Luận Văn Thạc Sĩ Về Xử Lý Tài Sản Thế Chấp Trong Tranh Chấp Hợp Đồng Tín Dụng Tại Cà Mau

Tổng hợp kiến thức Xử Lý Tài Sản Thế Chấp Trong Tranh Chấp Hợp Đồng Tín Dụng Tại Cà Mau, tiếp cận khoa học, hỗ trợ học tập và nghiên cứu hiệu quả

• Tác giả: Hứa Minh Hải
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Luật Kinh Tế
• Đề tài: Xử Lý Tài Sản Thế Chấp Trong Các Tranh Chấp Hợp Đồng Tín Dụng Qua Thực Tiễn Xét Xử Tại Cà Mau
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ luật học
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ THẾ CHẤP TÀI SẢN VÀ XỬ LÝ TÀI SẢN THẾ CHẤP TRONG HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG
• 1.1. Khái niệm về thế chấp tài sản và tài sản thế chấp
• 1.1.1. Khái niệm về thế chấp tài sản
• 1.1.2. Về tài sản thế chấp
• 1.2. Một số điểm mới của chế định bảo đảm thực hiện nghĩa vụ
• 1.3. Hệ quả pháp lý của việc thế chấp tài sản theo quy định hiện hành
• 1.4. Những quy định hiện hành về xử lý tài sản thế chấp
• 1.5. Nguyên tắc xử lý tài sản thế chấp
• 1.6. Các trường hợp xử lý tài sản thế chấp
• 1.7. Điều kiện xử lý tài sản thế chấp
• 1.8. Các phương thức xử lý tài sản thế chấp
• 1.9. Thủ tục xử lý tài sản thế chấp
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG VỀ VẤN ĐỀ XỬ LÝ TÀI SẢN THẾ CHẤP TRONG HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG Ở TÒA ÁN NHÂN DÂN THÀNH PHỐ CÀ MAU
• 2.1. Thực tiễn xử lý tài sản thế chấp trong các tranh chấp hợp đồng tín dụng trong thời gian 05 năm trở lại đây của Toà án nhân dân Cà Mau
• 2.2. Những vướng mắc thường gặp qua thực tiễn giải quyết tại Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau
• 2.2.1. Những vướng mắc, bất cập từ vấn đề của pháp luật
• 2.2.2. Về trình độ, năng lực của Thẩm phán Tòa án
• 2.2.3. Về trách nhiệm của tổ chức tín dụng
• 2.2.4. Về quy trình giải quyết tranh chấp
• 2.2.5. Những vướng mắc trong hoạt động xử lý tài sản thế chấp
• 2.2.6. Về thế chấp hoặc bảo lãnh tài sản liên quan đến hộ gia đình
• 2.3. Nhận xét, đánh giá chung
• 2.3.1. Những mặt đạt được
• 2.3.2. Những mặt còn khó khăn, hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP ĐỂ HOÀN THIỆN CÔNG TÁC XỬ LÝ TÀI SẢN THẾ CHẤP TRONG CÁC TRANH CHẤP HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG
• 3.1. Thống nhất các quy định của pháp luật và hướng dẫn của Tòa án về xử lý tài sản thế chấp
• 3.2. Sự hoàn thiện của hệ thống các văn bản pháp luật có liên quan
• 3.2.1. Về Bộ luật và Luật
• 3.2.2. Về các văn bản dưới Luật
• 3.3. Về thực hiện chế định thế chấp tài sản và bảo lãnh
• 3.4. Về duy trì sự hiện hữu của tài sản thế chấp trong tầm kiểm soát
• 3.5. Về XLTSTC mà không cần sự hợp tác của bên thế chấp
• 3.6. Về thủ tục tố tụng
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Quy định của pháp luật hiện hành về thế chấp tài sản và xử lý tài sản thế chấp trong hợp đồng tín dụng

Trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay, tài sản thế chấp đóng vai trò quan trọng trong việc bảo đảm nghĩa vụ tài chính giữa các bên trong hợp đồng tín dụng. Theo quy định tại Điều 317 Bộ luật Dân sự 2015, thế chấp tài sản là việc bên thế chấp dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ mà không giao tài sản cho bên nhận thế chấp. Điều này cho thấy tính tiện dụng và linh hoạt của biện pháp này trong các giao dịch tín dụng. Tuy nhiên, việc xử lý tài sản thế chấp trong trường hợp tranh chấp hợp đồng tín dụng vẫn gặp nhiều khó khăn. Các quy định pháp luật hiện hành chưa hoàn toàn đáp ứng được yêu cầu thực tiễn, dẫn đến tình trạng xử lý tài sản thế chấp chậm trễ và không hiệu quả. Do đó, việc nghiên cứu và hoàn thiện các quy định pháp luật về xử lý tài sản thế chấp là cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

1.1. Khái niệm về thế chấp tài sản

Khái niệm về thế chấp tài sản được quy định rõ ràng trong Bộ luật Dân sự. Thế chấp tài sản không chỉ là biện pháp bảo đảm cho nghĩa vụ tài chính mà còn là công cụ giúp các tổ chức tín dụng giảm thiểu rủi ro trong hoạt động cho vay. Việc xác định rõ ràng tài sản thế chấp và các điều kiện liên quan đến việc xử lý tài sản này là rất quan trọng. Các tổ chức tín dụng cần phải nắm rõ các quy định pháp luật để thực hiện quyền lợi của mình trong trường hợp bên vay không thực hiện nghĩa vụ thanh toán. Điều này không chỉ bảo vệ quyền lợi của tổ chức tín dụng mà còn đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong các giao dịch tín dụng.

1.2. Những quy định hiện hành về xử lý tài sản thế chấp

Các quy định hiện hành về xử lý tài sản thế chấp trong hợp đồng tín dụng bao gồm nguyên tắc, điều kiện và thủ tục xử lý tài sản. Theo đó, việc xử lý tài sản thế chấp phải tuân thủ các quy định của pháp luật, đảm bảo quyền lợi của các bên liên quan. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy nhiều vướng mắc trong quá trình thực hiện, đặc biệt là trong việc xác định giá trị tài sản và quy trình xử lý. Những khó khăn này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của tổ chức tín dụng mà còn gây khó khăn cho bên vay trong việc giải quyết nợ xấu. Do đó, cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

II. Đánh giá thực trạng về vấn đề xử lý tài sản thế chấp trong hợp đồng tín dụng ở Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau

Thực trạng xử lý tài sản thế chấp tại Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Trong thời gian qua, số lượng vụ việc liên quan đến tranh chấp hợp đồng tín dụng ngày càng gia tăng, với tính chất ngày càng phức tạp. Các thẩm phán tại Tòa án thường gặp khó khăn trong việc áp dụng các quy định pháp luật hiện hành, dẫn đến tình trạng xử lý chậm trễ. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của các bên mà còn làm giảm niềm tin của người dân vào hệ thống pháp luật. Việc đánh giá thực trạng này là cần thiết để tìm ra nguyên nhân và đề xuất giải pháp khắc phục.

2.1. Những vướng mắc thường gặp qua thực tiễn giải quyết tại Tòa án

Trong quá trình giải quyết các vụ tranh chấp liên quan đến hợp đồng tín dụng, Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau đã gặp phải nhiều vướng mắc. Một trong những vấn đề lớn nhất là việc xác định giá trị của tài sản thế chấp. Nhiều trường hợp, giá trị tài sản không được định giá đúng mức, dẫn đến việc xử lý không hiệu quả. Bên cạnh đó, quy trình xử lý tài sản cũng chưa được thực hiện một cách đồng bộ, gây khó khăn cho việc thu hồi nợ. Những vướng mắc này cần được xem xét và giải quyết để nâng cao hiệu quả xử lý tài sản thế chấp trong tương lai.

2.2. Những mặt đạt được và những mặt còn khó khăn hạn chế

Mặc dù còn nhiều khó khăn, nhưng cũng không thể phủ nhận những mặt đạt được trong công tác xử lý tài sản thế chấp tại Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau. Các thẩm phán đã có những nỗ lực trong việc áp dụng pháp luật và giải quyết các vụ việc một cách công bằng. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả công tác này, cần có sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan. Việc cải thiện quy trình xử lý tài sản thế chấp sẽ góp phần bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong hợp đồng tín dụng.

III. Các giải pháp để hoàn thiện công tác xử lý tài sản thế chấp trong các tranh chấp hợp đồng tín dụng

Để hoàn thiện công tác xử lý tài sản thế chấp, cần có những giải pháp cụ thể nhằm cải thiện tình hình hiện tại. Một trong những giải pháp quan trọng là thống nhất các quy định của pháp luật và hướng dẫn của Tòa án về xử lý tài sản thế chấp. Việc này sẽ giúp các tổ chức tín dụng và Tòa án có cơ sở pháp lý vững chắc trong quá trình thực hiện. Bên cạnh đó, cần nâng cao năng lực cho các thẩm phán và cán bộ tư pháp để họ có thể áp dụng pháp luật một cách hiệu quả hơn.

3.1. Thống nhất các quy định của pháp luật

Việc thống nhất các quy định của pháp luật về xử lý tài sản thế chấp là rất cần thiết. Điều này không chỉ giúp các tổ chức tín dụng có cơ sở pháp lý rõ ràng trong việc xử lý tài sản mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho Tòa án trong việc giải quyết các vụ tranh chấp. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng để đảm bảo tính đồng bộ và hiệu quả trong việc áp dụng pháp luật.

3.2. Nâng cao năng lực cho các thẩm phán và cán bộ tư pháp

Nâng cao năng lực cho các thẩm phán và cán bộ tư pháp là một trong những giải pháp quan trọng để cải thiện công tác xử lý tài sản thế chấp. Cần tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng kiến thức pháp luật cho các thẩm phán, giúp họ nắm vững các quy định pháp luật và áp dụng một cách hiệu quả trong thực tiễn. Điều này sẽ góp phần nâng cao chất lượng giải quyết các vụ tranh chấp và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam phát triển nhanh chóng với tốc độ tăng trưởng cao, nhu cầu vốn vay của các doanh nghiệp và cá nhân ngày càng tăng, hoạt động tín dụng ngân hàng trở thành kênh cung cấp vốn chủ lực cho nền kinh tế. Tuy nhiên, tỷ lệ nợ xấu và các tranh chấp liên quan đến hợp đồng tín dụng cũng gia tăng, đặc biệt là các tranh chấp về xử lý tài sản thế chấp. Tại thành phố Cà Mau, trong vòng 5 năm gần đây, số lượng vụ việc tranh chấp hợp đồng tín dụng có liên quan đến tài sản thế chấp tăng lên đáng kể, gây khó khăn cho các tổ chức tín dụng trong việc thu hồi nợ và ảnh hưởng đến sự ổn định của hệ thống ngân hàng.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích các quy định pháp luật hiện hành về xử lý tài sản thế chấp trong các tranh chấp hợp đồng tín dụng, đánh giá thực trạng áp dụng pháp luật tại Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả xử lý tài sản thế chấp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các tranh chấp hợp đồng tín dụng có tài sản thế chấp tại Cà Mau trong khoảng thời gian 5 năm trở lại đây, với trọng tâm là các quy định pháp luật Việt Nam và thực tiễn xét xử tại địa phương.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần hoàn thiện khung pháp lý, nâng cao hiệu quả xử lý tài sản thế chấp, giảm thiểu rủi ro tín dụng, thúc đẩy hoạt động tín dụng ngân hàng phát triển lành mạnh, đồng thời bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia quan hệ tín dụng.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết vật quyền và lý thuyết trái quyền trong giao dịch bảo đảm. Lý thuyết vật quyền nhấn mạnh quyền sở hữu và quyền chiếm hữu tài sản, trong khi lý thuyết trái quyền tập trung vào quan hệ nghĩa vụ giữa các bên trong hợp đồng bảo đảm. Sự kết hợp hai lý thuyết này giúp làm rõ cơ sở pháp lý và thực tiễn của việc xử lý tài sản thế chấp.

Các khái niệm chuyên ngành được sử dụng bao gồm: thế chấp tài sản (TSTC), tài sản thế chấp, hợp đồng tín dụng (HĐTD), hợp đồng thế chấp tài sản (HĐTCTS), biện pháp bảo đảm thực hiện nghĩa vụ (BPBĐ), quyền truy đòi tài sản bảo đảm, quyền ưu tiên thanh toán, và các phương thức xử lý tài sản thế chấp như bán đấu giá, nhận chính tài sản để cấn trừ nợ, tự bán tài sản.

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích pháp lý kết hợp với phương pháp thống kê và so sánh. Dữ liệu thu thập từ hồ sơ xét xử tranh chấp hợp đồng tín dụng tại Tòa án nhân dân thành phố Cà Mau trong 5 năm gần đây, cùng với các văn bản pháp luật hiện hành như Bộ luật Dân sự 2015, Nghị định 163/2006/NĐ-CP, Luật Thi hành án dân sự, Luật Đấu giá tài sản, và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm khoảng X vụ án tranh chấp hợp đồng tín dụng có liên quan đến tài sản thế chấp được xét xử tại Cà Mau. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu phi xác suất theo tiêu chí vụ án có liên quan trực tiếp đến xử lý tài sản thế chấp. Phân tích dữ liệu sử dụng phương pháp phân tích nội dung, so sánh quy định pháp luật cũ và mới, đối chiếu với thực tiễn xét xử để rút ra các vấn đề tồn tại và đề xuất giải pháp.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng 12 tháng, bao gồm thu thập dữ liệu, phân tích, viết báo cáo và hoàn thiện luận văn.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Tỷ lệ tranh chấp liên quan đến tài sản thế chấp tăng cao:** Trong 5 năm qua, số vụ tranh chấp hợp đồng tín dụng tại Tòa án Cà Mau có liên quan đến xử lý tài sản thế chấp chiếm khoảng X% tổng số vụ án tín dụng, phản ánh sự gia tăng phức tạp trong hoạt động tín dụng.

- **Thời gian xử lý tài sản thế chấp kéo dài:** Thời gian trung bình để xử lý tài sản thế chấp qua các thủ tục tố tụng và thi hành án kéo dài từ 12 đến 24 tháng, gây ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng thu hồi nợ của các tổ chức tín dụng.

- **Vướng mắc pháp lý và thực tiễn:** Có khoảng X% vụ án gặp khó khăn do quy định pháp luật chưa rõ ràng về quyền tự bán tài sản của bên nhận thế chấp, quyền truy đòi tài sản thế chấp, và thủ tục thu giữ tài sản khi bên thế chấp không hợp tác.

- **Khó khăn trong phối hợp giữa các cơ quan:** Việc thu giữ tài sản thế chấp gặp nhiều trở ngại do thiếu sự phối hợp hiệu quả giữa tổ chức tín dụng, cơ quan thi hành án, chính quyền địa phương và công an, dẫn đến tình trạng tài sản bị bên thế chấp hoặc bên thứ ba chiếm giữ trái phép.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các khó khăn trên xuất phát từ sự chưa đồng bộ và thiếu rõ ràng trong hệ thống pháp luật về xử lý tài sản thế chấp, đặc biệt là các quy định về quyền và nghĩa vụ của các bên trong hợp đồng thế chấp, cũng như thủ tục thu giữ và xử lý tài sản. So với các nước phát triển như Pháp, Anh, Mỹ, Việt Nam còn hạn chế trong việc trao quyền chủ động cho bên nhận thế chấp trong xử lý tài sản, dẫn đến tình trạng kéo dài thời gian thu hồi nợ và tăng chi phí cho các tổ chức tín dụng.

Việc thiếu sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng cũng làm giảm hiệu quả xử lý tài sản thế chấp, gây thiệt hại cho cả bên cho vay và bên vay. Các quy định pháp luật hiện hành đã có những cải tiến như Bộ luật Dân sự 2015 và Nghị định 163/2006/NĐ-CP, nhưng vẫn chưa giải quyết triệt để các vướng mắc thực tiễn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ vụ án tranh chấp tài sản thế chấp theo năm, bảng tổng hợp thời gian xử lý trung bình và các nguyên nhân vướng mắc chính trong quá trình xử lý.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Hoàn thiện khung pháp lý:** Rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định về quyền tự bán tài sản thế chấp, quyền truy đòi tài sản, và thủ tục thu giữ tài sản để tạo điều kiện thuận lợi cho bên nhận thế chấp chủ động xử lý tài sản. Thời gian thực hiện: 12-18 tháng; Chủ thể: Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước.

- **Tăng cường phối hợp liên ngành:** Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa tổ chức tín dụng, cơ quan thi hành án, công an và chính quyền địa phương trong việc thu giữ và xử lý tài sản thế chấp. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng; Chủ thể: UBND các cấp, Tòa án, Ngân hàng Nhà nước.

- **Đào tạo nâng cao năng lực:** Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu cho thẩm phán, chấp hành viên và cán bộ ngân hàng về pháp luật và kỹ năng xử lý tài sản thế chấp. Thời gian thực hiện: liên tục; Chủ thể: Trường Đại học Luật, Ngân hàng Nhà nước.

- **Ứng dụng công nghệ thông tin:** Xây dựng hệ thống đăng ký và quản lý giao dịch bảo đảm trực tuyến, minh bạch thông tin về tài sản thế chấp và tiến trình xử lý. Thời gian thực hiện: 12 tháng; Chủ thể: Bộ Tư pháp, Ngân hàng Nhà nước.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Cơ quan lập pháp và quản lý nhà nước:** Để có cơ sở hoàn thiện chính sách, pháp luật về xử lý tài sản thế chấp, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực tín dụng.

- **Tòa án và cơ quan thi hành án:** Nâng cao nhận thức và kỹ năng xét xử, thi hành án liên quan đến tranh chấp hợp đồng tín dụng và xử lý tài sản thế chấp.

- **Ngân hàng và tổ chức tín dụng:** Cải thiện quy trình thu hồi nợ, xử lý tài sản thế chấp, giảm thiểu rủi ro tín dụng và tăng hiệu quả hoạt động.

- **Doanh nghiệp và khách hàng vay vốn:** Hiểu rõ quyền và nghĩa vụ trong hợp đồng tín dụng và thế chấp tài sản, từ đó chủ động bảo vệ quyền lợi và thực hiện nghĩa vụ đúng quy định.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Xử lý tài sản thế chấp là gì?**  
Là việc bên nhận thế chấp tiến hành các biện pháp pháp lý để thu hồi nợ khi bên vay không thực hiện nghĩa vụ trả nợ theo hợp đồng tín dụng, thông qua việc bán, nhận chính tài sản hoặc các phương thức khác theo quy định pháp luật.

2. **Khi nào tài sản thế chấp được xử lý?**  
Tài sản thế chấp được xử lý khi nghĩa vụ được bảo đảm đến hạn mà bên có nghĩa vụ không thực hiện hoặc thực hiện không đúng, hoặc trong các trường hợp khác theo thỏa thuận hoặc quy định pháp luật.

3. **Nguyên tắc xử lý tài sản thế chấp là gì?**  
Bao gồm nguyên tắc ưu tiên theo thỏa thuận, khách quan, công khai minh bạch, bảo đảm quyền ưu tiên cho chủ nợ có bảo đảm, không vì mục đích kinh doanh và chủ động xử lý của bên có quyền.

4. **Phương thức xử lý tài sản thế chấp phổ biến?**  
Gồm bán đấu giá tài sản, bên nhận thế chấp tự bán tài sản, nhận chính tài sản để cấn trừ nợ và các phương thức khác theo thỏa thuận.

5. **Khó khăn thường gặp khi xử lý tài sản thế chấp?**  
Bao gồm thủ tục pháp lý phức tạp, thời gian xử lý kéo dài, sự chống đối của bên thế chấp, thiếu phối hợp giữa các cơ quan chức năng và vướng mắc trong định giá tài sản.

## Kết luận

- Luận văn làm rõ các quy định pháp luật hiện hành về xử lý tài sản thế chấp trong tranh chấp hợp đồng tín dụng, đồng thời đánh giá thực trạng áp dụng tại Tòa án Cà Mau.  
- Phát hiện nhiều vướng mắc pháp lý và thực tiễn ảnh hưởng đến hiệu quả xử lý tài sản thế chấp và thu hồi nợ.  
- Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, tăng cường phối hợp liên ngành, nâng cao năng lực và ứng dụng công nghệ thông tin.  
- Nghiên cứu có giá trị thực tiễn cao, góp phần thúc đẩy hoạt động tín dụng ngân hàng phát triển bền vững.  
- Khuyến nghị các cơ quan liên quan sớm triển khai các giải pháp để nâng cao hiệu quả xử lý tài sản thế chấp, giảm thiểu rủi ro tín dụng trong thời gian tới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ THẾ CHẤP TÀI SẢN VÀ XỬ LÝ TÀI SẢN THẾ CHẤP TRONG HỢP ĐỒNG TÍN DỤNG 1. Khái niệm về thế chấp tài sản và tài sản thế chấp 1. Khái niệm về thế chấp tài sản Không thể phủ nhận rằng, thế chấp tài sản là biện pháp bảo đảm có rất nhiều ưu thế so với các biện pháp bảo đảm khác, xét từ góc độ tính tiện dụng cho các bên liên quan (bên bảo đảm và bên nhận bảo đảm). Vì lẽ đó, các TCTD và khách hàng vay trong quan hệ vay vốn thường ưu tiên lựa chọn biện pháp bảo đảm này.

Tuy nhiên, để xử lý tốt mối quan hệ lợi ích giữa các bên trong hợp đồng thế chấp tài sản, điều rất quan trọng là phải nhận diện đúng đặc trưng pháp lý của mỗi loại hợp đồng này và mối quan hệ về hiệu lực giữa chúng với nhau; góp phần làm rõ cơ sở lý luận cho việc ứng dụng và thực thi pháp luật về thế chấp tài sản trong quan hệ vay vốn tại tổ chức tín dụng. Theo quy định tại Điều 317 BLDS 2015, thì “Thế chấp tài sản là việc một bên (sau đây gọi là bên thế chấp) dùng tài sản thuộc sở hữu của mình để bảo đảm thực hiện nghĩa vụ và không giao tài sản cho bên kia (sau đây gọi là bên nhận thế chấp)”. TSTC do bên thế chấp giữ. Các bên có thể thoả thuận giao cho người thứ ba giữ tài sản thế chấp.

Xét về phương diện học thuật, ngoài những đặc điểm mang tính bản chất của hợp đồng thế chấp nói chung, hợp đồng TCTS trong hoạt động cho vay của tổ chức tín dụng còn có những đặc trưng pháp lý sau đây: Thứ nhất, chủ thể của hợp đồng TCTS bảo đảm tiền vay luôn có một bên là tổ chức tín dụng – với tư cách là bên nhận thế chấp (bên có quyền đòi nợ theo hợp đồng tín dụng). Ngoài ra, chủ thể thứ hai là bên thế chấp và chủ thể này có thể chính là bên vay hoặc người thứ ba có TSTC cho TCTD. Do chủ thể nhận thế chấp là TCTD nên việc phòng tránh rủi ro tín dụng cho chủ thể này là vấn đề hết sức quan trọng, được pháp luật quan tâm đặc biệt vì mục tiêu giữ vững an toàn của hệ thống ngân hàng và đảm bảo lợi ích quốc gia. Thứ hai, nghĩa vụ được bảo đảm bằng hợp đồng thế chấp thường là nghĩa vụ hoàn trả tiền vay theo HĐTD giữa TCTD với khách hàng vay vốn.

Nghĩa vụ này phát sinh từ HĐTD, bao gồm nợ gốc, nợ lãi, các khoản phí, tiền phạt và tiền bồi thường thiệt hại, trừ trường hợp các bên có thỏa thuận khác hoặc pháp luật có quy định khác. 123doc 8 Thực tế cho thấy, do nghĩa vụ hoàn trả tiền vay trong HĐTD thường có giá trị lớn và có tính rủi ro cao nên hầu hết các TCTD khi cho vay đều mong muốn sử dụng biện pháp bảo đảm tiền vay để phòng tránh rủi ro cho các khoản tín dụng đã cung cấp. Chính vì vậy, các hợp đồng thế chấp hiện nay được giao kết chủ yếu là nhằm bảo đảm cho nghĩa vụ trả nợ tiền vay phát sinh từ các HĐTD giữa TCTD với khách hàng. Thực tế đó, càng chứng tỏ vai trò của các BPBĐ tiền vay nói chung và biện pháp thế chấp tài sản nói riêng đối với yêu cầu bảo đảm quyền chủ nợ cho các TCTD trong điều kiện nền kinh tế thị trường.

Thứ ba, trong quan hệ cho vay giữa TCTD với khách hàng, do TCTD rất coi trọng vai trò tác dụng của các BPBĐ nghĩa vụ trả nợ tiền vay nên hợp đồng bảo đảm nói chung và HĐTC nói riêng thường được các bên (TCTD và bên bảo đảm) giao kết thành một hợp đồng riêng, tách khỏi HĐTD, với nhiều điều khoản chi tiết và rất cụ thể. Điều này là cần thiết, vì việc giao kết một HĐTC riêng rẽ với HĐTD sẽ tạo điều kiện cho các bên có cơ hội thỏa thuận chi tiết, cụ thể và đầy đủ hơn về các điều khoản của hợp đồng bảo đảm tiền vay. Trên cơ sở đó, giúp cho việc thực hiện hợp đồng bảo đảm và giải quyết các tranh chấp phát sinh từ hợp đồng bảo đảm tiền vay cũng dễ dàng, thuận lợi hơn. Về tài sản thế chấp Tài sản thế chấp là tài sản phải thuộc quyền sở hữu của bên thế chấp, trừ trường hợp cầm giữ tài sản, bảo lưu quyền sở hữu.

Trường hợp thế chấp toàn bộ bất động sản, động sản có vật phụ thì vật phụ của bất động sản, động sản đó cũng thuộc tài sản thế chấp, trừ trường hợp có thoả thuận khác. Trường hợp thế chấp một phần bất động sản, động sản có vật phụ thì vật phụ gắn với tài sản đó thuộc tài sản thế chấp, trừ trường hợp có thoả thuận khác. Trường hợp thế chấp quyền sử dụng đất mà tài sản gắn liền với đất thuộc quyền sở hữu của bên thế chấp thì tài sản gắn liền với đất cũng thuộc tài sản thế chấp, trừ trường hợp có thoả thuận khác. Trường hợp tài sản thế chấp được bảo hiểm thì bên nhận thế chấp phải thông báo cho tổ chức bảo hiểm biết về việc tài sản bảo hiểm đang được dùng để thế chấp.

Tổ chức bảo hiểm chi trả tiền bảo hiểm trực tiếp cho bên nhận thế chấp khi xảy ra sự kiện bảo hiểm. Trường hợp bên nhận thế chấp không thông báo cho tổ chức bảo hiểm biết về việc tài sản bảo hiểm đang được dùng để thế chấp thì tổ chức bảo hiểm chi trả tiền bảo hiểm theo hợp đồng bảo hiểm và bên thế chấp có nghĩa vụ thanh toán cho bên nhận thế chấp. 123doc 9 Căn cứ khoản 8 Điều 7 Luật doanh nghiệp 2014 có quy định về quyền của doanh nghiệp như sau: “Chiếm hữu, sử dụng, định đoạt tài sản của doanh nghiệp”. Theo quy định của điều luật này thì công ty có quyền dùng tài sản để đảm bảo cho nghĩa vụ thanh toán nợ và các nghĩa vụ khác của công ty.

Tuy nhiên, không phải tài sản nào thuộc quyền sở hữu của công ty đều có thể dùng làm tài sản thế chấp. Trừ một số trường hợp ngoại lệ nhất định thì chỉ có tài sản được phép giao dịch (chuyển nhượng) mới có thể dùng làm tài sản thế chấp. Tài sản thế chấp cũng là một dạng của tài sản bảo đảm nên cần có ba điều kiện sau: (1) Phải là tài sản thuộc quyền sở hữu của bên bảo đảm (trừ các trường hợp ngoại lệ); (2) Là tài sản không cấm giao dịch; (3) Là tài sản xác định được. Tuy nhiên, pháp luật hiện hành chưa có quy định rõ ràng về thời điểm nào tài sản thế chấp cần đáp ứng ba điều kiện như trên.

Trên thực tế, bên thế chấp và bên nhận thế chấp có thể thỏa thuận là ba điều kiện trên cần được đáp ứng tại một số thời điểm nhất định quan trọng đối với bên nhận thế chấp mà không nhất thiết cần đúng phải mọi thời điểm. * Phải là tài sản thuộc quyền sở hữu của bên thế chấp Tại khoản 1 Điều 295 BLDS 2015 có quy định: “Tài sản bảo đảm phải thuộc quyền sở hữu của bên bảo đảm, trừ trường hợp cầm giữ tài sản, bảo lưu quyền sở hữu”. Như vậy, trừ trường hợp cầm giữ tài sản và bảo lưu quyền sở hữu, tài sản bảo đảm phải thuộc quyền sở hữu của bên bảo đảm. Điều 158 BLDS 2015 quy định: “Quyền sở hữu bao gồm quyền chiếm hữu, quyền sử dụng và quyền định đoạt tài sản của chủ sở hữu theo quy định của luật”.

Công ty là bên bảo đảm phải có đầy đủ quyền chiếm hữu, sử dụng và định đoạt tài sản. Trong đó, quyền định đoạt sẽ cho phép bên bảo đảm dùng tài sản để thế chấp hoặc cầm cố cho bên nhận bảo đảm đồng thời cho phép việc chuyển nhượng TSBĐ sang người mua hay bên nhận bảo đảm trong trường hợp XLTSBĐ. Một số trường hợp ngoại lệ không cần đáp ứng ba điều kiện trên thường xảy ra trên thực tế đó là: Quyền sử dụng đất, quyền khai thác tài nguyên thiên nhiên, tài sản thuộc quyền quản lý và sử dụng của doanh nghiệp nhà nước. Các tài sản này vẫn có quyền thế chấp trong một số trường hợp cụ thể hay có sự chấp thuận của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

* Là tài sản không cấm giao dịch Khoản 2 Điều 1 Nghị định số 11/2012/NĐ-CP ngày 22/12/2012 của Chính phủ về sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 163/2006/NĐ-CP ngày 123doc 10 29/12/2006 của Chính phủ về giao dịch bảo đảm (sau đây gọi tắt là NĐ 11 và NĐ 163) có quy định: “Tài sản bảo đảm là tài sản hiện có hoặc tài sản hình thành trong tương lai mà pháp luật không cấm giao dịch”. Như vậy, tài sản phải “không cấm giao dịch” mới có thể là sử dụng làm TSTC. Việc XLTSTC có thể dẫn đến việc chuyển nhượng TSTC nên “không cấm giao dịch” là một điều kiện phù hợp đối với TSTC. Trên thực tế, một số loại tài sản thuộc quyền sở hữu của bên thế chấp nhưng bị cấm chuyển nhượng và không được sử dụng làm TSTC trừ khi có các chấp thuận cho việc chuyển nhượng.

Các tài sản này thường bao gồm các loại sau: (1) Tài sản bị hạn chế chuyển nhượng theo quy định của pháp luật và Điều lệ công ty (ví dụ như cổ phần của cổ đông sáng lập bị hạn chế chuyển nhượng trong thời hạn 03 năm kể từ ngày công ty cổ phần được cấp Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp; cổ phần ưu đãi biểu quyết không được chuyển nhượng); (2) Tài sản bị hạn chế chuyển nhượng theo quy định của Luật phá sản 2014; (3) Tài sản bị cưỡng chế thi hành án; (4) Tài sản bị quốc hữu hóa. * Là tài sản xác định được Khoản 2 Điều 295 BLDS 2015 quy định: “Tài sản bảo đảm có thể được mô tả chung, nhưng phải xác định được”. Điều kiện này yêu cầu TSTC phải là tài sản tồn tại trên thực tế và cho dù được mô tả chung thì vẫn phải xác định được. Đây là điều kiện rất cần thiết trong trường hợp khi TSTC là tài sản được mô tả chung và không có chi tiết cụ thể mô tả (ví dụ như tài sản thế chấp là hàng hóa, vật tư hoặc số dư trong tài khoản – vì các loại tài sản này thay đổi hàng ngày và không thể mô tả chi tiết cụ thể) và tài sản hình thành trong tương lai.