Đồ án xây dựng bài giảng mô hình nhà máy phát điện - ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM (2005)

Đồ án xây dựng bài giảng mô hình nhà máy phát điện tại ĐH Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM, cung cấp kiến thức nền tảng và mô phỏng hệ thống điện chi tiết.

• Tác giả: Phạm Nhựt Quân
• Người hướng dẫn: Trương Việt Anh
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Điện khí hóa và cung cấp điện
• Đề tài: Xây dựng bài giảng mô hình nhà máy điện
• Loại tài liệu: Đồ án tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2005
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về mô hình nhà máy phát điện tại ĐH SPKT TP

Mô hình nhà máy phát điện đóng vai trò trọng tâm trong chương trình đào tạo kỹ thuật điện công nghiệp. Thiết bị mô phỏng hoàn chỉnh một trạm nguồn năng lượng thu nhỏ trong phòng thí nghiệm. Sinh viên tiếp cận cấu trúc phần cứng và phần mềm điều khiển hiện đại. Hệ thống gồm nguồn động lực sơ cấp liên kết trực tiếp với máy phát điện xoay chiều ba pha. Các bộ điều khiển số quản lý chặt chẽ thông số điện áp, dòng điện, tần số và góc lệch pha. Nguồn cung cấp động lực hỗ trợ điện áp ba pha bốn trăm vôn. Tần số định mức duy trì ổn định từ bốn mươi bảy đến sáu mươi hai héc. Mô hình tạo môi trường thực hành an toàn cho các bài thí nghiệm phức tạp. Người học dễ dàng quan sát hiện tượng điện từ, quá trình kích từ và phản ứng phần ứng. Việc nghiên cứu mô hình giúp sinh viên chuyển đổi kiến thức lý thuyết trừu tượng thành kỹ năng vận hành thực tiễn. Nền tảng này tạo bước chuẩn bị vững chắc cho kỹ sư trước khi tiếp quản hệ thống điện công nghiệp thực tế.

1.1. Cấu trúc phần cứng của mô hình trạm phát điện

Cấu trúc phần cứng bao gồm cụm động cơ sơ cấp và máy phát điện đồng bộ ba pha. Động cơ sơ cấp đóng vai trò như tuabin trong nhà máy điện thực. Khối điều khiển hỗ trợ chế độ kiểm soát mô-men lực và tốc độ vòng quay. Tín hiệu tương tự từ máy phát tốc gửi trực tiếp về bộ điều khiển trung tâm. Hệ thống tích hợp các cảm biến điện áp, dòng điện và nhiệt độ cuộn dây. Tiếp điểm rơle nhiệt bảo vệ liên tục động cơ sơ cấp cùng máy phát điện. Cầu chì chuyên dụng ngăn chặn triệt để sự cố ngắn mạch phần ứng. Toàn bộ thiết bị liên kết đồng bộ qua các ngõ vào ra tín hiệu analog chuẩn xác.

1.2. Mục tiêu sư phạm của giáo trình thực hành điện

Mục tiêu bài giảng hướng đến nâng cao năng lực thực hành cho sinh viên kỹ thuật. Giáo trình trang bị kiến thức chuyên sâu về hòa đồng bộ và vận hành trạm điện. Sinh viên tự tay thao tác đấu nối thiết bị theo sơ đồ nguyên lý chuẩn. Quy trình thí nghiệm rèn luyện kỹ năng quan sát các thông số điện năng động. Người học nắm vững phương pháp điều chỉnh kích từ để bù công suất phản kháng. Sinh viên cũng thành thạo kỹ thuật điều khiển cơ năng nhằm phân bổ công suất tác dụng. Hoạt động giảng dạy kết hợp trình chiếu bài giảng điện tử trực quan. Phương pháp này nâng cao rõ rệt hiệu quả tiếp thu kiến thức kỹ thuật phức tạp.

II. Phân tích thực trạng vận hành mô hình nhà máy phát điện

Quá trình vận hành máy phát điện đồng bộ trong phòng thí nghiệm thường đối mặt nhiều rủi ro kỹ thuật. Máy phát điện làm việc song song yêu cầu độ chính xác rất khắt khe. Các điều kiện hòa đồng bộ gồm sự bằng nhau về biên độ điện áp, tần số và góc pha. Ngoài ra, thứ tự pha giữa máy phát và lưới điện phải trùng khớp tuyệt đối. Sai lệch nhỏ về tần số có thể sinh ra dòng điện cân bằng rất lớn. Hiện tượng này gây sốc cơ khí nghiêm trọng lên trục quay máy phát. Nguy cơ ngắn mạch và cháy cuộn dây luôn hiện hữu nếu thiết bị bảo vệ không kịp thời tác động. Động cơ sơ cấp cũng chịu áp lực lớn khi thay đổi tải đột ngột. Sinh viên thường gặp lúng túng khi thực hiện thao tác đóng cắt máy cắt hòa đồng bộ. Việc thiếu hụt tài liệu chỉ dẫn trực quan từng bước khiến thiết bị dễ rơi vào trạng thái quá tải. Hệ thống làm mát và rơle nhiệt cần được giám sát liên tục để phòng ngừa hư hỏng phần cứng.

2.1. Thách thức trong điều khiển hòa đồng bộ song song

Quá trình hòa đồng bộ máy phát đòi hỏi kỹ năng chuẩn xác cao. Người vận hành phải giám sát đồng thời bốn điều kiện kỹ thuật của nguồn phát. Độ lệch điện áp giữa máy phát và lưới điện gây ra dòng điện phản kháng lớn. Độ lệch tần số sinh ra mô-men quay dao động trên trục máy phát. Sự lệch pha tại thời điểm đóng máy cắt tạo ra dòng điện xung kích cực đại. Lỗi này có thể phá hỏng các cuộn dây phần ứng và làm hỏng khớp nối cơ. Phương pháp hòa tự đồng bộ tuy đơn giản nhưng sinh dòng điện khởi động lớn. Phương pháp hòa chính xác đòi hỏi sự kiên nhẫn và thao tác tinh tế của sinh viên.

2.2. Vấn đề ổn định công suất và phản ứng phần ứng

Tính ổn định của máy phát điện phụ thuộc trực tiếp vào tính chất phụ tải. Tải cảm thuần gây tác dụng khử từ mạnh lên từ trường cực từ chính. Hiện tượng này làm sụt giảm điện áp đầu cực một cách nhanh chóng. Tải dung sinh ra phản ứng trợ từ làm điện áp tăng cao nguy hiểm. Sinh viên cần chủ động điều chỉnh dòng kích từ để ổn định giá trị điện áp. Phân phối công suất tác dụng giữa các tổ máy đòi hỏi việc can thiệp cơ năng sơ cấp. Nếu điều khiển thiếu chính xác, máy phát có thể chuyển sang chế độ động cơ. Trạng thái phản công suất gây hại nghiêm trọng cho hệ thống truyền động sơ cấp.

III. Giải pháp xây dựng bài giảng mô hình nhà máy phát điện

Giải pháp tối ưu hóa giảng dạy tập trung số hóa toàn diện quy trình thực hành. Đề tài xây dựng bộ bài giảng điện tử đa phương tiện trên nền tảng PowerPoint. Bài giảng phân chia nội dung thành các chương logic từ cơ bản đến nâng cao. Nội dung bài giảng kết nối chặt chẽ giữa lý thuyết máy điện và thực hành mô hình. Giáo trình tích hợp các sơ đồ khối, hình ảnh chụp thực tế và lưu đồ thao tác. Tín hiệu đo lường từ mô hình trạm phát được chuẩn hóa thành các bài tập cụ thể. Sinh viên học cách thiết lập thông số ngõ vào điều khiển tốc độ và mô-men. Giáo án thiết kế kịch bản xử lý sự cố bất thường để người học rèn luyện phản xạ. Các bài tập thực nghiệm bao gồm điều chỉnh dòng kích từ, hòa đồng bộ đèn tối và đèn quay. Phương pháp giảng dạy tương tác giúp sinh viên tự tin làm chủ thiết bị phức tạp. Bộ tài liệu góp phần chuẩn hóa quy trình thí nghiệm tại trường đại học kỹ thuật.

3.1. Thiết kế giáo trình điện tử và phương pháp mô phỏng

Bộ bài giảng ứng dụng công nghệ trình chiếu đa phương tiện hiện đại. Cấu trúc bài học tổ chức trực quan với hình ảnh đồ họa phân giải cao. Sơ đồ mạch điện được diễn giải chi tiết qua các hoạt cảnh mô phỏng sinh động. Giảng viên trình bày rõ ràng quy luật biến thiên của dòng điện và từ trường. Sinh viên dễ dàng tiếp thu các công thức tính toán công suất phức tạp. Các bước hướng dẫn an toàn điện được nhấn mạnh nổi bật trong từng bài giảng. Phương pháp này giảm thiểu thời gian thuyết giảng lý thuyết khô khan trên lớp. Thời lượng thực hành của sinh viên trên mô hình trạm phát tăng lên đáng kể.

3.2. Quy trình thực hành điều khiển và bảo vệ mạch điện

Quy trình thực hành thiết lập theo trình tự vận hành nhà máy điện thực tế. Sinh viên bắt đầu bằng bước kiểm tra nguồn cấp ba pha và rơle an toàn. Tiếp theo, người học vận hành bộ điều khiển động cơ sơ cấp để đạt tốc độ định mức. Bước hòa đồng bộ yêu cầu quan sát kỹ đồng hồ đo tần số và góc pha. Sinh viên đóng máy cắt hòa lưới khi các điều kiện đạt độ chính xác cho phép. Sau khi hòa lưới thành công, người học thực hiện điều chỉnh công suất theo yêu cầu phụ tải. Hệ thống bảo vệ rơle nhiệt luôn kích hoạt để giám sát tình trạng quá nhiệt cuộn dây. Thao tác cắt máy phát khỏi lưới điện cũng tuân thủ nghiêm ngặt quy chuẩn kỹ thuật.

IV. Giá trị ứng dụng từ mô hình nhà máy phát điện thực nghiệm

Mô hình nhà máy phát điện mang lại hiệu quả ứng dụng vượt trội trong công tác đào tạo kỹ thuật. Công trình hoàn thiện đã thu hẹp khoảng cách giữa lý thuyết giảng đường và vận hành công nghiệp. Sinh viên được trang bị tư duy giải quyết vấn đề và kỹ năng thao tác chuẩn xác. Khả năng làm chủ thiết bị phát điện giúp sinh viên nhanh chóng hòa nhập môi trường làm việc thực tế. Mô hình còn đóng vai trò là nền tảng phục vụ nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ mới. Các cán bộ giảng dạy có thể mở rộng mô hình để thử nghiệm các thuật toán điều khiển tự động hóa. Đề tài khẳng định hướng đi đúng đắn trong việc tự chủ phát triển giáo cụ thực hành chất lượng cao. Nguồn nhân lực ngành điện được đào tạo từ mô hình này luôn đáp ứng tốt yêu cầu khắt khe của các nhà máy điện hiện đại. Đây là tiền đề quan trọng để nâng cao uy tín đào tạo kỹ sư công nghệ.

4.1. Đào tạo kỹ sư vận hành hệ thống điện công nghiệp

Mô hình thực nghiệm là bệ phóng vững chắc cho các kỹ sư điện tương lai. Sinh viên tốt nghiệp nắm bắt rất nhanh quy trình vận hành trạm biến áp và nhà máy điện. Quá trình thực hành rèn luyện tác phong kỷ luật và ý thức tuân thủ an toàn lao động. Kỹ sư có kỹ năng phản ứng nhanh trước các tình huống cố trạm điện đột xuất. Doanh nghiệp đánh giá cao khả năng vận hành thực tế của sinh viên qua các đợt tuyển dụng. Chi phí và thời gian đào tạo lại của nhà máy được cắt giảm đáng kể. Hiệu quả đào tạo khẳng định chất lượng chương trình kỹ thuật của nhà trường.

4.2. Tiềm năng mở rộng nghiên cứu điều khiển tự động

Mô hình mở ra nhiều hướng nghiên cứu khoa học chuyên sâu cho giảng viên và sinh viên. Thiết bị có cổng giao tiếp nối tiếp cho phép ghép nối vi điều khiển và máy tính. Các nhà nghiên cứu dễ dàng ứng dụng thuật toán điều khiển mờ hoặc mạng nơ-ron nhân tạo. Mô hình hỗ trợ thử nghiệm các giải pháp ổn định điện áp tự động AVR hiện đại. Hệ thống cũng tương thích tốt với các cảm biến kỹ thuật số để phục vụ giám sát từ xa qua mạng SCADA. Những định hướng phát triển này bắt kịp xu thế hiện đại hóa lưới điện thông minh. Mô hình tiếp tục đóng góp thiết thực cho hoạt động đổi mới sáng tạo trong nhà trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Điện năng là nguồn năng lượng thiết yếu phục vụ đời sống sinh hoạt và sản xuất công nghiệp, đóng vai trò nền tảng trong chiến lược công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước. Sự gia tăng của các khu công nghiệp, khu công nghệ cao kéo theo nhu cầu cấp thiết về việc phát triển mạng lưới điện và xây dựng các trạm phát, nhà máy điện mới. Thực tiễn này đòi hỏi một đội ngũ kỹ sư và nhân viên vận hành nhà máy điện có tay nghề vững vàng. Đối với công tác đào tạo kỹ sư và giáo viên kỹ thuật ngành Điện tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh, thách thức lớn là sinh viên rất khó tiếp cận các nhà máy điện thực tế trong quá trình học tập. Do đó, việc ứng dụng mô hình kỹ thuật thí nghiệm là giải pháp trực quan giúp người học rèn luyện kỹ năng thực hành.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được tác giả xác định cụ thể qua 5 nhiệm vụ:

1. Làm quen với công tác nghiên cứu khoa học, củng cố và hệ thống hóa lại các khối kiến thức chuyên ngành đã học trong nhà trường;
2. Tìm hiểu cơ sở lý thuyết tổng quan liên quan đến các loại hình nhà máy điện;
3. Nghiên cứu sâu cơ sở lý thuyết về máy phát điện đồng bộ làm việc song song;
4. Khảo sát, nghiên cứu thực nghiệm cấu tạo và nguyên lý hoạt động của mô hình thí nghiệm nhà máy điện;
5. Bước đầu làm quen với phương pháp xây dựng bài giảng thực hành kỹ thuật.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Mô hình thí nghiệm nhà máy phát điện đồng bộ kết hợp động cơ một chiều sơ cấp cùng các bộ điều khiển chuyên dụng; tài liệu bài giảng và quy trình thao tác vận hành mô hình.
• Phạm vi không gian: Phòng thí nghiệm Cung cấp điện thuộc Bộ môn Điện Công nghiệp, Khoa Điện, Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Đề tài được giao thực hiện từ ngày 20/12/2004 và hoàn thành nghiệm thu vào ngày 14/02/2005.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết của đồ án dựa trên các nguyên lý kỹ thuật điện lực và lý thuyết máy điện đồng bộ:

• Lý thuyết chu trình sản xuất và phân phối điện năng trong các loại nhà máy điện: nhiệt điện ngưng hơi, nhiệt điện rút hơi, thủy điện (đập ngăn, đường dẫn, tích năng), điện nguyên tử (cấu hình chu trình lò nước - nước, nước - than chì, lò tăng lượng làm mát bằng natri lỏng), điện gió và năng lượng mặt trời.
• Lý thuyết ghép song song máy phát điện đồng bộ: phân tích 4 điều kiện hòa đồng bộ chính xác gồm điện áp ($U_G = U_L$), tần số ($f_G = f_L$), thứ tự pha và góc lệch pha ($\Delta\varphi = 0$); các hiện tượng quá độ khi đóng sai pha; nguyên lý hòa đồng bộ bằng bộ ba đèn, cột đồng bộ điện từ và phương pháp tự đồng bộ.
• Phương trình cân bằng công suất và điều kiện ổn định tĩnh của máy phát điện cực ẩn và cực lồi khi kết nối vào lưới điện có công suất vô cùng lớn hoặc khi vận hành song song giữa hai máy phát có công suất tương đương: $$P = \frac{mUE}{x_d}\sin\theta + \frac{mU^2}{2}\left(\frac{1}{x_q} - \frac{1}{x_d}\right)\sin 2\theta$$ Điều kiện làm việc ổn định tĩnh xác định bởi công suất chỉnh bộ: $$P_{cb} = \frac{dP}{d\theta} > 0$$ Hệ số năng lực quá tải quy chuẩn yêu cầu $K_m = \frac{P_{max}}{P_{đm}} \ge 1,7$.
• Phương pháp điều chỉnh công suất phản kháng $Q$ thông qua thay đổi dòng kích từ $i_{kt}$ và phân tích họ đặc tính hình V ($I = f(i_{kt})$).

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Phân tích - tổng hợp lý thuyết: Kế thừa và trích dẫn các tài liệu lý thuyết máy điện (giáo trình Máy điện của tác giả Trần Khánh Hà) nhằm làm sáng tỏ các điều kiện vận hành song song và ổn định góc công suất.
• Khảo sát thực nghiệm kỹ thuật: Trực tiếp vận hành, đo đạc thông số trên các khối phần cứng chuyên dụng của mô hình nhà máy điện tại phòng thí nghiệm Bộ môn Điện Công nghiệp.
• Phương pháp sư phạm kỹ thuật: Soạn thảo đề cương bài giảng thực hành, quy trình thao tác từng bước (đấu dây, lên máy, hòa đồng bộ, điều chỉnh $P$, $Q$, xuống máy), thiết kế hệ thống câu hỏi kiểm tra nhận thức và xây dựng tập slide trình chiếu PowerPoint hỗ trợ giảng dạy trực quan.

Nguồn dữ liệu của đồ án gồm các thông số kỹ thuật xuất xưởng của hệ thống mô hình thí nghiệm nhà máy điện, sơ đồ module Cat. No do phòng thí nghiệm cung cấp và các tài liệu chuyên ngành về nhà máy điện, trạm phát điện.

---

Thiết kế và triển khai hệ thống thí nghiệm

Mô hình thí nghiệm nhà máy điện trong đồ án là một tổ hợp cơ - điện hoàn chỉnh mô phỏng tổ máy phát điện thực tế trong công nghiệp. Trong mô hình này, một động cơ điện một chiều kích từ song song được sử dụng làm động cơ sơ cấp thay thế cho tuabin nước hoặc tuabin hơi, kéo trục máy phát điện đồng bộ ba pha để phát điện hòa vào thanh cái lưới điện.

Hệ thống bao gồm các thiết bị chính với các thông số danh định được ghi nhận trong bảng sau:

Thiết bị / Khối chức năng	Mã thiết bị (Cat. No)	Thông số kỹ thuật danh định
Máy điện đồng bộ ba pha	SC 1.0 (732 07)	$P_{đm} = 1\text{ kW}$; $U_{s, đm} = 420\text{ V}$; $I_{s, đm} = 1,5\text{ A}$ (đấu hình Sao - Y); tốc độ $n_{đm} = 1500\text{ vòng/phút}$ ở tần số $50\text{ Hz}$; cấu tạo $2p = 4$, rotor cực ẩn hình trụ có dây quấn đập mạch; bảo vệ quá tải bằng rơle nhiệt.
Động cơ dao động điện (Động cơ sơ cấp DC)	Pendulum Machine 1.0 (732 06)	Động cơ một chiều kích từ song song; $P_{đm} = 1\text{ kW}$ (cực đại $2\text{ kW}$); điện áp phần ứng $U_ư = 150\text{ V}$ (cực đại $300\text{ V}$); dòng phần ứng cực đại $I_{ư, max} = 8,5\text{ A}$; điện áp kích từ cực đại $U_{kt} = 200\text{ V}$; dòng kích từ $I_{kt} = 0,7\text{ A}$; tốc độ $n = 1500\text{ vòng/phút}$ ($3000\text{ vòng/phút}$); làm mát bằng quạt riêng; tích hợp bộ biến đổi mômen sang điện áp ($M_1, M_2$).
Khối điều khiển điện áp kích từ	Cat. 745 02	Nguồn vào $U_{in} = 230\text{ V AC}$ ($50\text{ Hz}$); ngõ ra một chiều điều chỉnh $U_{out} = 0 \div 200\text{ V DC}$; dòng cực đại $I_{max} = 1,6\text{ A}$; phím chỉnh "UP" và "DOWN" theo bước thô $10\text{ V/bước}$; trang bị mạch lọc gồm tụ điện $C$ và cuộn cảm $L$.
Khối điều khiển điện áp	Cat. 745 03	Điều chỉnh điện áp cung cấp cho phần ứng $A_1-A_2$ của động cơ sơ cấp nhằm thay đổi tốc độ quay, phục vụ điều chỉnh tần số máy phát.
Khối điều khiển động cơ sơ cấp	Cat. 745 01	Bộ điều khiển trung tâm sử dụng vi điều khiển. Nguồn cấp mạch điều khiển: 1 pha $230\text{ V}$ ($47 \div 62\text{ Hz}$, công suất $30\text{ VA}$); nguồn động lực: 3 pha 4 dây $400\text{ V}$ ($47 \div 62\text{ Hz}$); ngõ ra kích từ $F_1-F_2$ qua cầu Diode ($200\text{ V} / 1\text{ A}$); ngõ ra phần ứng $A_1-A_2$ qua cầu Thyristor ($-300\text{ V} \div +300\text{ V}$, dòng $-20\text{ A} \div +20\text{ A}$); màn hình hiển thị 4 LED 7 đoạn; cầu chì bảo vệ $F_1\ (0,315\text{ A})$ và $F_2\ (1\text{ A})$.
Các khối phụ trợ và đo lường	Cat. 745 05; Cat. 745 06; Cat. 745 08; Cat. 72...	Khối thiết bị hòa tự động; khối máy cắt công suất; khối điều khiển hệ số công suất $\cos\varphi$; khối điều khiển công suất tác dụng; tần số kế; máy hiện sóng; ampe kế $1,5\text{ A}$ và $2,5\text{ A}$; đồng hồ đo công suất và $\cos\varphi$.

Khối điều khiển động cơ sơ cấp (Cat. 745 01) hỗ trợ các chế độ làm việc: điều khiển tốc độ tự động bằng số, điều khiển mômen tự động bằng số, vận hành không kiểm soát, tự động ghi đặc tuyến tải, tự động ghi đặc tuyến gia tốc và vận hành mở rộng. Khi chuyển công tắc sang vị trí điều khiển ngoài (EXTERN), thiết bị nhận các tín hiệu chuẩn hóa tương tự:

• Điều khiển mômen tự động: điện áp $10\text{ V}$ tương ứng với giá trị mômen $22\text{ Nm}$;
• Điều khiển tốc độ tự động: điện áp $10\text{ V}$ tương ứng với tốc độ $3500\text{ vòng/phút}$;
• Vận hành không kiểm soát: điện áp $10\text{ V}$ tương ứng với dòng điện phần ứng $20\text{ A}$.

Màn hình LED 4 số của khối Cat. 745 01 hiển thị tốc độ quay ($0 \div 3500\text{ vòng/phút}$), mômen xoắn ($-22,0 \div +22,0\text{ Nm}$) và các mã cảnh báo sự cố kỹ thuật:

Mã hiển thị	Trạng thái kỹ thuật tương ứng
Err1	Không có từ trường kích thích tại động cơ sơ cấp.
Err2	Cầu chỉnh lưu Thyristor bị quá nhiệt.
Err3	Dòng điện ở cuộn dây phần ứng $A_1-A_2$ vượt quá ngưỡng giới hạn ($> 23\text{ A}$).
Err4	Động cơ sơ cấp bị sự cố quá tải.
Err5	Máy phát điện đồng bộ bị sự cố quá tải.
Fr	Trạng thái hiển thị máy điện đồng bộ đang chạy ở chế độ máy phát hay chế độ động cơ.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 0: Dẫn nhập

Chương này nêu bật tầm quan trọng của điện năng trong sản xuất và đời sống, đồng thời phân tích nhu cầu cấp bách trong việc đào tạo đội ngũ kỹ thuật viên, kỹ sư có khả năng làm chủ quy trình vận hành nhà máy điện. Tác giả chỉ ra hạn chế của môi trường giảng dạy truyền thống khi sinh viên ngành điện thiếu điều kiện tiếp cận các nhà máy điện thực tế ngoài hiện trường. Trên cơ sở đó, việc triển khai đề tài xây dựng bài giảng trên hệ thống mô hình thí nghiệm tại phòng thí nghiệm Cung cấp điện mang lại giá trị sư phạm thiết thực, giúp người học nắm bắt trực quan cấu tạo thiết bị, nguyên lý vận hành song song và kỹ năng xử lý sự cố. Chương dẫn nhập cũng quy định 5 mục tiêu nghiên cứu và khoanh vùng giới hạn đề tài tập trung vào trình tự đấu dây cùng các bước vận hành thực tế trên mô hình của bộ môn Điện Công nghiệp.

Chương 1: Tổng quan về nhà máy điện

Chương 1 cung cấp cái nhìn tổng quan về quy trình sản xuất và phân phối điện năng, nhấn mạnh đặc điểm công nghệ cơ bản: điện năng sản xuất ra nhìn chung không tích trữ được trên quy mô lớn mà phải luôn bảo đảm cân bằng tức thời giữa công suất phát và công suất tiêu thụ (kể cả tổn thất trên lưới). Tiếp đó, chương phân tích chi tiết cấu tạo, nguyên lý biến đổi năng lượng cùng ưu - nhược điểm của các loại nhà máy điện:

• Nhà máy nhiệt điện ngưng hơi: Biến đổi hóa năng của nhiên liệu (than đá, dầu nặng, khí đốt) thành nhiệt năng bốc hơi nước ở thông số cao ($P = 130 \div 240\text{ kG/cm}^2$, $t = 540 \div 565^\circ\text{C}$) để quay tuabin truyền động cho máy phát điện. Hơi thoát khỏi tuabin vào bình ngưng ở áp suất thấp ($P = 0,03 \div 0,04\text{ kG/cm}^2$, nhiệt độ $t = 40^\circ\text{C}$) với hệ thống nước làm lạnh tuần hoàn ($5 \div 25^\circ\text{C}$). Loại hình này có hiệu suất thấp ($30 \div 40%$), khởi động và mang tải rất chậm (từ $6 \div 8$ giờ), gây ô nhiễm môi trường do khí thải nhưng cung cấp sản lượng điện lớn.
• Nhà máy nhiệt điện rút hơi: Vừa phát điện vừa trích một lượng hơi đáng kể từ các tầng tuabin cấp nhiệt cho phụ tải công nghiệp và sinh hoạt, giúp nâng cao hiệu suất tổng thể lên $60 \div 70%$, tuy nhiên chế độ vận hành phát điện bị phụ thuộc chặt chẽ vào đồ thị phụ tải nhiệt.
• Nhà máy thủy điện: Khai thác thế năng và động năng của dòng nước theo lưu lượng $Q\text{ (m}^3\text{/s)}$ và chiều cao cột nước $H\text{ (m)}$. Ưu điểm nổi bật là hiệu suất biến đổi cao ($85 \div 90%$), vận hành rất linh hoạt với thời gian khởi động và hòa lưới chỉ mất từ $3 \div 5$ phút, giá thành điện năng thấp. Chương trình bày kết cấu đập ngang, thủy điện kiểu đường dẫn và thủy điện tích năng (hoạt động ở hai chế độ: bơm nước lên hồ trên vào giờ thấp điểm và phát điện vào giờ cao điểm).
• Nhà máy điện nguyên tử: Khai thác nhiệt lượng từ phản ứng phân hạch hạt nhân, trong đó $1\text{ kg } U_{235}$ tạo ra nhiệt năng tương đương với việc đốt cháy 2900 tấn than đá. Chương mô tả lò phản ứng nơtron nhiệt sử dụng chất làm chậm (nước, than chì, nước nặng), phân tích chi tiết sơ đồ nguyên lý lò hai chu trình nước - nước, lò nước - than chì và lò phản ứng tăng lượng (breeder reactor) biến đổi $U_{238}$ thành $Pu_{239}$ với ba chu trình truyền nhiệt sử dụng natri lỏng. Tài liệu cũng tổng kết số liệu năng lượng từ quặng Uran và Thôri trên toàn cầu gấp khoảng 23 lần năng lượng của các nguồn nhiên liệu hóa thạch cộng lại.
• Nhà máy điện gió và mặt trời: Động cơ gió quay máy phát điện tích trữ vào ắc quy, gặp khó khăn lớn trong việc ổn định tần số do vận tốc gió dao động liên tục, hiệu suất thấp và chỉ phù hợp tại vùng hải đảo xa xôi; nhà máy nhiệt mặt trời sử dụng hệ thống gương hội tụ nhiệt để đun sôi nước tạo hơi quay tuabin.

Chương 2: Máy phát điện đồng bộ làm việc song song

Nội dung chương 2 tập trung vào bản chất điện từ và điều kiện ghép nối máy phát điện đồng bộ làm việc song song vào hệ thống điện:

• Bốn điều kiện hòa đồng bộ chính xác: Điện áp máy phát bằng điện áp lưới ($U_G = U_L$), tần số máy phát bằng tần số lưới ($f_G = f_L$), thứ tự pha trùng khớp và điện áp hai bên cùng pha tại thời điểm đóng máy cắt. Tác giả chứng minh rằng nếu đóng máy cắt khi độ lệch pha là $180^\circ$ (ngược pha hoàn toàn), điện áp rơi trên máy cắt lên tới $U_G - (-U_L) = 2U_G$, sinh ra dòng điện xung quá độ lớn gấp 2 lần dòng ngắn mạch thông thường, gây ra lực và mômen điện từ xung kích gấp 4 lần bình thường, có nguy cơ phá hủy hoàn toàn bối dây quấn, vặn gãy trục máy phát và phá hỏng kết cấu lõi thép.
• Các phương pháp hòa đồng bộ:
  • Phương pháp đèn "tối": Sử dụng ba bóng đèn đấu qua hai cực máy cắt; thời điểm đóng hòa là lúc cả ba đèn cùng tắt đồng thời (khi $f_G = f_L$ và cùng pha).
  • Phương pháp ánh sáng quay: Ba đèn đấu chéo tạo ra hiệu ứng sáng luân phiên theo vòng tròn với vận tốc quay phụ thuộc vào hiệu số $|f_G - f_L|$; thời điểm đóng mạch là lúc đèn 1 tắt hoàn toàn, đèn 2 và 3 sáng đều nhau khi vòng sáng ngừng quay.
  • Cột đồng bộ kiểu điện từ: Trang bị vôn kế kép, tần số kế phiến rung kép và đồng hồ hòa đồng bộ kiểu từ trường quay; thao tác đóng máy cắt chính xác khi kim quay rất chậm và chỉ đúng vị trí thẳng đứng hướng lên trên.
  • Phương pháp tự đồng bộ: Cho phép đóng máy phát chưa kích thích ($U_G = 0$, cuộn kích thích nối tắt qua điện trở triệt từ) vào lưới khi tốc độ đạt mức sai lệch khoảng $2%$ so với tốc độ đồng bộ, sau đó mới cấp dòng kích thích để mômen đồng bộ tự kéo máy vào chế độ làm việc song song. Phương pháp này chỉ áp dụng khi dòng điện xung tính toán thỏa mãn $I_{xung} < 3,5 I_{đm}$.
• Quy luật điều chỉnh công suất:
  • Điều chỉnh công suất tác dụng $P$: Khi nối vào thanh cái công suất vô cùng lớn ($U_L, f_L = \text{const}$), việc tăng công suất cơ của động cơ sơ cấp làm tăng góc lệch pha điện áp $\theta$, làm tăng công suất $P$ phát vào lưới. Góc giới hạn ổn định tĩnh là $\theta_{gh} = 90^\circ$ đối với máy cực ẩn. Khả năng giữ đồng bộ được xác định bởi công suất chỉnh bộ $P_{cb} = dP/d\theta > 0$. Đối với trường hợp hai máy phát độc lập làm việc song song, muốn duy trì tần số hệ thống không đổi ($f = \text{const}$) thì khi tăng công suất tác dụng của máy này bắt buộc phải chủ động giảm tương ứng công suất của máy kia.
  • Điều chỉnh công suất phản kháng $Q$: Khi công suất tác dụng $P$ không đổi, việc tăng dòng điện kích từ $i_{kt}$ sẽ làm tăng sức điện động $E$, đưa máy phát vào trạng thái quá kích từ ($Q > 0$) để phát công suất phản kháng cung cấp cho tải cảm của lưới. Ngược lại, giảm dòng $i_{kt}$ đưa máy vào trạng thái thiếu kích từ ($Q < 0$), máy sẽ tiêu thụ công suất phản kháng của lưới. Mối quan hệ giữa dòng stator và dòng kích từ được biểu diễn trực quan thông qua họ đặc tính hình V.

Chương 3: Giới thiệu mô hình nhà máy điện

Chương này mô tả chi tiết chức năng, cấu tạo vật lý, bố trí bảng cực đấu dây và các thông số định mức của toàn bộ các phần tử thuộc mô hình thực hành tại phòng thí nghiệm:

• Giới thiệu chi tiết máy điện đồng bộ ba pha Cat. 732 07 ($1\text{ kW}$, stator đấu Y, $2p=4$, cực ẩn hình trụ) và động cơ sơ cấp DC Pendulum Machine Cat. 732 06 tích hợp bộ cảm biến mômen $M/U$.
• Phân tích nguyên lý khối điều khiển kích từ Cat. 745 02 với dải chỉnh $0 \div 200\text{ V DC}$ thông qua phím UP/DOWN ($10\text{ V/bước}$), cuộn cảm $L$ và tụ điện $C$ đảm bảo nắn phẳng điện áp, chặn dòng ngược và triệt tiêu can nhiễu tần số cao.
• Trình bày chi tiết khối điều khiển động cơ sơ cấp ứng dụng vi điều khiển Cat. 745 01: sơ đồ chỉnh lưu cầu Thyristor cấp nguồn phần ứng ($-300\text{ V} \div +300\text{ V}$, dòng tải danh định tới $20\text{ A}$), mạch chỉnh lưu cầu Diode cấp kích từ $200\text{ V}$, các chế độ điều khiển nội (INTERN) và điều khiển ngoài (EXTERN), cùng cơ chế hiển thị tốc độ, mômen và giải mã 5 mã sự cố kỹ thuật từ Err1 đến Err5.
• Liệt kê các module điều khiển điện áp Cat. 745 03, thiết bị hòa tự động Cat. 745 05, module máy cắt công suất, module điều khiển $\cos\varphi$, khối điều khiển công suất thực và các đồng hồ đo lường tương tự, số học phục vụ bài học.

Chương 4: Xây dựng bài giảng mô hình nhà máy điện

Chương 4 hoàn thiện nội dung sư phạm ứng dụng cho mô hình với các phần cốt lõi:

• Yêu cầu và chú ý an toàn: Các quy tắc an toàn về điện áp cao, an toàn cơ khí đối với các trục quay hở của tổ máy và quy định bảo vệ rơle nhiệt.
• Danh sách thiết bị thí nghiệm: Thống kê đầy đủ các module cần chuẩn bị trước buổi thực hành.
• Quy trình vận hành 4 bước chuẩn:
  1. Trình tự lên máy hòa đồng bộ: Khởi động động cơ sơ cấp đưa máy phát đạt tốc độ định mức $1500\text{ vòng/phút}$ ($f_G = 50\text{ Hz}$); đóng kích từ và điều chỉnh $U_G = 420\text{ V}$; kích hoạt bộ hòa (bằng tay qua chỉ báo đèn/cột đồng bộ hoặc tự động) để đóng máy cắt hòa lưới.
  2. Quy trình điều khiển công suất thực $P$: Thao tác trên khối điều khiển sơ cấp để thay đổi mômen kéo trên trục, theo dõi sự thay đổi của công suất $P$ và góc công suất $\theta$.
  3. Quy trình điều khiển công suất phản kháng $Q$: Tăng giảm dòng kích từ tại khối Cat. 745 02 để quan sát sự thay đổi của hệ số công suất $\cos\varphi$ và dòng điện stator theo đường cong chữ V.
  4. Trình tự xuống máy an toàn: Giảm dần công suất tác dụng và phản kháng về 0, ngắt máy cắt hòa lưới, cắt dòng kích từ máy phát và giảm tốc độ dừng động cơ sơ cấp.
• Quy trình đấu dây và câu hỏi kiểm tra: Cung cấp sơ đồ đấu nối chi tiết các mạch động lực, mạch đo lường và hệ thống câu hỏi kiểm tra đánh giá mức độ tiếp thu kiến thức của sinh viên.
• Tập slide PowerPoint: Soạn thảo hoàn chỉnh các slide phục vụ thuyết minh bài giảng trên lớp.

---

Kết quả và đóng góp

Đồ án đã đạt được các kết quả kỹ thuật và tài liệu sư phạm rõ ràng:

• Xây dựng thành công bộ tài liệu thuyết minh bài giảng thực hành hoàn chỉnh cho mô hình thí nghiệm nhà máy điện tại Bộ môn Điện Công nghiệp, kèm theo giáo án điện tử trình chiếu bằng PowerPoint.
• Khảo sát, đo đạc và hệ thống hóa toàn bộ các thông số kỹ thuật định mức, dải điều chỉnh của các khối chức năng phần cứng (máy phát đồng bộ $1\text{ kW}$, động cơ DC $1\text{ kW}$, khối kích từ $0 \div 200\text{ V}$, bộ điều khiển vi xử lý cấp dòng phần ứng tới $20\text{ A}$).
• Chuẩn hóa quy trình thực hành 4 giai đoạn logic: quy trình đấu dây mạch lực - mạch điều khiển; quy trình khởi động và hòa đồng bộ (bằng tay và tự động); quy trình điều khiển độc lập công suất thực $P$ và công suất phản kháng $Q$; quy trình giảm tải xuống máy an toàn.
• Đóng góp sư phạm thiết thực khi kết nối lý thuyết máy điện đồng bộ trừu tượng với thao tác vận hành thiết bị thực tế, giúp sinh viên làm quen trực quan với các sự cố vận hành (thông qua mã lỗi Err1 đến Err5) và phương pháp khắc phục ngay tại phòng thí nghiệm trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài:

• Bản thân hệ thống là mô hình phòng thí nghiệm với công suất nhỏ ($1\text{ kW}$), sử dụng động cơ điện một chiều thay thế cho tuabin nên chưa mô phỏng được quán tính nhiệt của lò hơi hoặc quán tính thủy lực của cột nước như trong các nhà máy điện thực tế ngoài công nghiệp.
• Phạm vi đề tài chỉ giới hạn trong việc nghiên cứu quy trình đấu dây và thao tác vận hành trên các module có sẵn tại phòng thí nghiệm Cung cấp điện, chưa mở rộng nghiên cứu sâu các giải thuật điều khiển số phức tạp.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Khai thác cổng nối tiếp (Serial Port) tích hợp trên khối điều khiển vi điều khiển Cat. 745 01 để kết nối máy tính, phục vụ việc thu thập dữ liệu tự động và giám sát từ xa các đặc tuyến tải, đặc tuyến gia tốc của tổ máy phát.
• Mở rộng xây dựng các bài tập thí nghiệm nâng cao về sự cố không đối xứng, nghiên cứu dao động công suất và kiểm nghiệm các chế độ bảo vệ rơle cho máy phát điện đồng bộ.

---

Giá trị tham khảo

Đồ án có giá trị tham khảo ứng dụng trong giảng dạy và học tập kỹ thuật:

• Đối tượng hưởng lợi: Sinh viên ngành Điện - Điện tử, chuyên ngành Điện khí hóa và Cung cấp điện, Điện công nghiệp sử dụng làm tài liệu hướng dẫn trước khi bước vào các bài thực hành chuyên sâu về trạm phát điện và máy điện.
• Giảng viên bộ môn: Sử dụng làm giáo trình thực hành khung và nguồn tư liệu slide PowerPoint trực quan để tổ chức các buổi thí nghiệm vận hành hệ thống điện.
• Các đề tài tương tự: Cung cấp thông số kỹ thuật chi tiết, sơ đồ đấu nối chuẩn và quy chuẩn an toàn cho các nghiên cứu tiếp theo về ghép song song nguồn điện phân tán, điều khiển tự động tổ máy phát điện nhỏ.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Trong phương pháp hòa đồng bộ chính xác, nếu đóng máy cắt khi điện áp máy phát và lưới điện ngược pha $180^\circ$ thì sự cố nguy hiểm nào sẽ xảy ra?
Khi đóng máy cắt ở góc lệch pha $180^\circ$, hiệu điện áp đặt lên tiếp điểm máy cắt bằng $2U_G$. Tình trạng này tương đương với ngắn mạch đột ngột, làm dòng điện xung kích tăng gấp 2 lần dòng ngắn mạch thông thường. Khi đó, lực điện từ và mômen điện từ tác động đột ngột lên máy phát tăng gấp 4 lần giá trị bình thường, có thể phá hỏng hoàn toàn bối dây quấn, vặn gãy trục động cơ và làm biến dạng kết cấu lõi thép của máy.

2. Điều kiện kỹ thuật bắt buộc để được phép áp dụng phương pháp tự đồng bộ là gì?
Phương pháp tự đồng bộ (đóng máy phát chưa kích thích vào lưới khi tốc độ đạt mức sai lệch khoảng $2%$ so với tốc độ đồng bộ rồi mới cấp kích từ) chỉ được phép thực hiện khi dòng điện xung quá độ sinh ra tại thời điểm đóng máy thỏa mãn điều kiện an toàn: $I_{xung} < 3,5 I_{đm}$.

3. Khối điều khiển điện áp kích từ (Cat. 745 02) sử dụng linh kiện tụ điện $C$ và cuộn cảm $L$ nhằm mục đích gì?
Tụ điện $C$ và cuộn cảm $L$ trên khối Cat. 745 02 có ba nhiệm vụ kỹ thuật: làm bằng phẳng điện áp một chiều sau chỉnh lưu trước khi cấp vào cuộn kích từ của máy phát điện đồng bộ; ngăn chặn xung điện áp ngược từ mạch kích thích chạy ngược về làm phá hủy thiết bị hòa đồng bộ tự động; và lọc sạch các tạp âm cao tần nhằm tránh gây nhiễu sóng cho các máy thu vô tuyến và các thiết bị điện tử lân cận.

4. Màn hình 4 LED của khối điều khiển động cơ sơ cấp hiển thị mã Err3 cảnh báo tình trạng gì?
Mã Err3 là chỉ báo bất thường cho biết dòng điện chạy qua cuộn dây phần ứng $A_1-A_2$ của động cơ sơ cấp đã vượt quá ngưỡng an toàn cho phép ($I > 23\text{ A}$), đòi hỏi người vận hành phải kiểm tra phụ tải cơ hoặc cắt nguồn để bảo vệ bộ biến đổi thyristor.

5. Muốn điều chỉnh công suất phản kháng $Q$ của máy phát điện đồng bộ đang nối vào hệ thống điện có công suất vô cùng lớn thì phải tác động vào đại lượng nào?
Khi máy phát điện làm việc với thanh cái điện áp vô cùng lớn ($U = \text{const}, f = \text{const}$) và công suất tác dụng $P$ giữ không đổi, muốn điều chỉnh công suất phản kháng $Q$ người vận hành phải thay đổi dòng điện kích từ $i_{kt}$ của máy phát (thông qua việc tăng giảm điện áp kích từ trên khối Cat. 745 02), làm dịch chuyển điểm làm việc dọc theo họ đặc tính hình V.

---

Kết luận

Đồ án tốt nghiệp "Xây dựng bài giảng mô hình nhà máy điện" do sinh viên Phạm Nhựt Quân thực hiện đã giải quyết thành công bài toán sư phạm kỹ thuật trong việc mô hình hóa hoạt động của nhà máy phát điện tại phòng thí nghiệm. Tác giả đã hệ thống hóa chặt chẽ cơ sở lý thuyết về các dạng nhà máy điện, bản chất vận hành song song của máy phát điện đồng bộ và phân tích toàn diện cấu tạo, thông số của các module thực hành chuyên dụng. Kết quả của đề tài cung cấp một quy trình thực hành 4 bước chuẩn xác, hệ thống chỉ báo sự cố rõ ràng cùng tài liệu bài giảng PowerPoint đồng bộ, góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng đào tạo thực hành cho sinh viên ngành Điện tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP. Hồ Chí Minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ NHÀ MÁY ĐIỆN Xây dựng bài giảng mô hình nhà máy điện Trang 4 Trường đại học sư phạm kỹ thuật Bộ môn điện công nghiệp I. NHỮNG ĐẶC ĐIỂM CUA QUA TRINH SAN XUAT VA PHAN PHOI DIEN NANG Điện nang là một dang năng lượng có nhiều ưu điểm, như dé dang chuyển thành các dạng năng lượng khác (nhiệt năng, cơ năng, hoá năng,.), dễ truyền tải, hiệu suất cao. Điện năng trong quá trình sản xuất và phân phối có một số đặt điểm sau: I, Khác với hầu hết các loại sẵn phẩm, điện nãng sản xuất ra nói chung không tích trữ được (trừ một sổ trường hợp tích trữ điện với công suất nhỏ như Pin, Aceu,. Tại mọi thời điểm phát luôn đảm bảo cân bằng giữa lượng điện phát Ea VÀ tiêu thụ có kể đến tốn thất do truyền tải.

Các quá trình về điện xảy ra rất nhanh đòi hỏi sử dụng rồag rãi các thiết bị tự đồng nàng vàng tác vận hành, điều độ trong hệ thống cua¿ cấp điện nhằm đâm báo hệ thông cũng cấp điện làm việc tin cậy và kinh é. Công nghiệp điện lực có liên quan chặt chẽ đến nhiều ngành kính tế quốc đầu (luyện kim, hoá chất, khai thác mỏ, cơ khí, nông nghiệp. tronz sinh hoạt dần dụng,.) là một trong những động lực tăng năng suất lao đóng. tao nên sự phát triển nhịp nhàng trong cấu trúc kinh tế.

Hệ thống điện bao gồm các khâu: Phát điện, truyền tải, phân phối, cung caaps điện cho các hộ tiêu thụ điện và sử dụng điện. Việc phát điện được thực hiện bởi các nhà máy điện. Xây dựng bài giảng mô hình nhà máy điện Trang 5 Trường đại học sư phạm kỹ thuật Bộ môn điện công nghiệp Il. QUA TRINH SAN XUAT ĐIỆN NĂNG TRONG NHÀ MÁY ĐIỆN Điện năng được sản xuất tập trung trong các nhà máy điện.

Hiện nay, các nhà máy điện lớn đều phát ra năng lượng dòng điện xoay chiéu ba pha, rất ít nhà máy phát ra năng lượng dòng điện một chiểu, nên người ta thường dùng chỉnh lưu để biến năng lượng dòng điện xoay chiều thành một chiều. Ở các nhà máy điện, các dạng năng lượng khác nhau muốn biến thành điện năng đều phải biến đổi qua một dạng trung gian là cơ năng trên động cơ sơ cấp, truyền qua máy phát điện để biển thành dién nang. Nguồn nâng lượng thường đùng trong tuyệt đại da xố các nhà máy điện, hiện này vẫn TA nang lượng các chất đót và nàng lượng nước. 'Íư nám 1945, 6 một số nước tiên tiên đã hát đầu xây dựng một số nhà máy điện dùng sáng lưng nguyên tử.

Cần cứ vào dạng năng lượng sơ cấp cung cấp cho nhà rnáy điện mã người ta phần loại chúng thành nhà máy nhiệt điện, nhà máy thúy điền. nhà máy điện nguyễn tử, nhà máy điện dùng sức gió và nhà máy điện dùng nãnz lượng bức xạ tật trời. Riêng với nhà máy nhiệt điện còn phân thành hai loại: nhiệt điện rút hơi và nhiệt điện ngưng hơi. Sau đây sẽ giới thiệu nguyên lý làm việc chính và ưu nhược điểm của các loại nhà máy điện: 1.

Nhà máy nhiệt điện ngưng hơi Đây là loại nhà máy điện kinh điển, cho đến nay sản lượng điện của loại nhà máy này vẫn chiếm một tỷ lệ quan trọng trong tổng sản lượng điện của mỗi quốc gia. Ø nhà máy nhiệt điện, sự biến đổi năng lượng được thực hiện theo nguyên lý Sau: Nhiệt năng > Co năng > Điện năng Xây dựng bài giảng mô hình nhà máy điện Trang 6 Trường đại học sư phạm kỹ thuật Bộ môn điện công nghiệp Nhiên liệu dùng để đốt lò là than đá, than bùn, khí đốt, các loại dầu nặng,.