CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT NGHIÊN CỨU 1. Tiền đề của việc đánh giá tổng quan về tình hình nghiên cứu và các vấn đề liên quan đến đề tài Theo đó, việc nghiên cứu tổng quan về tình hình nghiên cứu và các vấn đề liên quan đến đề tài "Xác định và xây dựng quy chế pháp lý đối với dữ liệu có tính chất tài sản trong pháp luật Việt Nam" dựa trên các tiền đề sau: - Thứ nhất, do tài sản đã tồn tại từ lâu và các công trình nghiên cứu liên quan đến tài sản dàn trải nhiều nội dung và trải qua nhiều thời kỳ khác nhau, việc đánh giá tổng quan về tình hình nghiên cứu cần thu thập và chọn lọc các công trình nghiên cứu có liên hệ mật thiết, trực diện, có ý nghĩa làm nền tảng lý luận và thực tiễn đối với đề tài. - Thứ hai, việc nghiên cứu tổng quan về tình hình nghiên cứu nước ngoài, tham khảo các công trình nghiên cứu nước ngoài có liên quan trực tiếp đến đề tài không mang tính áp đặt hay phủ nhận các kết quả của các nhà nghiên cứu trong nước. - Thứ ba, nghiên cứu tổng quan về tình hình nghiên cứu và các vấn đề liên quan đến đề tài nhằm mục đích phân tích, đánh giá các công trình nghiên cứu đã công bố, kế thừa các kết quả nghiên cứu; đánh giá các vấn đề chưa được nghiên cứu sâu hoặc cần tiếp tục nghiên cứu phát triển trong luận án.
Phân loại nội dung nghiên cứu của luận án Nhằm mục đích đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu đề tài luận án, nội dung nghiên cứu của luận án được phân chia thành các vấn đề nghiên cứu như sau: Nội dung thứ nhất: Nhóm vấn đề lý luận chung về tài sản, dữ liệu, và dữ liệu có tính chất tài sản bao gồm: khái niệm, nguồn gốc, thuộc tính, phân loại, sự phân biệt giữa quan hệ nhân thân và quan hệ tài sản; khái niệm dữ liệu, bản chất pháp lý, đặc điểm, phân loại, giá trị, vai trò, ý nghĩa, và các quan hệ pháp lý quan trọng có liên quan đến dữ liệu, dữ liệu có tính chất tài sản. Nội dung thứ hai: Nhóm vấn đề lý luận và thực tiễn về mối quan hệ giữa pháp luật về tài sản với dữ liệu có tính chất tài sản, bao gồm: thực tiễn áp dụng các quy định của pháp luật tài sản lên dữ liệu; tổng hợp, so sánh và đánh giá các mô hình tài sản xác 16 lập được trên dữ liệu có tính chất tài sản; điểm mạnh và những điểm yếu của các mô hình. Nội dung thứ ba: Nhóm kiến nghị liên quan đến hoàn thiện pháp luật tài sản Việt Nam về dữ liệu có tính chất tài sản, bao gồm những kiến nghị về định hướng hoàn thiện pháp luật; các bước xây dựng pháp luật, mô hình phù hợp để tài sản hoá dữ liệu cho pháp luật Việt Nam và những kiến nghị cụ thể sửa đổi quy phạm pháp luật. Trên căn bản của việc phân loại này, luận án đánh giá tổng quan tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước, đúc rút những kinh nghiệm có giá trị để kế thừa và tìm ra những vấn đề cần đào sâu nghiên cứu và phát triển mở rộng.
Từ đó, luận án tiến hành xác định cơ sở lý thuyết, xây dựng câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết nghiên cứu, xác định phương pháp nghiên cứu, xây dựng bố cục của luận án, tìm ra những điểm mới mà luận án có khả năng đóng góp vào quá trình xây dựng pháp luật, cho khoa học pháp lý và thực tiễn pháp lý chung. Tổng quan tình hình nghiên cứu trong nước và nước ngoài 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu lý luận về tài sản, dữ liệu và dữ liệu có tính chất tài sản Liên quan đến khái niệm và nguồn gốc của khái niệm tài sản Tài sản là một trong những đối tượng nghiên cứu căn bản của pháp luật tư trên thế giới, do đó các nghiên cứu về tài sản trên thế giới có số lượng lớn và hết sức đa dạng. Trước hết, bàn về nguồn gốc của tài sản, các công trình như bài viết "Origin of property" trên tờ Journal of Comparative Legislation and International Law, Vol.
1 (1933), 54-58 của giáo sư Edward Jenks, "Property in Prehistory", trong cuốn Comparative Property Law: Global Perspectives, NXB Edward Elgar Publishing của giáo sư Timothy Earle đều đã chỉ ra những dấu hiệu rằng các ý niệm đầu tiên về tài sản đã xuất hiện từ thời tiền cổ đại, giải thích nguồn gốc của khái niệm này đến từ sự chiếm giữ một vật để làm của riêng và tách biệt nó với "của chung", "của tự nhiên". Giáo sư James Krier trong tác phẩm "Evolutionary Theory and the Origin of Property Rights", University of Michigan Law School Scholarship Repository (2009) cũng ghi nhận cách tiếp cận đó và giải thích về ảnh hưởng của quá trình gia tăng tư hữu của loài người thông qua hoạt động nông nghiệp cho đến thời cổ đại tới sự phát triển của ý niệm này. Sự phát triển các ý niệm tài sản đến mức hình thành hệ thống pháp luật về tài sản chỉ thực sự xuất hiện vào thời La Mã. Trong số rất nhiều công trình quan trọng thì sách chuyên khảo 17 "An Introduction to Roman Law" của Barry Nicholas và Ernest Metzger, thuộc Clarendon Law Series, Oxford Unversity Press (2008) là đầy đủ và toàn diện nhất, cung cấp góc nhìn rộng về cách người La Mã nhận thức về tài sản và xây dựng các quyền năng có liên quan đến chúng.
Bài viết của giáo sư Peter Birks về "The Roman Law Concept of Dominium and the Idea of Absolute Ownership", năm 1985 trên tờ Acta Juridica cũng phân tích chuyên sâu về nội hàm của tài sản trong mối quan hệ với khái niệm rất gần là dominium và tính tuyệt đối gắn liền với ý niệm tài sản thông qua mối quan hệ này. Sự phát triển tịnh tiến của các ý niệm tài sản song song với sự phát triển chung của xã hội cũng đã được nghiên cứu trong một số công trình, có thể kể đến như "Ownership and Possession in the Early Common Law", của Joshua C. Tate trên Faculty Journal Articles and Book Chapters, Southern Methodist University, Dedman School of Law, và "The Influence of Roman Law on Napoleon's Code Civil", Journal of Legal History, Vol. 2005 của Emilija Stanković.
Tới thời hiện đại, nội hàm của khái niệm tài sản trong pháp luật Dân luật và Thông luật đều được các luật gia tập trung phân tích và so sánh, mà đầy đủ và toàn diện nhất là các công trình như sách chuyên khảo "Droit civil: les biens", Dalloz, của hai giáo sư François Terré và Philippe Simler năm 2010, "An Introduction to Property Law in Australia", 3rd ed, Thomson Reuters (2013) của giáo sư Chambers, “Principles of property law” của Samantha Hepburn, NXB Routledge - Cavendish năm 2013 và cuốn chuyên khảo "Personal Property Law", Clarendon Law Series, Gaunt (November 1, 1996) của giáo sư Michael Bridge. Tại Việt Nam, các công trình phổ biến và căn bản nhất bàn đến luật tài sản có thể kể đến như Giáo trình "Pháp luật về tài sản, quyền sở hữu tài sản và quyền thừa kế”, NXB Hồng Đức (2017), Giáo trình Luật dân sự Việt Nam của Trường Đại học Luật Hà Nội (NXB Chính trị quốc gia Sự thật (2014), Giáo trình luật dân sự 1 của PGS.TS Nguyễn Ngọc Điện, NXB ĐHQG TPHCM (2018). Các giáo trình này đã khái lược những vấn đề căn bản cần tiếp cận khi nói đến pháp luật về tài sản và bước đầu tổng hợp các quan điểm pháp lý phổ biến về các loại tài sản này. Các công trình cũ hơn như “Dân luật, tài sản” của gíao sư Nghiêm Xuân Việt, Luật khoa Đại học đường (1974), “Tổng quan về luật tài sản” của PGS.
Ngô Huy Cương (2003) đem đến góc nhìn lịch sử và những quan điểm đa chiều trong quá trình xây dựng các chế định trong luật tài sản Việt Nam. Chẳng hạn, trong “Tổng quan về luật tài sản”, PGS.TS Ngô Huy Cương đã làm 18 rõ các cách tiếp cận khi quy định về tài sản trong góc nhìn so sánh với luật pháp nước ngoài, xác định chức năng cơ bản của luật tài sản và các triết lý bên trong cũng như các phân loại cơ bản mà một hệ thống luật tài sản phải có. Liên quan đến các học thuyết, thuộc tính, đặc điểm, phân loại của tài sản Về bản chất, đặc điểm và các tính chất quan trọng khác của tài sản cũng như phân loại một số loại tài sản, các giáo trình như “Principles of property law” của Alison Clarke, NXB Cambridge (2020), hay “Principles of Intellectual Property Law” của giáo sư Catherine Colston, NXB Routledge - Cavendish (1999), hoặc “Principles of Intellectual Property Law” của Gary Myers xuất bản bởi West Academic Publishing (2017), và "Cases, Materials and Text on Property Law", Hart Publishing (2012) của ba giáo sư Sjef van Erp, Bram Akkermans, và Dimitri Droshout đã khái quát các vấn đề kể trên và phác hoạ được bộ khung cơ bản chung của pháp luật tài sản tại các quốc gia theo cả truyền thống Dân luật và Thông luật. Sách chuyên khảo "Property: Meanings, histories, theories" của giáo sư Margaret Davies do NXB Routledge Cavendish phát hành năm 2007 bàn sâu vào sự biến đổi về ngữ nghĩa và chức năng của khái niệm tài sản dưới góc nhìn lịch sử.
Cùng chủ đề này, bài viết "Theories of private property in modern property law" trong sách chuyên khảo General Principles of Property Law, NXB Longman (2001) của giáo sư Sukhninder Panesar khái quát các học thuyết căn bản làm nền tảng cho việc tư hữu hoá tài sản. Đi sâu vào phân tích nội hàm và đặc điểm của tài sản, giáo sư Penner phân tích về cách tiếp cận đặc thù của Thông luật về tài sản khi coi chúng là một bó quyền (bundle of rights), đồng thời tìm ra những điểm còn chưa hợp lý của cách tiếp cận này trong cuốn "Property rights", Oxford University Press (2020). Cách tiếp cận tương ứng của Dân luật với vấn đề này được làm rõ trong bài viết "Objects of property rights: old and new", ELECD 205 của giáo sư Sabrina Praduroux trong cuốn "Comparative Property Law", Edward Elgar Publishing (2017). Tại Việt Nam, sách chuyên khảo “Nghiên cứu về tài sản trong luật dân sự Việt Nam” (Nxb.HCM, 1999) của PGS.TS Nguyễn Ngọc Điện tiến hành bình luận các chế định cơ bản của luật tài sản Việt Nam, bản chất và đặc điểm cơ bản của tài sản và các chế định có liên quan và phân tích so sánh với pháp luật nước ngoài (La Mã, Pháp, Anh Mỹ).
Gần đây hơn, bài viết "Các loại tài sản trong luật dân sự Việt Nam" của PGS.