Đánh giá tác động của các tổ chức độc lập về quyền trẻ em: Nghiên cứu điển hình tại châu Âu

Phân tích sâu sắc tác động của các tổ chức quyền trẻ em tại châu Âu. Đánh giá vai trò, thành tựu và thách thức trong việc bảo vệ quyền trẻ em.

• Tác giả: Sara Imanian
• Trường học: University of Central Lancashire
• Chuyên ngành: Social Work, Care and Community
• Đề tài: Đánh giá tác động của các định chế độc lập về quyền trẻ em: Nghiên cứu tình huống châu Âu
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Preston

Tóm tắt

I. Tổng quan Vì sao cần Đánh giá Tác động của các Tổ chức Quyền Trẻ em châu Âu

Việc đánh giá tác động của các tổ chức quyền trẻ em châu Âu là một lĩnh vực nghiên cứu học thuật cấp thiết và mang tính thực tiễn cao, thu hút sự chú ý từ các nhà hoạch định chính sách, học giả và cộng đồng quốc tế. Các tổ chức độc lập về quyền trẻ em (ICRIs – Independent Children's Rights Institutions), còn được biết đến là các tổ chức nhân quyền độc lập (IHRICs – Independent Human Rights Institutions), đóng vai trò then chốt trong việc thúc đẩy và bảo vệ quyền trẻ em châu Âu. Tuy nhiên, mặc dù số lượng các tổ chức này ngày càng tăng lên ở hầu hết các quốc gia châu Âu, một câu hỏi quan trọng vẫn chưa được trả lời thỏa đáng: liệu chúng có thực sự tạo ra sự khác biệt đáng kể, và làm thế nào để đo lường tác động đó một cách có hệ thống? Nghiên cứu của Imanian (2016) nhấn mạnh khoảng trống này, cho rằng vẫn còn ít nỗ lực để đánh giá tác động của các tổ chức này một cách bài bản. Việc thiếu vắng các khung đánh giá toàn diện đã cản trở khả năng của các tổ chức trong việc chứng minh giá trị, tối ưu hóa hoạt động và cải thiện hiệu quả. Đây không chỉ là vấn đề về trách nhiệm giải trình mà còn liên quan đến khả năng học hỏi và phát triển của chính các tổ chức này. Mục tiêu chính của việc đánh giá tác động là xác định những thay đổi cụ thể mà các tổ chức này đã mang lại, từ việc ảnh hưởng đến luật pháp và chính sách, đến nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy sự tham gia của trẻ em. Quá trình đánh giá đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về bối cảnh hoạt động, các cơ chế tác động và những kết quả đạt được. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thực hiện Hiệp ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em (UNCRC), nơi các tổ chức này thường được giao vai trò giám sát và thúc đẩy việc tuân thủ các nguyên tắc của hiệp ước. Tác động của các tổ chức quyền trẻ em độc lập không chỉ dừng lại ở các thay đổi pháp lý mà còn lan tỏa đến việc thay đổi thái độ, hành vi và nâng cao tiếng nói của trẻ em trong xã hội. Do đó, việc nghiên cứu và áp dụng các phương pháp đánh giá hiệu quả sẽ cung cấp cái nhìn khách quan về hiệu suất, đồng thời định hướng cho các nỗ lực trong tương lai nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em một cách tốt nhất.

1.1. Tại sao cần đo lường hiệu quả hoạt động của các tổ chức độc lập

Việc đo lường hiệu quả hoạt động của các tổ chức độc lập về quyền trẻ em (ICRIs/IHRICs) mang ý nghĩa then chốt cho sự phát triển bền vững của chính các tổ chức này và công cuộc bảo vệ trẻ em. Một trong những lý do chính là để đảm bảo trách nhiệm giải trình đối với các nhà tài trợ, chính phủ và công chúng. Các tổ chức này thường hoạt động với nguồn lực hạn chế, do đó, việc chứng minh được tác động thực tế là cần thiết để duy trì sự hỗ trợ và lòng tin. Ngoài ra, việc đánh giá còn giúp xác định các phương pháp và chiến lược nào mang lại hiệu quả cao nhất, từ đó cho phép các tổ chức tối ưu hóa các nỗ lực và nguồn lực của mình (Imanian, 2016). Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh các thách thức liên quan đến quyền trẻ em ngày càng phức tạp, đòi hỏi các giải pháp linh hoạt và hiệu quả. Việc thiếu hụt các khung đánh giá hệ thống có thể dẫn đến việc lãng phí nguồn lực và bỏ lỡ cơ hội để tạo ra sự thay đổi tích cực. Hơn nữa, kết quả đánh giá cung cấp dữ liệu quan trọng để vận động chính sách và luật pháp, giúp các tổ chức quyền trẻ em tăng cường tiếng nói và ảnh hưởng của mình trong việc định hình chính sách quyền trẻ em cấp quốc gia và châu Âu.

1.2. Mục tiêu chính của các Tổ chức Quyền Trẻ em trong bối cảnh châu Âu

Các tổ chức quyền trẻ em châu Âu có những mục tiêu rõ ràng và đa dạng, xoay quanh việc thực hiện đầy đủ Hiệp ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em (UNCRC). Theo nghiên cứu của Imanian (2016), các tổ chức này tập trung vào ba lĩnh vực tác động chính: thực hiện đầy đủ UNCRC, gây ảnh hưởng đến luật pháp và chính sách, và nâng cao nhận thức về quyền trẻ em. Việc thực hiện UNCRC không chỉ bao gồm việc lồng ghép các nguyên tắc của hiệp ước vào luật pháp quốc gia mà còn đảm bảo các quyền này được thực thi trong thực tế cuộc sống của trẻ em. Các tổ chức này cũng tích cực tham gia vào quá trình hoạch định chính sách, đưa ra khuyến nghị, và vận động để đảm bảo các quyết định của chính phủ có lợi cho trẻ em. Cuối cùng, việc nâng cao nhận thức quyền trẻ em trong cộng đồng là một mục tiêu xuyên suốt, giúp các cá nhân, gia đình và xã hội hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc bảo vệ và thúc đẩy quyền trẻ em. Mục tiêu này thường được thực hiện thông qua các chiến dịch truyền thông, giáo dục và tư vấn pháp lý, góp phần tạo ra một môi trường thuận lợi hơn cho trẻ em phát triển toàn diện.

II. Thách thức Đánh giá Tác động Những Rào cản lớn đối với Tổ chức Quyền Trẻ em

Việc đánh giá tác động của các tổ chức quyền trẻ em châu Âu gặp phải nhiều thách thức đáng kể, khiến quá trình này trở nên phức tạp và đòi hỏi các phương pháp tiếp cận linh hoạt. Một trong những rào cản chính là tính chất đa dạng và khó định lượng của tác động. Không giống như các chỉ số kinh tế hay xã hội truyền thống, tác động của quyền trẻ em thường mang tính định tính, như việc nâng cao tiếng nói của trẻ em, thay đổi thái độ xã hội, hay cải thiện mức độ tham gia. Imanian (2016) chỉ ra rằng việc thiếu một khung đánh giá hệ thống và thống nhất đã cản trở khả năng các tổ chức chứng minh hiệu quả một cách rõ ràng. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng các chỉ số đánh giá tổng quát thường có giá trị hạn chế do tính chất bối cảnh hóa cao của công việc quyền trẻ em. Mỗi quốc gia, thậm chí mỗi khu vực, có những đặc thù về chính trị, văn hóa, kinh tế ảnh hưởng sâu sắc đến cách thức các tổ chức hoạt động và tạo ra tác động. Chẳng hạn, một chiến lược hiệu quả ở một quốc gia có thể không phù hợp ở quốc gia khác do sự khác biệt về luật pháp, cấu trúc chính phủ, hay nhận thức xã hội về quyền trẻ em. Hơn nữa, việc xác định rõ mối quan hệ nhân quả giữa các hoạt động của tổ chức và những thay đổi xã hội cũng là một thách thức lớn. Rất khó để phân lập tác động của một tổ chức độc lập khỏi các yếu tố khác đang diễn ra đồng thời, như các sáng kiến của chính phủ, hoạt động của các tổ chức phi chính phủ (NGOs) khác, hay sự thay đổi trong dư luận công chúng. Điều này đòi hỏi các phương pháp đánh giá phức tạp, có khả năng phân tích đa biến và định tính để nắm bắt toàn diện bức tranh tác động. Các tổ chức cũng đối mặt với thách thức về nguồn lực, cả về tài chính và nhân lực, để tiến hành các nghiên cứu đánh giá chuyên sâu. Nhiều tổ chức nhỏ và vừa có thể không đủ khả năng để đầu tư vào các quy trình đánh giá toàn diện, dẫn đến việc thiếu dữ liệu đáng tin cậy về hiệu quả của các tổ chức quyền trẻ em trong dài hạn. Việc vượt qua những thách thức này đòi hỏi sự hợp tác giữa các tổ chức, chính phủ, và các nhà nghiên cứu để phát triển các phương pháp đánh giá phù hợp và bền vững.

2.1. Hạn chế của các chỉ số đánh giá tác động chung Tại sao không hiệu quả

Các chỉ số đánh giá tác động chung thường gặp hạn chế đáng kể trong việc đo lường hiệu quả của các tổ chức quyền trẻ em, đặc biệt là trong bối cảnh châu Âu đa dạng. Nghiên cứu của Imanian (2016) chỉ ra rằng việc đánh giá phải có tính bối cảnh hóa cao, và các chỉ số tổng quát có giá trị hạn chế. Điều này xuất phát từ sự khác biệt về văn hóa, chính trị, và luật pháp giữa các quốc gia. Một chỉ số thành công ở Bồ Đào Nha có thể không phản ánh đúng tác động ở Thụy Điển. Ví dụ, mức độ tham gia của trẻ em trong quá trình hoạch định chính sách có thể được đo lường khác nhau tùy thuộc vào cơ cấu dân chủ và mức độ cởi mở của chính phủ. Ngoài ra, bản chất của quyền trẻ em là phức tạp và đa chiều, đòi hỏi các phương pháp định tính để nắm bắt những thay đổi về nhận thức, thái độ và hành vi. Các chỉ số chung thường bỏ qua những sắc thái này, dẫn đến cái nhìn không đầy đủ về tác động của các tổ chức quyền trẻ em.

2.2. Khó khăn trong việc phân lập tác động Đâu là ranh giới

Một trong những khó khăn lớn nhất trong việc đánh giá tác động của các tổ chức quyền trẻ em châu Âu là việc phân lập tác động riêng biệt của từng tổ chức. Các tổ chức này thường hoạt động trong một mạng lưới phức tạp với nhiều chủ thể khác như chính phủ, các tổ chức phi chính phủ (NGOs) khác, và cộng đồng dân sự. Do đó, việc xác định rõ ràng rằng một thay đổi cụ thể trong luật pháp hoặc chính sách là do hoạt động của một tổ chức quyền trẻ em độc lập hay là kết quả của nỗ lực tập thể là cực kỳ khó khăn. Steyvers et al. (2009) nhận định rằng hiệu quả của các Thanh tra viên (Ombudsmen) phụ thuộc vào sự tương tác của họ với môi trường. Điều này cho thấy bối cảnh cấu trúc và văn hóa đóng vai trò rất lớn đối với công việc của IHRIs. Các yếu tố như sự thay đổi chính trị, áp lực xã hội, hoặc các sự kiện toàn cầu cũng có thể ảnh hưởng đến kết quả, làm cho việc gán ghép nguyên nhân trở nên phức tạp. Việc này đòi hỏi các phương pháp nghiên cứu phức tạp hơn, có thể kết hợp phân tích đa trường hợp hoặc so sánh đối chứng để hiểu rõ hơn về vai trò độc đáo của từng tổ chức trong bối cảnh rộng lớn hơn của chính sách quyền trẻ em.

III. Phương pháp tiếp cận mới để Đánh giá Tác động của Tổ chức Quyền Trẻ em

Để vượt qua những thách thức trong việc đánh giá tác động của các tổ chức quyền trẻ em châu Âu, nghiên cứu của Imanian (2016) đã đề xuất và áp dụng các phương pháp tiếp cận mới, mang tính thực tế và bối cảnh hóa cao. Thay vì dựa vào các chỉ số chung có hạn chế, nghiên cứu sử dụng thực tế phê phán (critical realism) làm cơ sở lý thuyết, kết hợp với nghiên cứu tình huống (case study) và khám phá có giá trị (appreciative inquiry). Thực tế phê phán giúp hiểu rõ hơn về các cơ chế ẩn giấu và cấu trúc xã hội định hình tác động, thay vì chỉ tập trung vào các kết quả bề nổi. Cách tiếp cận này thừa nhận rằng tác động không phải lúc nào cũng tuyến tính hoặc dễ thấy, mà thường là kết quả của các quá trình phức tạp và tương tác đa chiều. Phương pháp nghiên cứu được chia thành hai giai đoạn chính. Giai đoạn đầu tiên bao gồm một cuộc khảo sát rộng rãi tất cả các thành viên của Mạng lưới Thanh tra Quyền trẻ em châu Âu (ENOC). Cuộc khảo sát này nhằm mục đích thu thập cái nhìn tổng quan về cách các tổ chức này tự nhận thức về tác động của mình, cũng như các yếu tố bối cảnh, cơ chế và kết quả mà họ đạt được. Phản hồi từ 67% thành viên ENOC đã cung cấp một bức tranh toàn cảnh về cách các tổ chức độc lập về quyền trẻ em vận hành và những thách thức họ đối mặt. Kết quả khảo sát cho thấy các yếu tố bối cảnh quan trọng hỗ trợ các thành viên bao gồm đội ngũ nhân sự, ủy quyền và tính độc lập, khung pháp lý và mạng lưới hợp tác, đặc biệt là với các NGO. Giai đoạn thứ hai của nghiên cứu là các nghiên cứu tình huống sâu rộng tại hai tổ chức cụ thể. Việc này bao gồm phỏng vấn nhân viên, các bên liên quan và xem xét các tài liệu liên quan. Mục tiêu chính là đi sâu vào cách các tổ chức này tạo ra tác động đối với luật pháp và chính sách, và làm thế nào quan điểm của trẻ em được lồng ghép vào quá trình này. Các yếu tố bối cảnh chính được tiết lộ trong giai đoạn này bao gồm quyền hạn và phạm vi hoạt động, năng lực của nhân viên, tính độc lập chính trị và kinh nghiệm của Thanh tra viên hoặc Ủy viên. Việc kết hợp các phương pháp này cho phép một cái nhìn toàn diện, vừa định lượng vừa định tính, về cách thức đánh giá tác động của các tổ chức quyền trẻ em, tạo ra một khuôn mẫu linh hoạt và phù hợp với từng bối cảnh cụ thể.

3.1. Phân tích qua khảo sát Mạng lưới Thanh tra Quyền trẻ em châu Âu ENOC

Giai đoạn đầu của nghiên cứu về đánh giá tác động của các tổ chức quyền trẻ em châu Âu tập trung vào một cuộc khảo sát toàn diện các thành viên của Mạng lưới Thanh tra Quyền trẻ em châu Âu (ENOC) (Imanian, 2016). Cuộc khảo sát này được thiết kế để nắm bắt cách các tổ chức độc lập về quyền trẻ em (ICRIs/IHRICs) hiểu về tác động của chính họ, đồng thời thu thập dữ liệu về bối cảnh hoạt động, các cơ chế họ sử dụng, và những kết quả đã đạt được. Tỷ lệ phản hồi cao (67%) từ các thành viên ENOC đã cung cấp một nguồn thông tin phong phú. Kết quả chỉ ra rằng các yếu tố hỗ trợ đáng kể bao gồm đội ngũ nhân viên tận tâm, ủy quyền rõ ràng, tính độc lập trong hoạt động, các khung pháp lý vững chắc và mạng lưới hợp tác mạnh mẽ, đặc biệt là với các tổ chức phi chính phủ (NGOs). Những thông tin này rất quan trọng để xác định các yếu tố thành công chung và những thách thức mà các tổ chức này gặp phải trong việc thúc đẩy quyền trẻ em châu Âu.

3.2. Nghiên cứu tình huống chuyên sâu Giải mã cơ chế tạo tác động

Giai đoạn thứ hai của nghiên cứu là nghiên cứu tình huống chuyên sâu tại hai tổ chức cụ thể, nhằm giải mã chi tiết các cơ chế mà qua đó các tổ chức này tạo ra tác động. Phương pháp này bao gồm phỏng vấn trực tiếp nhân viên của hai tổ chức, các bên liên quan (stakeholders) và phân tích các tài liệu liên quan (Imanian, 2016). Trọng tâm của giai đoạn này là đánh giá tác động của các tổ chức đối với luật pháp và chính sách, đồng thời tìm hiểu cách thức quan điểm của trẻ em được lồng ghép vào quá trình này. Kết quả nghiên cứu tình huống đã tiết lộ các yếu tố bối cảnh quan trọng ảnh hưởng đến tác động, bao gồm phạm vi quyền hạn và nhiệm vụ, năng lực và kinh nghiệm của đội ngũ nhân viên, tính độc lập chính trị của Thanh tra viên hoặc Ủy viên, và nền tảng chính trị của họ. Sự kết hợp giữa khảo sát rộng lớn và nghiên cứu tình huống sâu sắc đã cung cấp một cái nhìn đa chiều về cách thức các tổ chức quyền trẻ em vận hành và tạo ra sự thay đổi trong bối cảnh phức tạp của châu Âu.

IV. Ứng dụng Thực tiễn và Kết quả Nghiên cứu Bản chất Tác động và Khung Đánh giá

Nghiên cứu về đánh giá tác động của các tổ chức quyền trẻ em châu Âu đã mang lại những kết quả quan trọng và các ứng dụng thực tiễn đáng giá, đặc biệt là trong việc nhận diện bản chất của tác động và đề xuất một khung đánh giá có tính bối cảnh hóa cao. Kết quả cho thấy tác động của các tổ chức quyền trẻ em có thể rất đáng kể nhưng cũng biến đổi đáng kể tùy thuộc vào bối cảnh cụ thể (Imanian, 2016). Một trong những tác động rõ rệt nhất mà các bên tham gia chỉ ra là việc tăng cường khả năng hiển thị và ưu tiên các vấn đề của trẻ em trong quá trình hoạch định chính sách. Điều này có nghĩa là các vấn đề liên quan đến trẻ em không còn bị bỏ qua mà được đặt lên hàng đầu trong chương trình nghị sự của chính phủ. Bên cạnh đó, tăng cường sự tham gia của trẻ em vào các quyết định ảnh hưởng đến cuộc sống của chúng cũng được ghi nhận là một tác động đáng kể. Các tổ chức đã đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra các cơ chế và không gian để trẻ em có thể bày tỏ ý kiến, quan điểm của mình, góp phần vào việc xây dựng chính sách phù hợp và công bằng hơn. Việc nâng cao nhận thức về quyền trẻ em trong cộng đồng cũng là một thành quả nổi bật, giúp định hình lại thái độ xã hội và thúc đẩy sự tôn trọng quyền lợi của trẻ em. Tuy nhiên, nghiên cứu cũng nhấn mạnh rằng việc đánh giá tác động phải mang tính bối cảnh hóa cao, và các chỉ số tổng quát có giá trị hạn chế. Điều này dẫn đến việc phát triển một khuôn mẫu để đánh giá tác động dựa trên bối cảnh, nhằm giúp các tổ chức độc lập về quyền trẻ em (ICRIs/IHRICs) không chỉ chứng minh được bằng chứng về tác động của mình mà còn có thể suy ngẫm về những gì đang hoạt động hiệu quả đối với họ. Khung đánh giá này cung cấp một công cụ linh hoạt, cho phép các tổ chức điều chỉnh phương pháp đánh giá của mình phù hợp với đặc thù riêng, từ đó đạt được cái nhìn sâu sắc và chính xác hơn về hiệu quả của các tổ chức quyền trẻ em. Nghiên cứu còn gợi ý rằng các tổ chức này có thể hoạt động như những trung gian hòa giải hiệu quả giữa trẻ em và nhà nước, trao quyền cho cả hai bên để tham gia vào một cuộc đối thoại hiệu quả hơn, từ đó giúp trẻ em có tiếng nói thực sự trong xã hội. Điều này củng cố vai trò của chúng không chỉ là người bảo vệ mà còn là người thúc đẩy sự tham gia và tự chủ của trẻ em.

4.1. Khung đánh giá tác động theo bối cảnh Hướng dẫn mới cho các Tổ chức Quyền Trẻ em

Một trong những kết quả quan trọng nhất của nghiên cứu là việc phát triển một khuôn mẫu để đánh giá tác động dựa trên bối cảnh (Imanian, 2016). Khuôn mẫu này ra đời để giải quyết hạn chế của các chỉ số đánh giá tổng quát, vốn không phản ánh đúng sự đa dạng và phức tạp của công việc quyền trẻ em ở các quốc gia châu Âu. Nó cung cấp một cách tiếp cận linh hoạt, cho phép các tổ chức độc lập về quyền trẻ em (ICRIs/IHRICs) tự điều chỉnh các tiêu chí và phương pháp đánh giá để phù hợp với bối cảnh văn hóa, chính trị và xã hội cụ thể của họ. Mục tiêu là giúp các tổ chức có thể thu thập bằng chứng về tác động một cách đáng tin cậy và có ý nghĩa, đồng thời khuyến khích họ suy ngẫm về những chiến lược nào đang hoạt động tốt nhất và tại sao. Điều này không chỉ tăng cường trách nhiệm giải trình mà còn thúc đẩy quá trình học hỏi và cải tiến liên tục trong hoạt động bảo vệ quyền trẻ em.

4.2. Vai trò của Tổ chức Quyền Trẻ em như cầu nối giữa trẻ em và Nhà nước

Nghiên cứu cũng làm sáng tỏ vai trò độc đáo của các tổ chức quyền trẻ em như những trung gian hòa giải hay cầu nối giữa trẻ em và Nhà nước. Thông qua các hoạt động của mình, các tổ chức này không chỉ bảo vệ quyền lợi mà còn trao quyền cho trẻ em để tham gia vào các cuộc đối thoại ý nghĩa với chính phủ. Theo Imanian (2016), chúng có thể giúp cả trẻ em và Nhà nước tham gia vào một cuộc đối thoại hiệu quả hơn, giúp trẻ em có tiếng nói thực sự. Điều này được thực hiện thông qua việc tạo ra các kênh giao tiếp, cung cấp thông tin, hỗ trợ trẻ em bày tỏ quan điểm và đảm bảo rằng những tiếng nói này được lắng nghe bởi các nhà hoạch định chính sách. Steyvers et al. (2009) cũng gợi ý rằng Thanh tra viên có thể đóng vai trò như “ăng-ten quan trọng cho chính phủ trong xã hội”, phát hiện các vấn đề quản lý yếu kém và đóng vai trò như đòn bẩy phòng ngừa. Như vậy, vai trò này không chỉ giới hạn ở việc giám sát mà còn mở rộng sang việc thúc đẩy sự tham gia dân chủ và tăng cường trách nhiệm giải trình của Nhà nước đối với quyền trẻ em.

V. Nhìn về Tương lai Phát triển bền vững cho Đánh giá Tác động của Quyền Trẻ em

Việc đánh giá tác động của các tổ chức quyền trẻ em châu Âu không chỉ là một nỗ lực hiện tại mà còn là một cam kết lâu dài đối với sự phát triển bền vững của lĩnh vực này. Để đảm bảo rằng các tổ chức tiếp tục tạo ra sự khác biệt tích cực, cần có những bước tiến xa hơn trong việc hoàn thiện các phương pháp đánh giá và tích hợp chúng vào văn hóa hoạt động. Một trong những hướng đi quan trọng là tiếp tục tinh chỉnh và phổ biến khuôn mẫu đánh giá theo bối cảnh đã được đề xuất bởi Imanian (2016). Việc này đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các học giả, nhà thực hành và các nhà hoạch định chính sách để biến khung mẫu này thành một công cụ thực tế, dễ sử dụng và có khả năng thích ứng cao. Các tổ chức cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để tự tiến hành các hoạt động đánh giá nội bộ, đồng thời có thể hợp tác với các chuyên gia bên ngoài khi cần thiết. Hơn nữa, cần có sự đầu tư vào nghiên cứu sâu hơn để hiểu rõ hơn về các yếu tố cụ thể ảnh hưởng đến hiệu quả của các tổ chức quyền trẻ em trong các bối cảnh khác nhau. Ví dụ, việc khám phá sâu hơn về cách các yếu tố văn hóa, chính trị và kinh tế địa phương định hình tác động của các chiến lược bảo vệ quyền trẻ em có thể cung cấp những hiểu biết quý giá. Nghiên cứu cũng có thể tập trung vào việc phát triển các phương pháp định lượng và định tính kết hợp (mixed-methods) tinh vi hơn để nắm bắt toàn diện cả những thay đổi có thể đo lường được và những tác động mang tính định tính. Một khía cạnh khác của tương lai là việc tăng cường chia sẻ kiến thức và thực tiễn tốt nhất giữa các tổ chức quyền trẻ em trên khắp châu Âu. Mạng lưới như ENOC có thể đóng vai trò quan trọng trong việc tạo điều kiện cho việc trao đổi kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau và phát triển các tiêu chuẩn chung cho việc đánh giá tác động của quyền trẻ em. Việc học hỏi từ các trường hợp thành công và thất bại sẽ giúp toàn bộ mạng lưới nâng cao năng lực và hiệu quả hoạt động. Cuối cùng, việc lồng ghép quan điểm của trẻ em vào chính quá trình đánh giá tác động là điều tối quan trọng. Trẻ em không chỉ là đối tượng của công tác bảo vệ quyền mà còn là những bên liên quan có thể cung cấp những thông tin sâu sắc về việc các hoạt động có thực sự tạo ra sự khác biệt trong cuộc sống của chúng hay không. Việc này không chỉ phản ánh nguyên tắc tham gia của UNCRC mà còn đảm bảo rằng việc đánh giá mang tính toàn diện và phù hợp với thực tế.

5.1. Tăng cường hợp tác và chia sẻ kiến thức để nâng cao hiệu quả đánh giá

Để phát triển bền vững trong lĩnh vực đánh giá tác động của các tổ chức quyền trẻ em châu Âu, việc tăng cường hợp tác và chia sẻ kiến thức là yếu tố không thể thiếu. Các tổ chức độc lập về quyền trẻ em (ICRIs/IHRICs), các tổ chức phi chính phủ (NGOs), chính phủ và học giả cần làm việc cùng nhau để tinh chỉnh các phương pháp đánh giá và phổ biến các thực tiễn tốt nhất. Mạng lưới như ENOC có vai trò trung tâm trong việc tạo điều kiện cho việc trao đổi kinh nghiệm, tổ chức các buổi hội thảo và cung cấp đào tạo về đánh giá tác động của quyền trẻ em. Việc học hỏi từ những gì đã thành công ở một bối cảnh có thể được điều chỉnh và áp dụng ở bối cảnh khác, từ đó tránh lãng phí nguồn lực và tối ưu hóa hiệu suất. Hơn nữa, việc tạo ra các nền tảng chia sẻ dữ liệu và nghiên cứu chung sẽ giúp xây dựng một kho kiến thức toàn diện, thúc đẩy sự hiểu biết sâu sắc hơn về tác động của các tổ chức quyền trẻ em.

5.2. Lồng ghép tiếng nói trẻ em vào quá trình đánh giá tác động Cách thức thực hiện

Việc lồng ghép tiếng nói trẻ em vào quá trình đánh giá tác động là một bước tiến quan trọng để đảm bảo tính phù hợp và toàn diện của kết quả. Theo nguyên tắc của UNCRC, trẻ em có quyền được lắng nghe và tham gia vào các vấn đề ảnh hưởng đến chúng. Do đó, trong các khuôn mẫu đánh giá tác động, cần có các phương pháp và công cụ đặc biệt được thiết kế để thu thập ý kiến từ trẻ em một cách tôn trọng và phù hợp với lứa tuổi. Điều này có thể bao gồm các cuộc khảo sát thân thiện với trẻ em, nhóm tập trung, hoặc các phương pháp kể chuyện sáng tạo. Mục tiêu là để trẻ em có thể tự phản ánh về cách các hoạt động của tổ chức quyền trẻ em đã ảnh hưởng đến cuộc sống của họ. Việc này không chỉ cung cấp thông tin giá trị về hiệu quả của các tổ chức mà còn củng cố quyền tham gia của trẻ em, biến chúng từ đối tượng thụ động thành những người tham gia tích cực vào quá trình định hình tương lai của chính mình.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu tiến sĩ của tác giả Sara Imanian (2016) tại Trường Công tác Xã hội, Chăm sóc và Cộng đồng thuộc Đại học Central Lancashire (UCLan) mang tựa đề: "Evaluating the Impact of Independent Children’s Rights Institutions: A European Case Study". Luận án đặt nền móng tiên phong trong việc giải quyết bài toán hóc búa của khoa học pháp lý - xã hội: làm thế nào để đánh giá một cách khoa học, khách quan và thực chất tác động của các Thiết chế Quyền Trẻ em Độc lập (Independent Children’s Rights Institutions - ICRIs / Independent Human Rights Institutions for Children - IHRICs) tại châu Âu.

Mặc dù Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền Trẻ em (UNCRC 1989) được phê chuẩn rộng rãi trên toàn cầu và Ủy ban Quyền Trẻ em Liên Hợp Quốc (UNCCRC) liên tục thúc đẩy việc thành lập các cơ quan giám sát độc lập theo Nguyên tắc Paris (Paris Principles 1991/1993), mảng nghiên cứu đánh giá tác động của IHRICs trước đây vẫn tồn tại một "khoảng trống học thuật" (research gap) nghiêm trọng. Theo nhận định của Lansdown (2001) và Thomas et al. (2011), các thiết chế này phần lớn rơi vào tình trạng "dưới chuẩn nghiên cứu" (under-researched), thiếu vắng hoàn toàn các công cụ, chỉ số và khung lý thuyết đo lường tác động hệ thống. Nghiên cứu của UNICEF (2013) trên 67 thiết chế cũng xác nhận chỉ có một tỷ lệ cực kỳ nhỏ thiết lập được hệ thống theo dõi và đánh giá hiệu quả hoạt động.

Để giải quyết khoảng trống này, luận án tập trung vào hai câu hỏi nghiên cứu cốt lõi (Research Questions):

1. RQ1: Các thiết chế IHRICs tạo ra những loại hình tác động cụ thể nào trong thực tế đời sống xã hội và hoạch định chính sách?
2. RQ2: Làm thế nào để đánh giá tác động của các thiết chế này một cách khoa học mà không biến việc đánh giá thành thủ tục hành chính hình thức?

Nghiên cứu vận dụng khung lý thuyết tích hợp liên ngành gồm: Hiện thực luận phê phán (Critical Realism của Roy Bhaskar, 1979), Lý thuyết xã hội học về tuổi thơ (Sociology of Childhood của James, Jenks & Prout, 1998; Alanen, 1992; Qvortrup, 1990), Mô hình tham gia đa chiều (Lundy, 2007; Shier, 2001; Hart, 1992), cùng Khung đánh giá hiện thực Hiện trạng - Cơ chế - Kết quả (Context - Mechanism - Outcome / CMO của Pawson & Tilley, 1997).

Đóng góp đột phá của luận án là việc xây dựng thành công một Khung biểu mẫu đánh giá tác động theo ngữ cảnh (Contextual Impact Evaluation Template) và mô hình lý thuyết "Đồng trao quyền" (Mutual Empowerment) giữa trẻ em và Nhà nước thông qua vai trò trung gian đàm phán (interlocutor) của IHRICs. Về phạm vi nghiên cứu (Scope), luận án khảo sát toàn diện 100% thành viên của Mạng lưới Thanh tra Quyền Trẻ em Châu Âu (European Network of Ombudspersons for Children - ENOC) với tỷ lệ phản hồi đạt 67% (năm 2012), kết hợp hai nghiên cứu trường hợp chuyên sâu (comparative case studies) đại diện cho hai mô hình thể chế đặc thù tại châu Âu: Văn phòng Thanh tra Trẻ em Phần Lan (Lapsiasia) và Ủy viên Trẻ em và Thanh thiếu niên Bắc Ireland (NICCY).

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu của luận án thực hiện việc tổng hợp và đối thoại học thuật sâu sắc giữa ba dòng nghiên cứu chính:

Dòng thứ nhất phân tích tiến trình lịch sử và các trường phái lý thuyết quyền trẻ em. Tác giả tổng hợp sự dịch chuyển từ các phong trào "cứu trợ trẻ em" (child-saving movements - Platt, 1969; Eglantyne Jebb, 1919) vốn định vị trẻ em là đối tượng thụ động cần bảo vệ sang phong trào giải phóng trẻ em (liberationist movement - Farson, 1974; Holt, 1975; Freeman, 1992a; Verhellen, 1992) khẳng định quyền tự quyết và tư cách chủ thể độc lập. Luận án làm rõ cuộc tranh luận bản thể luận giữa "Lý thuyết ý chí/lựa chọn" (Choice/Will Theory - Hart, 1955; Kant) xem quyền gắn liền với năng lực lý tính, và "Lý thuyết lợi ích" (Interest Theory - Raz, 1986; Bentham; MacCormick, 1976) bảo vệ quyền dựa trên lợi ích nội tại của trẻ bất kể mức độ năng lực. Hanson (2013) đã hệ thống hóa thành 4 trường phái tư tưởng: Chủ nghĩa gia trưởng (Paternalism), Phúc lợi (Welfare), Khai phóng (Emancipation) và Giải phóng (Liberation).

Dòng thứ hai mổ xẻ các tranh luận xoay quanh Công ước UNCRC và quyền tham gia (Điều 12). Sự đối lập gay gắt xuất hiện giữa hai luồng quan điểm: một bên xem UNCRC là văn kiện pháp lý tiến bộ mang tính toàn cầu (Eekelaar, 1992; Freeman, 2009; Cantwell, 2011), bên còn lại chỉ trích UNCRC mang tính phổ quát hóa phương Tây (ethnocentric/universalist), áp đặt giá trị thuộc địa và phi ngữ cảnh hóa thực tế của trẻ em Nam bán cầu (Boyden, 1997; Pupavac, 2001; Burman, 1996). Về quyền tham gia theo Điều 12, luận án đối chiếu quan điểm của Parkes (2013) ca ngợi Bình luận chung số 12 (GC12) với phê phán của Cordero Arce (2012) rằng GC12 đã hạ cấp quyền tham gia xuống thành quyền "được lắng nghe" dưới sự phán xét năng lực của người lớn. Trích dẫn tuyên bố của Cantwell (2011: 40): "The drafting of the CRC marked the first time that a child-specific international instrument was developed from start to finish under the auspices of a human rights body... It also gave rise to the concept that might best be described as 'the human rights of children'".

Dòng thứ ba khảo sát các nghiên cứu thực nghiệm đánh giá thiết chế nhân quyền (IHRIs/IHRICs). Luận án định vị mình thông qua việc so sánh và chỉ ra giới hạn của các công trình tiền nhiệm:

• Nghiên cứu của Melton (1991) đánh giá Văn phòng Thanh tra Trẻ em Na Uy: Mang tính mô tả bước đầu, nặng về đánh giá chức năng hành chính hơn là cơ chế tác động xã hội.
• Rà soát độc lập của Haydon (2006) về Đạo luật NICCY tại Bắc Ireland: Tập trung vào khung pháp lý và tính tuân thủ luật định thay vì đo lường sự chuyển biến trong hoạch định chính sách dài hạn.
• Loạt đánh giá của Hrabar (2009), Vidović & Žižak (2009), và Bezinović (2009) về Thanh tra Trẻ em Croatia: Đánh giá cảm nhận của công chúng và các bên liên quan nhưng thiếu một khung phương pháp luận gắn kết giữa bối cảnh và cơ chế sinh biến (causal mechanisms).
• Khảo sát quốc tế của Thomas et al. (2011): Chỉ ra nhu cầu cấp thiết về công cụ đánh giá nhưng chưa xây dựng được biểu mẫu áp dụng thực tế.

Bằng cách tổng hợp các dòng nghiên cứu này, luận án định vị chính xác vị trí tiên phong: phát triển một khung đánh giá dựa trên Hiện thực luận phê phán, khắc phục sự nghèo nàn về phương pháp của các nghiên cứu trước đây.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo ra bước tiến lớn trong lý thuyết quyền trẻ em và đánh giá thể chế thông qua các luận điểm:

1. Phát triển Lý thuyết Quyền Trẻ em Hiện thực (Living Rights Theory): Mở rộng luận điểm của Hanson & Nieuwenhuys (2013) và khái niệm "Quyền bất thành văn" (Unwritten Rights) của Ennew (2002), luận án chứng minh rằng quyền trẻ em không chỉ là các điều khoản pháp lý cứng nhắc trên giấy tờ (rights on paper) mà là một quá trình liên tục được thương lượng trong đời sống thực tế (rights in practice).
2. Bổ sung chiều kích Quyền lực (Power) vào mô hình 3P của UNCRC: Tiếp thu đề xuất của Mary John (2003) và Cordero Arce (2012) về chữ "P" thứ tư - Quyền lực (Power) bên cạnh Cung cấp (Provision), Bảo vệ (Protection) và Tham gia (Participation). Trích dẫn Mary John (2003): "the 'fourth p' is about realising aspirations which can only be self-defined". Luận án cung cấp bằng chứng thực nghiệm cho thấy sự tham gia chỉ thực sự có tác động khi trẻ em có quyền lực đàm phán trong mạng lưới chính sách.
3. Mô hình lý thuyết Đồng trao quyền (Mutual Empowerment Model): Dựa trên quan niệm quyền lực quan hệ của Foucault và quyền lực tổng dương (positive-sum power) của Lukes (2005), luận án thiết lập mệnh đề lý thuyết: IHRICs đóng vai trò là "cầu nối đối thoại" (interlocutor). Khi IHRICs hỗ trợ trẻ em tham gia vào việc kiểm toán dịch vụ công và phản biện luật pháp, cơ quan này đồng thời trao quyền cho trẻ em và nâng cao năng lực quản trị dân chủ của các cơ quan Nhà nước.

                           EMPOWERMENT

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp ba trụ cột lý thuyết: Hiện thực luận phê phán (Bhaskar, 1979), Mô hình 4 yếu tố tham gia của Lundy (2007) gồm Không gian (Space) - Tiếng nói (Voice) - Khán giả (Audience) - Tác động (Influence), và Cấu trúc Đánh giá Hiện thực CMO (Context + Mechanism = Outcome) của Pawson & Tilley (1997).

• Khái niệm tác động (Conceptualization of Impact): Dẫn chiếu định nghĩa của Brown (2009: 209): "the objective of assessing the impact of the Ombudsman is to find the answers to: what the Ombudsman is for and what difference the institution makes". Tác động được định lượng và định tính hóa qua 3 cấp độ: (1) Thay đổi luật pháp và chính sách công; (2) Chuyển biến nhận thức xã hội về quyền trẻ em; (3) Mức độ hòa nhập tiếng nói của trẻ em vào quản trị quốc gia.
• Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích được xác lập trong giới hạn các nền dân chủ pháp quyền có sự tồn tại của thiết chế độc lập tuân thủ Nguyên tắc Paris, nơi quyền tự do ngôn luận và các tổ chức xã hội dân sự (NGOs) được pháp luật thừa nhận.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

• Triết lý nghiên cứu (Research Philosophy): Hiện thực luận phê phán (Critical Realism). Triết lý này thừa nhận sự tồn tại của một thực tại khách quan độc lập với nhận thức con người (bản thể luận hiện thực), nhưng việc nhận thức thực tại đó luôn mang tính tương đối và chịu ảnh hưởng của cấu trúc xã hội (nhận thức luận diễn giải). Điều này cho phép nhà nghiên cứu truy tìm các cơ chế nhân quả tiềm ẩn (generative mechanisms) kích hoạt kết quả trong những bối cảnh đặc thù.
• Thiết kế hỗn hợp đa giai đoạn (Multi-phase Mixed Research Design):
  • Giai đoạn 1: Điều tra khảo sát định lượng - định tính (Survey) toàn diện trên toàn bộ mạng lưới ENOC.
  • Giai đoạn 2: Phương pháp Nghiên cứu trường hợp so sánh (Comparative Case Study) kết hợp phương pháp Tiếp cận Đánh giá Đánh giá cao (Appreciative Inquiry - AI) nhằm nhận diện các điển hình thành công vượt trội (best practices) và điều kiện tạo nên thành công.
• Mẫu nghiên cứu (Sample Size & Selection Criteria):
  • Khảo sát Giai đoạn 1: Gửi phiếu khảo sát tới tất cả 39 thành viên ENOC (tại thời điểm mùa hè 2012), thu về phản hồi hợp lệ từ 26 thiết chế (đạt tỷ lệ 67%).
  • Nghiên cứu trường hợp Giai đoạn 2: Lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) dựa trên độ tương phản thể chế: Văn phòng Thanh tra Quyền Trẻ em Phần Lan (Lapsiasia - mô hình đồng thuận Bắc Âu, thẩm quyền tư vấn và giám sát chung) và Ủy ban Trẻ em và Thanh thiếu niên Bắc Ireland (NICCY - mô hình hậu xung đột, thẩm quyền pháp lý mạnh bao gồm quyền khởi kiện chiến lược và giải quyết khiếu nại).

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Thu thập dữ liệu (Data Collection Protocols): Kết hợp đa dạng hóa công cụ thu thập:
  1. Phiếu khảo sát cấu trúc song ngữ (Anh - Pháp) gửi tới các thành viên ENOC.
  2. Phỏng vấn bán cấu trúc (semi-structured interviews) với 2 nhóm đối tượng: Cán bộ lãnh đạo/chuyên viên của thiết chế (Thanh tra viên Maria Kaisa Aula của Phần Lan, Ủy viên Patricia Lewsley-Mooney của Bắc Ireland) và các bên liên quan (đại diện bộ ngành chính phủ, đại biểu quốc hội, tổ chức phi chính phủ NGOs, chuyên gia học thuật).
  3. Phỏng vấn và hội thảo trực tuyến có sự tham gia trực tiếp của Cố vấn Trẻ em (Young Advisors) và trẻ em thụ hưởng tại Phần Lan và Bắc Ireland.
  4. Phân tích tài liệu lưu trữ (documentary analysis): báo cáo thường niên, văn bản đệ trình sửa đổi luật, tài liệu nghiên cứu chuyên đề của Lapsiasia và NICCY.
• Tam giác đạc (Triangulation): Thực hiện tam giác đạc toàn diện về Dữ liệu (khảo sát, phỏng vấn, tài liệu), Phương pháp (định lượng mô tả, phân tích định tính chủ đề), và Lý thuyết (kết hợp Hiện thực luận phê phán và Xã hội học tuổi thơ).
• Tính chuẩn xác và Đạo đức nghiên cứu (Rigor & Ethics): Áp dụng quy trình đồng thuận tự nguyện minh bạch (informed consent) với hai phiên bản riêng biệt cho người lớn và trẻ em (bản tiếng Anh và tiếng Phần Lan), mã hóa danh tính đại biểu, được Hội đồng Đạo đức Nghiên cứu Đại học Central Lancashire phê duyệt nghiêm ngặt.

Data và phân tích

• Phương pháp phân tích: Sử dụng kỹ thuật Phân tích chủ đề hiện thực (Realist Thematic Analysis) nhằm bóc tách dữ liệu theo mô hình ba thành phần C-M-O:
  • Bối cảnh (Context - C): Khung pháp lý, tính độc lập chính trị, nguồn lực tài chính, văn hóa quản trị công, sự hỗ trợ của mạng lưới NGOs.
  • Cơ chế (Mechanism - M): Năng lực chuyên môn của nhân sự, uy tín cá nhân của người đứng đầu, chiến dịch truyền thông, sự tham gia của trẻ em, đệ trình khuyến nghị chính sách, kiện tụng chiến lược.
  • Kết quả (Outcome - O): Sửa đổi điều luật, bổ sung dịch vụ công, thay đổi nhận thức cộng đồng, thiết lập chỉ số phúc lợi trẻ em.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Bằng chứng từ khảo sát ENOC (Tỷ lệ phản hồi 67%):
   • 100% các thiết chế phản hồi đều khẳng định mục tiêu tác động trọng tâm là: Đưa UNCRC vào thực thi đầy đủ, tác động trực tiếp vào quy trình sửa đổi luật pháp/chính sách, và nâng cao nhận thức cộng đồng về quyền trẻ em.
   • Các yếu tố bối cảnh tương hỗ lớn nhất được lượng hóa: Đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp (ranked #1), Quyền hạn theo luật định và tính độc lập (ranked #2), Mạng lưới liên kết chặt chẽ với các tổ chức phi chính phủ NGOs (ranked #3).
2. Tác động lập pháp và chính sách thực chất qua Case Studies:
   • Tại Bắc Ireland (NICCY): Khởi xướng thành công các nghiên cứu đột phá như "Children's Rights: Rhetoric or Reality?" và báo cáo rào cản hành chính công (Barriers to Effective Government Delivery Report), trực tiếp dẫn đến việc ban hành chiến lược giảm nghèo ở trẻ em (Tackling Child Poverty) và mở rộng phạm vi Dịch vụ Trị liệu Ngôn ngữ và Lời nói (Speech and Language Therapy Services - SLT).
   • Tại Phần Lan (Lapsiasia): Triển khai xuất sắc dự án "Đô thị thân thiện với trẻ em" (Child Friendly Municipalities), khảo sát mức độ hài lòng tại trường học (School Satisfaction Survey), và xây dựng Bộ chỉ số Hạnh phúc Trẻ em (Child Well-being Indicators), buộc các nhà lập pháp phải lồng ghép Đánh giá tác động quyền trẻ em (CRIA) vào mọi quyết sách của hội đồng địa phương.
3. Phát hiện phản trực giác về Chỉ số đánh giá tiêu chuẩn (Counter-intuitive Finding):
   • Nghiên cứu chỉ ra rằng việc áp dụng một bộ chỉ số định lượng tổng quát, cứng nhắc (generalized indicators) xuyên quốc gia là hoàn toàn không khả thi và gây tác dụng ngược. Đánh giá tác động của IHRICs bắt buộc phải gắn chặt với từng bối cảnh chính trị - xã hội cụ thể (highly contextual).
4. Hiện tượng Đồng trao quyền thông qua đàm phán chính sách:
   • Sự hiện diện của IHRICs giải quyết nghịch lý về quyền lực của trẻ em. Trẻ em không cần phải trở thành các chính trị gia trưởng thành mới có thể tác động đến chính sách; thông qua cơ chế hỗ trợ của IHRICs, tiếng nói của các nhóm trẻ em thiểu số và yếu thế được chuyển hóa thành các đề xuất lập pháp có sức nặng đanh thép.

Implications đa chiều

• Về mặt lý thuyết: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm củng cố lý thuyết Hiện thực luận phê phán trong khoa học xã hội; bắc cầu thành công khoảng cách giữa Xã hội học tuổi thơ và Luật học quốc tế.
• Về mặt phương pháp luận: Sáng tạo Biểu mẫu Đánh giá Tác động theo Ngữ cảnh (Contextual Impact Evaluation Template) giúp các thiết chế nhân quyền tự soi chiếu, đo lường năng lực mà không rơi vào bẫy quan liêu.
• Về thực tiễn và chính sách: Khuyến nghị các chính phủ bảo đảm tính độc lập tài chính tuyệt đối theo Nguyên tắc Paris; thể chế hóa quy trình bắt buộc các cơ quan soạn thảo luật phải tham vấn ý kiến độc lập của Ủy viên/Thanh tra Quyền Trẻ em.

Limitations và Future Research

• Hạn chế nghiên cứu thừa nhận:
  1. Giới hạn địa lý và thể chế: Nghiên cứu trường hợp sâu chỉ tập trung vào 2 quốc gia Tây - Bắc Âu (Phần Lan và Bắc Ireland), chưa thể đại diện cho toàn bộ các mô hình chuyển đổi thể chế tại Đông Âu hoặc các quốc gia Nam bán cầu.
  2. Độ trễ thời gian của tác động chính sách (Time-lag): Việc đo lường tác động của thay đổi luật pháp đòi hỏi các nghiên cứu theo chiều dọc (longitudinal studies) kéo dài hàng thập kỷ, trong khi thời gian thực hiện luận án bị giới hạn trong khung nghiên cứu tiến sĩ chuẩn.
  3. Thách thức đo lường sự đóng góp (Attribution vs. Contribution): Khó có thể bóc tách 100% tác động riêng rẽ của IHRICs khỏi nỗ lực đồng thời của các phong trào xã hội dân sự và áp lực quốc tế.
• Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Agenda):
  • Mở rộng kiểm chứng Biểu mẫu Đánh giá sang các thiết chế IHRICs tại châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh.
  • Phát triển các bộ công cụ nghiên cứu do chính trẻ em tự thiết kế và làm chủ (child-led evaluation methodologies).
  • Nghiên cứu tác động của Nghị định thư Tùy chọn thứ 3 của UNCRC (OP3 CRC về thủ tục khiếu nại cá nhân có hiệu lực từ 2014) đối với thẩm quyền của IHRICs.

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động học thuật (Academic Impact): Đóng vai trò là công trình tham chiếu nền tảng cho các học giả nghiên cứu về thiết chế nhân quyền, xã hội học tuổi thơ và chính sách công; dự kiến tạo ra hàng trăm lượt trích dẫn trong các chuyên san quốc tế hàng đầu như International Journal of Children’s Rights, Childhood, Children & Society.
• Chuyển đổi thực tiễn và Hoạt động vận động: Cung cấp cẩm nang hành động cho mạng lưới ENOC và UNICEF, hỗ trợ trực tiếp cho các tân Ủy viên/Thanh tra Quyền Trẻ em xây dựng chiến lược hành động nhiệm kỳ.
• Ảnh hưởng chính sách quốc gia và quốc tế: Giúp các cơ quan lập pháp tại châu Âu nhận thức rõ giá trị hoàn vốn đầu tư xã hội (Social ROI) khi tài trợ ngân sách cho các thiết chế độc lập, bảo đảm trật tự pháp lý bảo vệ các nhóm trẻ em dễ bị tổn thương nhất.
• Trích dẫn định hướng từ UNICEF (2013: 49) được luận án hiện thực hóa: Việc đánh giá là "essential to addressing a childhood in constant transformation" và "crucial to meeting evolving challenges to institutional independence and sustainability".

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh Tiến sĩ & Học giả: Tiếp cận một khung lý thuyết và phương pháp luận mẫu mực kết hợp giữa Critical Realism, Case Study và Appreciative Inquiry.
• Lãnh đạo các Thiết chế Nhân quyền (IHRICs/NHRIs): Sở hữu công cụ tự đánh giá tác động định kỳ, nâng cao tính minh bạch và trách nhiệm giải trình trước Quốc hội.
• Các Nhà hoạch định Chính sách & Lập pháp: Hiểu rõ cơ chế lồng ghép quyền trẻ em vào quy trình xây dựng chính sách công một cách thực chất.
• Các Tổ chức Phi chính phủ (NGOs) & Trẻ em: Nâng cao năng lực tham gia đàm phán chính trị, bảo đảm tiếng nói của thanh thiếu niên được chuyển hóa thành quyền lợi hợp pháp trong đời sống.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là xây dựng Mô hình Đồng trao quyền (Mutual Empowerment Model) dựa trên việc mở rộng Lý thuyết Hiện thực luận phê phán của Bhaskar (1979) và Lý thuyết Quyền tham gia của Lundy (2007). Nghiên cứu chứng minh IHRICs hoạt động như một cơ chế cấu trúc giúp hóa giải thế đối đầu quyền lực truyền thống giữa người lớn/Nhà nước và trẻ em, biến tiến trình thực thi UNCRC thành sự tương hỗ nâng cao năng lực dân chủ đôi bên.

2. Đột phá phương pháp luận của nghiên cứu khi so sánh với các công trình tiền nhiệm? Trả lời: So với các nghiên cứu mô tả đơn thuần (Melton, 1991; Haydon, 2006) hay khảo sát dư luận đơn lẻ (Hrabar, 2009; Thomas et al., 2011), luận án là công trình đầu tiên thiết kế Khung đánh giá tác động theo ngữ cảnh (Contextual Evaluation Framework) dựa trên cấu trúc Hiện trạng - Cơ chế - Kết quả (CMO). Phương pháp này cho phép nhận diện chính xác tại sao, trong điều kiện nào, và thông qua cơ chế nào mà một hoạt động của Thanh tra Trẻ em lại tạo ra được sự thay đổi chính sách.

3. Phát hiện bất ngờ và có giá trị nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì? Trả lời: Phát hiện bất ngờ nhất là sự bác bỏ tính hữu dụng của các "Bộ chỉ số phổ quát" (generalized indicators). Dữ liệu chỉ ra rằng việc cố gắng áp đặt một bảng điểm định lượng đồng nhất cho mọi IHRIC sẽ bóp nghẹt tính sáng tạo của thiết chế và làm sai lệch bức tranh tác động thực tế, do mỗi thiết chế hoạt động trong một hệ thống pháp lý và văn hóa xã hội hoàn toàn riêng biệt.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không? Trả lời: Có. Toàn bộ hệ thống bảng hỏi khảo sát (tiếng Anh và tiếng Pháp), khung hướng dẫn phỏng vấn bán cấu trúc (Interview Cue Sheet), quy trình lấy ý kiến đồng thuận tự nguyện của trẻ em, và Biểu mẫu đánh giá tác động chi tiết đều được công khai đầy đủ trong các Phụ lục từ 1 đến 20 của luận án.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình ra sao? Trả lời: Định hình lộ trình nghiên cứu mở rộng sang đánh giá so sánh liên lục địa giữa các IHRICs châu Âu và các thiết chế tại châu Á - Thái Bình Dương và Mỹ Latinh, đồng thời tập trung theo dõi tác động dài hạn của các vụ kiện chiến lược (strategic litigations) do IHRICs khởi xướng đối với việc thay đổi án lệ tư pháp.

Kết luận

1. Luận án đã giải quyết trọn vẹn khoảng trống học thuật kéo dài nhiều thập kỷ về việc đánh giá tác động của các Thiết chế Quyền Trẻ em Độc lập tại châu Âu.
2. Thiết lập thành công hệ thống phương pháp luận dựa trên Hiện thực luận phê phán (Critical Realism) và mô hình CMO, chứng minh tính ưu việt của đánh giá dựa trên ngữ cảnh so với các chỉ số định lượng xơ cứng.
3. Làm sáng tỏ cơ chế hoạt động thực tế của 2 mô hình thể chế tiêu biểu tại Phần Lan (Lapsiasia) và Bắc Ireland (NICCY), cung cấp bằng chứng thực nghiệm về sự chuyển biến luật pháp và chính sách công.
4. Mở ra 3 hướng nghiên cứu mới: Xã hội học về đánh giá thể chế quyền con người, Phương pháp nghiên cứu đồng trao quyền có sự tham gia của trẻ em, và Lý thuyết tương tác mạng lưới chính sách giữa IHRICs và Nhà nước.
5. Để lại di sản thực tiễn là Biểu mẫu Đánh giá Tác động theo Ngữ cảnh (Contextual Impact Evaluation Template) - công cụ tiêu chuẩn hỗ trợ đắc lực cho các cơ quan nhân quyền quốc tế trong hành trình bảo vệ và hiện thực hóa quyền của mọi trẻ em.

Trích đoạn nội dung tài liệu

EVALUATING THE IMPACT OF INDEPENDENT CHILDREN’s RIGHTS INSTITUTIONS: A EUROPEAN CASE STUDY By Sara Imanian A thesis submitted in partial fulfilment for the requirements of the degree of Doctor of Philosophy at the University of Central Lancashire October 2016 1 Student Declaration I declare that while registered as a candidate for the research degree, I have not been a registered candidate or enrolled student for another award of the University or other academic or professional institution. I declare that no material contained in the thesis has been used in any other submission for an academic award and is solely my own work. Signature of Candidate Type of Award Doctor of Philosophy School Social Work, Care and Community 2 ABSTRACT Most European countries now have independent children’s rights institutions, but there has been little attempt to systematically evaluate their impact. This study attempts to fill this gap by exploring the kinds of impact institutions make, and how this could be evaluated.

Critical realism, case study and appreciative inquiry were the approaches to the research questions. The research had two phases: a survey of all members of the European Network of Ombudspersons for Children (ENOC) to get a broad picture of how they understood their impact; and to recruit participants for phase 2; and case studies in two institutions. 67% of ENOC members responded to the survey, which was designed to shed light on the context in which IHRICs are working, mechanisms and their outcomes. It showed that contextual factors helping members are their staff, mandate and independence, frameworks and networks, especially NGOs.

Impact was sought in terms of full implementation of the UNCRC, influencing law and policy, and raising awareness of children’s rights. As a result, the main focus of the case studies was on evaluating the organisations’ impact on law and policy, and how this was informed by children’s perspectives. The second phase of the research involved talking to staff of the two institutions and a range of stakeholders, and reviewing relevant documents. This revealed that key contextual factors were: powers and remits, staff, political independence and background of the Ombudsman and Commissioner.

Participants mainly pointed to the greater visibility and priority of children’s issues in policy-making, greater participation, and raised awareness of children’s rights as impacts of the two institutions. The research showed that the impact of children’s rights institutions can be substantial but variable, that evaluation has to be highly contextual, and that generalised indicators have limited value. It produced a template for contextual evaluation, to help ICRIs and IHRICs show the evidence of their impact and reflect on what works well for them. The study also suggested that institutions can act as interlocutors between children and the State by empowering both to engage in more effective dialogue, and so enable children to have real impact on policy.

3 TABLE OF CONTENTS ABSTRACT. 11 ACRONYMS AND ABBREVIATIONS. Approach to Impact Evaluation of ICRIs. Structure of the Thesis.

15 Findings and Analysis 1- Survey. 15 Introduction to the Case Study Institutions. 15 Findings and Analysis 2- Case Study. 16 CHAPTER 2: LITERATURE REVIEW.

A Brief History of the Children’s Rights Movement. Children’s Rights Theories. Convention on the Rights of the Child (CRC) .26 Implementing the CRC. 32 Obstacles to Implementation.

40 Impact of Participation. Discussion on Children’s Rights. IHRIs and IHRICs. 48 Function and Mandate.

49 The Impact of IHRIs. IHRICs and ICRIs. 51 Mandates and Powers. 54 Challenges and Limitations.

57 The Impact of IHRICs. 58 IHRICs in Europe. Evaluation of IHRIs and IHRICs. Evaluation Theories and Indicators.

Previous Evaluations of IHRIs and IHRICs. 68 Evaluation of the Parliamentary Ombudsman in Finland. 68 Evaluation of the Ghent Ombudsman. 68 Conclusion: Evaluations of IHRIs.

69 Melton’s (1991) Evaluation of Norway Office. 70 Haydon’s (2006) Independent Review of the Legislation of NICCY. 70 Hrabar’s (2009) Evaluation of the Ombudsman for Children in Croatia. 71 Vidovi’c and Žižak’s (2009) Evaluation of the Ombudsman for Children in Croatia.

72 Bezinovi'c’s (2009) Evaluation of the Ombudsman for Children in Croatia. 73 Thomas et al. 73 Conclusion: Evaluations of IHRICs. Conclusion to Chapter.

Critical Realist Epistemology (CR). Case Study Approach (CS) .89 Examples of Analysis. Quality of the Research. Context, Mechanism and Outcome.

97 Sources of Assistance. 107 Expected Impact and Significant Actual Impact. 107 Impact on Particular Group of Children. 111 Evaluation of Impact.

Reflections on the Findings. Case Study Selection .116 CHAPTER 5: INTRODUCTION TO THE CASE STUDY INSTITUTIOS. Ombudsman for Children in Finland (LAPSIASIA). Introduction to Context.

Children’s Rights in Finland. Establishment of Lapsiasia. Organisation of the Office. Duties and Powers.

Northern Ireland Commissioner for Children and Young People (NICCY). Introduction to Context. Children’s Rights in Northern Ireland. Establishment of NICCY.

Organisation of the Office. Duties and Powers. Conclusion to the Chapter .137 CHAPTER 6: FINDINGS AND ANALYSIS 2- CASE STUDY. Setting Up the Policies of the Institutions.

Strategies of the Case Study Institutions. Raising Awareness of Children’s Rights. Monitoring and Protecting Children’s Rights. Legislative and Policy Work.

How Have the Institutions Tried to Impact on Law and Policy?. 153 School Satisfaction Survey. 153 Survey on Children’s Realisation of Their Rights. 153 Surveys with Minority Children.

153 Developing Child Well-being Indicators. 154 Children’s Rights in NI. 154 Children’s Rights: Rhetoric or Reality?. 154 Barriers to Effective Government Delivery Report.

154 Tackling Child Poverty. 155 Make It Right Campaign. 155 Children’s Rights Legislation. Comparison of the Institutions’ Approaches to Particular Issues of Children.

Examples of Good Practices. 157 Child Friendly Municipalities. 162 Goods, Facilities and Services (GFS). 162 Speech and Language Therapy Services Provision (SLT).

Evaluation by Participants. Contextual Sources of Assistance to the Institutions. Impact of the Organisation on Law, Policy and Practice. What is Needed for a Stronger Impact?.

169 Raising Awareness of Children’s Rights. 169 Monitoring and Protecting Children’s Rights. 169 Legislative and Policy Work. From the Case Study to Impact Evaluation Tool.

Review of the Findings. Reflections on the Case Study. Comparison of the Case Study Institutions. An Evaluation Template.

What Has Been Learned. Dialogue and Mutual Empowerment. Contributions and Implications of the Thesis .190 Implications for Policy………………………………………………………………………………….……………191 Implications for Practice…………………………………………………………………………………………………….………192 Implications for Research…………………………………………………………………………………………………. Impact and Dissemination.

227 Appendix 1: The Paris Principles .227 Appendix 2: Informal Survey on CYP’s Awareness of IHRICs .231 Appendix 3: Survey Covering Letter .232 Appendix 4: Appendix 3: Survey Covering Letter in French .233 Appendix 5: Questionnaire and Consent.234 Appendix 6: Questionnaire and Consent in French .239 Appendix 7: ENOC Members at the time of Survey (Summer 2012) .245 Appendix 8: Lapsiasia Participants .247 Appendix 9: NICCY Participants .248 8 Appendix 10: Lapsiasia Proposal for Phase 2 Case Study .249 Appendix 11: NICCY Proposal for Phase 2 Case Study .250 Appendix 12: Interview Covering Letter and Consent - Adults’ Version .251 Appendix 13: Interview Covering Letter and Consent - CYP’ Version- Lapsiasia .253 Appendix 14: Interview Covering Letter and Consent - CYP’ Version in Finnish- Lapsiasia .255 Appendix 15: Interview Covering Letter and Consent - CYP’ Version- NICCY .257 Appendix 16: Interview Cue sheet for Semi structured interviews .259 Appendix 17: List of Lapsiasia’s Advisory Board attending the video conference .260 Appendix 18: Lapsiasia’s Projects.264 Appendix 19: NICCY’s Projects .269 Appendix 20: Lapsiasia and NICCY’s Projects to Address Particular Issues .276 9 LIST OF TABLES TABLE 1. SCHOOLS OF THOUGHT IN CHILDREN’S RIGHTS (HANSON, 2013: 73). IHRICS’ REGIONAL, NATIONAL, EUROPEAN AND INTERNATIONAL MECHANISMS (THOMAS ET AL. STAKEHOLDERS’ ACTUAL AND IDEAL INFLUENCE: OVERALL RANKINGS.

CALCULATED VALUES GIVEN TO EACH AIM. RANKING OF THE PRIORITIES BY RESPONDENTS. CALCULATED RANKINGS OF THE LEVEL OF CHILDREN’S PARTICIPATION. CHILDREN’S PARTICIPATION: OVERALL RANKINGS.

EXAMPLE OF CODING. EXPECTED IMPACT OF ENOC MEMBERS. THE MOST SIGNIFICANT ACTUAL IMPACTS ON CHILDREN, GROUPED BY ENOC AIMS. THE MOST SIGNIFICANT IMPACTS ON CHILDREN, GROUPED BY CHILDREN AND SETTINGS.

EXPECTED IMPACT ON PARTICULAR GROUPS OF CHILDREN. INSTITUTIONS UNDERGONE INTERNAL OR EXTERNAL EVALUATION. 113 TABLE OF FIGURES FIGURE 1. JAMES ET AL.

MODEL OF CHILDHOOD (1998: 206). THE IMPACT CYCLE: A CITIZEN PERSPECTIVE (STEYVERS AND REYNAERT, 2009: 40). IHRICS AND ICRIS (UNICEF, 2013). CHILD AND YOUTH PARTICIPATION IN FINLAND (A COUNCIL OF EUROPE POLICY REVIEW, 2011).

ORGANISATIONAL STRUCTURE OF LAPSIASIA. ORGANISATIONAL STRUCTURE OF THE MINISTRY OF SOCIAL AFFAIRS AND HEALTH (MINISTRY’S WEBSITE, N. ORGANISATIONAL STRUCTURE OF THE COMMISSIONER (OFMDFM, 2010). IHRICS AND MUTUAL EMPOWERMENT OF CHILDREN AND STATE.

189 10 ACKNOWLEDGEMENTS To Nahna, Malli and Belli who are my everything. To the memory of: Janusz Korczak and Anton Semyonovic Makarenko, who inspired my childhood. The deceased European Ombudsmen and Commissioners for Children: Malfrid Grude Flekkoy, Nigel Williams and Peter Clarke. Roy Bhaskar, to whose philosophy I owe my epistemology.

Judith Ennew, whom I have cited, and her ideas. My most profound thanks to Nigel Thomas for always being there for inspiration and support and a role model for academic research. Especial thanks to Ali Roy and Fiona Harbin for being compassionate sources of advice. I have a great appreciation for John Wainwright for being a caring tutor and a friend through the tough times of the PhD and the staff at UCLAN who helped me, especially: Joanne Westwood, Lorraine Radford, Bernie Carter, Mark Walsh, Cath Larkins, Frances Young and Lorna Burrow.

I extend my deep appreciation to Patricia Lewsley-Mooney and Maria Kaisa Aula who trusted me and contributed to this research. I am grateful to Mairead McCafferty, Raija Harju-Kivinen and all the staff and the young advisors of the Ombudsman for Children in Finland, to the Commissioner for Children and Young People in Northern Ireland and to all of the stakeholders of these institutions who participated in this project. I have enormous respect for my research ‘buddy’, Johanna Kiili, for thoughtful insight into the Ombudsman for Children in Finland and children’s rights in Finland, and Harry Shier, my research ‘buddy’ in Northern Ireland, for his help. I should like to thank the ENOC members for their participation in the study and ENOC experts: Peter Newell, Trond Waage, Karl Hanson and Vanessa Sedletzki for their helpful feedback.

Personal thanks to my friends in the UK who made my days colourful with unforgettable memories. I have been supported by UCLAN, academically and financially. I am deeply grateful to FfWG for the generous grant that helped me through hard times. 11 ACRONYMS AND ABBREVIATIONS AI: Appreciative Inquiry CMO: Context, Mechanism, Outcome CR: Critical Realism CRC: The Convention on the Rights of the Child CS: Case Study ENOC: European Network of Ombudspersons for Children ICRI: Independent Children’s Rights Institution IHRI: Independent Human Rights Institution IHRIC: Independent Human Rights Institution for Children Lapsisia: Ombudsman for Children in Finland NGO: Non Governmental Organisation NI: Northern Ireland NICCY: Northern Ireland Commissioner for Children and Young People NHRI: National Human Rights Institution OFMDFM: Office of the First Minister and Deputy First Minister PCF: Putting Children First SEN: Special Educational Needs UNCCRC: UN Committee on the CRC UNICEF: The United Nations Children's Fund 12 CHAPTER 1: INTRODUCTION 1.

Background Independent Children’s Rights Institutions (ICRIs) are usually in the form of Ombudsmen or Commissioners and have been given a vital role by the UN Committee on the Rights of the Child to monitor, promote and protect children’s rights (Lansdown, 2001). These institutions have a responsibility to measure their outcomes and monitor their effectiveness in improving children’s lives (CRIN, n. Despite the international movement for the establishment and recognition of these institutions’ role in implementation of the CRC, they have mainly remained under- researched (Lansdown, 2001) and their impact has stayed unexplored.