đặt vấn đề nghiên cứu văn hóa ngoại giao Hồ Chí Minh, chỉ bàn đến phong cách ứng xử hoặc phong cách ngoại giao, nhưng đây chính là một trong những biểu hiện của văn hóa ngoại giao Hồ Chí Minh. Các tác giả thống nhất khẳng định Hồ Chí Minh có phong cách ứng xử tự nhiên, cởi mở, chân tình, vừa chủ động, vừa linh hoạt và một thái độ hết sức khiêm nhường. Phong cách Hồ Chí Minh tuyệt nhiên đối lập với sự giả tạo, gượng ép. Phong cách ấy, tác giả Đặng Xuân Kỳ gọi là phong cách ứng xử văn hóa.
Phong cách chứa đựng những giá trị nhân bản nhất của con người, thể hiện cái đẹp với tính cách là lý tưởng thẩm mỹ mà con người mong muốn. Phong cách Hồ Chí Minh có sức cuốn hút và cảm hóa con người, tạo nên sự cảm phục, ngưỡng mộ và thôi thúc con người hướng tới cái Chân, Thiện, Mỹ. Theo tác giả Vũ Dương Huân, đó là phong cách ứng xử chứa đựng những giá trị nhân văn. Sau này, trong Tập I, cuốn “Một số vấn đề quan hệ quốc tế, chính sách đối ngoại và ngoại giao Việt Nam” [43], tác giả Vũ Dương Huân tiếp tục viết về phương pháp, phong cách và nghệ thuật ngoại giao, ngoại giao văn hóa và nhân tố văn hóa trong ngoại giao Hồ Chí Minh.
Tác giả chỉ ra: “Thái độ khiêm nhường cũng là một nét ứng xử văn hóa Hồ Chí Minh trong cả hoạt động ngoại giao” [43, tr. Ở Hồ Chí Minh “phong cách ứng xử đã chứa đựng các giá trị nhân văn. Chính vì vậy mà nó có sự hấp dẫn, cuốn hút, cảm hóa con người, tạo nên sự cảm phục ngay cả đối với kẻ thù” [43, tr. Phương pháp, phong cách và nghệ thuật ngoại giao gắn liền với tư tưởng đối ngoại Hồ Chí Minh góp phần tạo nên bản sắc ngoại giao Việt Nam [43, tr.
Tác giả Trần Minh Trưởng trong bài viết “Hồ Chí Minh với tư tưởng ngoại giao vì hòa bình hữu nghị và hợp tác giữa các dân tộc” [38] đã đề cập nguồn luan an 15 gốc và nội dung tư tưởng ngoại giao hòa bình, hữu nghị của Hồ Chí Minh. Cách tiếp cận của tác giả cho thấy, tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh là sự tiếp tục dòng chảy, tiếp nối mạch nguồn ngoại giao dân tộc nhưng bắt nhịp với ngoại giao thời đại. Sau này ở công trình nghiên cứu “Vận dụng sáng tạo và phát triển tư tưởng, nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh trong tình hình mới” mà tác giả làm chủ nhiệm tiếp tục chỉ ra những nét nổi bật của tư tưởng, nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh. Đó là: Vững vàng về đường lối; kiên định về nguyên tắc; mềm dẻo, linh hoạt trong sách lược; quán triệt tinh thần tấn công nhưng biết nhân nhượng, giành thắng lợi từng bước, phù hợp với tương quan lực lượng cách mạng và điều kiện thực tiễn (Dĩ bất biến ứng vạn biến).
Những nội dung đó góp phần định hình diện mạo văn hóa ngoại giao Hồ Chí Minh. Năm 2002, tác giả Nguyễn Dy Niên cho ra đời công trình nghiên cứu “Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh” [86] được tái bản lần 3 vào năm 2009. Đây là công trình nghiên cứu công phu về tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh trên các phương diện từ nguồn gốc, quá trình hình thành, phát triển và hoàn thiện tư tưởng Hồ Chí Minh về ngoại giao đến hệ thống các nguyên lý, luận điểm và quan điểm của Hồ Chí Minh về các vấn đề thế giới, thời đại và quan hệ quốc tế…. Trong cuốn sách, tác giả đã dành toàn bộ chương ba để phân tích, luận giải phương pháp, phong cách và nghệ thuật đặc sắc trong hoạt động quốc tế và ngoại giao của Hồ Chí Minh.
Từ cách tiếp cận theo góc độ nhân cách văn hóa, tác giả chỉ ra cội nguồn của phương pháp, phong cách và nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh là sự kế thừa, phát triển, nâng phong cách ngoại giao truyền thống Việt Nam lên một tầm cao mới, bắt kịp thời đại. Phương pháp, phong cách và nghệ thuật ngoại giao Hồ Chí Minh thể hiện qua các nội dung: Ngoại giao tâm công; dĩ bất biến ứng vạn biến; phong cách ứng xử linh hoạt; phong cách nói giản dị, dễ cảm hóa và thuyết phục;… Những biểu hiện của văn hóa ngoại giao Hồ Chí Minh trong cuốn sách cần được các nhà nghiên cứu sau khai thác, kế thừa và phát triển. Trong bài viết “Chủ tịch Hồ Chí Minh: sự kết hợp hài hòa giữa danh nhân văn hóa và nhà ngoại giao” [77], tác giả Phạm Bình Minh đưa ra nhận định có luan an 16 phần thống nhất với quan điểm của nhà sử học Dương Trung Quốc rằng “bản thân ngoại giao là văn hóa” [77, tr. Tác giả luận giải, ngoại giao đại diện cho văn hóa của một dân tộc trong sự giao lưu với văn hóa của các dân tộc khác và nhìn nhận ngoại giao trong mối tương quan với văn hóa.
Theo tác giả, sự kết hợp hài hòa giữa danh nhân văn hóa kiệt xuất và nhà ngoại giao lỗi lạc ở Hồ Chí Minh được thể hiện rõ nét ở tính văn hóa trong mục tiêu giải phóng dân tộc, giải phóng con người và đấu tranh vì những giá trị tốt đẹp của nhân loại; ở tính chính nghĩa và truyền thống ngoại giao hòa hiếu, nhân đạo, tôn trọng hòa bình; ở sự tiếp thu và tôn trọng sự khác biệt giữa các nền văn hóa và ở phong cách ứng xử ngoại giao dung dị và nhân ái, uyên bác và tinh tế đi vào lòng người. Tác giả chọn lọc một số sự kiện tiêu biểu minh chứng quan điểm trên của mình. Tác giả Bùi Đình Phong trong bài viết “Quyền lực mềm của Hồ Chí Minh” [91] đi vào phân tích quyền lực mềm của Hồ Chí Minh trên một số khía cạnh cơ bản. Quyền lực mềm của Hồ Chí Minh nhìn ở góc độ đối ngoại là chính sách đối ngoại dựa trên cơ sở công lý, lẽ phải và có giá trị đạo đức.
Cùng với đó tác giả cũng khẳng định văn hóa Hồ Chí Minh hấp hấp dẫn mọi người, đó là sức hấp dẫn bằng giá trị phổ quát toàn nhân loại. Văn hóa Hồ Chí Minh có giá trị về mặt chính trị. Giá trị đó thể hiện qua tư tưởng, phẩm chất, đạo đức của Hồ Chí Minh. Theo phân tích của tác giả, cũng bắt gặp những biểu hiện văn hóa ngoại giao Hồ Chí Minh.
Hội thảo quốc tế “Chủ tịch Hồ Chí Minh - Anh hùng giải phóng dân tộc, nhà văn hoá lớn” [109] và “Di sản Hồ Chí Minh trong thời đại ngày nay” [38] tập trung nhiều bài viết của các học giả Việt Nam và thế giới. Những bài tham luận, phát biểu tại hội thảo một mặt làm rõ sự nghiệp, di sản tư tưởng Hồ Chí Minh, một mặt khẳng định Hồ Chí Minh là danh nhân văn hóa kiệt xuất đã để lại trong lòng dân tộc, bạn bè quốc tế nhiều tình cảm sâu sắc. Cuộc đời hoạt động và sự nghiệp vĩ đại của Hồ Chí Minh là “tấm gương cao đẹp trong sáng về một quan niệm nhân sinh và thế giới, tỏa sáng chủ nghĩa nhân văn mới, kết tinh những tư tưởng, tình cảm, những ước mơ lớn của nhân loại. Bởi thế những tư tưởng văn hóa của Người đến với các dân tộc như một lẽ tự nhiên, luan an 17 có sức cổ vũ sâu sâu sắc mỗi con người, mỗi dân tộc” [109, tr.
Hồ Chí Minh, con người của nhân loại, hiện thân cho những phẩm chất tốt đẹp nhất của người cách mạng sẽ sống mãi trong trái tim nhân loại. Một số bài viết về văn hóa như: “Sự đa dạng văn hóa và đối thoại giữa các nền văn hóa - Một góc nhìn từ Việt Nam” [80] của tác giả Phạm Xuân Nam; “Góp phần tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa” [83] của nhiều tác giả; “Chủ tịch Hồ Chí Minh, nhà tư tưởng, danh nhân văn hóa thế giới” [25] của tác giả Thành Duy; v. mặc dù cách tiếp cận khác nhau nhưng đều thể hiện một số nét đặc trưng văn hóa ngoại giao Hồ Chí Minh, giá trị, ý nghĩa của những đặc trưng văn hóa ấy trên phương diện lý luận và thực tiễn. Các tác giả khẳng định Hồ Chí Minh, người khởi xướng, kiến tạo nền văn hóa mới, hiện thân của tinh hoa văn hóa Việt Nam, nhà chiến lược văn hóa, nhà chỉ đạo thực tiễn văn hóa.
Hồ Chí Minh là người đại diện xuất sắc nhất cho cuộc đối thoại giữa tinh hoa văn hóa dân tộc với tinh hoa văn hóa nhân loại trong hành trình tìm đường cứu nước. Hồ Chí Minh, một nhà văn hóa kiệt xuất rất đời thường, giản dị nhưng vô cùng vĩ đại, thanh cao. Người là hình mẫu lí tưởng trong thực hành đạo đức và văn hóa với nét văn hóa riêng, phong cách riêng. Tác giả Đặng Xuân Kỳ gọi đó là phong cách của người đại diện cho một dân tộc văn hiến, yêu chuộng hòa bình, nhưng đó là hòa bình trong độc lập tự do.
Dân tộc quý trọng hòa hiếu, nhưng là hòa hiếu trong bình đẳng và tôn trọng lẫn nhau. Dân tộc sẵn sàng đón nhận tinh hoa văn hóa, văn minh nhân loại, nhưng không sùng ngoại, lệ thuộc, khiêm nhường nhưng luôn tự tôn chính đáng. Đó là phong cách lịch lãm và tự chủ, bình tĩnh và đĩnh đạc, chủ động và tỉnh táo. Các cuốn sách “Chủ tịch Hồ Chí Minh với công tác ngoại giao” [53] của tác giả Vũ Khoan; “Chủ tịch Hồ Chí Minh - Dấu ấn trí tuệ trên mặt trận đối ngoại” [62], “Ngoại giao Hồ Chí Minh lấy chí nhân thay cường bạo” [63] của tác giả Nguyễn Phúc Luân;.
đã luận giải, phân tích vấn đề theo các cách khác nhau nhưng cơ bản đều đề cập tới nguồn gốc, quá trình hình thành phát triển tư tưởng, nghệ thuật, phong cách ngoại giao Hồ Chí Minh, đồng thời khẳng định ý nghĩa và những cống hiến to lớn của Hồ Chí Minh đối với nền ngoại giao Việt luan an 18 Nam hiện đại. Trong các cuốn sách, nội dung cơ bản của tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh được nêu khái quát qua luận điểm: Dĩ bất biến ứng vạn biến; lấy chí nhân thay cường bạo; độc lập tự chủ; mềm dẻo, linh hoạt. Vũ Dương Ninh nhận xét rằng: Tư tưởng ngoại giao Hồ Chí Minh thấm đậm chất văn hóa ứng xử đi vào lòng người bằng lương tri và chân lý, bằng trái tim và khối óc [88, tr.