Chương 1: Giới thiệu Chương 2: Tổng quan về xếp hạng tín dụng và mô hình Z-score LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Chương 3: Thực trạng xếp hạng tín dụng tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam Chương 4: Giải pháp nhằm nâng cao việc vận dụng mô hình Z-score trong xếp hạng tín dụng khách hàng doanh nghiệp tại Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ XẾP HẠNG TÍN DỤNG VÀ MÔ HÌNH Z- SCORE 2.1 Xếp hạng tín dụng tại ngân hàng thương mại 2.1 Khái niệm xếp hạng tín dụng Nayak B. and Nahak C (2011), XHTD là những ý kiến đánh giá hiện tại về rủi ro tín dụng, chất lượng tín dụng, khả năng và thiện ý của chủ thể đi vay trong việc đáp ứng các nghĩa vụ tài chính một cách đầy đủ và đúng hạn. (2008), XHTD là những ý kiến đánh giá về chất lượng tín dụng và khả năng thanh toán nợ của chủ thể đi vay dựa trên những phân tích tín dụng cơ bản và biểu hiện thông qua hệ thống ký hiệu Aaa-C. Như vậy, hệ thống chấm điểm tín dụng và xếp hạng khách hàng là một quy trình đánh giá khả năng thực hiện các nghĩa vụ tài chính của một khách hàng đối với một ngân hàng như việc trả lãi và trả gốc nợ vay khi đến hạn hoặc các điều kiện tín dụng khác nhằm đánh giá, xác định rủi ro trong hoạt động tín dụng của ngân hàng.
Mức độ rủi ro tín dụng thay đổi theo từng đối tượng khách hàng và được xác định thông qua quá trình đánh giá bằng thang điểm, dựa vào các thông tin tài chính và phi tài chính có sẵn của khách hàng tại thời điểm chấm điểm tín dụng và xếp hạng khách hàng. XHTD là đưa ra các ý kiến đánh giá về khả năng tài chính cũng như mức độ rủi ro của các đối tượng như: DN, cá nhân, các tổ chức tài chính, cũng như các loại đầu tư khác nhau. Các loại đầu tư dưới dạng cổ phiếu, trái phiếu, giấy chứng nhận nợ, thương phiếu, các công cụ cho vay khác. Trần Đắc Sinh (2002), đứng trên góc độ của NHTM: Xếp hạng DN là đánh giá hiện thời và dự đoán tương lai về khả năng, tính sẵn sàng của người đi vay về việc hoàn trả tiền gốc và lãi của một khoản nợ nhất định trên đánh giá mức độ tin cậy của khách hàng, dựa trên lịch sử các lần vay và mức độ sẵn sàng về khả năng trả nợ.
Theo Basel (tháng 6/2004) hướng đến xác lập một phương thức quản trị ngân hàng mới cần thiết đưa ra kỹ thuật đánh giá một cách linh động các khoản nợ, mức độ rủi ro tài sản mà ngân hàng đang nắm giữ mà vẫn bảo đảm tỷ lệ an toàn vốn tối thiểu theo quy định thông qua hệ thống xếp hạng nội bộ. Tựu trung lại, xếp hạng tín dụng là đánh giá tình trạng tài chính của các đối tượng được đánh giá. Xếp hạng tín dụng cung cấp thông tin cho các nhà đầu tư biết về tình trạng tài chính và mức độ rủi ro của các định chế tài LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 chính để có quyết định đầu tư phù hợp. Các yếu tố để đánh giá thường bao gồm yếu tố về tài chính và phi tài chính.
Yếu tố tài chính bao gồm các tỷ số tài chính quan trọng thông qua các báo cáo tài chính. Yếu tố phi tài chính là các yếu tố khó có thể định lượng như: chính trị, ngành nghề kinh doanh, môi trường kinh tế vĩ mô. Trần Đắc Sinh (2002), xếp hạng tín dụng là việc đưa ra các nhận định hiện tại về mức độ tín nhiệm của nhà phát hành đối với một trách nhiệm tài chính nào đó, hoặc là đánh giá mức độ rủi ro gắn liên với các loại đầu tư khác nhau. Các loại đầu tư có thể dưới dạng chứng khoán như là trái phiếu, cổ phiếu ưu đãi và giấy nhận nợ, hoặc các công cụ cho vay khác như vay và gửi tiền tại ngân hàng, các thương phiếu.
Tại Việt Nam, Hiệp ước Basel I đã được Ngân hàng Nhà nước vận dụng các nội dung cơ bản vào Quyết định số 457/2005/QĐ-NHNN ngày 19/04/2005 quy định về các tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của tín dụng, Basel II được thể hiện trong Quyết định số 493/2005/QĐ-NHNN ngày 22/4/2005 của Ngân hàng Nhà nước tại Điều 7 quy định về phân loại nợ, trích lập và sử dụng dự phòng tại các tổ chức tín dụng. Phân loại nợ và trích lập dự phòng cụ thể chính là hướng dẫn áp dụng cách tiếp cận theo tiêu chuẩn chỉ dẫn giám sát trong điều kiện thực tế tại các NHTM Việt Nam. Ngày 20/5/2010, NHNN ban hành Thông tư số 13/2010/TT – NHNN thay thế Quyết định số 457/2005/QĐ – NHNN quy định lại về các tỷ lệ bảo đảm an toàn trong hoạt động của tổ chức tín dụng.2 Đối tượng của xếp hạng tín dụng Trần Đắc Sinh (2002), đối tượng của XHTD bao gồm thông số, dữ liệu của khách hàng tham gia vay vốn tại các NHTM như: các thông tin tài chính từ báo cáo tài chính của DN, các thông tin phi tài chính (kinh nghiệm của ban quản lý, môi trường kiểm soát nội bộ, sự phụ thuộc vào các đối tác)… Các NHTM không sử dụng kết quả XHTD nhằm thể hiện giá trị của người đi vay mà chỉ là đưa ra ý kiến hiện tại dựa trên các nhân tố rủi ro, từ đó có chính sách tín dụng và giới hạn cho vay phù hợp.Xếp hạng cao của KH đi vay chưa thể hiện việc có thể thu hồi đầy đủ các khoản nợ gốc và lãi vay mà chỉ là cơ sở để đưa ra quyết định đúng đắn về tín dụng đã được điều chỉnh theo dự kiến mức độ rủi ro tín dụng có liên quan đến KH là người đi vay và tất cả các khoản vay của KH đó. Xếp hạng người đi vay chủ yếu dự báo nguy cơ vỡ nợ theo ba LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 cấp độ cơ bản là nguy hiểm, cảnh báo và an toàn dựa trên xác suất không trả được nợ (Probability of Default).
Cơ sở của xác suất này là dữ liệu về các khoản nợ quá khứ trong vòng 5 năm trước đó của KH, gồm các khoản nợ đã trả, khoản nợ trong hạn và khoản nợ không thu hồi được. Dữ liệu phân theo ba nhóm: Nhóm dữ liệu tài chính liên quan đến các hệ số tài chính của KH; nhóm dữ liệu định tính phi tài chính thì tuỳ vào ngân hàng, có thể liên quan đến trình độ quản lý, khả năng nghiên cứu và phát triển sản phẩm mới, các dữ liệu và khả năng tăng trưởng của ngành; và nhóm dữ liệu mang tính cảnh báo liên quan đến các dấu hiệu không trả được nợ, tình hình số dư tiền gửi, hạn mức thấu chi. Xếp hạng khoản vay dựa trên cơ sở xếp hạng người vay và các yếu tố bao gồm tài sản đảm bảo; thời hạn cho vay, tổng mức dư nợ tại các tổ chức tín dụng, năng lực tài chính. Rủi ro của khoản vay được đo lường bằng xác suất rủi ro dự kiến.2 Mô hình Z-Score 2.1 Giới thiệu về mô hình Z-Score Mô hình Altman Z-score được công bố năm 1968 bởi Edward Altman tại đại học New York (Edward I.
Mô hình được sử dụng để tính toán và dự báo khả năng vỡ nợ của doanh nghiệp trong vòng hai năm. Mô hình Z-score là một trong những mô hình tính toán khả năng vỡ nợ tài chính của doanh nghiệp với lợi thế dễ tính toán do sử dụng các dữ liệu từ báo cáo tài chính để tính toán. Z-score sử dụng mô hình tuyến tính bậc nhất giữa các chỉ tiêu tài chính được lượng hóa bằng các hệ số. Mô hình sử dụng phương pháp hồi quy dựa trên cơ sở dữ liệu trong quá khứ và từ đó đưa ra dự báo cho tương lai (Robert J.
Elliott, Tak Kuen Siu, Eric S. Các biến thiên của mô hình Altman Z – score: + Chỉ số Z được xây dựng bởi Edward I. Altman (1968), Đại Học New York, dựa vào việc nghiên cứu khá công phu trên số lượng lớn các công ty khác nhau tại Mỹ. Chỉ số Z là công cụ được cả hai giới học thuật và thực hành, công nhận và sử dụng rộng rãi nhất trên thế giới.
Mặc dù chỉ số Z được phát minh tại Mỹ, nhưng hầu hết các nuớc vẫn có thể sử dụng với độ tin cậy khá cao như Mexico, Indian. Chỉ số này dựa trên phương pháp thống kê với công cụ phân tích biệt số đa yếu tố (MDA). + Chỉ số Z bao gồm 5 tỷ số X1, X2, X3, X4, X5 với các hệ số không thay đổi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Chỉ số Z bao gồm 5 tỷ số X1, X2, X3, X4, X5: Chỉ số Z bao gồm 5 tỷ số X1, X2, X3, X4, X5: Vốn lưu động X1= Tổng tài sản Vốn lưu động = tài sản ngắn hạn - nợ ngắn hạn Những khoản thua lỗ trong hoạt động kinh doanh sẽ làm giảm tỷ số X1 Lợi nhuận giữ lại X2 = Tổng tài sản Tỷ số này đo lường lợi nhuận giữ lại tích lũy qua thời gian. Sự trưởng thành của công ty cũng được đánh giá qua tỷ số này.
Các công ty mới thành lập thường có tỷ số này thấp vì chưa có thời gian để tích lũy lợi nhuận. Theo một nghiên cứu của Robert J. Elliott, Tak Kuen Siu, Eric S. Fung, 2014, khoảng 50% công ty phá sản chỉ hoạt động trong 5 năm.
EBIT X3 = Tổng tài sản Sự tồn tại và khả năng trả nợ của công ty sau cùng đều dựa trên khả năng tạo ra lợi nhuận từ các tài sản. Vì vậy, tỷ số này, theo Atlman thể hiện tốt hơn các thước đo tỷ suất sinh lợi. Giá thị sổ sách của vốn chủ sở hữu X4 = Giá trị sổ sách của nợ Nợ = nợ ngắn hạn + nợ dài hạn Vốn cổ phần = cổ phần thường + cổ phần ưu đãi Tỷ số này cho biết giá trị tài sản của công ty sụt giảm bao nhiêu lần trước khi công ty lâm vào tình trạng mất khả năng thanh toán. Đây là một phiên bản đã được sửa đổi của một trong các biến được Fisher sử dụng khi nghiên cứu tỷ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 suất sinh lợi của trái phiếu (1959).
Nếu tỷ số này thấp hơn 1/3 thì xác suất công ty phá sản là rất cao. Đối với công ty chưa cổ phần hóa thì giá trị thị trường được thay bằng giá trị sổ sách của vốn cổ phần.