Những Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Ngân Hàng: Bằng Chứng Thực Nghiệm Tại Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh những yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng bằng chứng thực nghiệm tại việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn

• Tác giả: Trần Thị Hà Dung
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Ngọc Trang
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Những Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Rủi Ro Ngân Hàng: Nghiên Cứu Thực Nghiệm Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: Lý do chọn đề tài
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Nội dung nghiên cứu
• 1.6. Ý nghĩa đề tài
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN RỦI RO NGÂN HÀNG
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 5. CHƯƠNG 5: Một số hàm ý chính sách
• 5.1. Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về rủi ro ngân hàng tại Việt Nam

Rủi ro ngân hàng là một trong những vấn đề quan trọng trong hệ thống tài chính Việt Nam. Hệ thống ngân hàng đóng vai trò trung gian tài chính, ảnh hưởng lớn đến sự phát triển kinh tế. Việc hiểu rõ về yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng là cần thiết để đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững. Nghiên cứu này sẽ phân tích các yếu tố quyết định rủi ro ngân hàng tại Việt Nam trong giai đoạn 2005-2016.

1.1. Định nghĩa và phân loại rủi ro ngân hàng

Rủi ro ngân hàng có thể được phân loại thành nhiều loại khác nhau như rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, và rủi ro hoạt động. Mỗi loại rủi ro đều có những đặc điểm và ảnh hưởng riêng đến hoạt động của ngân hàng.

1.2. Tình hình rủi ro ngân hàng tại Việt Nam

Tình hình rủi ro ngân hàng tại Việt Nam đã có những biến động lớn trong những năm qua, đặc biệt là sau các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu. Các ngân hàng thương mại cần phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý rủi ro.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng tại Việt Nam

Nghiên cứu này sẽ tập trung vào việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng tại Việt Nam, bao gồm các yếu tố đặc thù ngân hàng và các yếu tố kinh tế vĩ mô. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ giúp các nhà quản lý ngân hàng có những quyết định đúng đắn hơn.

2.1. Yếu tố đặc thù ngân hàng

Các yếu tố như cấu trúc tài sản, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, và khả năng sinh lời đều có tác động lớn đến rủi ro ngân hàng. Nghiên cứu sẽ chỉ ra mối quan hệ giữa các yếu tố này và rủi ro ngân hàng.

2.2. Yếu tố kinh tế vĩ mô

Các yếu tố như sự tăng trưởng kinh tế, lạm phát, và tỷ lệ thất nghiệp cũng ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng. Nghiên cứu sẽ phân tích cách mà các yếu tố này tác động đến sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

III. Phương pháp nghiên cứu rủi ro ngân hàng

Phương pháp nghiên cứu sẽ được áp dụng để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng. Sử dụng dữ liệu từ 22 ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn 2005-2016, nghiên cứu sẽ áp dụng phương pháp ước lượng GMM để đưa ra kết quả chính xác.

3.1. Dữ liệu và nguồn thông tin

Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ các nguồn đáng tin cậy như Vietstock và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Dữ liệu sẽ được xử lý để đảm bảo tính chính xác và đầy đủ.

3.2. Mô hình nghiên cứu

Mô hình nghiên cứu sẽ được xây dựng dựa trên các yếu tố đã xác định. Phương pháp ước lượng GMM sẽ được sử dụng để phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố và rủi ro ngân hàng.

IV. Kết quả nghiên cứu và phân tích

Kết quả nghiên cứu sẽ được trình bày chi tiết, bao gồm các số liệu thống kê và phân tích hồi quy. Nghiên cứu sẽ chỉ ra mối quan hệ giữa các yếu tố và rủi ro ngân hàng, từ đó đưa ra những khuyến nghị cho các nhà quản lý.

4.1. Kết quả hồi quy

Kết quả hồi quy sẽ cho thấy mối quan hệ giữa các yếu tố đặc thù ngân hàng và rủi ro ngân hàng. Các số liệu sẽ được phân tích để đưa ra những nhận định chính xác.

4.2. Thảo luận về kết quả

Kết quả nghiên cứu sẽ được thảo luận để làm rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng. Những phát hiện này sẽ có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng chính sách quản lý rủi ro.

V. Kết luận và khuyến nghị cho tương lai

Nghiên cứu sẽ đưa ra những kết luận về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng tại Việt Nam. Đồng thời, các khuyến nghị sẽ được đưa ra nhằm giúp các nhà quản lý ngân hàng có những quyết định đúng đắn hơn trong việc quản lý rủi ro.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu sẽ được tóm tắt để làm rõ những điểm chính đã được phân tích. Điều này sẽ giúp các nhà quản lý ngân hàng dễ dàng nắm bắt thông tin.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu sẽ đề xuất các hướng nghiên cứu tiếp theo để tiếp tục khai thác sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng, từ đó đóng góp vào việc xây dựng chính sách hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hệ thống ngân hàng đóng vai trò trung tâm trong nền kinh tế, việc quản lý rủi ro ngân hàng trở thành vấn đề cấp thiết nhằm đảm bảo sự ổn định và phát triển bền vững. Tại Việt Nam, nguồn vốn huy động chiếm gần 72% tổng nguồn vốn của các ngân hàng thương mại, trong đó tỷ lệ cấp tín dụng so với nguồn vốn huy động đạt khoảng 89,02% (tháng 06/2017). Tuy nhiên, việc sử dụng vốn ngắn hạn để cho vay trung và dài hạn chiếm tới 32,70% tiềm ẩn nguy cơ mất khả năng thanh khoản, dẫn đến rủi ro phá sản và khủng hoảng hệ thống. Giai đoạn 2005-2016, Việt Nam trải qua nhiều biến động kinh tế vĩ mô, đặc biệt là tác động của khủng hoảng tài chính toàn cầu 2007-2008, với lạm phát lên tới gần 20% năm 2008 và suy giảm tăng trưởng GDP chỉ còn 5,03% năm 2012.

Luận văn tập trung nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng thương mại tại Việt Nam trong giai đoạn 2005-2016, nhằm cung cấp bằng chứng thực nghiệm giúp các nhà hoạch định chính sách và quản lý ngân hàng có cơ sở để xây dựng các biện pháp kiểm soát rủi ro hiệu quả. Nghiên cứu sử dụng hai chỉ số đại diện rủi ro ngân hàng phổ biến là tỷ lệ nợ xấu (NPL) và chỉ số Z-score, phản ánh xác suất mất khả năng thanh toán của ngân hàng. Qua đó, luận văn góp phần làm rõ mối quan hệ giữa các yếu tố đặc thù ngân hàng và kinh tế vĩ mô với rủi ro ngân hàng, đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế rủi ro trong bối cảnh kinh tế Việt Nam hiện nay.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai nhóm lý thuyết chính để phân tích rủi ro ngân hàng:

1. Lý thuyết về rủi ro ngân hàng và khủng hoảng tài chính: Rủi ro ngân hàng bao gồm rủi ro tín dụng, rủi ro thanh khoản, rủi ro thị trường và rủi ro hoạt động. Khủng hoảng ngân hàng hệ thống có thể dẫn đến suy thoái kinh tế sâu rộng, như đã thể hiện qua các cuộc khủng hoảng tài chính châu Á 1997 và toàn cầu 2007-2008. Chỉ số Z-score được sử dụng để đo lường xác suất phá sản, trong khi tỷ lệ nợ xấu phản ánh chất lượng tài sản.

2. Mô hình các yếu tố quyết định rủi ro ngân hàng: Nghiên cứu phân tích các yếu tố đặc thù ngân hàng như cấu trúc tài sản, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, nguồn vốn phi tiền gửi, khả năng sinh lời, hiệu quả chi phí, đa dạng doanh thu, quy mô và tỷ lệ an toàn vốn. Đồng thời, các yếu tố kinh tế vĩ mô như sự tập trung ngành, tăng trưởng kinh tế, lạm phát, thất nghiệp và lãi suất cũng được xem xét ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Tỷ lệ nợ xấu (NPL): Tỷ lệ các khoản nợ không thu hồi được trên tổng dư nợ cho vay.
• Chỉ số Z-score: Tổng lợi nhuận trên tài sản và tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tài sản chia cho độ lệch chuẩn lợi nhuận trên tài sản, phản ánh khả năng tránh phá sản.
• Nguồn vốn phi tiền gửi: Các nguồn vốn huy động không phải từ tiền gửi khách hàng, thường có tính rủi ro cao hơn.
• Đa dạng hóa doanh thu: Mức độ ngân hàng mở rộng các nguồn thu ngoài hoạt động tín dụng truyền thống.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng dữ liệu bảng (panel data) của 22 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam trong giai đoạn 2005-2016, với tổng cộng 215 quan sát ngân hàng-năm. Dữ liệu được thu thập từ cơ sở dữ liệu vietstock và báo cáo tài chính hợp nhất của các ngân hàng.

Phương pháp phân tích chính là ước lượng mô hình hồi quy dữ liệu bảng sử dụng phương pháp ước lượng GMM hệ thống hai bước (two-step system GMM), giúp kiểm soát nội sinh và sự không đồng nhất không quan sát được giữa các ngân hàng. Phần mềm Stata 13 được sử dụng để thực hiện các phân tích thống kê mô tả, ma trận tương quan và hồi quy.

Việc lựa chọn phương pháp GMM hệ thống dựa trên ưu điểm xử lý hiệu quả các biến động động và kiểm soát các vấn đề nội sinh trong mô hình nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng. Cỡ mẫu và thời gian nghiên cứu đảm bảo tính đại diện và độ tin cậy của kết quả.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của rủi ro thời kỳ trước: Rủi ro ngân hàng trong kỳ trước có tương quan dương và có ý nghĩa thống kê với rủi ro hiện tại, cho thấy tính chu kỳ và khả năng tái phát rủi ro trong hệ thống ngân hàng.

2. Nguồn vốn phi tiền gửi: Tỷ lệ nguồn vốn phi tiền gửi có mối quan hệ thuận với rủi ro ngân hàng, phản ánh tính rủi ro cao của các nguồn vốn huy động không phải tiền gửi truyền thống. Các ngân hàng dựa nhiều vào nguồn vốn này có xu hướng chịu rủi ro thanh khoản và tín dụng cao hơn.

3. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu: Tỷ lệ vốn chủ sở hữu có mối quan hệ nghịch với rủi ro ngân hàng, tức là vốn chủ sở hữu cao giúp giảm rủi ro, tăng khả năng chống chịu với các cú sốc tài chính.

4. Khả năng sinh lời và hiệu quả chi phí: Lợi nhuận trên tổng tài sản (ROA) và hiệu quả chi phí có tương quan âm với rủi ro, cho thấy các ngân hàng có hiệu quả hoạt động tốt hơn thường có mức rủi ro thấp hơn.

5. Đa dạng hóa doanh thu: Đa dạng hóa nguồn thu nhập có xu hướng làm tăng rủi ro ngân hàng, đặc biệt khi ngân hàng mở rộng sang các hoạt động phi truyền thống có tính rủi ro cao hơn.

6. Quy mô ngân hàng: Quy mô có ảnh hưởng phức tạp, tuy nhiên kết quả cho thấy các ngân hàng lớn hơn thường có rủi ro thấp hơn do khả năng tiếp cận vốn và quản lý rủi ro tốt hơn.

7. Yếu tố kinh tế vĩ mô: Sự tập trung ngành ngân hàng và tỷ lệ an toàn vốn có mối quan hệ thuận với rủi ro, trong khi tăng trưởng kinh tế, tỷ lệ thất nghiệp và lãi suất cho vay có mối quan hệ nghịch với rủi ro ngân hàng.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy rủi ro ngân hàng chịu ảnh hưởng đồng thời bởi các yếu tố nội tại và môi trường kinh tế vĩ mô. Mối quan hệ thuận giữa rủi ro thời kỳ trước và hiện tại phản ánh tính chu kỳ và sự tích tụ rủi ro trong hệ thống. Nguồn vốn phi tiền gửi, mặc dù giúp đa dạng hóa nguồn vốn, lại làm tăng rủi ro thanh khoản do tính không ổn định và dễ bị rút vốn đột ngột.

Tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao giúp ngân hàng có đệm tài chính vững chắc, giảm thiểu rủi ro phá sản, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế. Khả năng sinh lời và hiệu quả chi phí là chỉ số quan trọng phản ánh năng lực quản lý rủi ro nội bộ của ngân hàng.

Đa dạng hóa doanh thu, mặc dù có thể tăng lợi nhuận, lại làm tăng rủi ro do các hoạt động phi truyền thống thường có tính biến động cao hơn. Quy mô ngân hàng lớn giúp giảm rủi ro nhờ khả năng huy động vốn và quản lý tốt hơn, nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro đạo đức do chính sách "too big to fail".

Các yếu tố kinh tế vĩ mô như tăng trưởng kinh tế ổn định giúp giảm rủi ro bằng cách cải thiện khả năng trả nợ của khách hàng, trong khi tỷ lệ thất nghiệp và lãi suất ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng tài sản của ngân hàng. Sự tập trung ngành cao có thể làm giảm cạnh tranh, dẫn đến rủi ro gia tăng nhưng cũng có thể tạo ra sự ổn định nhờ quy mô và quản lý tốt hơn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tương quan giữa các biến độc lập và chỉ số rủi ro, bảng hồi quy chi tiết các hệ số tác động và mức ý nghĩa thống kê, giúp minh họa rõ ràng các mối quan hệ và độ tin cậy của kết quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý vốn chủ sở hữu: Các ngân hàng cần duy trì tỷ lệ vốn chủ sở hữu ở mức cao hơn để tăng khả năng chống chịu rủi ro, giảm thiểu nguy cơ phá sản. Nhà quản lý nên thiết lập các quy định vốn phù hợp, kiểm tra định kỳ và xử lý kịp thời các ngân hàng có vốn thấp.

2. Kiểm soát nguồn vốn phi tiền gửi: Cần hạn chế tỷ trọng nguồn vốn phi tiền gửi trong tổng nguồn vốn để giảm rủi ro thanh khoản. Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan giám sát nên áp dụng các biện pháp kiểm soát chặt chẽ đối với các nguồn vốn này, đồng thời khuyến khích huy động tiền gửi truyền thống ổn định.

3. Nâng cao hiệu quả quản lý và khả năng sinh lời: Các ngân hàng cần cải thiện hiệu quả chi phí và tăng cường năng lực quản lý rủi ro nội bộ thông qua đào tạo, áp dụng công nghệ và quy trình kiểm soát chặt chẽ. Điều này giúp giảm rủi ro tín dụng và nâng cao lợi nhuận bền vững.

4. Quản lý đa dạng hóa doanh thu hợp lý: Ngân hàng nên cân nhắc kỹ lưỡng khi mở rộng các hoạt động phi truyền thống, tập trung vào các lĩnh vực có thế mạnh và kiểm soát rủi ro phù hợp. Cơ quan quản lý cần giám sát chặt chẽ các hoạt động này để tránh rủi ro hệ thống.

5. Theo dõi và điều chỉnh chính sách vĩ mô: Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần duy trì môi trường kinh tế ổn định, kiểm soát lạm phát, thất nghiệp và lãi suất hợp lý nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến rủi ro ngân hàng. Đồng thời, cần thúc đẩy sự cạnh tranh lành mạnh trong ngành ngân hàng để tăng cường sự ổn định.

Các giải pháp trên nên được triển khai trong vòng 3-5 năm tới, với sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, ngân hàng và các bên liên quan nhằm nâng cao chất lượng quản trị rủi ro và đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý ngân hàng: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng các chính sách quản lý vốn, kiểm soát rủi ro và giám sát hoạt động ngân hàng, giúp giảm thiểu nguy cơ khủng hoảng hệ thống.

2. Ban lãnh đạo và quản lý ngân hàng thương mại: Các nhà quản lý có thể áp dụng kết quả nghiên cứu để cải thiện chiến lược quản trị rủi ro, tối ưu hóa cấu trúc vốn và nâng cao hiệu quả hoạt động, từ đó tăng cường sự ổn định và khả năng cạnh tranh.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành tài chính – ngân hàng: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về các yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng tại Việt Nam, cung cấp phương pháp nghiên cứu và phân tích thực nghiệm phù hợp với bối cảnh trong nước.

4. Nhà đầu tư và chuyên gia phân tích tài chính: Hiểu rõ các yếu tố quyết định rủi ro ngân hàng giúp nhà đầu tư đánh giá chính xác mức độ rủi ro và tiềm năng sinh lời của các ngân hàng, từ đó đưa ra quyết định đầu tư hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Rủi ro ngân hàng được đo lường như thế nào trong nghiên cứu này?
   Rủi ro ngân hàng được đo bằng hai chỉ số chính: tỷ lệ nợ xấu (NPL) và chỉ số Z-score. NPL phản ánh chất lượng tài sản, còn Z-score đo xác suất mất khả năng thanh toán, giúp đánh giá tổng thể rủi ro ngân hàng.

2. Tại sao nguồn vốn phi tiền gửi lại làm tăng rủi ro ngân hàng?
   Nguồn vốn phi tiền gửi thường có tính không ổn định và dễ bị rút vốn đột ngột, gây áp lực thanh khoản cho ngân hàng. Việc phụ thuộc nhiều vào nguồn vốn này làm tăng nguy cơ mất khả năng thanh toán và rủi ro tín dụng.

3. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu ảnh hưởng thế nào đến rủi ro ngân hàng?
   Tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao giúp ngân hàng có đệm tài chính vững chắc, giảm khả năng phá sản và rủi ro tín dụng. Ngược lại, vốn thấp làm tăng rủi ro do ngân hàng dễ bị tổn thương trước các cú sốc tài chính.

4. Đa dạng hóa doanh thu có phải luôn làm giảm rủi ro ngân hàng?
   Không, đa dạng hóa doanh thu có thể làm tăng rủi ro nếu ngân hàng mở rộng sang các hoạt động phi truyền thống có tính biến động cao. Hiệu quả của đa dạng hóa phụ thuộc vào mô hình kinh doanh và năng lực quản lý của từng ngân hàng.

5. Yếu tố kinh tế vĩ mô nào ảnh hưởng mạnh nhất đến rủi ro ngân hàng?
   Tăng trưởng kinh tế ổn định giúp giảm rủi ro bằng cách cải thiện khả năng trả nợ của khách hàng. Ngược lại, tỷ lệ thất nghiệp cao và lạm phát tăng làm giảm chất lượng tài sản ngân hàng, tăng rủi ro tín dụng và thanh khoản.

Kết luận

• Luận văn đã xác định rõ các yếu tố đặc thù ngân hàng và kinh tế vĩ mô ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng thương mại tại Việt Nam giai đoạn 2005-2016.
• Rủi ro thời kỳ trước, nguồn vốn phi tiền gửi và sự tập trung ngành có mối quan hệ thuận với rủi ro ngân hàng, trong khi tỷ lệ vốn chủ sở hữu, khả năng sinh lời, hiệu quả chi phí và tăng trưởng kinh tế có mối quan hệ nghịch.
• Nghiên cứu sử dụng phương pháp ước lượng GMM hệ thống hai bước, đảm bảo kiểm soát nội sinh và sự không đồng nhất giữa các ngân hàng.
• Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, giúp các nhà quản lý và hoạch định chính sách xây dựng các biện pháp kiểm soát rủi ro hiệu quả, góp phần nâng cao sự ổn định của hệ thống ngân hàng Việt Nam.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp quản lý vốn, kiểm soát nguồn vốn phi tiền gửi, nâng cao hiệu quả quản lý và theo dõi chặt chẽ các biến động kinh tế vĩ mô để giảm thiểu rủi ro ngân hàng.

Hành động ngay hôm nay: Các nhà quản lý ngân hàng và cơ quan chức năng nên áp dụng kết quả nghiên cứu để rà soát, điều chỉnh chính sách và quy trình quản trị rủi ro, đảm bảo sự phát triển bền vững của hệ thống tài chính Việt Nam trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ HÀ DUNG NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN RỦI RO NGÂN HÀNG. BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TẠI VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TRẦN THỊ HÀ DUNG NHỮNG YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN RỦI RO NGÂN HÀNG. BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM TẠI VIỆT NAM Chuyên ngành : Tài chính – Ngân hàng Mã số : 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN THỊ NGỌC TRANG Tp. Hồ Chí Minh - Năm 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn “Những yếu tố ảnh hưởng đến rủi ro ngân hàng. Bằng chứng thực nghiệm tại Việt Nam” là công trình nghiên cứu của riêng tôi dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.Nguyễn Thị Ngọc Trang. Các số liệu, kết quả nêu trong Luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất ký công trình nào khác. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về nội dung và tính trung thực của Luận văn này. Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2017 Trần Thị Hà Dung LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC MỤC TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT DANH MỤC BẢNG BIỂU TÓM TẮT CHƯƠNG 1. Lý do chọn đề tài . Mục tiêu nghiên cứu . Câu hỏi nghiên cứu . Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Dữ liệu và phương pháp nghiên cứu . Nội dung nghiên cứu . TỔNG QUAN LÝ THUYẾT VÀ CÁC BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM VỀ CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN RỦI RO NGÂN HÀNG . Tổng quan các nghiên cứu trước đây . Nhóm yếu tố đặc thù ngân hàng . Cấu trúc tài sản. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu. Nguồn vốn phi tiền gửi . Khả năng sinh lời . Đa dạng doanh thu . Tỷ lệ an toàn vốn. Nhóm yếu tố kinh tế vĩ mô .31 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Sự tập trung ngành . Sự tăng trưởng kinh tế. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Mô tả biến . Rủi ro ngân hàng . Nhóm yếu tố đặc thù ngân hàng . Cấu trúc tài sản. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu. Nguồn vốn phi tiền gửi . Khả năng sinh lời . Đa dạng doanh thu . Tỷ lệ an toàn vốn. Tình trạng niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán . Nhóm yếu tố kinh tế vĩ mô . Sự tập trung ngành . Sự tăng trưởng kinh tế. Mô hình nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU . Thống kê mô tả và ma trận tương quan . Kết quả hồi quy .61 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƯƠNG 5. Một số hàm ý chính sách . Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo .70 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Tên đầy đủ tiếng Anh Tên đầy đủ tiếng Việt GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm quốc nội Generalized method of Phương pháp ước lượng GMM moments moment tổng quát INF Inflation Lạm phát NHNN Ngân hàng Nhà nước Ngân hàng Nhà nước Việt NHNNVN Nam NHTM Ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại Việt NHTMVN Nam NPL Non-performing loan Tỷ lệ nợ xấu Phương pháp ước lượng bình OLS Ordinary Least Square phương nhỏ nhất ROA Return on Assets Lợi nhuận trên tổng tài sản TCTD Tổ chức tín dụng VCSH Vốn chủ sở hữu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG BIỂU BẢNG 1. CƠ CẤU NGUỒN VỐN TẠI CÁC NGÂN HÀNG VIỆT NAM THÁNG 06/2017 . DANH SÁCH CÁC NGÂN HÀNG TMCP . BẢNG TÓM TẮT BIẾN . THỐNG KÊ MÔ TẢ CÁC BIẾN . MA TRẬN TƯƠNG QUAN VỚI RỦI RO NGÂN HÀNG LÀ CHỈ SỐ Z- SCORE. MA TRẬN TƯƠNG QUAN VỚI RỦI RO NGÂN HÀNG LÀ TỶ LỆ NỢ XẤU . KẾT QUẢ ƯỚC LƯỢNG CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN RỦI RO CỦA NGÂN HÀNG . 61 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TÓM TẮT Bài nghiên cứu sử dụng dữ liệu của 22 ngân hàng thương mại đang hoạt động tại Việt Nam giai đoạn 2005-2016 nhằm mục đích xem xét các yếu tố quyết định rủi ro ngân hàng của các ngân hàng thương mại ở Việt Nam giai đoạn 2005- 2016. Thông qua việc ước lượng mô hình, đặc biệt là sử dụng phương pháp ước lượng GMM hệ thống hai bước, bài nghiên cứu tìm thấy các phát hiện chính: (i) rủi ro thời kỳ trước, nguồn vốn phi tiền gửi, mức độ tập trung ngành ngân hàng Việt Nam, tỷ lệ vốn an toàn tương quan dương với rủi ro ngân hàng; (ii) Tỷ lệ vốn chủ sở hữu, lợi nhuận, hiệu quả chi phí, quy mô, tăng trưởng kinh tế, tỷ lệ thất nghiệp, lãi suất cho vay, tình trạng niêm yết trên sàn giao dịch chứng khoán tương quan âm với rủi ro ngân hàng. Từ đó tác giả đề xuất các giải pháp nhằm hạn chế rủi ro ngân hàng. Từ khóa: rủi ro ngân hàng, ngân hàng thương mại Việt Nam, tỷ lệ nợ xấu, Z-score, GMM. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 CHƯƠNG 1. Lý do chọn đề tài Nguồn vốn ngân hàng được hình thành nên từ các nguồn vốn: vốn thuộc sở hữu ngân hàng gồm vốn điều lệ và các quỹ, nguồn huy động tiền gửi, vốn vay và các nguồn vốn khác từ điều chuyển vốn, ủy thác đầu tư… Trong đó, vốn huy động chiếm tỷ trọng lớn nhất (gần 72%) trong tổng nguồn vốn của ngân hàng thương mại, nó đóng vai trò rất quan trọng trong mọi hoạt động kinh doanh của ngân hàng. Bảng 1 cho thấy cơ cấu nguồn vốn tại các ngân hàng Việt Nam tới tháng 06/2017. CƠ CẤU NGUỒN VỐN TẠI CÁC NGÂN HÀNG VIỆT NAM THÁNG 06/2017 Số dư Tỷ lệ trong tổng nguồn vốn Chỉ tiêu (Tỷ đồng) (%) Tổng nguồn vốn tại các TCTD 9.276 Trong đó: - Vốn tự có 683.522 7,50 - Tổng tiền gửi của khách hàng tại các TCTD 6.465 71,89 - Vốn vay và nguồn vốn khác 1.289 20,61 Nguồn: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Cho vay là hoạt động kinh doanh truyền thống của các ngân hàng, chiếm tỷ trọng khá lớn trong doanh thu, tỷ lệ đóng góp của thu nhập lãi thuần trong tổng thu nhập hoạt động tại các ngân hàng đều không dưới 70% (theo thống kê của NHNNVN) Như vậy có thể thấy nguồn vốn cho vay hầu hết lấy từ nguồn huy động tiền gửi. Theo thống kê của NHNNVN, tỷ lệ cấp tín dụng so với nguồn vốn huy động thời điểm tháng 06/2017 là 89,02%, trong đó tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn là 32,70%. Việc lấy vốn ngắn hạn cho vay trung dài hạn dễ gây ra tình trạng mất khả năng thanh khoản của các ngân hàng trong trường hợp có một đợt sóng rút tiền ồ ạt khỏi ngân hàng. Vì ngân hàng cho vay phần lớn số tiền gửi vào nên khi xảy LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 ra tình trạng khách hàng đồng loạt rút tiền, sẽ gây khó khăn cho các ngân hàng có đủ lượng vốn hoàn trả các khoản nợ, dẫn đến mất khả năng chi trả, và tệ hơn là dẫn tới phá sản ngân hàng. Nếu việc rút tiền ồ ạt lan rộng sẽ gây ra khủng hoảng ngân hàng mang tính hệ thống. Cũng có thể hiện tượng trên không lan rộng, nhưng lãi suất tín dụng được tăng lên (để huy động vốn) do lo ngại về sự thiếu hụt trong nguồn vốn hoạt động. Lúc này, chính các ngân hàng sẽ trở thành nhân tố gây ra khủng hoảng kinh tế. Lịch sử tài chính ngân hàng trải qua một thế kỷ đã chứng kiến nhiều cuộc khủng hoảng tài chính tiền tệ và trong số đó có 2 cuộc khủng hoảng nổi bật gần đây nhất gắn với hệ thống tài chính hiện đại: Khủng hoảng tài chính châu Á 1997; Khủng hoảng tài chính 2007-2008. Với Khủng hoảng tài chính châu Á 1997, do độ mở của kinh tế Việt Nam lúc này chưa cao (xuất khẩu so với GDP mới đạt 30%, đồng tiền chưa chuyển đổi), do đã có dầu thô, gạo, xuất khẩu với khối lượng lớn, do có sự chủ động ứng phó từ trong nước, nên Việt Nam đã không bị cuốn hút vào vòng xoáy của cuộc khủng hoảng này và dần dần đã vượt qua. Giai đoạn 2002 - 2007, Việt Nam luôn được coi một trong những điểm sáng trong bản đồ kinh tế toàn cầu với tốc độ tăng trưởng bình quân đạt 7,8%. Với việc gia nhập tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) năm 2007, tốc độ tăng trưởng GDP lên tới gần 8,5%. Từ khi khủng hoảng kinh tế toàn cầu nổ ra năm 2008, Việt Nam chìm trong vòng xoáy tăng trưởng chậm khi các thị trường xuất khẩu lớn bị ảnh hưởng, sức mua trong nước giảm. Cả giai đoạn này, tăng GDP luôn thấp hơn 7% và ngày càng đi xuống, đến năm 2012 chỉ còn 5,03%, chưa bằng hai phần ba so với mức trước khi khủng hoảng. Theo Tổng cục Thống kê, những hậu quả của khủng hoảng tài chính 2007 – 2008 ảnh hưởng đến Việt Nam sau 5 năm như sau: Lạm phát năm 2008 lên tới gần 20% và duy trì ở hai con số năm 2010 và 2011. Suy thoái kinh tế, thắt chặt đầu tư. Sản xuất công nghiệp lao đao, tồn kho lớn. Sức mua suy yếu, tiêu thụ hàng hóa khó khăn. Thu hút vốn nước ngoài khó khăn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Xuất phát từ thực tế về những hậu quả nặng nề mà khủng hoảng mang lại cho nền kinh tế của mỗi quốc gia và cả thế giới, đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu về các yếu tố quyết định rủi ro ngân hàng, để từ đó có những ứng phó về luật lệ, có các phương pháp kiểm tra, giám sát thích hợp. Trên thế giới đã có nhiều nghiên cứu về đề tài phổ biến này, tuy nhiên ở Việt Nam hầu như các nghiên cứu chỉ tập trung phân tích ảnh hưởng của rủi ro ngân hàng đến lợi nhuận hoặc tính ổn định của một ngân hàng nói riêng và hệ thống ngân hàng nói chung, còn số lượng đề tài phân tích các yếu tố quyết định rủi ro của ngân hàng thì còn khan hiếm. Nghiên cứu này cung cấp một sự hiểu biết tốt hơn về tác động trực tiếp và gián tiếp của các yếu tố quyết định rủi ro ngân hàng tại Việt Nam. Bởi vì các nhà hoạch định chính sách chủ yếu quan tâm đến sự đổ vỡ của ngân hàng, do đó tôi xem xét rủi ro ngân hàng có liên quan đến khả năng vỡ nợ của ngân hàng. Tôi sử dụng hai biến đại diện rủi ro ngân hàng phổ biến: tỷ lệ nợ xấu (NPL) và Z-score.