Quản lý nguồn vốn của hộ nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội ở thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định

Nghiên cứu quản lý nguồn vốn hộ nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội ở Quy Nhơn, Bình Định, góp phần nâng cao hiệu quả hỗ trợ tài chính.

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Thân
• Người hướng dẫn: TS. Phan Minh Đức
• Trường học: Trường Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Quản lý Nguồn Vốn Của Hộ Nghèo Tại Ngân Hàng Chính Sách Xã Hội Ở Thành Phố Quy Nhơn, Tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Quy Nhơn

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGUỒN VỐN CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO
• 1.1. Hộ nghèo và quản lý nguồn vốn cho vay của Ngân hàng Chính sách xã hội đối với hộ nghèo
• 1.1.1. Khái niệm và tiêu chí xác định hộ nghèo
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ NGUỒN VỐN CHO VAY HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI Ở THÀNH PHỐ QUY NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ QUẢN LÝ NGUỒN VỐN CHO VAY HỘ NGHÈO CỦA NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI Ở THÀNH PHỐ QUY NHƠN, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý nguồn vốn của hộ nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội

Quản lý nguồn vốn cho hộ nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội là một vấn đề quan trọng trong việc giảm nghèo và phát triển kinh tế xã hội. Tại thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định, ngân hàng chính sách xã hội đóng vai trò then chốt trong việc cung cấp vốn cho hộ nghèo. Việc quản lý hiệu quả nguồn vốn này không chỉ giúp cải thiện đời sống của người nghèo mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngân hàng chính sách xã hội

Ngân hàng chính sách xã hội là tổ chức tín dụng không vì mục tiêu lợi nhuận, có nhiệm vụ cung cấp vốn cho hộ nghèo. Vai trò của ngân hàng này là rất quan trọng trong việc hỗ trợ người nghèo tiếp cận nguồn vốn, từ đó cải thiện đời sống và phát triển kinh tế.

1.2. Tình hình hộ nghèo tại thành phố Quy Nhơn

Tình hình hộ nghèo tại thành phố Quy Nhơn vẫn còn nhiều thách thức. Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng số lượng hộ nghèo vẫn chưa giảm đáng kể. Việc quản lý nguồn vốn cho vay cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu thực tế của người dân.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý nguồn vốn cho hộ nghèo

Quản lý nguồn vốn cho hộ nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội gặp nhiều thách thức. Những vấn đề này không chỉ đến từ phía ngân hàng mà còn từ chính các hộ nghèo. Việc nhận diện và giải quyết các vấn đề này là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả quản lý.

2.1. Những khó khăn trong việc tiếp cận vốn vay

Nhiều hộ nghèo gặp khó khăn trong việc tiếp cận vốn vay do thủ tục phức tạp và thiếu thông tin. Điều này dẫn đến việc họ không thể sử dụng nguồn vốn một cách hiệu quả.

2.2. Tình trạng nợ quá hạn và nguyên nhân

Tình trạng nợ quá hạn tại ngân hàng chính sách xã hội đang gia tăng. Nguyên nhân chủ yếu là do người vay không có khả năng trả nợ đúng hạn, dẫn đến việc quản lý vốn trở nên khó khăn hơn.

III. Phương pháp quản lý nguồn vốn cho hộ nghèo hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả quản lý nguồn vốn cho hộ nghèo, ngân hàng chính sách xã hội cần áp dụng các phương pháp quản lý hiện đại và linh hoạt. Việc này không chỉ giúp cải thiện tình hình tài chính của hộ nghèo mà còn đảm bảo an toàn cho nguồn vốn.

3.1. Cải tiến quy trình cho vay

Cải tiến quy trình cho vay là cần thiết để giảm thiểu thủ tục rườm rà. Ngân hàng cần đơn giản hóa các bước để hộ nghèo dễ dàng tiếp cận vốn.

3.2. Tăng cường giám sát và hỗ trợ sau cho vay

Tăng cường giám sát và hỗ trợ sau cho vay giúp ngân hàng nắm bắt tình hình sử dụng vốn của hộ nghèo. Điều này sẽ giúp phát hiện sớm các vấn đề và có biện pháp can thiệp kịp thời.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về quản lý nguồn vốn

Nghiên cứu về quản lý nguồn vốn cho hộ nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để nâng cao hiệu quả sử dụng vốn.

4.1. Kết quả đạt được từ các chương trình cho vay

Các chương trình cho vay đã giúp nhiều hộ nghèo cải thiện đời sống. Tuy nhiên, cần có thêm các biện pháp hỗ trợ để đảm bảo tính bền vững.

4.2. Những tồn tại và bài học kinh nghiệm

Mặc dù có nhiều thành công, nhưng vẫn còn tồn tại trong việc quản lý nguồn vốn. Các bài học kinh nghiệm từ những địa phương khác có thể áp dụng để cải thiện tình hình.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai cho quản lý nguồn vốn

Quản lý nguồn vốn cho hộ nghèo tại ngân hàng chính sách xã hội cần được cải thiện để đáp ứng nhu cầu thực tế. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và cải thiện đời sống cho hộ nghèo.

5.1. Định hướng phát triển trong thời gian tới

Định hướng phát triển cần tập trung vào việc cải thiện quy trình cho vay và tăng cường hỗ trợ cho hộ nghèo. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nguồn vốn.

5.2. Các giải pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả

Các giải pháp cụ thể như tăng cường đào tạo cán bộ, cải tiến công nghệ thông tin và nâng cao nhận thức cho hộ nghèo sẽ giúp nâng cao hiệu quả quản lý nguồn vốn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội và thực hiện các chương trình giảm nghèo quốc gia, việc quản lý nguồn vốn cho vay hộ nghèo tại Ngân hàng Chính sách Xã hội (NHCSXH) giữ vai trò then chốt trong việc hỗ trợ người nghèo tiếp cận vốn, phát triển sản xuất kinh doanh, nâng cao thu nhập và cải thiện đời sống. Tại thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định, với diện tích 285,49 km² và dân số đa dạng, hoạt động cho vay vốn ưu đãi đối với hộ nghèo đã góp phần tích cực vào công tác giảm nghèo địa phương. Tuy nhiên, theo ước tính, nguồn lực tín dụng chính sách còn hạn chế so với nhu cầu thực tế, cơ cấu nguồn vốn chưa phù hợp, tỷ lệ nợ quá hạn vẫn còn cao và việc quản lý vốn chưa thực sự hiệu quả.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phân tích thực trạng quản lý nguồn vốn cho vay hộ nghèo tại NHCSXH thành phố Quy Nhơn trong giai đoạn 2018-2020, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn vay, bảo toàn vốn và góp phần thúc đẩy giảm nghèo bền vững. Phạm vi nghiên cứu tập trung trên địa bàn thành phố Quy Nhơn, với số liệu thu thập từ khoảng 200 hộ nghèo vay vốn đại diện cho 10 phường, xã có điều kiện kinh tế xã hội khác nhau. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoàn thiện chính sách tín dụng ưu đãi, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng quản lý nguồn vốn tại NHCSXH địa phương, hỗ trợ phát triển kinh tế xã hội và giảm nghèo hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý nguồn vốn tín dụng ưu đãi, tập trung vào:

• Lý thuyết quản lý vốn tín dụng ưu đãi: Nhấn mạnh vai trò của việc bảo toàn và phát triển vốn, đảm bảo vốn được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả và an toàn, đồng thời giảm thiểu rủi ro tín dụng.
• Lý thuyết nghèo đa chiều: Định nghĩa nghèo không chỉ dựa trên thu nhập mà còn bao gồm các khía cạnh về y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch, vệ sinh và tiếp cận thông tin, giúp đánh giá toàn diện hơn về thực trạng hộ nghèo.
• Mô hình quản lý quy trình cho vay: Bao gồm các bước từ tiếp nhận hồ sơ, bình xét, phê duyệt, giải ngân đến giám sát và thu hồi nợ, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý nguồn vốn.
• Khái niệm chính: Hộ nghèo, nguồn vốn cho vay ưu đãi, tổ tiết kiệm và vay vốn (Tổ TK&VV), nợ quá hạn, hiệu quả sử dụng vốn vay.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Kết hợp số liệu thứ cấp từ báo cáo NHCSXH tỉnh Bình Định, các văn bản pháp luật liên quan và số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát trực tiếp khoảng 200 hộ nghèo vay vốn tại 10 phường, xã trên địa bàn thành phố Quy Nhơn.
• Phương pháp thu thập: Phỏng vấn trực tiếp hộ nghèo vay vốn, thu thập thông tin về nhân khẩu học, tình hình vay vốn, sử dụng vốn, thu nhập và ý kiến đánh giá về hoạt động cho vay.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả để phân tích các chỉ tiêu như doanh số cho vay, dư nợ, tỷ lệ nợ quá hạn, số hộ thoát nghèo; phương pháp so sánh để đánh giá biến động qua các năm; phân tích định tính dựa trên ý kiến của cán bộ NHCSXH và các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập và phân tích số liệu trong giai đoạn 2018-2020, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cho giai đoạn tiếp theo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tăng trưởng nguồn vốn cho vay hộ nghèo: Tổng dư nợ cho vay hộ nghèo tại NHCSXH thành phố Quy Nhơn tăng trung bình khoảng 12% mỗi năm trong giai đoạn 2018-2020, với doanh số cho vay năm 2020 đạt khoảng 150 tỷ đồng, đáp ứng phần lớn nhu cầu vốn của hộ nghèo trên địa bàn.

2. Tỷ lệ nợ quá hạn còn tồn tại: Tỷ lệ nợ quá hạn chiếm khoảng 1,5% tổng dư nợ, cao hơn mức trung bình của một số địa phương lân cận như thị xã Ninh Hòa (0,16%) và tỉnh Quảng Ngãi (dưới 1%), cho thấy còn tồn tại rủi ro trong quản lý vốn vay.

3. Khả năng tiếp cận vốn của hộ nghèo: Khoảng 85% hộ nghèo được khảo sát cho biết họ tiếp cận được nguồn vốn vay ưu đãi, tuy nhiên có khoảng 30% phản ánh thủ tục vay còn phức tạp và thời gian giải ngân chưa kịp thời.

4. Hiệu quả sử dụng vốn vay: Khoảng 70% hộ nghèo sử dụng vốn vay vào sản xuất kinh doanh có hiệu quả, giúp tăng thu nhập và cải thiện đời sống; trong khi đó, 20% hộ sử dụng vốn chưa đúng mục đích hoặc gặp khó khăn trong sản xuất dẫn đến hiệu quả thấp.

5. Tỷ lệ hộ nghèo thoát nghèo nhờ vay vốn: Theo số liệu thống kê, khoảng 40% hộ nghèo vay vốn tại NHCSXH thành phố Quy Nhơn đã thoát nghèo trong giai đoạn nghiên cứu, góp phần tích cực vào mục tiêu giảm nghèo bền vững.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trong quản lý nguồn vốn cho vay hộ nghèo chủ yếu do hạn chế về nguồn lực huy động vốn, cơ cấu nguồn vốn chưa phù hợp với nhu cầu vay dài hạn của hộ nghèo, cũng như công tác kiểm tra, giám sát sử dụng vốn chưa chặt chẽ. So sánh với các địa phương như Ninh Hòa và Quảng Ngãi, Quy Nhơn cần tăng cường phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội để nâng cao hiệu quả quản lý và giảm tỷ lệ nợ quá hạn.

Việc sử dụng vốn vay hiệu quả của phần lớn hộ nghèo cho thấy vai trò quan trọng của NHCSXH trong việc hỗ trợ phát triển kinh tế hộ gia đình, tuy nhiên vẫn còn một bộ phận sử dụng vốn chưa đúng mục đích hoặc gặp khó khăn do thiếu kiến thức sản xuất kinh doanh. Điều này nhấn mạnh sự cần thiết của công tác đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật và giám sát sử dụng vốn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng dư nợ, bảng phân tích tỷ lệ nợ quá hạn theo năm và biểu đồ tỷ lệ hộ thoát nghèo, giúp minh họa rõ nét hiệu quả và những hạn chế trong quản lý nguồn vốn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đẩy mạnh huy động vốn ưu đãi: Tăng cường phối hợp với các cơ quan nhà nước và tổ chức xã hội để huy động thêm nguồn vốn từ ngân sách và các tổ chức tài chính, nhằm đáp ứng nhu cầu vay vốn ngày càng tăng của hộ nghèo trong vòng 2 năm tới.

2. Hoàn thiện quy trình cho vay: Rà soát, đơn giản hóa thủ tục vay vốn, rút ngắn thời gian giải ngân, đồng thời tăng cường đào tạo cán bộ tín dụng về nghiệp vụ và kỹ năng giao tiếp với khách hàng để nâng cao chất lượng phục vụ.

3. Tăng cường kiểm tra, giám sát sử dụng vốn: Thiết lập hệ thống kiểm tra định kỳ và đột xuất, phối hợp với tổ chức chính trị - xã hội và chính quyền địa phương để giám sát chặt chẽ việc sử dụng vốn vay đúng mục đích, hạn chế rủi ro nợ quá hạn trong 1-2 năm tới.

4. Củng cố mạng lưới tổ tiết kiệm và vay vốn (Tổ TK&VV): Nâng cao năng lực hoạt động của các tổ TK&VV, mở rộng mạng lưới đến các khu vực khó khăn, tăng cường vai trò giám sát và hỗ trợ hộ nghèo trong việc sử dụng vốn vay hiệu quả.

5. Đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ tín dụng: Tổ chức các khóa tập huấn về kỹ thuật sản xuất, quản lý tài chính cho cán bộ và hộ nghèo vay vốn, giúp nâng cao hiệu quả sử dụng vốn và khả năng trả nợ trong vòng 1 năm.

6. Phát triển phương thức cho vay linh hoạt: Áp dụng các hình thức cho vay phù hợp với đặc thù từng địa phương, từng nhóm đối tượng, như cho vay tín chấp, cho vay theo nhóm hộ, nhằm tăng khả năng tiếp cận vốn và giảm thiểu rủi ro.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý NHCSXH và các chi nhánh địa phương: Nghiên cứu giúp cải thiện công tác quản lý nguồn vốn, nâng cao hiệu quả cho vay và giảm thiểu rủi ro tín dụng.

2. Lãnh đạo và cán bộ chính quyền địa phương: Tham khảo để phối hợp hiệu quả trong công tác giảm nghèo, giám sát và hỗ trợ hộ nghèo sử dụng vốn vay đúng mục đích.

3. Các tổ chức chính trị - xã hội nhận ủy thác: Hiểu rõ vai trò và trách nhiệm trong quản lý, giám sát nguồn vốn vay, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và hỗ trợ người nghèo.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành quản lý kinh tế, chính sách công: Tài liệu tham khảo quý giá về quản lý tín dụng chính sách xã hội, phương pháp nghiên cứu và phân tích thực trạng tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngân hàng Chính sách Xã hội có vai trò gì trong giảm nghèo?
   NHCSXH cung cấp nguồn vốn vay ưu đãi cho hộ nghèo, giúp họ phát triển sản xuất kinh doanh, tăng thu nhập và cải thiện đời sống, góp phần thực hiện mục tiêu giảm nghèo bền vững.

2. Tiêu chí xác định hộ nghèo theo chuẩn đa chiều là gì?
   Hộ nghèo được xác định dựa trên thu nhập thấp hơn mức quy định và thiếu hụt ít nhất 3 trong 5 dịch vụ xã hội cơ bản gồm y tế, giáo dục, nhà ở, nước sạch và vệ sinh, thông tin.

3. Tỷ lệ nợ quá hạn ảnh hưởng thế nào đến hoạt động của NHCSXH?
   Tỷ lệ nợ quá hạn cao làm tăng rủi ro mất vốn, ảnh hưởng đến khả năng huy động và cho vay vốn tiếp theo, đồng thời làm giảm hiệu quả hoạt động của ngân hàng.

4. Làm thế nào để hộ nghèo sử dụng vốn vay hiệu quả?
   Ngoài việc vay vốn đúng mục đích, hộ nghèo cần được hướng dẫn kỹ thuật sản xuất, quản lý tài chính và tham gia các lớp đào tạo do NHCSXH hoặc tổ chức chính trị - xã hội tổ chức.

5. Phương pháp quản lý vốn cho vay tại NHCSXH gồm những bước nào?
   Quy trình quản lý vốn bao gồm tiếp nhận hồ sơ, bình xét, phê duyệt, giải ngân, giám sát sử dụng vốn và thu hồi nợ, đảm bảo vốn đến đúng đối tượng và sử dụng hiệu quả.

Kết luận

• Quản lý nguồn vốn cho vay hộ nghèo tại NHCSXH thành phố Quy Nhơn đã đạt được nhiều kết quả tích cực, góp phần giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế địa phương.
• Tỷ lệ nợ quá hạn còn tồn tại và thủ tục vay vốn chưa thực sự thuận tiện là những hạn chế cần khắc phục.
• Việc phối hợp chặt chẽ giữa NHCSXH, chính quyền địa phương và các tổ chức chính trị - xã hội là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý vốn.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể như tăng cường huy động vốn, hoàn thiện quy trình cho vay, nâng cao năng lực cán bộ và giám sát sử dụng vốn nhằm bảo toàn và phát triển nguồn vốn.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi cho các bước tiếp theo trong việc hoàn thiện chính sách tín dụng ưu đãi và nâng cao hiệu quả giảm nghèo tại thành phố Quy Nhơn và các địa phương tương tự.

Call-to-action: Các cơ quan quản lý, NHCSXH và tổ chức liên quan cần triển khai ngay các giải pháp đề xuất để phát huy tối đa hiệu quả nguồn vốn tín dụng ưu đãi, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội và giảm nghèo bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý nguồn vốn cho vay của ngân hàng chính sách xã hội đối với hộ nghèo Chương 2: Thực trạng quản lý nguồn vốn cho vay hộ nghèo của Ngân hàng chính sách xã hội ở thành phố Quy Nhơn, tỉnh BÌnh Định. Chương 3: Giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nguồn vốn cho vay hộ nghèo của Ngân hàng chính sách xã hội ở thành phố Quy Nhơn, tỉnh Bình Định. 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGUỒN VỐN CHO VAY TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI ĐỐI VỚI HỘ NGHÈO 1. Hộ nghèo và quản lý nguồn vốn cho vay của Ngân hàng Chính sách xã hội đối với hộ nghèo 1.

Khái niệm và tiêu chí xác định hộ nghèo 1. Khái niệm nghèo Tại hội nghị về chống nghèo đói do ủy ban kinh tế xã hội khu vực Châu Á- Thái Bình Dƣơng (ESCAP) tổ chức tại Bangkok, Thái Lan vào tháng 9 năm 1993, các quốc gia trong khu vực đã thống nhất cao và cho rằng: "Nghèo khổ là tình trạng một bộ phận dân cƣ không có khả năng thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con ngƣời mà những nhu cầu ấy phụ thuộc vào trình độ phát triển kinh tế xã hội, phong tục tập quán của từng vùng và những phong tục ấy đƣợc xã hội thừa nhận". Nhƣ vậy, khái niệm này không có chuẩn nghèo chung cho mọi quốc gia, chuẩn nghèo cao hay thấp phụ thuộc vào điều kiện cụ thể của từng quốc gia và nó thay đổi theo thời gian và không gian. Hội nghị thƣợng đỉnh thế giới về phát triển xã hội tổ chức tại Copenhagen Đan Mạch 1995 đã đƣa ra một định nghĩa cụ thể hơn về nghèo nhƣ sau: "Ngƣời nghèo là tất cả những ai mà thu nhập thấp hơn 1 đô la (USD) mỗi ngày cho mỗi ngƣời, số tiền đƣợc coi nhƣ đủ để mua những sản phẩm thiết yếu để tồn tại".

Theo Ngân hàng thế giới (2004) cho rằng, nghèo là tình trạng bị thiếu thốn ở nhiều phƣơng diện. Thu nhập hạn chế, hoặc thiếu cơ hội tạo ra thu nhập, thiếu tài sản để đảm bảo tiêu dùng trong những lúc khó khăn và dễ bị tổn thƣơng trƣớc những đột biến bất lợi, ít có khả năng truyền đạt nhu cầu và 7 những khó khăn tới những ngƣời có khả năng giải quyết, ít đƣợc tham gia vào quá trình ra quyết định, cảm giác bị xỉ nhục, không đƣợc ngƣời khác tôn trọng… đó là những khía cạnh của nghèo”. Có thể nói, nghèo theo điểm của Ngân hàng thế giới không chỉ liên quan đến khía cạnh kinh tế mà còn có cả khía cạnh xã hội. Do đó, thực hiện giảm nghèo không chỉ quan tâm đến những chính sách phát triển kinh tế mà còn có cả chính sách liên quan đến phát triển vốn con ngƣời.

Theo Tổ chức Liên hợp quốc (UN): “Nghèo là thiếu năng lực tối thiểu để tham gia hiệu quả vào các hoạt động xã hội. Nghèo có nghĩa là không có đủ ăn, đủ mặc, không đƣợc đi học, không đƣợc khám chữa bệnh, không có đất đai để trồng trọt hoặc không có nghề nghiệp để nuôi sống bản thân, không đƣợc tiếp cận tín dụng. Nghèo cũng có nghĩa là không an toàn, không có quyền, và bị loại trừ, dễ bị bạo hành, phải sống trong các điều kiện rủi ro, không tiếp cận đƣợc nƣớc sạch và công trình vệ sinh an toàn” (Tuyên bố Liên hợp quốc, 6/2008, đƣợc lãnh đạo của tất cả các tổ chức UN thông qua). Nhƣ vậy, nghèo là tình trạng thiếu thốn ở mọi phƣơng diện, cả kinh tế lẫn xã hội.

Tuy nhiên, không có một khái niệm nghèo duy nhất và do đó, sẽ có nhiều phƣơng pháp khác nhau để đo đƣợc nghèo. Vấn đề nghèo đa chiều có thể đo bằng tiêu chí thu nhập và các tiêu chí phi thu nhập. Sự thiếu hụt cơ hội, đi kèm với tình trạng suy dinh dƣỡng, thất học, bệnh tật, bất hạnh và tuyệt vọng là những nội dung đƣợc quan tâm trong khái niệm nghèo đa chiều. Thiếu đi sự tham gia và tiếng nói về kinh tế, xã hội hay chính trị sẽ đẩy các cá nhân đến tình trạng bị loại trừ, không đƣợc thụ hƣởng các lợi ích phát triển kinh tế - xã hội và do vậy bị tƣớc đi các quyền con ngƣời cơ bản (UN, 2012: 5).

Tuy nhiên, chuẩn nghèo đa chiều có thể là một chỉ số không liên quan đến mức thu nhập mà bao gồm các khía cạnh khác liên quan đến sự thiếu hụt 8 các dịch vụ xã hội cơ bản (Oxfam và ActionAid, 2010: 11). Chỉ số nghèo đa chiều (Multidimensional Poverty Index) của quốc tế, với ba chiều cạnh chính là: y tế, giáo dục và điều kiện sống, hiện là một thƣớc đo quan trọng nhằm bổ sung cho phƣơng pháp đo lƣờng nghèo truyền thống dựa trên thu nhập. Các khái niệm trên cho thấy sự thống nhất cao của các quốc gia, các nhà chính trị và các học giả với quan điểm nghèo là một hiện tƣợng đa chiều, cần đƣợc chú ý nhìn nhận là sự thiếu hụt hoặc không đƣợc thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con ngƣời. Nghèo đa chiều là tình trạng con ngƣời không đƣợc đáp ứng ở mức tối thiểu các nhu cầu cơ bản trong cuộc sống.

Đo lƣờng nghèo đa chiều đƣợc áp dụng để dựng nên một bức tranh đầy đủ và toàn diện hơn về thực trạng nghèo ở Việt Nam. Trên cơ sở đó, vào năm 2015, Chính phủ Việt Nam đã thông qua phƣơng pháp tiếp cận đa chiều để đo lƣờng nghèo đói: “Hộ nghèo là hộ gia đình qua điều tra, rà soát hằng năm ở cơ sở đáp ứng các tiêu chí về xác định hộ nghèo được quy định tại Khoản 1 và Khoản 2 Điều 2 Quyết định số 59/2015/QĐ-TTg ngày 19/11/2015 của Thủ tướng Chính phủ và được Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định công nhận thuộc danh sách hộ nghèo trên địa bàn”. Theo đó nghèo đa chiều đƣợc đo lƣờng bằng mức độ thiếu hụt tiếp cận 5 dịch vụ xã hội cơ bản, bao gồm: y tế; giáo dục; nhà ở; nƣớc sạch và vệ sinh; và thông tin, và đƣợc đo bằng 10 chỉ số. Hộ đƣợc coi là nghèo đa chiều nếu thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lƣờng mức độ thiếu hụt (trên tổng số 10 chỉ số nói trên) trở lên.

Thành tựu 25 năm đổi mới đã ảnh hƣởng ngày càng sâu rộng tới mọi mặt của đời sống kinh tế - xã hội của đất nƣớc, đƣa nƣớc ta thoát khỏi khủng hoảng và bƣớc vào một giai đoạn phát triển mới, đẩy nhanh tốc độ phát triển kinh tế tiến tới phát triển công nghiệp hóa - hiện đại hóa. Tuy vậy, Việt Nam vẫn đƣợc xếp vào nhóm các nƣớc nghèo của thế giới. Sự nghèo đói có đặc thù rõ nét theo vùng địa lý ở Việt Nam. Đói nghèo tập trung chủ yếu ở khu vực 9 nông thôn (khoảng 90% trong tổng số hộ nghèo đói của cả nƣớc).

Một số vùng, khu vực, đặc biệt vùng đồng bào dân tộc, khu căn cứ cách mạng, biên giới, hải đảo, tỷ lệ hộ đói nghèo rất cao. Ở khu vực thành thị tỷ lệ hộ đói nghèo tuy thấp hơn, song chủ yếu là số dân mới nhập cƣ. Miền núi phía Bắc, vùng Bắc trung bộ và Tây Nguyên là những khu vực luôn có tỷ lệ hộ nghèo đói cao nhất. Những ngƣời nghèo là những ngƣời thƣờng có trình độ học vấn thấp, ít có cơ hội kiếm đƣợc việc làm tốt và ổn định.

Mức thu nhập của họ hầu nhƣ chỉ đủ để đảm bảo cho nhu cầu dinh dƣỡng tối thiểu và do vậy không có điều kiện nâng cao trình độ của mình trong tƣơng lai để thoát nghèo. Trình độ học vấn thấp làm hạn chế khả năng kiếm việc làm trong các khu vực khác, trong các ngành phi nông nghiệp, những công việc mang lại thu nhập cao và ổn định. Các khu công nghiệp, khu chế xuất và khu đô thị mới ngày càng phát triển ở khu vực ngoại thành là cơ hội cho ngƣời dân sống nơi đây nhƣng đồng thời đây cũng là thách thức lớn đối với ngƣời nghèo, bởi lẽ do trình độ học vấn thấp họ khó có thể tìm đƣợc việc làm tốt hơn trong các khu công nghiệp, khu chế xuất. Nếu tìm đƣợc chỗ làm cũng chỉ là lao động phổ thông.

Ngƣời nghèo thƣờng thiếu nhiều nguồn lực, họ bị rơi vào vòng luẩn quẩn của sự nghèo đói và thiếu nguồn lực. Ngƣời nghèo có khả năng tiếp tục nghèo vì họ không thể đầu tƣ vào nguồn nhân lực của họ, đồng thời nguồn vốn nhân lực thấp lại cản trở họ thoát khỏi nghèo đói. Thông thƣờng họ lựa chọn phƣơng án sản xuất tự cung, tự cấp, họ vẫn giữ các phƣơng thức sản xuất truyền thống với giá trị kinh tế thấp, thiếu cơ hội thực hiện các phƣơng án sản xuất mang lợi nhuận cao, giá trị sản phẩm và năng suất các loại cây trồng, vật nuôi còn thấp, thiếu tính cạnh tranh trên thị trƣờng. Xu hƣớng này tất yếu dẫn tới một bộ phận không nhỏ nông dân sống ở các huyện ngoại thành phải chuyển đổi nghề nghiệp, nhƣng trên thực tế không phải nông dân 1 nào cũng biết cách thay đổi “phƣơng thức sản xuất” của mình, tức là phải tăng năng suất trên một đơn vị diện tích đất canh tácnhờ áp dụng khoa học kỹ thuật nông nghiệp, chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi có giá trị kinh tế cao,.

Một số ngƣời khác sau khi nhận đƣợc số tiền đền bù từ ảnh ruộng của mình trong các dự án quy hoạch không biết sử dụng hoặc sử dụng không hiệu quả dẫn đến hệ quả là:. Thứ nhất, chỉ thoát đƣợc cảnh đói nghèo trong một thời gian ngắn. Thứ hai, khi diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp không tìm đƣợc việc làm mới, thất nghiệp gia tăng. Thứ ba, khi giá đất tăng lên do tác động của đô thị hóa, ngƣời nông dân bán đất ồ ạt, nhiều ngôi nhà mới đƣợc xây dựng nhƣng đó là những ngôi nhà của những ngƣời ở nơi khác đến, đất canh tác cũng thu hẹp lại, vì vậy ngƣời nông dân khó có cơ hội để duy trì hoạt động sản xuất nông nghiệp.

Bên cạnh đó, đa số ngƣời nghèo chƣa có nhiều cơ hội tiếp cận với các dịch vụ sản xuất nông nghiệp nhƣ khuyến nông, khuyến ngƣ, bảo vệ động, thực vật; các yếu tố đầuvào phục vụ cho sản xuất nông nghiệp nhƣ: điện, nƣớc, giống cây trồng, vật nuôi, phân bón… đã làm tăng chi phí tính trên một đơn vị giá trị sản phẩm. Một mặt, do không có tài sản thế chấp, ngƣời nghèo phải dựa vào tín chấp với các khoản vay nhỏ, hiệu quả thấp đã làm giảm khả năng hoàn trả vốn.