phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Những cơ sở lý luận cơ bản về kế toán quản trị chi phí theo dòng vật liệu trong doanh nghiệp sản xuất Chƣơng 2: Thực trạng kế toán quản trị chi phí tại công ty cổ phần bia Hà Nội- Thanh Hóa Chƣơng 3: Vận dụng mô hình kế toán quản trị chi phí theo dòng vật liệu đối với quá trình sản xuất sản phẩm bia lon Thabrew tại công ty cổ phần bia Hà Nội- Thanh Hóa. CHƢƠNG 1 NHỮNG CƠ SỞ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ CHI PHÍ THEO DÒNG VẬT LIỆU TRONG DOANH NGHIỆP SẢN XUẤT 1. Khái quát về kế toán quản trị chi phí theo dòng vật liệu trong doanh nghiệp Hiện nay, có rất nhiều quan điểm về kế toán quản trị chi phí, hầu hết các quan điểm đều cho rằng kế toán quản trị chi phí cung cấp thông tin chi phí cho các nhà quản trị và phục vụ cho yêu cầu sản xuất kinh doanh nhằm giúp cho các nhà quản trị đƣa ra các quyết định tối ƣu, đánh giá và kiểm soát quá trình hoạt động để phục vụ cho quá trình quản lý doanh nghiệp. Theo Viện Kế toán quản trị Hoa Kỳ, kế toán quản trị chi phí là kỹ thuật hay phƣơng pháp để xác định chi phí cho một dự án, một quá trình hoặc một sản phẩm.
Chi phí này đƣợc xác định bằng việc đo lƣờng trực tiếp, kết chuyển tuỳ ý hoặc phân bổ một cách có hệ thống và hợp lý. kế toán quản trị (KTQT) chi phí cung cấp thông tin cho các nhà quản trị trong nội bộ doanh nghiệp (DN) để đánh giá, kiểm soát quá trình hoạt động. Thông tin của KTQT chi phí hƣớng đến tƣơng lai nên có sự phân tích, đánh giá đến môi trƣờng bên ngoài doanh nghiệp. Theo Horngen và cộng sự (2008), với quan điểm coi KTQT chi phí là một phần của hệ thống hoạch định chiến lƣợc và tham gia trực tiếp vào hoạt động quản trị DN nên nội dung KTQT chi phí đƣợc xác định gồm 4 nội dung cơ bản: Dự toán chi phí; Quá trình tập hợp chi phí; Phân tích mối quan hệ chi phí - khối lƣợng - lợi nhuận; Ra quyết định quản lý.
VanDerbeck (2010), KTQT chi phí cung cấp chi tiết thông tin chi phí theo nhu cầu của nhà quản trị để kiểm soát hoạt động kinh doanh hiện tại và lập kế hoạch cho tƣơng lai. Dƣới góc độ kế toán tài chính, bộ phận kế toán chi phí có chức năng tính toán, đo lƣờng chi phí phát sinh trong DN theo đúng các nguyên tắc kế toán để cung cấp thông tin về chi phí sản xuất sản phẩm, giá vốn hàng bán và các chi phí hoạt động trên báo cáo kết quả kinh doanh, liên quan đến giá trị hàng tồn kho trên Bảng cân đối kế toán. Dƣới góc độ KTQT, bộ phận kế toán chi phí có chức năng đo lƣờng, phân tích về tình hình chi phí sản xuất kinh doanh, đo lƣờng khả năng sinh lời của từng sản phẩm, dịch vụ, các hoạt động và từng bộ phận của DN nhằm nâng cao hiệu quả của hoạt động kinh doanh. Nhƣ vậy, từ các định nghĩa trên ta có thể hiểu kế toán quản trị chi phí là một bộ phận không thể tách rời của hệ thống kế toán doanh nghiệp, là công cụ quan trọng cung cấp thông tin chi phí kịp thời, phù hợp, cần thiết cho các hoạt động quản trị doanh nghiệp.
Bên cạnh thông tin quá khứ, thông tin chi phí do KTQT chi phí cung cấp cần có tính định hƣớng (thông tin kế hoạch, dự toán), gắn với các chỉ tiêu, bộ phận, đơn vị, cá nhân (trung tâm phát sinh chi phí) để thuận lợi cho phân tích, đánh giá, và hỗ trợ xây dựng các biện pháp kiểm soát chi phí. Quản trị chi phí theo dòng vật liệu thực chất là quá trình quản lý, theo dõi, xác định, tính toán chi phí của dòng nguyên vật liệu, năng lƣợng đầu vào và chi phí nguyên liệu trong thành phẩm hoàn thành, lƣợng chi phí vật liệu bị mất đi trong quá trình sản xuất dƣới dạng các phát thải. Kế toán chi phí theo dòng vật liệu (MFCA) còn đƣợc gọi là ―kế toán chi phí theo dòng‖, phƣơng pháp kế toán này này đƣợc xây dựng dựa trên khái niệm cơ bản về sự cân bằng của vật chất và năng lƣợng, trong đó chi phí môi trƣờng đƣợc xác định dựa trên dòng chảy (cân đối) vật liệu.(2014), kế toán chi phí theo dòng vật liệu là phƣơng pháp phân tích định lƣợng các dòng chảy và trữ lƣợng nguyên liệu hoặc chất trong một hệ thống đã đƣợc xác định. Theo đó, nguyên vật liệu, nƣớc, không khí đi vào quá trình sản xuất kinh doanh coi là yếu tố đầu vào đƣợc chuyển đổi thành sản phẩm, hàng hóa, và cuối cùng chuyển hóa vào tự nhiên nhƣ là kết quả đầu ra (khí thải, chất thải).
Theo đó, nhóm tác giả cũng cho rằng, các phân tích có giá trị trong việc xác định nguồn lực đầu vào, đầu ra nhằm đƣa ra các quyết định điều chỉnh làm tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực của doanh nghiệp sản xuất. Phƣơng pháp quản lý theo luồng sử dụng kế toán chi phí theo dòng để tiếp cận hạch toán dòng nguồn lực đầu vào của doanh nghiệp đi kèm với đánh giá chi phí môi trƣờng. Kế toán dòng vật liệu đánh giá tổng thể chi phí môi trƣờng và tính riêng các chi phí sản xuất trên cơ sở dòng vật liệu. MFAC làm rõ tính minh bạch của các hoạt động sử dụng vật liệu thông qua theo dõi, xác định, đo lƣờng dòng vật liệu ở cả thông tin hiện vật và tiên tệ của sản phẩm và chất thải.
Phƣơng pháp MFCA đƣợc đƣa ra lần đầu vào những những năm 1970, cho đến nay đã có rất nhiều công trình nghiên cứu và đƣa ra quan điểm về MFCA. Cụ thể: BẢNG TỔNG HỢP MỘT SỐ KHÁI NIỆM VỀ MFCA Tác giả(Nguồn) Khái niệm Strobel và MFCA đƣợc coi là một công cụ thiết yếu trong quản lý dòng Redmann (2002) chảy nguyên vật liệu. Trong đó, quản lý dòng chảy là tổ chức quá trinh sản xuất dựa trên dòng vật liệu và thông tin - tất cả đƣợc cơ cấu theo một cách hiệu quả và định hƣớng mục tiêu rõ rằng Cơ quan môi trƣờng Kế toán chi phi dòng chảy coi các luồng nguyên liệu có liên liên bang - Bộ Môi quan là ngƣời thu CP, và do đó cần phân bố CPSX của công ty trƣởng liên bang cho tất cá các luồng nguyên liệu này. Đức (2003) Christine Jasch MFCA là một công cụ để đo lƣờng dòng chảy và dự trữ vật liệu (2009) cho một DN, một quy trình sản xuất hoặc một sản phẩm trên hai khía cạnh: đơn vị vật lý và tiền tệ Katsuhiko Kokubu, MFCA là phƣơng pháp theo dõi dòng chảy và dự trữ vật liệu Hirotsugu Kitada theo quá trình, sau đó tính toán CP cho chúng bằng cách nhân (2010) số lƣợng vật liệu với đơn giá.
MFCA nhấn mạnh đến việc xác định CP đƣợc tạo ra bởi các thất vật chất hoặc phần có liên quan tới những tổn thất (cùng với CP sản phẩm) càng chính xác cảng tốt Schaltegger và các MECA là một trong những công cụ của kế toán quản lý mỗi cộng sự (2010) trƣờng với mục tiêu làm giảm tác động của quá trình sản xuất tới môi trƣờng và cắt giảm CP của chính quá trình này ISO 14051 MFCA là một công cụ đƣợc sử dụng để định lƣợng dòng chảy và trữ lƣợng vật liệu trong các quy trình hoặc dây chuyền sản xuất Trên 2 góc độ: đơn vị vật lý và tiền tệ Stefan Nertinger MFCA là một công cụ phủ hợp để lập kế hoạch, kiểm soát, (2014) giám sát, quản lý dòng nguyên liệu theo định hƣớng sinh thái. Lƣu Nhật Huy MFCA là một hệ thống đo lƣờng dòng chảy và tồn trữ nguyên (2015) vật liệu (nguyên liệu, năng lƣợng, nhân công,.) trong quy trình sản xuất bằng cả đơn vị vật lý và tiền tệ nhằm nhận biết chính xác lãng phí. Chompoonoot MFCA là một kỹ thuật đƣợc sử dụng để giúp các DN tăng Kasemset và cộng cƣờng cả hiệu quả tài chính và môi trƣờng, thông qua việc phân sự (2016) tích các luồng vật liệu và sử dụng năng lƣợng. (Nguồn: Nguyễn Thị Kim Huyền, 2021) Nhƣ vậy, các quan điểm về MFCA đều tập trung nhấn mạnh vào tiếp cận dòng chảy vật liệu (bao gồm cả dòng vật chất và năng lƣợng), kế toán theo dõi, đánh giá hiệu quả của dòng CP đầu vào nằm trong sản phẩm tích cực và tiêu cực đƣợc tạo ra từ quá trình sản xuất thông qua thƣớc đo vật lý và tiền tệ.
Sản xuất sạch hơn đƣợc biết nhƣ là phƣơng pháp tiếp cận giảm thiểu ô nhiễm tại nguồn, thông qua sử dụng nguyên liệu và năng lƣợng có hiệu quả (Trung tâm sản xuất sạch hơn -VNCPC, 2008). Sản xuất sạch hơn là quá trình áp dụng liên tục chiến lƣợc phòng ngừa tổng hợp về môi trƣờng vào các quá trình sản xuất, sản phẩm và dịch vụ nhằm nâng cao hiệu suất sinh thái và giảm thiểu rủi ro cho con ngƣời và môi trƣờng (UNEP- Chƣơng trình môi trƣờng của Liên hợp quốc, 1990). Theo đó, với quan điểm sản xuất sạch hơn mô hình sản xuất hƣớng tới phƣơng pháp dự đoán và ngăn chặn linh hoạt thay vì phƣơng pháp xử lý và kiểm soát ô nhiễm (El-Haggar, 2007). Sản xuất sạch hơn không chỉ mang lại các giá trị bảo vệ môi trƣờng, giúp doanh nghiệp giảm chi phí sản xuất, chi phí xử lý các chất thải, hạn chế rủi ro trách nhiệm pháp lý, ngăn chặn sử dụng thiếu hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải.
Trong triển khai sản xuất sạch hơn, phân tích dòng nguyên vật liệu và năng lƣợng ra vào của quy trình là yếu tố trọng tâm của đánh giá sản xuất sạch hơn, phân tích lƣu đồ quy trình sản xuất kinh doanh thông qua phƣơng trình cân bằng vật liệu, năng lƣợng đầu vào và sản phẩm đầu ra nhằm xác định đặc tính dòng thải, chi phí các dòng thải từ đó xem xét lại quy trình để xác định nguyên nhân phát thải từ đó đề xuất giải pháp sản xuất sạch hơn. Phƣơng pháp MFCA là phƣơng pháp kế toán quản trị rất phù hợp để tính toán, phân tích các dữ liệu đầu vào – đầu ra của quy trình sản xuất phục vụ cho mục đích của đánh giá sản xuất sạch hơn của doanh nghiệp. Nội dung kế toán quản trị chi phí theo dòng vật liệu trong doanh nghiệp 1. Xây dựng mô hình dòng vật liệu trong doanh nghiệp sản xuất Hình 1.