CHƯƠNG 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ VAI TRÒ CỦA MẠNG XÃ HỘI TRONG PHÒNG, CHỐNG DỊCH COVID-19 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Mạng xã hội “Mạng xã hội” là khái niệm mà rất nhiều nhà nghiên cứu ở nhiều lĩnh vực đã định nghĩa với nhiều góc nhìn và cách diễn giải khác nhau nhưng chưa có một định nghĩa chung chính thức. Trong cuốn “Tìm hiểu ngôn ngữ trên MXH Facebook” có đưa ra định nghĩa của Fitcher (1957): Mạng lưới xã hội (social network) bao gồm nhiều mối quan hệ đôi.
Mỗi người trong mạng lưới có liên hệ với ít nhất 2 người khác nhưng không ai có liên hệ với tất cả các thành viên khác. Dựa trên định nghĩa đó, Barry Wellman đã định nghĩa: Khi mạng máy tính kết nối con người, nó là một mạng xã hội [2]. Tác giả Nguyễn Minh Hạc trong cuốn sách của mình cũng đưa ra định nghĩa về MXH của Nguyễn Thị Lê Uyên là một trang web mà nơi đó một người có thể kết nối với nhiều người thông qua chia sẻ những sở thích của cá nhân với mọi người như nơi ở, đặc điểm, học vấn [10]. Trong cuốn “Những nghiên cứu Tâm lý học” của tác giả Đỗ Long cũng đã trích dẫn khái niệm về MXH của Nguyễn Hải Nguyên dưới góc nhìn xã hội học như sau: MXH là dịch vụ kết nối các thành viên cùng sở thích trên Internet lại với nhau với nhiều mục đích khác nhau không phân biệt không gian và thời gian.
Tác giả giải thích thêm, MXH được hình thành khi một nhóm người khởi xướng gửi đi thông điệp mời những người chưa quen gia nhập và thành bạn bè trong trang web của mình. Các thành viên mới sẽ lặp lại quá trình trên và tạo nên một mạng liên kết rộng lớn không phân biệt không gian địa lý của các thành viên [5]. Tác giả Nguyễn Thị Kim Hoa và Nguyễn Lan Nguyên trong tạp chí khoa học của mình đã có nhận định: MXH “là một sự liên kết giữa các cá nhân với cá Luan van 8 nhân và giữa cá nhân với cộng đồng được biểu hiện dưới nhiều hình để thực hiện chức năng xã hội” [9]. Nhìn từ góc độ quản lý nhà nước, theo Nghị định số 72/2013/NĐ-CP ngày 15/7/2013 của Thủ tướng Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng đưa ra quan niệm “MXH (social network) là hệ thống thông tin cung cấp cho cộng đồng người sử dụng mạng các dịch vụ lưu trữ, cung cấp, sử dụng, tìm kiếm, chia sẻ và trao đổi thông tin với nhau, bao gồm dịch vụ tạo trang thông tin điện tử cá nhân, diễn đàn (forum), trò chuyện (chat) trực tuyến, chia sẻ âm thanh, hình ảnh và các hình thức dịch vụ tương tự khác” [3].
Nhóm tác giả đồng tình với khái niệm trên và lấy đó là cơ sở lý luận nghiên cứu đề tài này. Hiện nay, số lượng MXH ngày càng gia tăng với nhiều tính năng khác nhau đáp ứng được mọi nhu cầu, mục đích và mọi độ tuổi của người dùng. Có thể kể đến một số MXH phổ biến như: Facebook: là một phương tiện truyền thông xã hội và dịch vụ MXH trực tuyến của Mỹ được sáng lập bởi Mark Zuckerberg, cùng với các sinh viên Đại học Harvard và bạn cùng phòng là Eduardo Saverin, Andrew McCollum, Dustin Moskovitz, Chris Hughes vào năm 2004. Facebook có thể được truy cập từ các thiết bị có kết nối Internet như laptop, điện thoại thông minh và máy tính bảng.
Sau khi đăng ký tài khoản, người dùng có thể tạo một hồ sơ tùy chỉnh tiết lộ thông tin về bản thân. Họ có thể đăng văn bản, ảnh, video được chia sẻ với bất kỳ người dùng nào khác đã đồng ý “kết bạn” với họ trên nền tảng này hoặc với các cài đặt bảo mật khác một cách công khai. Người dùng cũng có thể sử dụng các ứng dụng khác nhau như Facebook Messenger để nói chuyện với bạn bè, tham gia các nhóm sở thích chung và nhận thông báo về các hoạt động của mọi người và các trang mà họ theo dõi. Zalo: là một ứng dụng xuất hiện trên thị trường vào năm 2012 của VNG – một Công ty công nghệ của Việt Nam, cho phép người dùng có thể nhắn tin và gọi điện miễn phí trên nền tảng di động và máy tính có kết nối Internet.
MXH Luan van 9 Zalo đang ngày càng hoàn thiện khi có nhiều tính năng như chia sẻ trạng thái bằng những bài đăng và khoảnh khắc, truyền dữ liệu với dung lượng lớn từ người dùng này sang người dùng khác, từ thiết bị này sang thiết bị khác… Youtube: là nền tảng chia sẻ video trực tuyến phổ biến nhất hiện nay với lượt truy cập đứng thứ 2 chỉ sau Google tìm kiếm. Trang web cho phép người dùng tải video lên, xem, chia sẻ, và nhận xét về video, đăng ký theo dõi người dùng khác. Nội dung các video trên Youtube vô cùng đa dạng, từ đoạn chương trình truyền hình, video âm nhạc, phim tài liệu, bản ghi âm, đoạn giới thiệu phim và các nội dung khác như viết blog bằng video, video sáng tạo ngắn và video giáo dục… Tik Tok: được coi như một “hiện tượng” MXH trong vài năm trở lại đây, Tik Tok là một nền tảng video âm nhạc ngắn từ 15 giây đến từ Trung Quốc được ra mắt vào năm 2017. Hiện nay, Tik Tok đã thu hút lên đến 500 triệu người dùng trong 1 ngày và đã bỏ xa các nền tảng MXH lớn như Facebook, Instagram.
với 1 tỷ lượt tải xuống. Dịch COVID-19 và phòng, chống dịch COVID-19 1. Dịch COVID-19 Theo tổng hợp trên Wikipedia, COVID-19 (Coronavirus Disease 2019) “là một bệnh đường hô hấp cấp tính truyền nhiễm gây ra bởi chủng virus corona SARS-CoV-2 và các biến thể của nó”. Đây là một loại virus mới phát hiện điều tra ổ dịch bắt nguồn từ khu chợ lớn chuyên bán hải sản và động vật ở Vũ Hán, tỉnh Hồ Bắc, Trung Quốc.
Ngoài chủng virus corona mới phát hiện này, đã có 6 chủng virus corona khác được biết tới ngày nay có khả năng lây nhiễm ở người sang người. Bệnh được phát hiện lần đầu tiên trong đại dịch COVID- 19 năm 2019 –2020. Phương thức lây truyền chủ yếu của nó hiện nay là lây truyền từ người sang người, thường được truyền thông qua các giọt dịch hô hấp mà con người hắt hơi, ho hoặc thở ra. Một người nhiễm bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng Luan van 10 sau thời gian ủ bệnh kéo dài từ 2 đến 14 ngày, trung bình là 5 ngày, trong thời gian đó nó vẫn có thể truyền nhiễm.
Virus corona chủ yếu ảnh hưởng đến đường hô hấp dưới (cũng có các triệu chứng ở đường hô hấp trên nhưng ít gặp hơn) và dẫn đến một loạt các triệu chứng được mô tả giống như cúm, bao gồm sốt, ho, khó thở, đau cơ và mệt mỏi, với sự phát triển cao hơn nữa sẽ dẫn đến viêm phổi, hội chứng suy hô hấp cấp tính, nhiễm trùng huyết, sốc nhiễm trùng và có thể gây tử vong. Đại dịch COVID-19 là một đại dịch bệnh truyền nhiễm với tác nhân là virus SARS-CoV-2 và các biến thể của nó đang diễn ra trên phạm vi toàn cầu. Sự lây nhiễm virus từ người sang người đã được xác nhận cùng với tỷ lệ bùng phát dịch tăng vào giữa tháng 1 năm 2020. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã tuyên bố dịch viêm phổi do virus corona là một tình huống khẩn cấp y tế toàn cầu kể từ ngày 30 tháng 1 năm 2020 và là một đại dịch kể từ ngày 11 tháng 3 năm 2020.
Các chính phủ trên khắp thế giới đã thực hiện các bước để bảo vệ sức khỏe của người dân và các nhóm cộng đồng trên toàn thế giới, bao gồm: hạn chế đi lại, phong tỏa kiểm dịch, ban bố tình trạng khẩn cấp, áp đặt lệnh giới nghiêm, thực hiện cách ly xã hội, hủy bỏ các sự kiện đại chúng, đóng cửa trường học và các cơ sở kinh doanh, dịch vụ không quan trọng, khuyến khích người dân nâng cao ý thức phòng, chống dịch, đeo khẩu trang, hạn chế ra ngoài khi không cần thiết, đồng thời chuyển đổi mô hình kinh doanh, học tập, làm việc từ truyền thống sang trực tuyến. Các tác động toàn cầu của đại dịch COVID-19 hiện nay bao gồm: thiệt hại về nhân mạng, bất ổn kinh tế và xã hội, bài ngoại và phân biệt chủng tộc đối với người Trung Quốc và Đông Á, truyền bá thông tin sai lệch trực tuyến và phổ biến vũ khí sinh học. Tại Việt Nam, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Xuân Phúc đã ban hành Quyết định 173/QĐ-TTg công bố dịch viêm đường hô hấp cấp do chủng mới của virus corona gây ra vào ngày 01/02/2020, sau đó đã ban hành tiếp Quyết định 447/QĐ-TTg công bố dịch COVID-19 vào ngày 01/4/2020. Phòng, chống dịch COVID-19 Phòng, chống dịch COVID-19 là những cách thức phòng bị trong tư thế sẵn sàng và những biện pháp ngăn chặn trước sự xâm nhập của virus corona, trước và sau khi bị nhiễm COVID-19.
Phòng, chống COVID-19 chính là cách tốt nhất để ngăn chặn sự lây lan của dịch bệnh, hạn chế những rủi ro nghiêm trọng về mọi mặt trong đời sống trên toàn cầu và bảo vệ sức khỏe người dân. Khi những ca bệnh COVID-19 đầu tiên trên thế giới được ghi nhận tại Vũ Hán, Trung Quốc và tình hình diễn biến nghiêm trọng, chính quyền TP bắt đầu thực hiện một loạt biện pháp nghiêm ngặt chưa từng thấy. Hai TP lớn nhất Trung Quốc là Thủ đô Bắc Kinh và Thượng Hải cũng thiết lập tình trạng bán phong tỏa kể từ khi chính quyền trung ương quyết định phong tỏa TP Vũ Hán cùng các TP lân cận của tỉnh Hồ Bắc. Ngoài ra, hai TP này cũng công bố các biện pháp hạn chế để chống dịch như kiểm soát nghiêm ngặt hơn việc đi lại của người dân và xe cộ, bắt buộc đeo khẩu trang, dừng các hoạt động giải trí đông người.
Nước này cũng nỗ lực nghiên cứu phát triển vacxin ngừa COVID-19, nhưng dường như chậm chạp hơn các nước phương Tây. Từ những ngày đầu, khi chưa có kinh nghiệm đối phó với dịch bệnh buộc các quốc gia áp dụng các biện pháp dịch tễ truyền thống như xét nghiệm, truy vết tiếp xúc, cách ly người nhiễm, cô lập khu vực tiếp xúc người nhiễm, phong tỏa, giãn cách xã hội, hạn chế đi lại và giao thương. Lúc Vũ Hán cơ bản kiểm soát tình hình nhờ lệnh phong tỏa nghiêm ngặt, dịch bệnh bắt đầu bùng phát tại các nước phương Tây. Italy là nước đầu tiên tại châu Âu ban bố hạn chế đi lại trên toàn quốc, chỉ cho phép người dân ra đường khi có nhu cầu thiết yếu như mua thực phẩm hay dịch vụ y tế.