Khóa luận các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng của các NHTMCP tại Việt Nam - Đỗ Thiện Mỹ

Rủi ro tín dụng là một trong những vấn đề quan trọng nhất mà các ngân hàng thương mại cổ… 98 trang · Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh · 2023.

• Tác giả: Đỗ Thiện Mỹ
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Thị Ngọc Tuyền
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Các Yếu Tố Tác Động Đến Rủi Ro Tín Dụng Của Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu tổng quát
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.2.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp và dữ liệu nghiên cứu
• 1.5. Nội dung nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu
• 1.7. Bố cục của nghiên cứu
• 1.8. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Cơ sở lý thuyết về hoạt động tín dụng
• 2.1.1. Khái niệm về tín dụng NHTM
• 2.1.2. Đặc trưng của tín dụng NHTM
• 2.1.3. Các sản phẩm tín dụng của NHTM
• 2.2. Khái niệm về rủi ro tín dụng của Ngân hàng Thương mại
• 2.2.1. Khái niệm về rủi ro tín dụng
• 2.2.2. Phân loại rủi ro tín dụng
• 2.2.3. Nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng
• 2.3. Tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu
• 2.3.1. Nghiên cứu nước ngoài
• 2.3.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.4. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình và các giả thuyết
• 3.1.1. Mô hình nghiên cứu đề xuất
• 3.2. Dữ liệu và các biến có trong nghiên cứu
• 3.2.1. Dữ liệu và quy trình
• 3.2.2. Mô tả cụ thể các biến
• 3.2.2.1. Biến phụ thuộc
• 3.2.2.2. Biến độc lập
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp bình phương nhỏ nhất (OLS - Ordinary Least Square)
• 3.3.2. Mô hình hồi quy tác động cố định (FEM)
• 3.3.3. Mô hình hồi quy tác động ngẫu nhiên (REM)
• 3.3.4. Lựa chọn phương pháp ước lượng
• 3.4. Kết luận chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Phân tích thống kê mô tả
• 4.2. Phân tích tương quan
• 4.3. Kiểm tra đa cộng tuyến
• 4.4. Kết quả ước lượng mô hình hồi quy bằng phương pháp OLS, FEM, REM
• 4.4.1. Kết quả mô hình Pool OLS
• 4.4.2. Mô hình FEM
• 4.4.3. Mô hình REM
• 4.5. Kiểm định sự lựa chọn mô hình
• 4.5.1. Kiểm định lựa chọn mô hình Pooled OLS và FEM
• 4.5.2. Kiểm định lựa chọn mô hình Pooled OLS và mô hình dữ liệu bảng REM
• 4.5.3. Lựa chọn giữa mô hình tác động cố định (FEM) và tác động ngẫu nhiên (REM) thông qua kiểm định Hausman
• 4.6. Kiểm định khuyết tật mô hình
• 4.7. Phân tích hồi quy theo phương pháp GLS
• 4.8. Kết quả nghiên cứu và thảo luận về kết quả nghiên cứu
• 4.8.1. Thảo luận kết quả hồi quy
• 4.9. Kết luận chương 4
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 5.1. Kết luận, đánh giá kết quả nghiên cứu
• 5.2. Khuyến nghị giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng tại các NHTMCP Việt Nam
• 5.3. Hạn chế và định hướng phát triển đề tài nghiên cứu
• 5.3.1. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.3.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo
• 5.4. Kết luận chương 5
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về rủi ro tín dụng của ngân hàng tại Việt Nam 2023

Rủi ro tín dụng là một trong những vấn đề quan trọng nhất mà các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) tại Việt Nam phải đối mặt. Năm 2023, tình hình kinh tế Việt Nam có nhiều biến động, ảnh hưởng đến khả năng thanh toán của khách hàng và từ đó tác động đến rủi ro tín dụng. Việc hiểu rõ các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng sẽ giúp các ngân hàng có những biện pháp quản lý hiệu quả hơn.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của rủi ro tín dụng

Rủi ro tín dụng được định nghĩa là khả năng mà một bên vay không thể thực hiện nghĩa vụ thanh toán theo hợp đồng. Điều này có thể dẫn đến tổn thất tài chính cho ngân hàng. Tầm quan trọng của việc quản lý rủi ro tín dụng không chỉ giúp bảo vệ lợi nhuận mà còn duy trì sự ổn định của toàn bộ hệ thống tài chính.

1.2. Tình hình rủi ro tín dụng tại các NHTMCP Việt Nam

Trong năm 2023, tỷ lệ nợ xấu tại các NHTMCP đã có dấu hiệu gia tăng do ảnh hưởng của lạm phát và các yếu tố kinh tế vĩ mô. Việc theo dõi và đánh giá tình hình này là rất cần thiết để đưa ra các giải pháp kịp thời.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng của ngân hàng 2023

Nhiều yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng của ngân hàng, bao gồm yếu tố nội tại và yếu tố vĩ mô. Việc phân tích các yếu tố này sẽ giúp ngân hàng có cái nhìn tổng quan hơn về rủi ro tín dụng.

2.1. Yếu tố nội tại của ngân hàng

Các yếu tố nội tại như quy mô ngân hàng, biên độ lãi ròng và khả năng thanh khoản có ảnh hưởng trực tiếp đến rủi ro tín dụng. Ngân hàng lớn thường có khả năng quản lý rủi ro tốt hơn so với ngân hàng nhỏ.

2.2. Yếu tố vĩ mô tác động đến rủi ro tín dụng

Tình hình kinh tế vĩ mô như lạm phát, tỷ lệ thất nghiệp và chính sách tín dụng của Nhà nước cũng ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng. Khi nền kinh tế gặp khó khăn, khả năng thanh toán của khách hàng giảm, dẫn đến tăng rủi ro tín dụng.

III. Phương pháp quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả cho ngân hàng

Để giảm thiểu rủi ro tín dụng, các ngân hàng cần áp dụng các phương pháp quản lý rủi ro hiệu quả. Việc này không chỉ giúp bảo vệ lợi nhuận mà còn duy trì sự ổn định của hệ thống tài chính.

3.1. Đánh giá và phân loại khách hàng

Ngân hàng cần thực hiện đánh giá kỹ lưỡng về khả năng thanh toán của khách hàng trước khi cấp tín dụng. Việc phân loại khách hàng theo mức độ rủi ro sẽ giúp ngân hàng đưa ra quyết định cho vay hợp lý.

3.2. Thiết lập các chính sách tín dụng chặt chẽ

Các chính sách tín dụng cần được thiết lập rõ ràng và chặt chẽ, bao gồm các tiêu chí cho vay, quy trình thẩm định và kiểm soát rủi ro. Điều này sẽ giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro tín dụng một cách hiệu quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về rủi ro tín dụng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các yếu tố như quy mô ngân hàng và biên độ lãi ròng có tác động tích cực đến rủi ro tín dụng, trong khi tính thanh khoản và tỷ lệ lạm phát lại có tác động ngược chiều. Những kết quả này có thể được áp dụng để cải thiện quản lý rủi ro tín dụng.

4.1. Kết quả nghiên cứu từ các ngân hàng thương mại cổ phần

Nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng có quy mô lớn hơn thường có tỷ lệ nợ xấu thấp hơn. Điều này cho thấy rằng quy mô ngân hàng có thể là một yếu tố quan trọng trong việc quản lý rủi ro tín dụng.

4.2. Ứng dụng các giải pháp quản lý rủi ro tín dụng

Các ngân hàng cần áp dụng các giải pháp quản lý rủi ro tín dụng dựa trên kết quả nghiên cứu để cải thiện hiệu quả hoạt động tín dụng và giảm thiểu rủi ro.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho rủi ro tín dụng tại ngân hàng

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc quản lý rủi ro tín dụng là rất cần thiết trong bối cảnh kinh tế hiện nay. Các ngân hàng cần tiếp tục cải thiện các phương pháp quản lý rủi ro để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững.

5.1. Tóm tắt các yếu tố chính ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng

Các yếu tố như quy mô ngân hàng, biên độ lãi ròng và tình hình kinh tế vĩ mô đều có ảnh hưởng lớn đến rủi ro tín dụng. Việc nhận diện và quản lý các yếu tố này là rất quan trọng.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các mô hình quản lý rủi ro tín dụng hiệu quả hơn, đồng thời xem xét các yếu tố mới nổi có thể ảnh hưởng đến rủi ro tín dụng trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Hoạt động tín dụng là nguồn thu nhập chủ yếu của các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTMCP) Việt Nam, song đây cũng là lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro cao nhất. Rủi ro tín dụng (RRTD) không được kiểm soát chặt chẽ có thể dẫn đến giảm lợi nhuận, gia tăng nợ xấu và trong trường hợp nghiêm trọng có thể đẩy ngân hàng đến bờ vực phá sản. Ở cấp độ vĩ mô, làn sóng RRTD lan rộng trong hệ thống ngân hàng kéo theo tăng trưởng kinh tế giảm, lạm phát tăng và thất nghiệp gia tăng. Thực tiễn ghi nhận nhiều cuộc khủng hoảng ngân hàng bắt nguồn từ giai đoạn bùng nổ tín dụng, điển hình là Chile (1982), Thụy Điển, Na Uy và Ba Lan (1992), Thái Lan, Indonesia và Hàn Quốc (1997). Tại Việt Nam, bối cảnh đại dịch Covid-19 càng làm nổi bật sự cấp thiết của việc nhận diện và kiểm soát các nhân tố ảnh hưởng đến RRTD trong hệ thống ngân hàng.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận gồm ba mục tiêu cụ thể:

1. Xác định các yếu tố tác động đến RRTD của các NHTMCP Việt Nam.
2. Đo lường mức độ và chiều hướng tác động của từng yếu tố đó đến RRTD.
3. Đề xuất các giải pháp nhằm giảm thiểu RRTD dựa trên kết quả nghiên cứu thực nghiệm.

Câu hỏi nghiên cứu tương ứng: (i) Những yếu tố nào tác động đến RRTD của các NHTMCP Việt Nam? (ii) Mức độ và chiều hướng tác động của các yếu tố đó ra sao? (iii) Cần có những giải pháp nào để giảm thiểu RRTD?

Đối tượng nghiên cứu là các yếu tố tác động đến RRTD của các NHTMCP Việt Nam. Phạm vi không gian giới hạn trong 23 NHTMCP đang hoạt động tại Việt Nam; phạm vi thời gian là giai đoạn 10 năm từ năm 2012 đến năm 2021.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm nền

Khóa luận xây dựng nền tảng lý luận từ các khái niệm cốt lõi về tín dụng ngân hàng thương mại, trong đó tín dụng được hiểu là giao dịch chuyển giao tài sản theo nguyên tắc hoàn trả gốc và lãi (Bùi Diệu Anh, 2020). Khung lý thuyết làm rõ bốn đặc trưng của tín dụng NHTM: tính đa dạng về hình thái tài sản giao dịch (tiền tệ, tài sản thực, chữ ký); tính tất yếu và không thể loại trừ hoàn toàn của RRTD; nguyên tắc hoàn trả đầy đủ cả gốc và lãi; và nghĩa vụ hoàn trả vô điều kiện có tính ràng buộc pháp lý.

Về phân loại RRTD, khóa luận phân tích theo cấu trúc thành phần gồm rủi ro giao dịch (rủi ro lựa chọn, rủi ro bảo đảm, rủi ro nghiệp vụ) và rủi ro danh mục (rủi ro nội tại, rủi ro tập trung). Các hình thức cấp tín dụng được quy định tại Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010 cũng được hệ thống hóa, bao gồm: cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ tín dụng khác.

Mô hình hồi quy đa biến được xây dựng dựa trên kế thừa từ các nghiên cứu tiền nhiệm của Nabila Zribi và Younes Boujelbène (2011), Tehulu và Olana (2014), Shiva Raj Poudel (2018) và một số tác giả trong nước.

Mô hình nghiên cứu đề xuất

$$CR_{i,t} = \alpha_0 + \alpha_1 SIZE_{i,t} + \alpha_2 NIM_{i,t} + \alpha_3 LIQ_{i,t} + \alpha_4 CAP_{i,t} + \alpha_5 CG_{i,t} + \alpha_6 INF_t + \alpha_7 GDP_t + \varepsilon_{i,t}$$

Trong đó CR (biến phụ thuộc) là tỷ lệ dự phòng RRTD trên tổng dư nợ cho vay. Bảy biến độc lập gồm: SIZE (quy mô ngân hàng), NIM (biên lãi ròng), LIQ (tính thanh khoản), CAP (tỷ lệ vốn), CG (tăng trưởng tín dụng), INF (lạm phát) và GDP (tăng trưởng kinh tế).

Phương pháp nghiên cứu

Khóa luận áp dụng kết hợp thống kê mô tả và phương pháp định lượng trên dữ liệu bảng (panel data). Quy trình lựa chọn mô hình gồm ba bước kiểm định:

Kiểm định	Phương pháp	Tiêu chí lựa chọn
Kiểm định 1	F-test	P-value ≤ 5%: chọn FEM; P-value > 5%: chọn OLS
Kiểm định 2	Hausman test	P-value ≤ 5%: chọn FEM; P-value > 5%: chọn REM
Kiểm định 3	Breusch-Pagan LM test	P-value ≤ 5%: chọn REM; P-value > 5%: chọn OLS

Sau khi chọn mô hình phù hợp, tác giả kiểm định các khuyết tật (phương sai thay đổi, đa cộng tuyến, tự tương quan) và khắc phục bằng phương pháp GLS (Generalized Least Squares). Toàn bộ phân tích được thực hiện trên phần mềm Stata 17 và Excel.

Nguồn dữ liệu

Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ hai nguồn chính: (1) phần mềm Fiinpro do FiinGroup cung cấp, bao gồm báo cáo tài chính đã kiểm toán của các ngân hàng; (2) Tổng cục Thống kê Việt Nam cung cấp số liệu kinh tế vĩ mô (GDP, lạm phát). Bộ dữ liệu bảng gồm 23 NHTMCP trong 10 năm (2012–2021), tổng cộng 230 quan sát.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu

Chương 1 trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò then chốt của hệ thống ngân hàng đối với nền kinh tế và những rủi ro tiềm ẩn trong hoạt động tín dụng. Chương xác lập mục tiêu tổng quát và ba mục tiêu cụ thể tương ứng với ba câu hỏi nghiên cứu, đồng thời giới hạn phạm vi không gian (23 NHTMCP) và thời gian (2012–2021). Phần cuối chương giới thiệu khái quát phương pháp nghiên cứu và ý nghĩa thực tiễn của đề tài: cung cấp bằng chứng thực nghiệm về các yếu tố ảnh hưởng đến RRTD, làm cơ sở đề xuất mức trích lập dự phòng RRTD phù hợp và các chiến lược kiểm soát rủi ro cho các NHTMCP Việt Nam.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan nghiên cứu

Chương 2 hệ thống hóa khái niệm, đặc trưng và các hình thức cấp tín dụng của NHTM theo quy định tại Luật Các tổ chức tín dụng năm 2010, bao gồm cho vay, chiết khấu, bảo lãnh, bao thanh toán và cho thuê tài chính. Chương trình bày khái niệm RRTD theo nhiều góc độ học thuật (Shelagh Heffernan, 2005; Anita, 2008; Zribi và Boujelbène, 2011) và phân loại rủi ro giao dịch, rủi ro danh mục.

Phần tổng quan nghiên cứu tổng hợp các nghiên cứu trong và ngoài nước tiêu biểu, được hệ thống trong bảng sau:

Tác giả	Đối tượng/Giai đoạn	Mô hình	Chiều tác động đến RRTD
Nabila Zribi & Younes Boujelbène (2011)	10 NHTM Tunisia, 1995–2008	Dữ liệu bảng, REM	Quy mô ngân hàng (+); Tỷ lệ vốn (+)
Herry Achmad Buchory (2015)	26 ngân hàng Indonesia, 2014	Mô tả, kiểm định (SPSS)	ROA (+)
Shiva Raj Poudel (2018)	15 NHTM Nepal, 2002–2015	FEM	Khả năng sinh lời (−)
Zheng, Sarker & Nahar (2018)	22 NHTM, 322 quan sát, 15 năm	Hồi quy dữ liệu bảng	Quy mô (+); Biên lãi ròng (−)
Nguyễn Thị Hồng Vinh & Lê Phan Thị Diệu Thảo (2016)	NHTM Việt Nam, 2007–2014	GMM	Vốn chủ sở hữu (−); Tăng trưởng tín dụng (+)
Nguyễn Thị Ngọc Diệp & Nguyễn Minh Kiều (2015)	NHTM Việt Nam, 2010–2013	OLS, FEM, REM	Quy mô ngân hàng (+)
Quỳnh, Trinh và Bảo (2017)	NHTM Việt Nam, 2009–2013	OLS, FEM, REM	Quy mô (−); Khả năng sinh lời (+)
Vinh Hoang Le và cộng sự (2021)	23 NHTMCP Việt Nam, 2009–2019	GMM (R/Jupyter)	Khả năng sinh lời (+); Lạm phát (+); Vốn (−); Quy mô (−)
Nguyễn Thành Đạt (2019)	19 NHTMCP Việt Nam, 2009–2018	Hồi quy bảng, Hausman	Vốn ngân hàng (+)

Chương chỉ ra khoảng trống nghiên cứu: kết quả từ các nghiên cứu về tác động của quy mô, vốn, tăng trưởng tín dụng lên RRTD còn chưa nhất quán do khác biệt về phạm vi không gian và thời gian. Giai đoạn 2012–2021 với bộ dữ liệu 23 NHTMCP là khoảng trống mà khóa luận lấp đầy.

Chương 3: Phương pháp nghiên cứu và mô hình nghiên cứu

Chương 3 trình bày mô hình hồi quy đa biến với bảy biến độc lập (SIZE, NIM, LIQ, CAP, CG, INF, GDP) và một biến phụ thuộc (CR). Bảy giả thuyết nghiên cứu được xây dựng với kỳ vọng dấu dựa trên lý thuyết và bằng chứng thực nghiệm:

Biến	Kỳ vọng dấu	Căn cứ lý thuyết
SIZE	−	Salas & Saurina (2002); Hu và cộng sự (2004); Tehulu & Olona (2018)
NIM	+	Maudos & De Guevara (2004); Pham Hoang An và cộng sự (2017)
LIQ	+	Tole và cộng sự (2019); Pooran Lall (2015)
CAP	−	Merton (1977); Ameur (2016); Nguyễn Thị Hồng Vinh và cộng sự (2016)
CG	+	Keeton (1999); Salas & Saurina (2002)
INF	−	Zribi & Boujelbène (2011); Vogiazas & Nikolaidou (2011); Skarica (2014)
GDP	−	Fofack (2005); Bofondi & Ropele (2011); Duy Suu Nguyen và cộng sự (2021)

Biến phụ thuộc CR được đo bằng tỷ số dự phòng RRTD trên tổng dư nợ cho vay, theo cách tiếp cận của Tehulu và Olana (2014), Võ Hồng Đức và cộng sự (2014), Nguyễn Thành Đạt (2021). Biến SIZE được lấy logarit tự nhiên của tổng tài sản để đưa về đơn vị tương đồng với các biến khác trong mô hình. Chương trình bày chi tiết quy trình nghiên cứu sáu bước từ tổng quan lý thuyết đến kết luận và kiến nghị, cùng nguyên tắc lựa chọn giữa OLS, FEM và REM thông qua ba kiểm định F-test, Hausman và Breusch-Pagan.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 báo cáo kết quả thực nghiệm theo trình tự: thống kê mô tả, phân tích tương quan, kiểm định đa cộng tuyến (VIF), ước lượng ba mô hình Pooled OLS, FEM và REM, kiểm định lựa chọn mô hình, kiểm định khuyết tật và ước lượng cuối cùng bằng GLS.

Qua ba kiểm định lựa chọn mô hình (F-test, Breusch-Pagan, Hausman), một mô hình phù hợp được xác định. Do mô hình được chọn xuất hiện hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan chuỗi, tác giả sử dụng GLS để khắc phục khuyết tật và đảm bảo ước lượng vững. Kết quả hồi quy GLS là cơ sở để thảo luận về chiều tác động của từng biến:

• SIZE (quy mô ngân hàng) có tác động cùng chiều với RRTD — ngược với kỳ vọng ban đầu nhưng phù hợp với kết quả của Nguyễn Thị Ngọc Diệp và Nguyễn Minh Kiều (2015), lý giải rằng NHTM quy mô lớn thường trải qua tăng trưởng nhanh dẫn đến quản lý quá tải và rủi ro tiềm ẩn cao hơn.
• NIM (biên lãi ròng) có tác động cùng chiều với RRTD — phù hợp kỳ vọng và nghiên cứu của An và Loan (2017): ngân hàng chấp nhận RRTD cao hơn sẽ có biên lãi ròng cao hơn.
• LIQ (tính thanh khoản) có tác động ngược chiều với RRTD — ngược kỳ vọng; tính thanh khoản cao phản ánh năng lực kiểm soát rủi ro tốt hơn.
• INF (lạm phát) có tác động ngược chiều với RRTD — phù hợp kỳ vọng, phù hợp với Zribi và Boujelbène (2011).
• CAP, CG, GDP không có ý nghĩa thống kê trong mô hình GLS, song chiều hướng tác động vẫn được ghi nhận để tham chiếu.

Chương 5: Kết luận và khuyến nghị

Chương 5 tổng hợp kết quả nghiên cứu, đề xuất các khuyến nghị cho NHTMCP Việt Nam nhằm giảm thiểu RRTD, nêu hạn chế của nghiên cứu và định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

Mô hình GLS xác định được bốn yếu tố có ý nghĩa thống kê tác động đến RRTD của 23 NHTMCP Việt Nam giai đoạn 2012–2021:

Yếu tố	Chiều tác động	Ý nghĩa thống kê
Quy mô ngân hàng (SIZE)	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa
Biên lãi ròng (NIM)	Cùng chiều (+)	Có ý nghĩa
Tính thanh khoản (LIQ)	Ngược chiều (−)	Có ý nghĩa
Lạm phát (INF)	Ngược chiều (−)	Có ý nghĩa
Vốn (CAP)	—	Không có ý nghĩa thống kê
Tăng trưởng tín dụng (CG)	—	Không có ý nghĩa thống kê
Tăng trưởng kinh tế (GDP)	—	Không có ý nghĩa thống kê

Giải pháp và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, khóa luận đề xuất các khuyến nghị nhắm vào các yếu tố có ý nghĩa thống kê: kiểm soát rủi ro phát sinh từ mở rộng quy mô; quản lý chính sách lãi suất và biên lãi ròng hợp lý để không gia tăng tỷ lệ RRTD quá mức chấp nhận; duy trì tỷ lệ thanh khoản ở mức đủ cao; và theo dõi diễn biến lạm phát để điều chỉnh chính sách tín dụng. Đồng thời, khóa luận khuyến nghị xây dựng mức trích lập dự phòng RRTD phù hợp và triển khai các chiến lược phòng ngừa rủi ro nhằm giúp NHTMCP phát triển bền vững.

Đóng góp so với nghiên cứu trước

Tác giả tự nhận đóng góp của khóa luận ở chỗ lấp đầy khoảng trống nghiên cứu trong giai đoạn 2012–2021 — một giai đoạn bao trùm cả thời kỳ ổn định và tác động của đại dịch Covid-19 — với bộ dữ liệu 23 NHTMCP Việt Nam, cung cấp bằng chứng thực nghiệm cập nhật hơn so với các nghiên cứu trong nước đã thực hiện trước năm 2020. Kết quả giúp làm rõ chiều tác động của SIZE và LIQ, vốn còn mâu thuẫn giữa các nghiên cứu tiền nhiệm trong bối cảnh Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo

Khóa luận tự nhận một số hạn chế: bộ dữ liệu giới hạn trong 23 NHTMCP, chưa bao gồm toàn bộ hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam (bao gồm ngân hàng quốc doanh và ngân hàng nước ngoài); giai đoạn nghiên cứu kết thúc năm 2021 nên chưa phản ánh đầy đủ hệ quả tín dụng hậu Covid-19. Khóa luận đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng mẫu sang các loại hình ngân hàng khác, kéo dài giai đoạn quan sát, bổ sung thêm các biến vi mô lẫn vĩ mô chưa được đưa vào mô hình hiện tại, hoặc áp dụng các phương pháp ước lượng như GMM để kiểm soát nội sinh tốt hơn.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo chủ yếu cho các đối tượng sau:

• Sinh viên chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng đang thực hiện đề tài về RRTD, quản trị rủi ro hoặc hiệu quả hoạt động ngân hàng có thể tham khảo Chương 2 (tổng quan lý thuyết và bảng tóm lược nghiên cứu tiêu biểu) và Chương 3 (quy trình lựa chọn mô hình panel data).
• Người làm đề tài định lượng với dữ liệu bảng lần đầu tiếp cận Stata có thể tham khảo quy trình kiểm định F-test, Hausman, Breusch-Pagan và phương pháp khắc phục khuyết tật bằng GLS được trình bày chi tiết tại Chương 3 và Chương 4.
• Nhà nghiên cứu và cán bộ quản lý rủi ro ngân hàng quan tâm đến hệ thống hóa các nhân tố nội tại và vĩ mô ảnh hưởng đến RRTD trong bối cảnh thị trường Việt Nam giai đoạn 2012–2021 có thể tham khảo Chương 4 và Chương 5.
• Sinh viên ngành Kinh tế lượng có thể học cách vận dụng kết hợp OLS, FEM, REM và GLS trong phân tích dữ liệu bảng không cân bằng trên phần mềm Stata 17.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao kết quả cho thấy quy mô ngân hàng (SIZE) tác động cùng chiều với RRTD, trong khi giả thuyết ban đầu kỳ vọng tác động ngược chiều?

Kỳ vọng ngược chiều được xây dựng dựa trên lập luận rằng ngân hàng lớn có năng lực giám sát và đa dạng hóa danh mục tốt hơn (Salas & Saurina, 2002; Tehulu & Olona, 2014). Tuy nhiên, kết quả thực nghiệm trên bộ dữ liệu 23 NHTMCP Việt Nam 2012–2021 cho thấy chiều ngược lại, phù hợp với nhận định của Nguyễn Thị Ngọc Diệp và Nguyễn Minh Kiều (2015): các NHTM quy mô lớn tại Việt Nam thường phải trải qua giai đoạn tăng trưởng nhanh chóng dẫn đến bộ máy điều hành quản lý quá tải, làm gia tăng rủi ro tiềm ẩn so với ngân hàng quy mô vừa phải.

2. Tại sao các biến CAP (vốn), CG (tăng trưởng tín dụng) và GDP không có ý nghĩa thống kê trong mô hình, nhưng tác giả vẫn giữ nguyên các biến này?

Các biến này được giữ lại vì mặc dù không đạt ngưỡng ý nghĩa thống kê trong mô hình GLS cuối cùng, chúng vẫn cho ra kết quả về chiều hướng tác động đến RRTD. Đây là thông tin có giá trị tham khảo, đặc biệt khi kết quả không nhất quán với các nghiên cứu trước có thể phản ánh đặc thù thị trường ngân hàng Việt Nam giai đoạn 2012–2021. Tác giả trung thực ghi nhận hạn chế này thay vì loại bỏ biến để "đẹp" kết quả.

3. Tại sao tác giả sử dụng GLS thay vì giữ nguyên mô hình được chọn từ kiểm định Hausman?

Sau khi lựa chọn được mô hình phù hợp (FEM hoặc REM) qua các kiểm định Hausman, Breusch-Pagan và F-test, tác giả tiếp tục kiểm định các khuyết tật của mô hình được chọn. Kết quả phát hiện hiện tượng phương sai thay đổi và tự tương quan chuỗi (được xác nhận qua các kiểm định tương ứng trong Bảng 4.11 và 4.12). Hai hiện tượng này làm các ước lượng OLS/FEM/REM mất tính hiệu quả (dù vẫn không chệch). Do đó, GLS được áp dụng để khắc phục đồng thời cả hai khuyết tật, đảm bảo ước lượng cuối cùng là đáng tin cậy.

4. Dữ liệu thu thập từ Fiinpro và Tổng cục Thống kê Việt Nam được kết hợp như thế nào và bao gồm những thông tin gì?

Dữ liệu Fiinpro do FiinGroup cung cấp bao gồm thông tin tài chính vi mô của 23 NHTMCP: báo cáo tài chính hợp nhất đã kiểm toán, báo cáo thường niên theo chuẩn mực kế toán — là cơ sở tính các biến nội tại ngân hàng như SIZE (tổng tài sản), NIM (biên lãi ròng), LIQ (tính thanh khoản), CAP (vốn chủ sở hữu/tổng tài sản), CG (tăng trưởng tín dụng) và CR (dự phòng RRTD/tổng dư nợ). Dữ liệu vĩ mô INF (lạm phát) và GDP (tăng trưởng GDP) được cập nhật riêng từ Tổng cục Thống kê Việt Nam. Hai nguồn dữ liệu được ghép theo chiều năm (t) và ngân hàng (i) để tạo thành bộ dữ liệu bảng 230 quan sát.

5. Nghiên cứu cho thấy lạm phát tác động ngược chiều với RRTD — điều này có phù hợp với bối cảnh kinh tế Việt Nam không?

Kết quả tác động ngược chiều của INF lên RRTD (khi lạm phát tăng, RRTD giảm) nhất quán với kỳ vọng lý thuyết và phù hợp với các nghiên cứu của Zribi và Boujelbène (2011), Vogiazas và Nikolaidou (2011), Skarica (2014). Một cách giải thích phù hợp với bối cảnh Việt Nam là khi lạm phát ở mức cao, giá trị tài sản thế chấp danh nghĩa tăng lên, làm giảm tỷ lệ dự phòng RRTD được ghi nhận trên tổng dư nợ. Đồng thời, trong bối cảnh lạm phát cao, Ngân hàng Nhà nước thường thắt chặt điều kiện tín dụng, giúp kiểm soát rủi ro danh mục. Cần lưu ý rằng đây là kết quả tổng hợp cho giai đoạn 2012–2021 và chiều tác động có thể thay đổi tùy điều kiện cụ thể của từng năm.

---

Kết luận

Khóa luận "Các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng của các Ngân hàng Thương mại cổ phần tại Việt Nam" cung cấp bằng chứng thực nghiệm định lượng về tác động của bảy biến nội tại và vĩ mô lên RRTD của 23 NHTMCP trong giai đoạn 2012–2021, sử dụng phương pháp GLS để khắc phục các khuyết tật mô hình. Trong số bảy yếu tố nghiên cứu, bốn yếu tố có ý nghĩa thống kê được xác định: quy mô ngân hàng và biên lãi ròng tác động cùng chiều, trong khi tính thanh khoản và lạm phát tác động ngược chiều với RRTD. Kết quả lấp đầy một phần khoảng trống nghiên cứu về RRTD tại Việt Nam trong giai đoạn gần đây và làm cơ sở cho các khuyến nghị kiểm soát rủi ro thực tiễn đối với hệ thống NHTMCP Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ĐỖ THIỆN MỸ CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN TẠI VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 7 34 02 01 TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC VIỆT NAM BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGÂN HÀNG THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Họ và tên sinh viên: ĐỖ THIỆN MỸ Mã số sinh viên: 050607190272 Lớp sinh hoạt: HQ7-GE07 CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN TẠI VIỆT NAM KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng Mã số: 7 34 02 01 NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC TS. HỒ THỊ NGỌC TUYỀN TP. HỒ CHÍ MINH, NĂM 2023 i TÓM TẮT KHÓA LUẬN Khóa luận tập trung vào mục tiêu nghiên cứu và đồng thời phân tích chi tiết các yếu tố tác động đến rủi ro tín dụng của 23 Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần Việt Nam.

Dữ liệu trong bài khóa luận đƣợc thu thập từ phần mềm Fiinpro thể hiện cụ thể các thông tin dữ liệu về kinh tế - tài chính – vĩ mô tại Việt Nam đƣợc cung cấp bởi FiinGroup, các báo cáo tài chính đã kiểm toán của các ngân hàng và cập nhật dữ liệu kinh tế vĩ mô từ Tổng cục Thống kê Việt Nam trong giai đoạn 10 năm bắt đầu vào năm 2012 kết thúc năm 2021. Phƣơng pháp nghiên cứu đƣợc khóa luận sử dụng là phƣơng pháp thống kê mô tả kết hợp phƣơng pháp định lƣợng và chạy mô hình hồi quy trên phần mềm Stata 17. Nghiên cứu đƣa ra kết quả là tỷ lệ rủi ro tín dụng bị tác động bởi các yếu tố nội tại nằm bên trong bản thân ngân hàng và các yếu tố vĩ mô. Trong đó, yếu tố quy mô ngân hàng, biên độ lãi ròng có tác động cùng chiều đến rủi ro tín dụng.

Mặt khác, tính thanh khoản và tỷ lệ lạm phát có tác động ngƣợc chiều đến rủi ro tín dụng. Bên cạnh đó thì các biến nhƣ vốn, tỷ lệ tăng trƣởng tín dụng và tỷ lệ tăng trƣởng kinh tế không có ý nghĩa thống kê trong mô hình nhƣng các biến này vẫn cho ra kết quả về chiều hƣớng tác động đến rủi ro tín dụng. Dựa trên kết quả nghiên cứu đạt đƣợc, nghiên cứu đề xuất một số giải pháp và khuyến nghị cho các NHTMCP Việt Nam nhằm giảm thiểu rủi ro tín dụng trong tƣơng lai. Phần cuối của khóa luận là nêu ra các hạn chế và định hƣớng cho những nghiên cứu liên quan trong tƣơng lai.

Từ khóa: rủi ro tín dụng, Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần. ii ABSTRACT The thesis focuses on the research objective and at the same time analyzes in detail the factors affecting the credit risk of 23 joint stock commercial banks in Vietnam. The data in the thesis are collected from Fiinpro software, showing specifically the economic - financial - macro data in Vietnam provided by FiinGroup, the audited financial statements of the companies. banking and updating macroeconomic data from the General Statistics of Vietnam for a period of 10 years starting in 2012 and ending in 2021.

The research method used in the thesis is descriptive statistical method of the results. Combine quantitative methods and run regression models on Stata 17. The research results show that the credit risk ratio is affected by internal factors within the bank itself and macro factors. In which, the factor of bank size, net profit margin has a positive impact on credit risk.

On the other hand, liquidity and inflation rate have a negative impact on credit risk. Besides, variables such as capital, credit growth rate and economic growth rate are not statistically significant in the model, but these variables still give results on the direction of impact on credit risk. Based on the obtained research results, the study proposes a number of solutions and recommendations for Vietnamese joint stock commercial banks to minimize credit risks in the future. The final part of the thesis is to outline limitations and directions for future related research.

Keywords: credit risk, Joint stock commercial bank iii LỜI CAM ĐOAN Tên đề tài khóa luận “CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN RỦI RO TÍN DỤNG CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ PHẦN TẠI VIỆT NAM” là nghiên cứu của tác giả và giảng viên hƣớng dẫn hỗ trợ trong suốt quá trình nghiên cứu là TS. Hồ Thị Ngọc Tuyền. Dữ liệu và nội dung đều có nguồn gốc và đƣợc trích dẫn rõ ràng trong danh mục tài liệu tham khảo. Khóa luận là một công trình nghiên cứu riêng của tác giả, kết quả nghiên cứu là trung thực, trong đó không có các nội dung đã đƣợc công bố trƣớc đây hoặc các nội dung do ngƣời khác thực hiện ngoại trừ các trích dẫn đƣợc dẫn nguồn đầy đủ trong khóa luận.HCM, ngày… … tháng … … năm 2023 Sinh viên thực hiện iv LỜI CẢM ƠN Trong suốt quãng thời gian thực hiện khóa luận, em chân thành gửi lời cảm ơn cho tất cả các thầy cô giảng dạy tại Trƣờng Đại học Ngân hàng Thành phố Hồ Chí Minh những ngƣời đã hết lòng tận tâm giảng dạy và truyền đạt kiến thức mình giúp em tích lũy đƣợc đầy đủ kiến thức và có nền tảng vững chắc về ngành Tài chính – Ngân hàng trong thời gian em học và rèn luyện tại trƣờng.

Em cũng xin gởi lời cảm ơn chân thành và sâu sắc tới giảng viên hƣớng dẫn TS. Hồ Thị Ngọc Tuyền ngƣời đã trực tiếp hƣớng dẫn và tận tình hỗ trợ em để có thể hoàn thiện khóa luận tốt nghiệp này. Khoảng thời gian gắn bó với trƣờng, em rất biết ơn và em kính chúc thầy cô luôn khỏe mạnh, hạnh phúc và tràn đầy lòng nhiệt huyết truyền tri thức cho thế hệ trẻ nhằm tạo cho đất nƣớc một thế hệ đủ đức, đủ tài để Việt Nam phát triển lên một tầm cao mới. Em xin cảm ơn chân thành đến ngƣời thân trong gia đình, những ngƣời bạn đã luôn bên cạnh đồng hành, chia sẻ, quan tâm và hỗ trợ em trong suốt khoảng thời gian hoàn thành khóa luận.

Trong 3 tháng cố gắng nghiên cứu và nỗ lực hoàn thành khóa luận nhƣng do kiến thức bản thân còn nhiều hạn chế. Trong suốt thời gian nghiên cứu và hoàn thiện khóa luận này em không thể tránh đƣợc những sai sót, kính mong nhận đƣợc những ý kiến đóng góp từ phía Thầy Cô giúp em có thể hoàn thành khóa luận thật tốt và khóa luận này có giá trị thực tiễn hơn. Em xin chân thành cảm ơn.HCM, ngày… … tháng … … năm 2023 Sinh viên thực hiện v MỤC LỤC TÓM TẮT KHÓA LUẬN. ii LỜI CAM ĐOAN.

iii LỜI CẢM ƠN .iv DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT .ix DANH MỤC BẢNG VÀ DANH MỤC HÌNH. x CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU .2 Tính cấp thiết của đề tài. Error! Bookmark not defined.2 Mục tiêu nghiên cứu.1 Mục tiêu tổng quát .2 Mục tiêu cụ thể. Câu hỏi nghiên cứu.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu .1 Đối tƣợng nghiên cứu .2 Phạm vi nghiên cứu. Phƣơng pháp và dữ liệu nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu .8 Bố cục của nghiên cứu.

5 vi KẾT LUẬN CHƢƠNG 1. 7 CHƢƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU .1 Cơ sở lý thuyết về hoạt động tín dụng .1 Khái niệm về tín dụng NHTM .2 Đặc trƣng của tín dụng NHTM .3 Các sản phẩm tín dụng của NHTM .2 Khái niệm về rủi ro tín dụng của Ngân hàng Thƣơng mại .1 Khái niệm về rủi ro tín dụng .2 Phân loại rủi ro tín dụng .3 Nguyên nhân gây ra rủi ro tín dụng .3 Tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu .1 Nghiên cứu nƣớc ngoài .2 Nghiên cứu trong nƣớc. 21 KẾT LUẬN CHƢƠNG 2. 27 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU .1 Mô hình và các giả thuyết .1 Mô hình nghiên cứu đề xuất.

Dữ liệu và các biến có trong nghiên cứu.1 Dữ liệu và quy trình .2 Mô tả cụ thể các biến .3 Biến phụ thuộc .4 Biến độc lập. Phƣơng pháp nghiên cứu.1 Phƣơng pháp bình phƣơng nhỏ nhất (OLS - Ordinary Least Square) .2 Mô hình hồi quy tác động cố định (FEM) .3 Mô hình hồi quy tác động ngẫu nhiên (REM) .4 Lựa chọn phƣơng pháp ƣớc lƣợng. 36 KẾT LUẬN CHƢƠNG 3. 38 CHƢƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN .1 Phân tích thống kê mô tả .2 Phân tích tƣơng quan.3 Kiểm tra đa cộng tuyến .4 Kết quả ƣớc lƣợng mô hình hồi quy bằng phƣơng pháp OLS, FEM, REM .1 Kết quả mô hình Pool OLS .2 Mô hình FEM .3 Mô hình REM .5 Kiểm định sự lựa chọn mô hình .1 Kiểm định lựa chọn mô hình Pooled OLS và FEM .2 Kiểm định lựa chọn mô hình Pooled OLS và mô hình dữ liệu bảng REM .3 Lựa chọn giữa mô hình tác động cố định (FEM) và tác động ngẫu nhiên (REM) thông qua kiểm định Hausman .6 Kiểm định khuyết tật mô hình .7 Phân tích hồi quy theo phƣơng pháp GLS .8 Kết quả nghiên cứu và thảo luận về kết quả nghiên cứu .8 Thảo luận kết quả hồi quy.

52 KẾT LUẬN CHƢƠNG 4. 57 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ .1 Kết luận, đánh giá kết quả nghiên cứu .2 Khuyến nghị giúp giảm thiểu rủi ro tín dụng tại các NHTMCP Việt Nam .3 Hạn chế và định hƣớng phát triển đề tài nghiên cứu .1 Hạn chế của nghiên cứu .2 Hƣớng nghiên cứu tiếp theo. 61 KẾT LUẬN CHƢƠNG 5. 62 TÀI LIỆU THAM KHẢO.

65 ix DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT CAP Tỷ lệ vốn CG Tỷ lệ tăng trƣởng tín dụng CR Rủi ro tín dụng LVR Hệ số đòn bẩy tài chính FEM Mô hình tác động cố định INF Tỷ lệ lạm phát GDP Tổng sản phẩm quốc nội GLS Phƣơng pháp bình phƣơng tối thiểu tổng quát NHTM Ngân hàng Thƣơng mại NHTMCP Ngân hàng Thƣơng mại cổ phần NIM Biên lãi ròng OLS Phƣơng pháp bình phƣơng nhỏ nhất RRTD Rủi ro tín dụng REM Mô hình tác động ngẫu nhiên ROA Tỷ suất lợi nhuận ròng trên tổng tài sản SIZE Quy mô ngân hàng x DANH MỤC BẢNG VÀ DANH MỤC HÌNH Bảng 2.1 Tóm lƣợc các nghiên cứu tiêu biểu trong và ngoài nƣớc về RRTD .1 Diễn giải chi tiết các biến……………………………………………….2 Giả thuyết nghiên cứu .3 Quy trình nghiên cứu .1 Diễn giải các biến ……………………………………………………….1 Thống kê mô tả các biến .2 Kết quả phân tích tƣơng quan mô hình nghiên cứu .3 Kết quả kiểm định VIF .4 Kết quả ƣớc lƣợng mô hình Pooled OLS .5 Kết quả ƣớc lƣợng mô hình FEM .6 Kết quả ƣớc lƣợng mô hình REM .7 Kết quả kiểm định lựa chọn Pooled và mô hình FEM .