Tự Động Hóa Xây Dựng Giao Diện Người Dùng Dựa Trên Thiết Kế Chi Tiết

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu máy tính tự động hóa xây dựng giao diện người dùng dựa trên thiết kế chi tiết, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp

• Tác giả: Nguyễn Khắc Trung
• Người hướng dẫn: TS. Lê Lam Sơn
• Trường học: Đại học Bách Khoa - ĐHQG - HCM
• Chuyên ngành: Khoa học máy tính
• Đề tài: Tự Động Hóa Xây Dựng Giao Diện Người Dùng Dựa Trên Thiết Kế Chi Tiết
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tự Động Hóa UI Tổng Quan Lợi Ích Trong Phát Triển

Trong bối cảnh phát triển phần mềm ngày càng phức tạp, tự động hóa giao diện người dùng (UI Automation) trở thành một yếu tố then chốt. Quá trình này giúp giảm thiểu thời gian và công sức cần thiết cho việc kiểm thử, đồng thời nâng cao độ tin cậy của sản phẩm. Theo nghiên cứu của Đại học Bách Khoa TP.HCM, việc tự động hóa xây dựng giao diện người dùng có thể giảm đáng kể công sức và thời gian phát triển, đồng thời cung cấp một cái nhìn tổng quan về hệ thống. UI Automation không chỉ giới hạn ở kiểm thử mà còn mở rộng sang các lĩnh vực như RPA (Robotic Process Automation), giúp tự động hóa các tác vụ lặp đi lặp lại. Việc ứng dụng các công cụ và framework như Selenium, Cypress, và Playwright đang ngày càng phổ biến trong các dự án phát triển phần mềm hiện đại.

1.1. Tầm Quan Trọng Của UI Automation Trong Quy Trình DevOps

UI Automation đóng vai trò quan trọng trong quy trình DevOps, đặc biệt là trong giai đoạn Continuous Integration (CI) và Continuous Delivery (CD). Việc tự động hóa kiểm thử giao diện người dùng cho phép phát hiện sớm các lỗi và vấn đề tiềm ẩn, giúp giảm thiểu rủi ro trong quá trình triển khai. Tích hợp tự động hóa kiểm thử vào quy trình CI/CD đảm bảo rằng các thay đổi mã nguồn không gây ra sự cố trên giao diện người dùng, từ đó tăng tốc độ phát triển và giảm chi phí bảo trì.

1.2. Lợi Ích Của Việc Áp Dụng Test Automation Cho Giao Diện

Việc áp dụng Test Automation cho giao diện mang lại nhiều lợi ích thiết thực. Nó giúp giảm thiểu thời gian và công sức cần thiết cho việc kiểm thử thủ công, đồng thời tăng độ tin cậy của kết quả kiểm thử. Test Automation cũng cho phép thực hiện các kiểm thử phức tạp và lặp đi lặp lại một cách dễ dàng, điều mà kiểm thử thủ công khó có thể thực hiện được. Ngoài ra, Test Automation còn giúp cải thiện chất lượng phần mềm, giảm chi phí bảo trì và tăng sự hài lòng của người dùng.

II. Thách Thức Trong Tự Động Hóa UI Các Giải Pháp Vượt Trội

Mặc dù tự động hóa UI mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đi kèm với không ít thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thay đổi liên tục của giao diện người dùng. Các thay đổi nhỏ trong giao diện có thể khiến các script kiểm thử tự động trở nên vô dụng. Ngoài ra, việc xác định các thành phần UI một cách chính xác cũng là một vấn đề nan giải, đặc biệt là với các ứng dụng web phức tạp sử dụng nhiều JavaScript và AJAX. Việc sử dụng các CSS Selectors và XPath không chính xác có thể dẫn đến các script kiểm thử không ổn định. Vì vậy, việc lựa chọn các công cụ và phương pháp phù hợp là rất quan trọng.

2.1. Khó Khăn Trong Việc Xác Định Element Identification Chuẩn Xác

Việc xác định Element Identification chính xác là một trong những thách thức lớn nhất trong tự động hóa UI. Các thành phần UI có thể có thuộc tính động, thay đổi theo thời gian hoặc theo trạng thái của ứng dụng. Điều này khiến cho việc sử dụng các CSS Selectors và XPath cố định trở nên không hiệu quả. Các phương pháp như sử dụng thuộc tính duy nhất, ID ổn định, hoặc kết hợp nhiều thuộc tính có thể giúp giải quyết vấn đề này.

2.2. Vấn Đề Bảo Trì Script Kiểm Thử Khi Giao Diện Thay Đổi

Giao diện người dùng thường xuyên thay đổi để đáp ứng yêu cầu kinh doanh và cải thiện trải nghiệm người dùng. Mỗi thay đổi nhỏ trong giao diện có thể khiến các script kiểm thử tự động trở nên lỗi thời và cần được cập nhật. Việc bảo trì script kiểm thử là một công việc tốn thời gian và công sức. Các phương pháp như sử dụng Page Object Model (POM), Data-Driven Testing, và Keyword-Driven Testing có thể giúp giảm thiểu công sức bảo trì.

III. Phương Pháp Xây Dựng Framework Tự Động Hóa UI Hiệu Quả

Để tự động hóa UI một cách hiệu quả, việc xây dựng một framework kiểm thử vững chắc là rất quan trọng. Một framework tốt sẽ cung cấp cấu trúc, quy tắc và công cụ cần thiết để tạo ra các script kiểm thử dễ bảo trì, tái sử dụng và mở rộng. Có nhiều loại framework kiểm thử khác nhau, mỗi loại có ưu và nhược điểm riêng. Việc lựa chọn framework phù hợp phụ thuộc vào yêu cầu cụ thể của dự án, kỹ năng của nhóm phát triển, và ngân sách.

3.1. Ưu Điểm Của Page Object Model POM Trong UI Automation

Page Object Model (POM) là một trong những pattern thiết kế phổ biến nhất trong UI Automation. POM giúp tách biệt logic kiểm thử khỏi chi tiết triển khai giao diện người dùng. Mỗi page object đại diện cho một trang trên ứng dụng web và chứa các thành phần UI và các thao tác có thể thực hiện trên trang đó. POM giúp giảm thiểu sự trùng lặp mã, tăng khả năng tái sử dụng và dễ bảo trì script kiểm thử.

3.2. Cách Thiết Kế Data Driven Testing Để Tối Ưu Kiểm Thử

Data-Driven Testing là một phương pháp kiểm thử cho phép chạy cùng một script kiểm thử với nhiều bộ dữ liệu khác nhau. Dữ liệu kiểm thử được lưu trữ trong các file bên ngoài (ví dụ: CSV, Excel) và được đọc vào script kiểm thử trong quá trình thực thi. Data-Driven Testing giúp tăng phạm vi kiểm thử, giảm thiểu số lượng script kiểm thử cần thiết và dễ dàng thêm mới hoặc sửa đổi dữ liệu kiểm thử.

3.3. Lợi Thế Của Keyword Driven Testing Trong Xây Dựng Test Case

Keyword-Driven Testing là một phương pháp kiểm thử cho phép xây dựng các test case dựa trên các từ khóa mô tả hành động người dùng. Các từ khóa này được ánh xạ đến các hàm hoặc method thực hiện thao tác tương ứng trên giao diện người dùng. Keyword-Driven Testing giúp cho những người không có kỹ năng lập trình cũng có thể tham gia vào quá trình xây dựng test case, tăng khả năng hợp tác và giảm gánh nặng cho các lập trình viên.

IV. Ứng Dụng AI Trong Tự Động Hóa UI Tương Lai Của Testing

Sự phát triển của AI-Powered Automation đang mở ra những cơ hội mới trong lĩnh vực tự động hóa UI. Machine Learning in UI Automation có thể được sử dụng để tự động xác định các thành phần UI, tạo ra các script kiểm thử thông minh, và phát hiện các lỗi tiềm ẩn mà kiểm thử truyền thống có thể bỏ qua. Các công nghệ như Image Recognition và OCR (Optical Character Recognition) cũng đang được tích hợp vào các công cụ tự động hóa UI để kiểm thử các ứng dụng có giao diện phức tạp.

4.1. Ứng Dụng Image Recognition Để Kiểm Tra Giao Diện Trực Quan

Image Recognition cho phép các công cụ tự động hóa UI nhận diện và so sánh các hình ảnh trên giao diện người dùng. Điều này rất hữu ích trong việc kiểm tra các thành phần UI không thể xác định bằng các phương pháp truyền thống, chẳng hạn như các biểu đồ, đồ thị, hoặc các phần tử tùy chỉnh. Image Recognition cũng có thể được sử dụng để kiểm tra tính nhất quán của giao diện trên nhiều thiết bị và trình duyệt khác nhau (Cross-Browser Testing Automation, Cross-Platform Testing Automation).

4.2. Sử Dụng OCR Optical Character Recognition Để Kiểm Tra Nội Dung

OCR (Optical Character Recognition) cho phép các công cụ tự động hóa UI trích xuất văn bản từ hình ảnh. Điều này rất hữu ích trong việc kiểm tra nội dung hiển thị trên giao diện người dùng, đặc biệt là trong các trường hợp văn bản được nhúng trong hình ảnh hoặc được hiển thị bằng các font chữ không chuẩn. OCR cũng có thể được sử dụng để kiểm tra tính chính xác của dữ liệu đầu vào và dữ liệu đầu ra.

V. Báo Cáo Kiểm Thử Quản Lý Kết Quả Trong Tự Động Hóa UI

Test Reporting và Test Management là những phần không thể thiếu trong quy trình tự động hóa UI. Việc tạo ra các báo cáo kiểm thử chi tiết và dễ hiểu giúp các nhà phát triển và kiểm thử viên nhanh chóng xác định và khắc phục các lỗi. Các công cụ Test Management cung cấp các tính năng để quản lý Test Case Design, Test Execution, Bug Reporting, và Defect Tracking, giúp tăng cường hiệu quả và tính minh bạch của quy trình kiểm thử.

5.1. Cách Tạo Báo Cáo Kiểm Thử Chi Tiết Dễ Hiểu

Một báo cáo kiểm thử tốt cần cung cấp đầy đủ thông tin về kết quả kiểm thử, bao gồm số lượng test case đã chạy, số lượng test case thành công, số lượng test case thất bại, và chi tiết về các lỗi phát sinh. Báo cáo cần được trình bày một cách rõ ràng, dễ hiểu và có thể được tùy chỉnh để đáp ứng nhu cầu cụ thể của từng dự án. Sử dụng các biểu đồ và đồ thị trực quan có thể giúp người đọc nhanh chóng nắm bắt được tình hình kiểm thử.

5.2. Ứng Dụng Test Management Tools Để Quản Lý Test Case Hiệu Quả

Các Test Management Tools cung cấp các tính năng để quản lý test case, lập kế hoạch kiểm thử, thực hiện kiểm thử, theo dõi lỗi và tạo báo cáo. Việc sử dụng các công cụ này giúp tăng cường hiệu quả và tính minh bạch của quy trình kiểm thử. Các công cụ Test Management phổ biến bao gồm TestRail, Zephyr, và Xray.

VI. Tương Lai Của Tự Động Hóa UI Low Code No Code Platform

Xu hướng Low-Code Automation và No-Code Automation đang dần thay đổi cách thức tự động hóa UI được thực hiện. Các nền tảng Low-Code Automation và No-Code Automation cho phép người dùng tạo ra các script kiểm thử tự động một cách nhanh chóng và dễ dàng, mà không cần phải viết mã nhiều. Điều này giúp mở rộng khả năng tự động hóa UI cho những người không có kỹ năng lập trình, và giảm thiểu gánh nặng cho các lập trình viên.

6.1. Tiềm Năng Của Low Code Automation Trong UI Testing

Low-Code Automation cung cấp một giải pháp cân bằng giữa tính linh hoạt và tính dễ sử dụng. Các nền tảng Low-Code cho phép người dùng tạo ra các script kiểm thử bằng cách kéo và thả các thành phần, cấu hình các tham số, và viết một ít mã khi cần thiết. Điều này giúp giảm thiểu thời gian phát triển script kiểm thử, và tăng khả năng bảo trì.

6.2. Ưu Điểm Của No Code Automation Cho Kiểm Thử Giao Diện

No-Code Automation cho phép người dùng tạo ra các script kiểm thử mà không cần phải viết bất kỳ dòng mã nào. Các nền tảng No-Code thường cung cấp giao diện trực quan, dễ sử dụng, và các tính năng tự động hóa thông minh. Điều này giúp cho những người không có kỹ năng lập trình cũng có thể tham gia vào quá trình tự động hóa UI, và giảm gánh nặng cho các lập trình viên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài Hiện nay với sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin tạo ra diện mạo mới cho xã hội hiện đại và được ứng dụng vào tất cả lĩnh vực đời sống xã hội. Công nghệ phần mềm là phần không thể thiếu và tách rời khỏi công nghệ thông tin. Phần mềm được xem như sản phẩm của ngành công nghệ phần mềm được phát triển theo quy trình theo các mô hình hiện đại. Quy trình phát triển phần mềm bao gồm: nhận yêu cầu, phân tích, thiết kế, xây dựng, kiểm tra, khai thác và bảo trì phần mềm.

Trong đó giao diện người dùng đóng vai trò phi chức năng (tính thân thiện và tính khả dụng) của phần mềm. Hệ thống phần mềm đòi hỏi tính tương tác cao, công sức và thời gian bỏ ra cho việc thiết kế và hiện thực giao diện người dùng chiếm một phần khá lớn của dự án. Đa số các môi trường phát triển ứng dụng (IDE) như Eclipse, NetBean có đi kèm các hỗ trợ cho việc xây dựng giao diện người dùng trực quan nhưng không có tính tự động hóa. Người dùng vẫn phải gõ vào từng đối tượng và thao tác trên các đối tượng này khi xử lý kiện trên giao diện.

Do đó tự động hóa xây dựng giao diện người dùng trở thành một nhu cầu tất yếu, giúp giảm thời gian và công sức phát triển đồng thời đưa ra cái nhìn tổng quan hệ thống. Một số nghiên cứu liên quan đến tự động hóa xây dựng giao diện như: Automa [6] định nghĩa ra ngôn ngữ thao tác các đối tượng giao diện người dùng trên window, OpenXava [7] là một bộ khung tự động xây dựng các ứng dụng web ở dạng quản lý (quản lý môn học, quản lý đăng ký môn học) dựa trên các đối tượng nghiệp vụ, bài nghiên cứu khoa học [1] là một hướng tiếp cận xây dựng giao diện người dùng bán tự động từ thiết kế chi tiết (sơ đồ lớp).2 Mục tiêu của đề tài Trong bài nghiên cứu khoa học [1] đã xây dựng được giao diện giao diện người dùng từ sơ đồ lớp (Class diagram). Tuy nhiên kết quả mới dừng ở mức bán tự động, chưa hỗ trợ xử lý các sự kiện trên giao diện. 1 Đề tài luận văn này là sự phát triển của bài nghiên cứu khoa học [1] nghiên cứu mô tả các mẫu sự kiện trên sơ đồ hoạt động (Activity diagram) để giải quyết những hạn chế trên.

Như vậy mục tiêu của đề tài luận văn là tập trung nghiên cứu, xây dựng hệ thống sinh mã nguồn cho giao diện người dùng trên Java một cách tự động từ thiết kế chi tiết (sơ đồ hoạt động, sơ đồ lớp).3 Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu của luận văn là các sự kiện trên giao diện người dùng.4 Phạm vi nghiên cứu Giao diện người dùng là các giao diện trên các ứng dụng Desktop. Mã nguồn được sinh tự động từ các thiết kế trong luận văn là ngôn ngữ Java. 2 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2.1 Ngôn ngữ mô hình hóa UML Giới thiệu sơ lược UML UML [1] - Unified Modeling Language là ngôn ngữ mô hình thống nhất giúp mô hình hóa các ứng dụng trên máy tính. Các tác giả chính là Jim Rumbaugh, Ivar Jacobson, Grady Booch ngoài ra còn có các tập đoàn lớn khác bảo trợ phát triển.

UML sử dụng một hệ thống ký hiệu thống nhất để biểu diễn các phần tử mô hình. Tập hợp các ký hiệu và phần tử mô hình tạo nên một mô hình UML.0 có hai loại sơ đồ cơ sở: sơ đồ cấu trúc và sơ đồ hành vi. Nhóm sơ đồ cấu trúc  Sơ đồ lớp  Sơ đồ đối tượng  Sơ đồ thành phần  Sơ đồ bố trí  Sơ đồ đóng gói  Sơ đồ cấu trúc phức hợp Nhóm sơ đồ hành vi  Sơ đồ ca sử dụng  Sơ đồ trình tự  Sơ đồ giao tiếp  Sơ đồ máy trạng thái  Sơ đồ hoạt động  Sơ đồ bao quát tương tác Mục đích của sơ đồ cấu trúc là để cho thấy cấu trúc tĩnh của hệ thống đang được mô hình hóa. Sơ đồ hành vi cho biết các hành vi động giữa các đối tượng trong hệ thống.

3 Trong đề tài luận văn này chỉ trình bày sơ đồ lớp và sơ đồ hoạt động được sử dụng làm đầu vào cho nghiên cứu. Sơ đồ lớp (Class diagram) Sơ đồ lớp thuộc nhóm sơ đồ cấu trúc dùng để miêu tả các thực thể khác nhau (người, các chủ đề và dữ liệu) và mối quan hệ giữa chúng. Trong sơ đồ lớp thành phần chính là class. Class mô tả về nhóm đối tượng có cùng tính chất hành động trong hệ thống.

Class gồm ba thành phần sau.  Phần trên cùng là tên lớp.  Phần giữa là các thuộc tính.  Phần dưới cùng là các phương thức của lớp.

Một ví dụ lớp User được biểu diễn như sau : Hình 2.1: Ví dụ một lớp User. Tên của lớp thường là 1 danh từ. Ví dụ : User Thuộc tính của lớp được biểu diễn dưới dạng  Tên : Kiểu của thuộc tính Ví dụ username : String, password : String Phương thức của lớp được biểu diễn dưới dạng  Tên (Tham số) : Kiểu giá trị trả về 4 Ví dụ getUsername() : String, setUsername(String username) : void Trong sơ đồ lớp có 2 mối quan hệ chính  Mối quan hệ thừa kế  Mối quan hệ liên kết Mối quan hệ thừa kế Đối tượng cụ thể sẽ thừa kế các thuộc tính và phương thức của đối tượng tổng quát.2: Lớp B thừa kế lớp A Mối quan hệ liên kết Mối quan hệ liên kết là mối quan hệ ngữ nghĩa giữa hai hay nhiều lớp chỉ ra sự liên kết giữa các thể hiện của chúng. Mối quan hệ về mặt cấu trúc chỉ các đối tượng của lớp này có kết nối với các đối tượng của lớp khác.3: Mối quan hệ liên kết.

Bội số quan hệ là thể hiện của một lớp liên quan tới một thực thể của lớp khác. Với mỗi liên kết có hai bội số quan hệ cho hai đầu của liên kết.1 Có giá trị là 0 hoặc 1. 1 Có giá trị là 1.* Có giá trị là 0 hoặc nhiều hơn. * Có giá trị là 0 hoặc nhiều hơn.5 Có giá trị từ 2 đến 5.4: Bảng bội số trong quan hệ liên kết.

Sơ đồ hoạt động (Activity diagram) Sơ đồ hoạt động thuộc nhóm sơ đồ hành vi dùng để mô hình hóa các hoạt động trong một quy trình nghiệp vụ. Các thành phần của sơ đồ hoạt động Thành phần Ý nghĩa Ký hiệu Điểm bắt đầu Trạng thái bắt đầu của một sơ đồ hoạt động. Hoạt động Mô tả hành vi của đối tượng trong quy trình. Dòng điều khiển Mô tả sự chuyển đổi trạng thái của các hoạt động.

Điều kiện Mô tả điều kiện kích hoạt việc chuyển trạng thái. Thanh bar Mô tả các dòng điều khiển thực hiện song song. Điểm kết thúc Trạng thái kết thúc của một sơ đồ hoạt động. Luồng Chứa các phần tử của sơ đồ hoạt động.

Một sơ đồ hoạt động gồm một hoặc nhiều luồng.5: Các thành phần trong activity diagram.2 Ngôn ngữ đánh dấu mở rộng (Extensible Markup Language) Giới thiệu XML Ngôn ngữ đánh dấu mở rộng (XML): là một ngôn ngữ tổng quát dùng văn bản để mô tả thông tin trên cấu trúc cây. Mọi thông tin đều được biểu diễn dưới dạng văn bản, các thẻ đánh dấu được sử dụng để phân chia thông tin cũng như thứ bậc của thông tin dữ liệu được mô tả. Mục đích chính của XML là đơn giản hóa việc chia sẻ dữ liệu giữa các hệ thống khác nhau, đặc biệt là các hệ thống được kết nối với internet. Một số đặc trưng cơ bản của XML  Cho phép tổ chức lưu trữ dữ liệu theo cấu trúc theo ngữ nghĩa dễ dàng giao tiếp hay trao đổi.

 Cho phép người dùng định nghĩa các thẻ mới phù hợp với quy định về cú pháp (linh động trong định nghĩa tag mà không bị bó buộc theo các thẻ quy định sẵn).  Nội dung được lưu trữ trong tập tin có phần mở rộng là XML. Dưới đây là một ví dụ về XML Hình 2. Cấu trúc XML Tài liệu xml gồm các thành phần sau  Các chỉ thị (processing instructions)  Thẻ đánh dấu (XML element) 7  Thuộc tính của thẻ  Các ký tự đặc biệt  CDATA Các chỉ thị  Có cú pháp dạng: <?xml version="1.0" encoding="utf-8" ?>  Các chỉ thị này cho các bộ phân tích tài liệu XML biết các thông tin: version (phiên bản XML), encoding (bộ mã mà tài liệu XML sử dụng).

Thẻ đánh dấu  Thẻ đánh dấu gồm 2 loại o Thẻ có nội dung: <Tên>Nội dung</Tên> o Thẻ rỗng: <Tên />  Đặt tên thẻ như sau o Tên thẻ có thể chứa các ký tự, số,. o Tên thẻ không được bắt đầu bằng số hay ký tự đặc biệt. o Tên thẻ không được bắt đầu bằng chuỗi xml. o Tên thẻ có phân biệt chữ hoa, chữ thường.

 Quan hệ lồng nhau giữa các thẻ có nội dung: nội dung bên trong thẻ có nội dung có thể là các thẻ khác (có nội dung hoặc rỗng). Khi thẻ A có nội dung là thẻ B ta gọi thẻ A là thẻ cha của B, thẻ B là thẻ con của A.  Thẻ đánh dấu gốc: tài liệu xml phải có duy nhất (một và chỉ một) thẻ chứa (trực tiếp hay gián tiếp) tất cả các thẻ còn lại. Thuộc tính của thẻ  Thuộc tính của thẻ có dạng: Ten_thuoc_tinh=”Gia_tri”  Thẻ có thuộc tính: <Ten Ten_thuoc_tinh=”Gia_tri”> Các ký tự đặc biệt 8 Để biểu diễn các ký tự đặc biệt: >, <, &, ‘, ” ta phải dùng chuỗi các ký tự như sau Chuỗi ký tự Kết quả &gt; > &lt; < &amp; & &apos; ‘ &quot; “ Hình 2.7: Bảng ký tự đặc biệt trong XML.

CDATA Để giữ nguyên định dạng cho nội dung của thẻ, ta dùng CDATA, cú pháp: <The> <![CDATA[ nội dung của thẻ ]]> </The> 2.3 Giao thức trao đổi dữ liệu trên XML (XML Metadata Interchange) Giới thiệu XMI Giao thức trao đổi dữ liệu trên XML (XMI) là giao thức cho phép trao đổi dữ liệu đặc tả giữa các công cụ mô hình hóa dựa trên UML. XMI được dùng rộng rãi trong định dạng trao đổi XML, XMI định nghĩa các vấn đề sau trong việc mô tả các đối tượng trong XML  Biểu diễn các đối tượng dưới dạng các phần tử và các thuộc tính XML.  Các cơ chế chuẩn cho các đối tượng trong cùng một tập tin hay nhiều tập tin.  Truy xuất đối tượng XMI bằng cách sử dụng mô hình XML.

 Xác định đối tượng, cho phép cac đối tượng được tham chiếu từ các đối tượng khác dưới dạng các định danh (identifier - ID).