MỞ ĐẦU 1.1 Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam hiện nay, vẫn là một nƣớc nông nghiệp, với khoảng 70% dân số sống ở vùng nông thôn chiếm khoảng 60% lực lƣợng lao động của cả nƣớc. Bên cạnh đó ngành nông nghiệp mỗi năm đóng góp 20% cho tổng giá trị nền kinh tế quốc dân [25]. Nông nghiệp, nông thôn, nông dân đã trở thành vấn đề có tầm chiến lƣợc trong quá trình phát triển kinh tế, xã hội, góp phần quan trọng thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế, là cơ sở ổn định chính trị và an ninh quốc phòng; là yếu tố quan trọng đảm bảo sự phát triển bền vững của đất nƣớc trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa, nhƣng trƣớc hết phải xuất phát từ lợi ích của ngƣời nông dân, phát huy sự tham gia của ngƣời dân, trở thành chỗ dựa vững chắc của Đảng và Nhà nƣớc, tạo điều kiện giúp nông dân nâng cao trình độ mọi mặt, có đời sống vật chất và tinh thần ngày càng cao. Phát triển nông nghiệp, nông thôn nhằm giải quyết các vấn đề về đời sống và đáp ứng nhu cầu của nông dân, đặc biệt tạo điều kiện giúp đỡ họ có thể tự giải quyết vấn đề của mình Trong những năm qua, nhiều chƣơng trình đã đƣợc thực hiện, nhƣ chƣơng trình giống, chƣơng trình khoa học công nghệ, chƣơng trình khuyến nông, chƣơng trình 135 hay chƣơng trình mục tiêu quốc gia xoá đói giảm nghèo và việc làm.
Tuy nhiên, những chƣơng trình hay dự án này chỉ mới đƣợc giải quyết một số riêng rẽ (nhƣ cơ sơ hạ tầng, môi trƣờng) hoặc nhiệm vụ xoá đói giảm nghèo cho những vùng đặc biệt khó khăn, vùng nghèo. Tuy nhiên việc triển khai thực hiện còn chậm trễ do bị rang buộc bởi các cơ chế, chính sách và năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở còn hạn chế trong việc phát triển nông thôn văn minh, hiện đại. Để xây dựng một nông thôn mới bền vững và phát triển, cần phải chú trọng đến việc nâng cao năng lực cho cộng đồng ngƣời dân của nông thôn, đặc biệt là quan tâm đến vai trò của ngƣợi dân. n 2 Xây dựng một nông thôn mới bền vững và phát triển, cần phải chú trọng đến việc nâng cao năng lực cho cộng đồng ngƣời dân của nông thôn, đặc biệt là quan tâm đến vai trò của ngƣời dân.
Xây dựng nông thôn mới từng thời kỳ là vấn đề luôn đƣợc sự quan tâm của Đảng và nhà nƣớc ta. Từ năm 2001 – 2006 cả nƣớc đã triển khai Đề án thí điểm “xây dựng mô hình nông thôn mới cấp xã theo hƣớng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, dân chủ hoá” do Ban kinh tế Trung ƣơng và Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn chỉ đạo ở 11 xã điểm ở các địa phƣơng với hƣớng tiếp cận cộng đồng. Chƣơng trình đã đƣợc thực hiện thắng lợi, tạo bƣớc đột phá trong quá trình phát triển nông nghiệp nông thôn, nâng cao đời sống cho ngƣời dân. Cùng với đó, huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang đã tiến hành thực hiện theo chủ trƣơng, đƣờng lối của Đảng và Nhà nƣớc.
Sau khi triển khai, thực hiện chƣơng trình nông thôn mới huyện Chiêm Hoá đã đạt đƣợc nhiều kiết quả tích cực, khơi dậy niềm tin của ngƣời dân vào sự lãnh đạo của Đảng và Nhà nƣớc, thúc đẩy sự tham gia của ngƣời dân vào việc xây dựng và phát triển nông thôn. Tuy nhiên, trên thƣc tế nhiều nơi nhận thức của ngƣời dân về xây dựng nông thôn mới còn nhiều hạn chế, chƣa phát huy đƣợc vai trò của ngƣời dân trong thực hiện dự án phát triển nông thôn. Vấn đề nâng cao vai trò của ngƣời dân thực hiện chủ yếu thông qua một số mô hình phát triển nông thôn mới vẫn chƣa đƣợc cụ thể hoá một cách chi tiết, chƣa mô phỏng nó thành phƣơng pháp để thực hiện có tính đồng bộ, thống nhất, phù hợp với tình hình thực tế. Xuất phát từ những yêu cầu về phát triển nông thôn mới và tình hình trên, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá vai trò của người dân trong việc thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tại xã Hùng Mỹ huyện Chiêm Hoá tỉnh Tuyên Quang”.
Mục đích nghiên cứu Đánh giá vai trò của ngƣời dân trong việc tham gia xây dựng mô hình nông thôn mới tại xã Hùng Mỹ, huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang. Từ đó, đề xuất một số giải pháp chủ yếu để nâng cao vai trò của ngƣời dân trong xây dựng mô hình nông thôn mới. Mục tiêu nghiên cứu - Đánh giá đƣợc điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của địa bàn nghiên cứu. - Đánh giá nhận thức của ngƣời dân trong xây dựng nông thôn mới tại xã Hùng Mỹ, huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang.
- Tìm hiểu đƣợc vai trò của ngƣời dân trong việc thực hiện chƣơng trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới tại xã Hùng Mỹ, huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang. - Đề xuất đƣợc các giải pháp để nâng cao vai trò của ngƣời dân trong việc xây dựng mô hình nông thôn mới tại xã Hùng Mỹ, huyện Chiêm Hoá , tỉnh Tuyên Quang. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Củng cố kiến thức từ cơ sở đến chuyên ngành đã học trong nhà trƣờng, ứng dụng những kiến thức đó vào thực tiễn, đồng thời bổ xung những kiến thức còn thiếu.
- Qua quá trình thực tập sinh viên sẽ nâng cao năng lực cũng nhƣ rèn luyện kỹ năng, phƣơng pháp nghiên cứu khoa học cho bản than mỗi sinh viên. - Giúp hiểu biết thêm phần nào những chƣơng trình, dự án của Nhà nƣớc trong quá trình phát triển đất nƣớc. Ý nghĩa thực tiễn - Làm tài liệu tham khảo cho các bạn sinh viên khoá sau có cùng hƣớng nghiên cứu. - Qua đó, giúp ngƣời dân nhận thức đầy đủ hơn về tầm quan trọng của xây dựng nông thôn mới, đƣa ra những giải pháp để nâng cao vai trò của ngƣời dân vào xây dựng nông thôn mới nói riêng và phát triển nông thôn nói chung.
- Kết quả của đề tài là cơ sở cho các cấp chính quyền địa phƣơng, các nhà đầu tƣ đƣa ra quyết định mới, hƣớng đi mới về xây dựng thành công mô hình nông thôn mới trên địa bàn huyện Chiêm Hoá, tỉnh Tuyên Quang. n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Khái niệm và thuật ngữ Nông thôn Hiện nay, trên thế giới vẫn chƣa có định nghĩa chuẩn xác về nông thôn. Có quan điểm cho rằng vùng nông thôn là cùng thƣờng có số dân và mật độ dân thấp hơn vùng thành thị.
Một số quan điểm khac nêu ra, vùng nông thôn là vùng có dân cƣ làm nông nghiệp là chủ yếu, tức là nguồn sinh kế chính của cƣ dân trong vùng là từ sản xuất nông nghiệp…Những ý kiến này chỉ đúng khi đặt trong bối cảnh cụ thể của từng nƣớc, phụ thuộc vào trình độ phát triển, cơ cấu kinh tế, cơ chế áp dụng cho từng nền kinh tế. Đối với những nƣớc đang thực hiện công nghiệp hoá, chuyển từ sản xuất thuần nông sang phát triển các ngành công nghiệp và dịch vụ, xây dựng các khu đô thị nhỏ, thị trấn, thị tứ, những trung tâm công nghiệp nhỏ có quan hệ gắn bó mật thiết với nông thôn, cùng tồn tại và thúc đẩy nhau phát triển. Nhƣ vậy, khái niệm về nông thôn chỉ có tính chất tƣơng đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia trên thế giới. Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam, nhìn nhận dƣới góc độ quản lý, có thể hiểu “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân.
Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hoá, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác”.[4 ] Phát triển nông thôn Phát triển nôn thôn là một phạm trù rộng đƣợc nhận thức với rất nhiều quan điểm khác nhau. Đã có nhiều nghiên cứu và triển khai ứng dụng thuật ngữ này ở các quốc gia trên thế giới. Ở Việt Nam, thuật ngữ phát triển nông thôn đƣợc đề cập đến từ lâu và có sự thay đổi nhận thức qua các thời kỳ khác nhau. n 5 Ngân hàng thế giới (1975) đã đƣa ra định nghĩa: “Phát triển nông thôn là một chiến lược nhằm cải thiện các điều kiện sống về kinh tế và xã hội của một nhóm người cụ thể - người nghèo ở vùng nông thôn.
Nó giúp những người nghèo nhất trong những người dân sống ở vùng nông thôn được hưởng lợi ích từ sự phát triển”. Trong điều kiện của Việt Nam, tổng hợp quan điểm từ các chiến lƣợc phát triển kinh tế xã hội của chính phủ, thuật ngữ này có thể hiểu nhƣ sau: “Phát triển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một các bền vững về kinh tế, xã hội, văn hoá và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn. Quá trình này, trước hết là do chính người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác”.[4] Mô hình nông thôn mới Mô hình nông thôn mới: “Mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ (truyền thống, đã có) có tính tiên tiến về mọi mặt”. [27] Đặc trƣng của nông thôn mới - Đƣợc xây dựng trên đơn vị cơ bản là cấp làng – xã.
- Vai trò của ngƣời dân đƣợc nâng cao, nâng cao tính tự chủ của nông dân. - Ngƣời dân chủ động trong việc xây dựng kế hoạch phát triển, thu hút sự tham gia đầy đủ của các thành viên trong nông thôn nhằm đạt đƣợc mục tiêu đề ra có tính hiệu quả cao. - Việc thực hiện kế hoạch dựa trên nền tảng huy động nguồn lực của bản than ngƣời dân, thay cho việc dựa vào sự hỗ trợ từ bên ngoài là chính. - Các tổ chức nông dân hoạt động mạnh, có tính hiệu quả cao.
- Nguồn vốn từ bên ngoài đƣợc phân bổ và quản lý sử dụng có hiệu quả. Trên đây là những đặc điểm tạo nên nét riêng biệt của mô hình nông thôn mới chƣa từng có trƣớc kia.