Luận văn thạc sĩ hoàn thiện công tác xử lý nợ xấu tại công ty cho thuê tài chính ngân hàng thương mại cổ phần ngoại thương việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích và đề xuất giải pháp hoàn thiện xử lý nợ xấu tại công ty cho thuê tài chính ngân hàng thương mại cổ phần ngoại thương Việt Nam.

• Người hướng dẫn: TS Hồ Diệu
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Xử Lý Nợ Xấu Tại Vietcombank: Giải Pháp Hiệu Quả
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ XỬ LÝ NỢ XẤU CỦA CÁC CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH TẠI VIỆT NAM
• 1.1. Tín dụng và rủi ro tín dụng của công ty CTTC
• 1.1.1. Tổng quan về CTTC
• 1.1.2. Nguồn gốc và sự phát triển của hoạt động CTTC
• 1.1.3. Định nghĩa CTTC
• 1.2. Hoạt động tín dụng của công ty CTTC
• 1.2.1. Phân biệt giữa CTTC và tín dụng ngân hàng
• 1.2.2. Các phương thức CTTC
• 1.2.2.1. Phương thức CTTC cơ bản
• 1.2.2.2. CTTC hai bên
• 1.2.2.3. CTTC ba bên
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG NỢ XẤU VÀ CÔNG TÁC XỬ LÝ NỢ XẤU TẠI CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN NGOẠI THƯƠNG VIỆT NAM
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP VÀ KIẾN NGHỊ GÓP PHẦN HOÀN THIỆN CÔNG TÁC XỬ LÝ NỢ XẤU TẠI CÔNG TY CTTC NHNT VN
• KẾT LUẬN CHUNG
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1: Các công ty cho thuê tài chính tại Việt Nam
• Phụ lục 2: Hệ thống xếp hạng tín dụng và quan điểm đánh giá của NHNT VN
• Phụ lục 3: Chính sách và khung điều kiện cho thuê đối với khách hàng doanh nghiệp gợi ý áp dụng tại VCBL
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về xử lý nợ xấu tại Vietcombank

Xử lý nợ xấu là một trong những vấn đề quan trọng nhất trong hoạt động của các ngân hàng thương mại, đặc biệt là Vietcombank. Nợ xấu không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn tác động đến uy tín và khả năng cạnh tranh của ngân hàng. Vietcombank, với vai trò là một trong những ngân hàng lớn nhất tại Việt Nam, đã có những nỗ lực đáng kể trong việc xử lý nợ xấu. Việc hiểu rõ về tình hình nợ xấu và các giải pháp xử lý là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững của ngân hàng.

1.1. Khái niệm và phân loại nợ xấu tại Vietcombank

Nợ xấu được định nghĩa là các khoản vay mà khách hàng không thể thanh toán đúng hạn. Tại Vietcombank, nợ xấu được phân loại thành nhiều nhóm khác nhau dựa trên thời gian quá hạn và khả năng thu hồi. Việc phân loại này giúp ngân hàng có cái nhìn tổng quan về tình hình nợ xấu và đưa ra các biện pháp xử lý phù hợp.

1.2. Tình hình nợ xấu tại Vietcombank trong những năm qua

Trong những năm gần đây, tình hình nợ xấu tại Vietcombank đã có những biến động đáng kể. Mặc dù ngân hàng đã thực hiện nhiều biện pháp để giảm thiểu nợ xấu, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Số liệu thống kê cho thấy tỷ lệ nợ xấu có xu hướng giảm, nhưng vẫn cần tiếp tục theo dõi và cải thiện.

II. Những thách thức trong công tác xử lý nợ xấu tại Vietcombank

Công tác xử lý nợ xấu tại Vietcombank đối mặt với nhiều thách thức lớn. Những thách thức này không chỉ đến từ khách hàng mà còn từ các yếu tố bên ngoài như tình hình kinh tế và chính sách của nhà nước. Việc nhận diện và giải quyết các thách thức này là rất quan trọng để nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu.

2.1. Nguyên nhân phát sinh nợ xấu tại Vietcombank

Nợ xấu tại Vietcombank chủ yếu phát sinh từ các nguyên nhân như khách hàng không đủ khả năng tài chính, sự biến động của thị trường và các yếu tố khách quan khác. Việc phân tích nguyên nhân này giúp ngân hàng có những biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

2.2. Tác động của nợ xấu đến hoạt động của Vietcombank

Nợ xấu ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận và khả năng cho vay của Vietcombank. Khi tỷ lệ nợ xấu cao, ngân hàng phải trích lập dự phòng rủi ro, từ đó làm giảm lợi nhuận. Hơn nữa, nợ xấu cũng ảnh hưởng đến uy tín của ngân hàng trong mắt khách hàng và nhà đầu tư.

III. Các giải pháp hiệu quả trong xử lý nợ xấu tại Vietcombank

Để xử lý nợ xấu hiệu quả, Vietcombank đã triển khai nhiều giải pháp khác nhau. Những giải pháp này không chỉ giúp giảm tỷ lệ nợ xấu mà còn nâng cao hiệu quả hoạt động của ngân hàng. Việc áp dụng các giải pháp này cần được thực hiện một cách đồng bộ và liên tục.

3.1. Chiến lược quản lý nợ xấu tại Vietcombank

Vietcombank đã xây dựng một chiến lược quản lý nợ xấu toàn diện, bao gồm việc phân tích và đánh giá rủi ro, thiết lập các tiêu chuẩn cho vay chặt chẽ hơn và tăng cường công tác thu hồi nợ. Chiến lược này giúp ngân hàng kiểm soát tốt hơn các khoản vay và giảm thiểu rủi ro.

3.2. Ứng dụng công nghệ trong xử lý nợ xấu

Công nghệ thông tin đóng vai trò quan trọng trong việc xử lý nợ xấu. Vietcombank đã áp dụng các phần mềm quản lý nợ và hệ thống phân tích dữ liệu để theo dõi tình hình nợ xấu và đưa ra các quyết định kịp thời. Việc ứng dụng công nghệ giúp ngân hàng nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu.

IV. Kết quả đạt được từ công tác xử lý nợ xấu tại Vietcombank

Nhờ vào các giải pháp đã triển khai, Vietcombank đã đạt được nhiều kết quả tích cực trong công tác xử lý nợ xấu. Tỷ lệ nợ xấu đã giảm đáng kể, đồng thời ngân hàng cũng đã cải thiện được khả năng sinh lời. Những kết quả này không chỉ giúp ngân hàng ổn định hoạt động mà còn nâng cao uy tín trên thị trường.

4.1. Tỷ lệ nợ xấu giảm qua các năm

Tỷ lệ nợ xấu của Vietcombank đã giảm từ mức cao trong những năm trước xuống mức an toàn hiện tại. Điều này cho thấy hiệu quả của các biện pháp xử lý nợ xấu mà ngân hàng đã thực hiện.

4.2. Tác động tích cực đến hoạt động kinh doanh

Việc giảm tỷ lệ nợ xấu đã giúp Vietcombank cải thiện lợi nhuận và tăng cường khả năng cho vay. Ngân hàng đã có thể mở rộng hoạt động kinh doanh và thu hút thêm nhiều khách hàng mới.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho công tác xử lý nợ xấu tại Vietcombank

Công tác xử lý nợ xấu tại Vietcombank đã có những bước tiến đáng kể, nhưng vẫn còn nhiều thách thức phía trước. Để duy trì và phát triển bền vững, ngân hàng cần tiếp tục cải thiện các giải pháp xử lý nợ xấu và áp dụng các công nghệ mới. Định hướng tương lai sẽ tập trung vào việc nâng cao chất lượng tín dụng và giảm thiểu rủi ro.

5.1. Định hướng phát triển công tác xử lý nợ xấu

Vietcombank sẽ tiếp tục đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân viên để nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu. Các chính sách cho vay cũng sẽ được điều chỉnh để phù hợp với tình hình thực tế.

5.2. Tầm nhìn dài hạn cho Vietcombank

Vietcombank hướng tới việc trở thành ngân hàng hàng đầu trong việc quản lý nợ xấu tại Việt Nam. Điều này không chỉ giúp ngân hàng phát triển bền vững mà còn góp phần vào sự ổn định của toàn bộ hệ thống tài chính.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh thị trường tài chính Việt Nam phát triển nhanh chóng sau khi gia nhập WTO, hoạt động cho thuê tài chính (CTTC) đã trở thành kênh tài trợ vốn trung và dài hạn quan trọng cho các doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Tuy nhiên, nợ xấu trong hoạt động CTTC vẫn là thách thức lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả kinh doanh và sự phát triển bền vững của các công ty cho thuê tài chính. Tình trạng nợ xấu gia tăng không chỉ làm giảm năng lực tài chính mà còn làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư và khách hàng.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng và giải pháp hoàn thiện công tác xử lý nợ xấu tại Công ty Cho thuê Tài chính Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại thương Việt Nam (VCBL) trong giai đoạn đến năm 2008. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá chính xác tình hình nợ xấu, phân tích nguyên nhân phát sinh và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu, góp phần lành mạnh hóa hoạt động CTTC của VCBL. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các khoản nợ xấu phát sinh trong hoạt động CTTC tại VCBL, với số liệu cập nhật đến ngày 31/12/2008.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ VCBL và các công ty CTTC khác nâng cao năng lực quản trị rủi ro tín dụng, đồng thời đóng góp vào sự phát triển bền vững của thị trường tài chính Việt Nam. Qua đó, giúp các tổ chức tín dụng kiểm soát tốt hơn các rủi ro tín dụng, giảm thiểu tổn thất do nợ xấu gây ra và tăng cường khả năng cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản trị rủi ro tín dụng, đặc biệt tập trung vào rủi ro tín dụng trong hoạt động CTTC. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết rủi ro tín dụng (Credit Risk Theory): Phân tích các loại rủi ro tín dụng gồm rủi ro giao dịch (lựa chọn, bảo đảm, tác nghiệp) và rủi ro danh mục (bản chất, tập trung). Lý thuyết này giúp nhận diện và phân loại các yếu tố gây ra nợ xấu trong CTTC.

2. Mô hình phân loại nợ và xử lý nợ xấu: Áp dụng các tiêu chuẩn phân loại nợ theo Quyết định 493/2005/QĐ-NHNN và Quyết định 18/2007/QĐ-NHNN, phân loại nợ thành 5 nhóm từ nợ đủ tiêu chuẩn đến nợ có khả năng mất vốn, từ đó xác định nợ xấu và các biện pháp xử lý phù hợp.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: CTTC, nợ xấu, rủi ro tín dụng, dự phòng rủi ro (DPRR), tài sản bảo đảm (TSBĐ), tái cơ cấu khoản nợ, xử lý tài sản cho thuê, và các phương pháp xử lý nợ xấu như bán nợ, chứng khoán hóa khoản nợ, và biện pháp pháp lý.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa lý luận và thực tiễn, bao gồm:

• Phương pháp phân tích định tính: Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến nợ xấu, phân tích nguyên nhân phát sinh nợ xấu dựa trên các khía cạnh quản trị, chính sách và môi trường kinh tế.

• Phương pháp phân tích định lượng: Sử dụng số liệu thực tế của VCBL từ năm 2005 đến 2008, bao gồm dư nợ CTTC, tỷ lệ nợ xấu, nợ quá hạn, lợi nhuận và các chỉ tiêu tài chính khác để đánh giá thực trạng và xu hướng nợ xấu.

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập từ báo cáo tài chính, báo cáo kiểm toán, các văn bản pháp luật liên quan và tài liệu nội bộ của VCBL.

• Phương pháp chọn mẫu: Tập trung nghiên cứu toàn bộ các khoản nợ CTTC tại VCBL trong giai đoạn nghiên cứu, đặc biệt chú trọng các khoản nợ xấu và nợ quá hạn.

• Timeline nghiên cứu: Từ năm 2005 đến 31/12/2008, nhằm phản ánh đầy đủ diễn biến và biến động của nợ xấu trong bối cảnh kinh tế vĩ mô và nội bộ công ty.

Phương pháp nghiên cứu được thiết kế nhằm đảm bảo tính khách quan, toàn diện và khả thi trong việc đánh giá thực trạng cũng như đề xuất giải pháp xử lý nợ xấu tại VCBL.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ nợ xấu tăng mạnh: Tỷ lệ nợ xấu của VCBL tăng từ 2,61% năm 2005 lên 10,97% năm 2007 và tiếp tục tăng lên trên 16% vào cuối năm 2008. Số tuyệt đối nợ xấu tăng từ khoảng 23 tỷ đồng năm 2005 lên hơn 180 tỷ đồng năm 2008.

2. Dư nợ CTTC biến động không ổn định: Dư nợ CTTC tăng 21,3% năm 2006, giảm 11,1% năm 2007 và tăng trở lại 10,77% năm 2008. Sự biến động này không đồng nhất với xu hướng tăng trưởng tín dụng chung của nền kinh tế.

3. Cơ cấu nợ xấu tập trung cao: Gần 90% nợ xấu tập trung tại khu vực miền Bắc, chủ yếu ở các doanh nghiệp cổ phần và TNHH, với hơn 75% nợ xấu thuộc ngành sản xuất công nghiệp và xây dựng. Tài sản cho thuê chủ yếu là dây chuyền máy móc thiết bị, chiếm hơn 67% tổng tài sản, với tính thanh khoản thấp.

4. Hiệu quả kinh doanh giảm sút: VCBL lỗ 13,8 tỷ đồng năm 2007 do chi phí trích lập dự phòng rủi ro tăng cao (hơn 43 tỷ đồng), lợi nhuận năm 2008 chỉ đạt 6,4 tỷ đồng, trong đó có phần lớn thu nhập không thường xuyên từ nghiệp vụ kinh doanh vốn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng nợ xấu gia tăng là do sự kết hợp của yếu tố bên trong và bên ngoài. Về nội tại, quy trình cho thuê còn lỏng lẻo, năng lực quản lý rủi ro chưa cao, đặc biệt là công tác thẩm định và kiểm soát chất lượng khoản cho thuê. Về bên ngoài, tác động của suy thoái kinh tế toàn cầu năm 2008, chính sách thắt chặt tín dụng của NHNN và sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường đã làm giảm khả năng trả nợ của khách hàng.

So sánh với các công ty CTTC khác trong Hiệp hội CTTC Việt Nam, VCBL có tỷ lệ nợ xấu cao nhất, cho thấy hiệu quả quản trị rủi ro tín dụng còn nhiều hạn chế. Biểu đồ biến động dư nợ và nợ xấu minh họa rõ sự mất cân đối giữa tăng trưởng tín dụng và kiểm soát rủi ro, đồng thời cho thấy sự tập trung rủi ro cao tại một số ngành và khu vực địa lý.

Việc tập trung nợ xấu tại các doanh nghiệp cổ phần và TNHH trong ngành công nghiệp và xây dựng phản ánh đặc thù rủi ro của các ngành này, như tính chuyên dụng cao của tài sản, khấu hao nhanh và khả năng thanh khoản thấp. Điều này đòi hỏi VCBL cần có chiến lược phân bổ danh mục cho thuê hợp lý hơn, đồng thời nâng cao năng lực thẩm định và giám sát khách hàng.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy trình thẩm định và phê duyệt khoản cho thuê: Tăng cường kiểm soát chất lượng hồ sơ, áp dụng hệ thống đánh giá rủi ro tín dụng chặt chẽ, đặc biệt chú trọng đánh giá khả năng tài chính và uy tín khách hàng ngay từ khâu đầu. Thời gian thực hiện: 6-12 tháng; Chủ thể: Ban Quản lý rủi ro và Phòng Thẩm định.

2. Tăng cường quản lý và giám sát danh mục cho thuê: Xây dựng hệ thống cảnh báo sớm các khoản nợ có dấu hiệu rủi ro, phân tích cơ cấu danh mục theo ngành nghề và khu vực để hạn chế tập trung rủi ro. Thời gian: 12 tháng; Chủ thể: Phòng Quản lý nợ và Ban Giám đốc.

3. Đẩy mạnh công tác xử lý nợ xấu: Áp dụng linh hoạt các biện pháp tái cơ cấu khoản nợ, xử lý tài sản cho thuê, sử dụng biện pháp pháp lý khi cần thiết và kiểm soát chặt chẽ việc trích lập dự phòng rủi ro. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Phòng Xử lý nợ xấu và Ban Giám đốc.

4. Nâng cao năng lực nhân sự và ứng dụng công nghệ: Đào tạo chuyên sâu về quản trị rủi ro tín dụng, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý khoản cho thuê và xử lý nợ để nâng cao hiệu quả và giảm thiểu sai sót. Thời gian: 12-18 tháng; Chủ thể: Phòng Nhân sự và Ban Giám đốc.

5. Xây dựng chính sách phân bổ danh mục cho thuê hợp lý: Ưu tiên cho thuê các ngành có tính thanh khoản cao, rủi ro thấp, giảm tỷ trọng cho thuê các ngành có rủi ro cao như xây dựng và công nghiệp nặng. Thời gian: 6 tháng; Chủ thể: Ban Chiến lược và Ban Giám đốc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban lãnh đạo và quản lý các công ty cho thuê tài chính: Giúp hiểu rõ thực trạng nợ xấu, các nguyên nhân và giải pháp xử lý, từ đó nâng cao hiệu quả quản trị rủi ro và phát triển bền vững.

2. Ngân hàng Nhà nước và các cơ quan quản lý tài chính: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, quy định về quản lý rủi ro tín dụng và xử lý nợ xấu trong lĩnh vực CTTC.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành kinh tế tài chính – ngân hàng: Là tài liệu tham khảo chuyên sâu về hoạt động CTTC, rủi ro tín dụng và xử lý nợ xấu tại Việt Nam.

4. Doanh nghiệp và nhà đầu tư: Hiểu rõ hơn về cơ chế tài trợ vốn qua CTTC, các rủi ro liên quan và cách thức xử lý nợ xấu, từ đó đưa ra quyết định đầu tư và hợp tác phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Nợ xấu trong CTTC được phân loại như thế nào?
   Nợ xấu được phân loại theo 5 nhóm dựa trên thời gian quá hạn và khả năng thu hồi, trong đó nhóm 3 đến nhóm 5 được coi là nợ xấu. Ví dụ, khoản nợ quá hạn trên 90 ngày hoặc có dấu hiệu không thể thu hồi được xếp vào nhóm nợ dưới tiêu chuẩn trở lên.

2. Nguyên nhân chính dẫn đến nợ xấu tại VCBL là gì?
   Nguyên nhân bao gồm yếu tố nội tại như quy trình thẩm định lỏng lẻo, năng lực quản lý hạn chế và yếu tố bên ngoài như suy thoái kinh tế, chính sách thắt chặt tín dụng và sự cạnh tranh gay gắt trên thị trường.

3. Các biện pháp xử lý nợ xấu phổ biến tại các công ty CTTC là gì?
   Bao gồm tái cơ cấu khoản nợ, xử lý tài sản cho thuê, sử dụng biện pháp pháp lý, trích lập dự phòng rủi ro và trong một số trường hợp có thể bán nợ hoặc chứng khoán hóa khoản nợ.

4. Tại sao nợ xấu tập trung nhiều ở các ngành công nghiệp và xây dựng?
   Do đặc thù tài sản cho thuê có tính chuyên dụng cao, khấu hao nhanh, tính thanh khoản thấp và các doanh nghiệp trong ngành này thường có lợi nhuận không ổn định, dễ bị ảnh hưởng bởi biến động kinh tế.

5. Làm thế nào để giảm thiểu rủi ro nợ xấu trong hoạt động CTTC?
   Cần hoàn thiện quy trình thẩm định, tăng cường giám sát danh mục cho thuê, nâng cao năng lực nhân sự, áp dụng công nghệ quản lý và xây dựng chính sách phân bổ danh mục hợp lý.

Kết luận

• Nợ xấu tại VCBL tăng mạnh từ 2,61% năm 2005 lên trên 16% năm 2008, ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả kinh doanh và năng lực tài chính công ty.
• Dư nợ CTTC biến động không ổn định, với sự tập trung rủi ro cao tại các doanh nghiệp cổ phần, TNHH trong ngành công nghiệp và xây dựng, chủ yếu ở khu vực miền Bắc.
• Nguyên nhân nợ xấu xuất phát từ cả yếu tố nội tại như quy trình thẩm định, quản lý rủi ro và yếu tố bên ngoài như suy thoái kinh tế, chính sách thắt chặt tín dụng.
• Các giải pháp trọng tâm bao gồm hoàn thiện quy trình thẩm định, tăng cường quản lý danh mục, xử lý nợ xấu linh hoạt, nâng cao năng lực nhân sự và ứng dụng công nghệ.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để VCBL và các công ty CTTC khác nâng cao hiệu quả xử lý nợ xấu, góp phần phát triển thị trường tài chính Việt Nam bền vững.

Tiếp theo, VCBL cần triển khai đồng bộ các giải pháp đề xuất trong vòng 12-18 tháng, đồng thời tiếp tục theo dõi, đánh giá hiệu quả để điều chỉnh kịp thời. Các tổ chức tín dụng và nhà quản lý nên phối hợp chặt chẽ nhằm xây dựng môi trường pháp lý và thị trường hỗ trợ công tác xử lý nợ xấu hiệu quả.

Hành động ngay hôm nay là thiết lập hệ thống quản trị rủi ro toàn diện và nâng cao năng lực xử lý nợ xấu để đảm bảo sự phát triển ổn định và bền vững của hoạt động cho thuê tài chính tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN VỀ XỬ LÝ NỢ XẤU CỦA CÁC CÔNG TY CHO THUÊ TÀI CHÍNH TẠI VIỆT NAM 1. Tín dụng và rủi ro tín dụng của công ty CTTC 1. Tổng quan về CTTC 1. Nguồn gốc và sự phát triển của hoạt động CTTC Theo các văn tự cổ, hoạt động cho thuê tài sản (leasing) ra đời rất sớm từ năm 2800 trước Công Nguyên tại Thành phố Sumerian gần vịnh Ba Tư (nay là một phần thuộc Iraq).

Ở thời kỳ này, người cho thuê là các thầy tu nắm giữ tư liệu sản xuất và người đi thuê là những người nông dân tự do. Tài sản được đem giao dịch bao gồm: các công cụ sản xuất nông nghiệp, thủ công nghiệp, súc vật kéo, nhà cửa, ruộng đất và nhiều tài sản đa dạng khác nữa… Vào khoảng năm 1700 trước Công nguyên, vua Babylon là Hamnurabi đã ban hành nhiều văn bản quan trọng tạo thành một bộ luật lớn, trong đó có đưa ra những quy định về hoạt động cho thuê tài sản. Trong các nền văn minh cổ đại khác như Hy Lạp, La Mã hay Ai Cập cũng đã xuất hiện những người cho thuê công cụ lao động, đất đai, gia súc… để phục vụ cho hoạt động sản xuất, buôn bán thời bấy giờ. Tuy nhiên các giao dịch cho thuê tài sản diễn ra ở thời kỳ trước mới chỉ là hoạt động cho thuê theo kiểu truyền thống.

Phương thức giao dịch của nó tương tự như giao dịch cho thuê vận hành ngày nay. Và trong suốt thời gian hàng ngàn năm lịch sử, tính chất giao dịch của hình thức này gần như không đổi. Mãi đến giữa thế kỷ XX, hoạt động cho thuê mới trở thành một ngành kinh doanh thực sự. Công ty chuyên hoạt động cho thuê đầu tiên được thành lập vào tháng 05/1952 đó là Công ty cho thuê Hoa Kỳ (United States Leasing Corporation).

Cũng chính Công ty này đã làm cho hoạt động cho thuê tài sản có sự phát triển và thay đổi về chất bằng việc cho ra đời một hình thức cho thuê tài sản mới gọi là CTTC (finance lease), hay còn gọi là cho thuê vốn (capital lease). Hình thức cho thuê này không còn mang tính chất của giao dịch cho thuê tài sản thông thường nữa mà đã mang tính chất TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -5- của một hoạt động tín dụng. Sau đó, hình thức CTTC phát triển sang Châu Âu và đã được ghi vào luật thuê mua của Pháp năm 1960 với tên gọi “Credit Bail”. Tại Châu Á, Nhật Bản là quốc gia có ngành kinh doanh cho thuê ra đời sớm nhất.

Công ty cho thuê đầu tiên của Nhật được thành lập vào năm 1963, đó là Công ty cho thuê Orient (Orient Leasing Corporation). Đầu những năm 70 hoạt động CTTC cũng bắt đầu xuất hiện ở Hàn Quốc, Ấn Độ, Indonesia. Và đến cuối những năm 70 đầu 80, hoạt động CTTC đã phát triển hầu hết ở các nước Châu Á. So với các nước Châu Á, ngành công nghiệp cho thuê thâm nhập vào Việt Nam có phần muộn hơn.

Kể từ khi Chính phủ ban hành Nghị định đầu tiên là Nghị định 64/CP về “Qui chế tạm thời về tổ chức và hoạt động của công ty CTTC tại Việt Nam” ngày 09/10/1995, cho đến nay cả nước có 13 công ty CTTC hoạt động, bao gồm các công ty CTTC trực thuộc các ngân hàng thương mại, công ty CTTC liên doanh và công ty CTTC 100% vốn nước ngoài (Xem phụ lục 1: Các Công ty CTTC tại Việt Nam) 1. Định nghĩa CTTC Tiêu chuẩn kế toán quốc tế số 17 (IAS 17) của Ủy ban tiêu chuẩn kế toán quốc tế (IASC) định nghĩa về CTTC như sau: “Một giao dịch cho thuê tài sản được xác định là CTTC nếu giao dịch đó chuyển dịch về căn bản mọi rủi ro và lợi ích gắn liền với quyền sở hữu tài sản đó”. Dựa vào định nghĩa này việc xác định một giao dịch cho thuê là CTTC hay cho thuê vận hành tùy thuộc chính vào bản chất của giao dịch hơn là hình thức của giao dịch cho thuê. Tuy nhiên, tại IAS 17 cũng đưa ra một số đặc điểm cơ bản để nhận biết một giao dịch CTTC như sau:
Quyền sở hữu tài sản thuê được chuyển giao cho người thuê khi kết thúc hợp đồng.

Hợp đồng quy định quyền chọn mua tài sản thuê với mức giá tượng trưng tại thời điểm chấm dứt hợp đồng.
Thời hạn hợp đồng chiếm phần lớn thời hạn hữu dụng của tài sản. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -6-
Hiện giá của toàn bộ các khoản tiền thuê do người thuê trả tương đương hoặc lớn hơn giá thị trường của tài sản tại thời điểm bắt đầu hợp đồng. Trên cơ sở định nghĩa và các đặc điểm nhận biết theo IAS 17, mỗi quốc gia đều có những quy định cụ thể về giao dịch CTTC dựa trên đặc điểm riêng có của mỗi nước.

Mặc dù có những điểm khác biệt nhất định, song về cơ bản chúng không mâu thuẫn với IAS 17 và tuỳ theo mức độ, những quy định này có thể chi tiết, cụ thể hơn. Tại Việt Nam, CTTC đã chính thức ra đời từ năm 1995 gắn với văn bản pháp luật đầu tiên là Thể lệ tín dụng thuê mua theo quyết định số 149/QĐ-NH5 ngày 27/05/1995 của Thống đốc NHNN VN. Nhưng mãi đến năm 1997, một định nghĩa chính thức về CTTC mới được đưa ra tại Luật các TCTD được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 12/12/2007 và có hiệu lực từ ngày 01/10/1998. Dưạ trên nền tảng đó, ngày 02/05/2001, Nghị định số 16/2001/NĐ-CP về “ Tổ chức và hoạt động của công ty CTTC” có hiệu lực đã đưa ra một định nghĩa chi tiết và đầy đủ hơn về CTTC như sau: “CTTC là hoạt động tín dụng trung và dài hạn thông qua việc cho thuê máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác trên cơ sở hợp đồng cho thuê giữa bên cho thuê với bên thuê.

Bên cho thuê cam kết mua máy móc, thiết bị, phương tiện vận chuyển và các động sản khác theo yêu cầu của bên thuê và nắm giữ quyền sở hữu đối với các tài sản cho thuê. Bên thuê sử dụng tài sản thuê và thanh toán tiền thuê trong suốt thời hạn thuê đã được hai bên thỏa thuận. Hoạt động tín dụng của công ty CTTC 1. Phân biệt giữa CTTC và tín dụng ngân hàng CTTC là một phương thức tài trợ vốn cho nền kinh tế và được sử dụng rất rộng rãi tại các nước có nền kinh tế thị trường phát triển.

CTTC là phương thức cho thuê tài sản trung dài hạn mà trong thời gian đó bên cho thuê chuyển giao tài sản cho bên thuê sử dụng. Bên thuê có trách nhiệm định kỳ thanh toán tiền thuê theo hợp đồng cho bên cho thuê. Khi hợp đồng cho thuê hết hạn, bên thuê được quyền mua tài sản hoặc thuê tiếp hoặc cũng có thể trả lại cho bên cho thuê. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] -7- Trong thời gian thuê tài chính, tài sản vẫn thuộc quyền sở hữu của bên cho thuê nhưng vai trò thực sự của bên cho thuê chỉ là cung cấp nguồn tài chính trung dài hạn cho bên thuê.

Do đó, CTTC và tín dụng trung dài hạn có những điểm giống nhau cơ bản sau: • Bên cho thuê chuyển giao cho bên thuê một lượng giá trị dưới hình thức tài sản, trong khi bên cho vay chuyển giao cho bên vay một lượng giá trị dưới hình thức tiền tệ trong một khoảng thời gian trung dài hạn. • Bên thuê hay bên vay phải hoàn trả cho bên cho thuê hay bên cho vay toàn bộ vốn gốc và lãi trong thời gian ký kết hợp đồng. CTTC tài trợ vốn dưới hình thức tài sản nên CTTC không phải là phương pháp thay thế tín dụng trung dài hạn mà chỉ là hình thức tín dụng trung dài hạn đặc biệt, làm đa dạng hóa các nghiệp vụ tín dụng. CTTC cũng chứa đựng đầy đủ các tính chất cơ bản của tín dụng trung dài hạn như tính hoàn trả, tính thời hạn và lãi suất.

Tính hoàn trả. Tính hoàn trả thể hiện ở chỗ định kỳ bên thuê phải thanh toán tiền thuê cho bên cho thuê. Bên thuê được quyền sử dụng tài sản tức là đã sử dụng vốn của bên cho thuê dưới hình thức sử dụng tài sản. Trong CTTC, vốn gốc thường được hoàn trả lại phần lớn bằng tiền và một phần có thể bằng tài sản.

Điều này có nghĩa là trong thời gian hiệu lực của hợp đồng CTTC (tức thời gian sử dụng tài sản), vốn gốc được hòan trả bằng tiền và khi kết thúc hợp đồng thì bên thuê có thể lựa chọn hoàn trả toàn bộ bằng tiền (mua lại tài sản) hoặc hoàn trả một phần bằng tài sản (trả lại tài sản thuê). Điều này có một chút khác biệt là trong tín dụng trung dài hạn, vốn gốc được hoàn trả toàn bộ bằng tiền vì đó là hình thức tài trợ vốn dưới hình thức tiền tệ.
Tính thời hạn. Tính thời hạn được quy định trong hợp đồng CTTC tùy thuộc vào sự thỏa thuận giữa bên cho thuê và bên thuê dựa trên thời gian hữu dụng của tài sản và khả năng tài chính của bên đi thuê.

Thời gian thuê thông thường là trung dài hạn, và khi kết thúc thời hạn thuê, bên thuê phải hoàn trả cho bên cho thuê toàn bộ vốn gốc và lãi dưới hình thức thanh toán tiền thuê. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Trong CTTC có sự tách rời giữa quyền sở hữu và quyền sử dụng tài sản thuê. Bên cho thuê mặc dù sở hữu tài sản những sẽ sử dụng nó mà cho thuê để thu lãi.

Lãi suất cho thuê thường dựa trên lãi suất cho vay trung dài hạn trên thị trường, thêm vào đó tùy thuộc vào mức độ rủi ro của từng dự án cho thuê và tình hình vốn đầu vào của bên cho thuê. Các phương thức CTTC Ngày nay, bên cạnh các phương thức tài trợ bằng vốn chủ sở hữu, vốn vay, phát hành trái phiếu,…CTTC đã và đang trở thành phương thức tài trợ vốn quan trọng cho các doanh nghiệp không chỉ ở các nước phát triển, mà cả các nước đang phát triển. Tại mỗi quốc gia, mỗi khu vực hoạt động CTTC đều có những đặc điểm khác nhau thể hiện sự phong phú và linh hoạt của hình thức kinh doanh này. Nhưng tựu chung lại, CTTC có một số phương thức phổ biến sau: (1) Phương thức CTTC cơ bản (1a) CTTC hai bên Theo phương thức này, trước khi cho thuê, tài sản cho thuê đã thuộc quyền sở hữu của bên cho thuê bằng cách mua tài sản hoặc tự xây dựng.

Phương thức CTTC chỉ có sự tham gia của hai bên là bên cho thuê và bên thuê được thực hiện theo quy trình sau: Hình 1.