâng cao độ phì nhiêu cho đất do cây trồng không phải khai thác kiệt quệ các chất dinh dưỡng mà ta không cung cấp cho nó. Bón phân cân đối không chỉ bù đắp lượng dinh dưỡng cây trồng lấy đi mà còn làm cho đất tốt nhờ lượng thực vật còn lại sau mỗi vụ thu hoạch tăng lên.

Phân bón, đặc biệt là các loại phân hữu cơ có khả năng cải thiện tính chất đất rất rõ rệt như tăng độ xốp, tăng dung tích hấp phụ, tăng hàm lượng mùn trong đất. Bón các loại phân vô cơ một cách hợp lý và cân đối cũng có thể góp phần đảm bảo cân bằng dinh dưỡng trong đất, tạo điều kiện cho các vi sinh vật hoạt động và giúp cho cây trồng sinh trưởng, phát triển tốt. * Tăng năng suất cây trồng, nâng cao hiệu quả sản xuất Việc tăng vụ, sử dụng các giống mới,. chỉ có hiệu quả nếu biết áp dụng bón phân cân đối.

Bón phân cân đối cho phép phát huy cao tiềm năng năng suất của tất cả các loại cây trồng. Cây trồng có thể sinh trưởng và phát triển bình thường ngay cả khi không được bón phân. Nhưng để đạt được năng suất cây trồng cao, ổn định thì sử dụng phân bón được xem là giải pháp hữu hiệu nhất. Thực tế sản xuất cho thấy, một giống cây trồng nào đó dù có tiềm năng năng suất cao bao nhiêu đi chăng nữa nhưng nếu không được chăm bón tốt, được gieo trồng trong điều kiện khí hậu thời tiết thuận lợi và nhất là không được bón phân một cách cân đối và hợp lý thì cũng khó đạt được mức năng suất cao như mong muốn.

Điều này thể hiện rõ ở các quốc gia mà ở đó trình độ thâm canh cũng như khả năng đầu tư của người sản xuất còn hạn chế. Chính vì vậy mà nhu cầu sử dụng phân bón ở các quốc gia này ngày một tăng, được thể hiện bảng sau: Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 Bảng 1. Nhu cầu phân bón ở Việt Nam qua các năm Năm Nhu cầu N P2O5 K2O Tổng Lượng (1000 tấn) 1371,2 728,6 534,0 2633,8 2000 Tỷ lệ N : P2O5 : K2O 1 0,561 0,378 Lượng (1000 tấn) 1504,0 813,0 598,0 2915,0 2005 Tỷ lệ N : P2O5 : K2O 1 0,541 0,398 Lượng (1000 tấn) 1627,0 892,0 669,0 3118,0 2010 Tỷ lệ N : P2O5 : K2O 1 0,548 0,411 (Nguồn: Nguyễn Văn Bộ) * Tăng phẩm chất nông sản Bón phân cân đối và hợp lý sẽ có tác dụng nâng cao chất lượng nông sản. Việc bón thiếu hay thừa chất dinh dưỡng đều làm giảm chất lượng nông sản của tất cả các loại cây trồng và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe của người và gia súc.

Bón thừa đạm làm giảm tỷ lệ đồng trong chất khô của cỏ thì có thể gây bệnh vô sinh cho bò sinh sản. Bón thiếu hay thừa đạm cho rau có thể làm giảm tỷ lệ riboflavin (vitamin B2) là chất chống tác tác động gây bệnh ung thư cho người trong hợp chất 4 dimethylamino – azobenzen. Bón đầy đủ lân cho cây có tác dụng làm tăng tỷ lệ hạt chắc. Bón đầy đủ có tác dụng làm tăng hàm lượng vitamin, đường ở các loại quả.

* Bảo vệ nguồn nước Phân hoá học nếu sử dụng đúng chủng loại, cân đối về tỷ lệ, phù hợp với nhu cầu từng giai đoạn sinh trưởng của cây trồng thì khả năng mất dinh dưỡng sẽ rất thấp do cây trồng hấp thu gần hết. Trong khi đó, đối với phân hữu cơ nhiều khi cây trồng đã thu hoạch, phân hữu cơ vẫn tiếp tục phân giải giải phóng chất dinh dưỡng và do vậy nguy cơ ô nhiễm nguồn nước là khó tránh khỏi. Bón phân cân đối sẽ ngăn ngừa quá trình trên. * Hạn chế khí thải độc hại làm ô nhiễm môi trường Phân đạm khi bón vào đất đều phải chịu ảnh hưởng của các quá trình biến đổi trong đó có quá trình hình thành khí amonic (NH3).

Nếu bón đạm không đúng lúc, không đúng phương pháp (bón vãi trên đất, .), bón quá nhiều và không cân đối với lân, kali nên cây trồng không sử dụng hết sẽ dẫn đến lượng khí NH3 tăng lên ảnh hưởng xấu đến tầng ôzôn và là nguyên nhân gây mưa axit. Ngoài ra, bón phân cân đối sẽ làm cây trồng sinh trưởng tốt hơn nên khả năng đồng hoá khí cacbonic cao hơn, thải ra oxy nhiều hơn và làm không khí trong lành hơn [16]. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 1. Sự cần thiết của bón phân cân đối và hợp lý cho cây trồng Về nguyên tắc muốn đảm bảo một hệ thống sinh thái bền vững thì cây trồng hút đi bao nhiêu, loại gì phải hoàn trả lại cho đất chừng ấy các chất dinh dưỡng cụ thể.

Tất nhiên có những chất cây trồng hút rất nhiều song trong đất lại có sẵn thì không cần hoặc chưa cần thiết phải bón như: Silic (Si), Sắt (Fe), … Ở Việt Nam, hơn một nửa diện tích đất trồng trọt có hàm lượng các chất dinh dưỡng thấp và có những yếu tố hạn chế cần khắc phục như độ chua, hàm lượng nhôm, độ mặn, và kiềm cũng như khả năng giữ chất dinh dưỡng kém. Trong số các thiếu hụt về dinh dưỡng trong đất Việt Nam, lớn nhất và quan trọng nhất là thiếu hụt về đạm, lân, kali. Đây cũng là những chất dinh dưỡng mà cây trồng hấp thu với lượng lớn và sẽ chi phối hướng sử dụng phân bón. Trong các vùng đất chua, sự thiếu canxi và magiê cũng đã trở nên quan trọng và ở nhiều nơi còn xuất hiện sự thiếu lưu huỳnh, kẽm.

Thiếu kẽm đang là một hạn chế quan trọng trong sản xuất, đặc biệt ở các vùng đang sử dụng phân urê hoặc phân DAP [53].