Luận văn thạc sĩ về trách nhiệm hình sự đối với tội xâm phạm nhân phẩm danh dự tại Hà Nội

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm danh dự của con nguời trên cơ sở thực tiễn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Dương Tuấn Dũng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trịnh Tiến Việt
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình sự và Tố tụng Hình sự
• Đề tài: Trách nhiệm hình sự với tội xâm phạm nhân phẩm tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: MOT SO VAN DE CHUNG VE TRÁCH NHIỆM HÌNH SU DOI VỚI CAC TOI XÂM PHAM NHAN PHAM, DANH DU CUA CON NGƯỜI
• 1.1. Khái niệm, cơ sở của trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người
• 1.2. Các biện pháp tư pháp
• 1.3. Những quy định về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người trong pháp luật hình sự giai đoạn từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945 đến trước khi ban hành Bộ luật Hình sự năm 2015
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH VÈ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM NHÂN PHẨM, DANH DỰ CỦA CON NGƯỜI TRONG BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 VÀ THỰC TIỄN XÉT XỬ TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
• 2.1. Quy định về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người trong Bộ luật hình sự năm 2015 và một số bất cập, hạn chế
• 2.2. Thực tiễn áp dụng quy định về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 2.2.1. Khai quát chung về tình hình tội phạm xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người trên địa bàn Thành phố Hà Nội
• 2.2.2. Thực tiễn áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người trên địa bàn thành phố Hà Nội
• 2.2.3. Những tồn tại, hạn chế và các nguyên nhân cơ bản
• 2.2.4. Nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế trong việc áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự con người tại địa bàn thành phố Hà Nội
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY ĐỊNH CỦA BỘ LUẬT HÌNH SỰ NĂM 2015 VỀ TRÁCH NHIỆM HÌNH SỰ ĐỐI VỚI CÁC TỘI XÂM PHẠM NHÂN PHẨM, DANH DỰ CỦA CON NGƯỜI VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ ÁP DỤNG
• 3.1. Quan điểm tiếp tục hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người
• 3.2. Hoàn thiện quy định nhằm nâng cao hiệu quả bảo đảm quyền con người
• 3.3. Hoàn thiện quy định đáp ứng yêu cầu cải cách tư pháp
• 3.4. Hoàn thiện quy định đáp ứng yêu cầu của thực tiễn phòng, chống tội phạm nói chung, trên địa bàn thành phố Hà Nội nói riêng
• 3.5. Giải pháp hoàn thiện quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người
• 3.6. Hoàn thiện quy định về tình tiết định tội
• 3.7. Hoàn thiện quy định về tình tiết định khung
• 3.8. Hoàn thiện quy định về hình phạt
• 3.9. Giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng quy định của Bộ luật Hình sự năm 2015 về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người
• 3.9.1. Nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người
• 3.9.2. Tăng cường vai trò lãnh đạo, chỉ đạo và giám sát trong áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người
• 3.9.3. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khái niệm và cơ sở của trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm danh dự của con người

Trách nhiệm hình sự (trách nhiệm hình sự) đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người được định nghĩa là sự xử lý pháp lý đối với cá nhân thực hiện hành vi vi phạm pháp luật, gây tổn hại đến nhân phẩm và danh dự của người khác. Các tội xâm phạm nhân phẩm bao gồm hành vi bạo lực, xúc phạm danh dự, hoặc xâm phạm quyền con người. Cơ sở của trách nhiệm này nằm trong các quy định của luật hình sự Việt Nam, trong đó nêu rõ các hình thức và mức độ xử lý đối với những hành vi vi phạm. Theo Điều 20 Hiến pháp năm 2013, mọi người đều có quyền được bảo vệ về nhân phẩm, danh dự, và không bị xâm phạm. Điều này khẳng định sự cần thiết của việc bảo vệ nhân phẩm và danh dự trong xã hội, đồng thời nhấn mạnh trách nhiệm của nhà nước trong việc xử lý các hành vi xâm phạm. Như vậy, trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm không chỉ là vấn đề pháp lý mà còn mang tính nhân văn, nhằm bảo vệ quyền lợi của cá nhân trong xã hội.

1.1. Các hình thức xâm phạm nhân phẩm

Các hình thức xâm phạm nhân phẩm bao gồm nhiều hành vi khác nhau, từ việc xúc phạm danh dự, đến bạo lực thân thể. Hành vi xâm phạm có thể xảy ra trong nhiều bối cảnh, từ gia đình đến nơi làm việc, và có thể gây ra tổn thương nghiêm trọng đến sức khỏe tâm lý của nạn nhân. Việc xác định các hình thức này là rất quan trọng trong việc áp dụng pháp luật, bởi vì mỗi hình thức sẽ có mức độ nghiêm trọng và hình phạt tương ứng khác nhau. Hình phạt cho các tội xâm phạm nhân phẩm thường được quy định rõ ràng trong Bộ luật hình sự và có thể bao gồm cả hình phạt tù giam và phạt tiền. Điều này thể hiện sự nghiêm khắc của pháp luật đối với những hành vi xâm phạm quyền con người, đồng thời tạo ra một thông điệp mạnh mẽ về việc bảo vệ nhân phẩm và danh dự trong xã hội.

II. Quy định về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm trong Bộ luật hình sự năm 2015

Bộ luật hình sự năm 2015 đã có những quy định cụ thể về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người. Các điều khoản trong bộ luật này không chỉ quy định rõ ràng về các tội xâm phạm mà còn đưa ra các hình phạt tương ứng. Ví dụ, Điều 155 quy định về tội làm nhục người khác, cho thấy sự nghiêm khắc của pháp luật đối với hành vi này. Tuy nhiên, một số quy định vẫn còn bất cập và chưa đủ chặt chẽ để xử lý triệt để các hành vi xâm phạm. Thực tế cho thấy, nhiều vụ án xâm phạm nhân phẩm vẫn chưa được xử lý kịp thời và hiệu quả, dẫn đến tình trạng tái phạm và gia tăng tội phạm. Điều này đòi hỏi cần có sự cải tiến trong quy định pháp luật, nhằm đảm bảo rằng mọi hành vi xâm phạm nhân phẩm đều được xử lý nghiêm minh và kịp thời.

2.1. Những bất cập trong quy định pháp luật

Một số bất cập trong quy định pháp luật hiện hành đã gây khó khăn trong việc áp dụng trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm. Chẳng hạn, việc định nghĩa rõ ràng các hành vi xâm phạm vẫn còn thiếu sót, dẫn đến sự khó khăn trong việc xác định tội danh và hình phạt. Ngoài ra, việc áp dụng các quy định này trong thực tiễn cũng gặp nhiều khó khăn do thiếu sự đồng bộ giữa các cơ quan chức năng. Một số vụ án có thể bị xử lý nhẹ nhàng hơn mức cần thiết, hoặc thậm chí không bị xử lý, do thiếu chứng cứ hoặc sự phối hợp giữa các cơ quan điều tra. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của nạn nhân mà còn làm giảm hiệu quả của việc phòng ngừa và đấu tranh chống tội phạm xâm phạm nhân phẩm.

III. Thực tiễn áp dụng quy định về trách nhiệm hình sự tại Hà Nội

Thực tiễn áp dụng quy định về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm tại Hà Nội cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Trong giai đoạn 2018-2022, số vụ án xâm phạm nhân phẩm được xét xử tại Hà Nội là đáng kể, nhưng không phải tất cả đều được xử lý kịp thời và nghiêm khắc. Một số vụ án nổi bật đã thu hút sự chú ý của dư luận, cho thấy sự cần thiết phải cải thiện quy trình xét xử và áp dụng hình phạt. Các cơ quan chức năng cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn trong việc điều tra và xử lý các vụ án xâm phạm nhân phẩm, đảm bảo rằng mọi hành vi vi phạm đều được xử lý theo đúng quy định của pháp luật. Điều này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của nạn nhân mà còn góp phần nâng cao ý thức pháp luật trong cộng đồng.

3.1. Tình hình tội phạm xâm phạm nhân phẩm tại Hà Nội

Tình hình tội phạm xâm phạm nhân phẩm tại Hà Nội trong những năm gần đây diễn biến phức tạp. Số lượng vụ án xâm phạm nhân phẩm có xu hướng gia tăng, đặc biệt là các hành vi bạo lực và xúc phạm danh dự. Nguyên nhân của tình trạng này có thể liên quan đến sự gia tăng của các yếu tố xã hội như bạo lực gia đình, áp lực tâm lý, và sự thiếu hiểu biết về pháp luật. Để đối phó với tình trạng này, các cơ quan chức năng cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn trong việc tuyên truyền, giáo dục pháp luật cho cộng đồng, đồng thời tăng cường công tác điều tra và xử lý các vụ án xâm phạm nhân phẩm một cách kịp thời và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong giai đoạn từ năm 2018 đến 2022, trên địa bàn thành phố Hà Nội, tình hình các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người diễn biến phức tạp với số lượng vụ án và bị cáo lớn, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến trật tự xã hội và quyền con người. Theo thống kê từ 109 bản án xét xử trong giai đoạn này, các tội phạm thuộc nhóm này vẫn tồn tại nhiều hạn chế trong việc áp dụng trách nhiệm hình sự (TNHS), dẫn đến hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm chưa cao. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ các quy định pháp luật về TNHS đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự trong Bộ luật Hình sự (BLHS) năm 2015, đồng thời phân tích thực tiễn xét xử tại Hà Nội để nhận diện những khó khăn, tồn tại và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các quy định pháp luật và thực tiễn xét xử tại Hà Nội trong 5 năm gần đây, góp phần bảo vệ quyền con người, ổn định xã hội và nâng cao nhận thức pháp luật trong cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp lý về trách nhiệm hình sự, bao gồm:

• Lý thuyết trách nhiệm hình sự: TNHS được hiểu là hậu quả pháp lý bất lợi mà cá nhân hoặc pháp nhân thương mại phải chịu khi thực hiện hành vi phạm tội, được thể hiện qua bản án kết tội có hiệu lực pháp luật, hình phạt và các biện pháp cưỡng chế hình sự khác.
• Khái niệm tội phạm xâm phạm nhân phẩm, danh dự: Là hành vi có lỗi, nguy hiểm cho xã hội, xâm phạm quyền được tôn trọng và bảo vệ nhân phẩm, danh dự của người khác, được quy định rõ trong BLHS.
• Mô hình áp dụng pháp luật hình sự: Bao gồm các yếu tố cấu thành tội phạm như khách thể, mặt khách quan, mặt chủ quan và chủ thể, cùng với các hình thức TNHS như hình phạt chính, hình phạt bổ sung và biện pháp tư pháp.

Các khái niệm chính được nghiên cứu gồm: trách nhiệm hình sự, tội phạm xâm phạm nhân phẩm, danh dự, hình phạt chính, hình phạt bổ sung, biện pháp tư pháp.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng các phương pháp nghiên cứu sau:

• Phương pháp tổng hợp: Hệ thống hóa các quan điểm lý luận, chính sách pháp luật và kết quả nghiên cứu trước đây về TNHS.
• Phương pháp phân tích, so sánh: So sánh các quy định pháp luật qua các giai đoạn lịch sử và so sánh thực tiễn áp dụng tại Hà Nội với các quy định hiện hành.
• Phương pháp thống kê: Thu thập và xử lý số liệu từ 109 bản án xét xử các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự trên địa bàn Hà Nội giai đoạn 2018-2022 để đánh giá thực trạng áp dụng TNHS.
• Phương pháp khảo sát: Khảo sát thực tiễn xét xử nhằm nhận diện tồn tại, hạn chế và nguyên nhân.
• Phương pháp đề xuất giải pháp: Dựa trên kết quả phân tích để đề xuất các giải pháp hoàn thiện quy định pháp luật và nâng cao hiệu quả áp dụng.

Cỡ mẫu nghiên cứu là 109 bản án, được chọn theo phương pháp chọn mẫu phi xác suất nhằm đảm bảo tính đại diện cho thực tiễn xét xử tại Hà Nội trong giai đoạn nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình xét xử các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự tại Hà Nội: Trong 109 bản án xét xử giai đoạn 2018-2022, tội làm nhục người khác và tội vu khống chiếm tỷ lệ cao nhất, lần lượt khoảng 45% và 30% tổng số vụ. Các tội phạm khác như hiếp dâm, cưỡng dâm người dưới 16 tuổi chiếm khoảng 15%, còn lại là các tội mua bán người, đánh tráo người dưới 1 tuổi, chiếm đoạt người dưới 16 tuổi.

2. Hình phạt áp dụng: Hình phạt chính phổ biến nhất là tù có thời hạn, chiếm khoảng 60% các bản án, tiếp theo là phạt tiền (khoảng 20%) và cải tạo không giam giữ (khoảng 10%). Hình phạt bổ sung như cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề được áp dụng trong khoảng 15% các vụ án.

3. Những tồn tại trong áp dụng TNHS: Khoảng 25% các bản án có sai sót trong định tội danh hoặc áp dụng hình phạt không phù hợp với tính chất, mức độ hành vi phạm tội. Một số vụ án còn tồn tại việc xác định lỗi và chủ thể trách nhiệm chưa chính xác, ảnh hưởng đến hiệu quả xử lý.

4. Nguyên nhân tồn tại: Bao gồm quy định pháp luật còn chưa rõ ràng, thiếu đồng bộ; năng lực và kinh nghiệm của cán bộ tư pháp chưa đồng đều; sự phối hợp giữa các cơ quan tố tụng chưa chặt chẽ; và nhận thức pháp luật của người dân còn hạn chế.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy, mặc dù BLHS năm 2015 đã có nhiều quy định chi tiết về TNHS đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự, nhưng thực tiễn xét xử tại Hà Nội vẫn còn nhiều khó khăn. Việc áp dụng hình phạt tù có thời hạn chiếm ưu thế phản ánh quan điểm nghiêm khắc của pháp luật đối với các hành vi xâm phạm quyền con người. Tuy nhiên, tỷ lệ sai sót trong định tội và áp dụng hình phạt cho thấy cần có sự hoàn thiện về mặt pháp lý và nâng cao năng lực thực thi pháp luật.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả phù hợp với nhận định về sự phức tạp trong xử lý các tội phạm liên quan đến nhân phẩm, danh dự do tính chất phi vật chất và khó lượng hóa thiệt hại. Việc áp dụng các biện pháp tư pháp như bồi thường thiệt hại, buộc công khai xin lỗi còn hạn chế, chưa phát huy hết hiệu quả trong việc khôi phục quyền lợi cho bị hại.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ các tội phạm và hình phạt áp dụng, bảng tổng hợp các sai sót trong xét xử và nguyên nhân tương ứng, giúp minh họa rõ nét hơn thực trạng và các vấn đề cần giải quyết.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật: Rà soát, sửa đổi, bổ sung các điều luật liên quan đến TNHS đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự nhằm làm rõ các dấu hiệu cấu thành tội phạm, tình tiết định tội và định khung hình phạt. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do Bộ Tư pháp chủ trì phối hợp với các cơ quan liên quan.

2. Nâng cao năng lực cán bộ tư pháp: Tổ chức các khóa đào tạo, bồi dưỡng chuyên sâu về pháp luật hình sự và kỹ năng xét xử các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự cho thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên tại Hà Nội. Thời gian triển khai trong 6-12 tháng, do Tòa án nhân dân thành phố Hà Nội và Viện Kiểm sát nhân dân thành phố Hà Nội phối hợp thực hiện.

3. Tăng cường phối hợp liên ngành: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tố tụng, cơ quan công an và các tổ chức xã hội trong việc phát hiện, xử lý và hỗ trợ nạn nhân các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự. Thời gian thực hiện trong 1 năm, do UBND thành phố Hà Nội chỉ đạo.

4. Nâng cao nhận thức pháp luật cộng đồng: Triển khai các chương trình tuyên truyền, giáo dục pháp luật về quyền nhân phẩm, danh dự và trách nhiệm pháp lý đối với các hành vi xâm phạm nhằm nâng cao ý thức phòng ngừa tội phạm trong nhân dân. Thời gian liên tục, do Sở Tư pháp và các tổ chức xã hội thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ tư pháp và pháp luật: Thẩm phán, kiểm sát viên, điều tra viên có thể sử dụng luận văn để nâng cao hiểu biết về quy định và thực tiễn áp dụng TNHS đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự, từ đó nâng cao chất lượng xét xử.

2. Nhà nghiên cứu và giảng viên luật: Luận văn cung cấp cơ sở lý luận và số liệu thực tiễn quý giá để phục vụ nghiên cứu chuyên sâu và giảng dạy về luật hình sự, đặc biệt là trách nhiệm hình sự trong lĩnh vực bảo vệ quyền con người.

3. Sinh viên ngành luật: Tài liệu tham khảo hữu ích giúp sinh viên hiểu rõ hơn về các quy định pháp luật, phương pháp nghiên cứu và thực tiễn xét xử các tội phạm liên quan đến nhân phẩm, danh dự.

4. Cơ quan quản lý nhà nước và hoạch định chính sách: Các cơ quan này có thể dựa vào kết quả nghiên cứu để xây dựng, hoàn thiện chính sách pháp luật và các chương trình phòng chống tội phạm hiệu quả hơn.

Câu hỏi thường gặp

1. Trách nhiệm hình sự là gì?
   Trách nhiệm hình sự là hậu quả pháp lý bất lợi mà cá nhân hoặc pháp nhân phải chịu khi thực hiện hành vi phạm tội, được thể hiện qua bản án kết tội có hiệu lực pháp luật, hình phạt và các biện pháp cưỡng chế hình sự khác.

2. Các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự gồm những tội nào?
   Bao gồm các tội như làm nhục người khác, vu khống, hiếp dâm, cưỡng dâm, mua bán người, đánh tráo người dưới 1 tuổi, chiếm đoạt người dưới 16 tuổi, và các tội liên quan khác được quy định trong Chương XIV BLHS năm 2015.

3. Hình phạt phổ biến nhất đối với các tội này là gì?
   Hình phạt tù có thời hạn chiếm khoảng 60% các bản án, tiếp theo là phạt tiền và cải tạo không giam giữ. Ngoài ra còn có các hình phạt bổ sung như cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề.

4. Tại sao còn tồn tại sai sót trong áp dụng TNHS?
   Nguyên nhân gồm quy định pháp luật chưa rõ ràng, năng lực cán bộ tư pháp chưa đồng đều, phối hợp liên ngành chưa hiệu quả và nhận thức pháp luật của người dân còn hạn chế.

5. Giải pháp nào giúp nâng cao hiệu quả áp dụng TNHS?
   Hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ tư pháp, tăng cường phối hợp liên ngành và nâng cao nhận thức pháp luật cộng đồng là các giải pháp thiết thực và cần được triển khai đồng bộ.

Kết luận

• Trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự là một dạng trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc, thể hiện qua bản án kết tội, hình phạt và biện pháp cưỡng chế.
• BLHS năm 2015 đã có nhiều quy định chi tiết, nhưng thực tiễn xét xử tại Hà Nội giai đoạn 2018-2022 còn tồn tại nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả phòng chống tội phạm.
• Hình phạt tù có thời hạn là hình phạt chính được áp dụng phổ biến nhất, bên cạnh đó còn có các hình phạt bổ sung và biện pháp tư pháp hỗ trợ.
• Nguyên nhân tồn tại bao gồm quy định pháp luật chưa đồng bộ, năng lực cán bộ tư pháp và phối hợp liên ngành còn hạn chế.
• Đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường phối hợp và tuyên truyền pháp luật nhằm nâng cao hiệu quả áp dụng TNHS trong thời gian tới.

Các cơ quan chức năng cần nhanh chóng triển khai các giải pháp đề xuất để bảo vệ quyền con người, ổn định xã hội và nâng cao hiệu quả công tác phòng chống tội phạm liên quan đến nhân phẩm, danh dự.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 MOT SO VAN DE CHUNG VE TRÁCH NHIỆM HÌNH SU DOI VỚI CAC TOI XÂM PHAM NHÂN PHAM, DANH DU CUA CON NGƯỜI 1. Khái niệm, co sở của trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người 1. Khái niệm và đặc điểm cơ bản về trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự con người * Khái niệm và đặc điểm cơ bản của TNHS Thuật ngữ “trách nhiệm” thường được hiểu theo hai nghĩa: thứ nhất, như một nghĩa vụ, bốn phận phải thực hiện; thứ hai, được xem là một hậu quả bắt lợi phải gánh chịu [23, tr. TNHS là một loại trách nhiệm pháp lý, được dùng theo nghĩa thứ hai, tức là theo nghĩa hậu quả pháp lý bất lợi mà chủ thê vi phạm pháp luật phải gánh chịu.

TNHS là hậu quả pháp lý của việc phạm tội, do đó từ khi cá nhân, pháp nhân thương mại phạm tội chính thức bị kết tội bởi bản án có hiệu lực của Toa án thì những hậu quả đó mới gọi là TNHS [44, tr. Biện pháp ngăn chặn, biện pháp cưỡng chế áp dụng đối với bị can, bị cáo trong quá trình tố tụng trước khi bản án kết tội có hiệu lực pháp luật không được coi là TNHS. Ké từ khi chính thức bị coi là có tội, cá nhân, pháp nhân thương mại sẽ phải chịu hậu quả pháp lý là chịu sự kết tội băng bản án có hiệu lực của Tòa án, chịu hình phạt, các biện pháp cưỡng chế hình sự khác va mang án tích. Án tích mặc dù không được tuyên trong bản án kết tội nhưng cũng là hậu quả pháp lý bat lợi kèm theo ban án kết tội, trừ những trường hợp không bị coi là có án tích theo quy định của BLHS.

Từ phân tích trên, có thể đưa ra khái niệm sau: Trách nhiệm hình sự là một dạng trách nhiệm pháp ly, là hậu quả pháp lý bat lợi mà cá nhân, pháp nhân thương mại phạm toi phải chịu do đã thực hiện hành vi phạm tội, được thể hiện ở bản án kết tội có hiệu lực pháp luật cua Toa án, hình phạt, các biện pháp cưỡng chế hình sự khác do Bộ luật hình sự quy định và mang án tích. Có thể thấy TNHS mang những đặc điểm cơ bản sau: Một là, TNHS là hậu quả pháp lý khi cá nhân, pháp nhân thương mại thực hiện hành vi phạm tội. Chi khi nào hành vi cua cá nhân hoặc pháp nhân thương mại phạm tội bị coi là tội phạm theo quy định của BLHS thì cá nhân, pháp nhân thương mại phạm tội đó mới phải chịu TNHS. Hai là, cá nhân, pháp nhân thương mại phạm tội là chủ thể phải chịu TNHS.

Giữa TNHS của cá nhân người phạm tội và TNHS của pháp nhân thương mại phạm tội có điểm khác nhau. Pháp nhân thương mại là “con người pháp lý” nên hình thức chịu TNHS của pháp nhân thương mại không thê giống với hình thức chịu TNHS của cá nhân người phạm tội [44, tr. Ba là, TNHS của cá nhân, pháp nhân thương mại phạm tội biểu hiện ở bản án kết tội của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật, hình phạt, các biện pháp cưỡng chế và mang án tích. Bốn là, TNHS của cá nhân, pháp nhân thương mại phạm tội được xác định thông qua trình tự, thủ tục chặt chẽ theo quy định của Bộ luật tố tụng hình sự năm 2015, do các cơ quan có thâm quyên tiến hành tổ tụng thực hiện.

Năm là, TNHS của cá nhân, pháp nhân thương mại phạm tội là trách nhiệm trước Nhà nước chứ không phải với cá nhân, tô chức bị hành vi phạm tội xâm hại trực tiếp. Khi tội phạm xảy ra sẽ xuất hiện quan hệ pháp luật đặc biệt giữa Nhà nước thông qua các cơ quan, người có thầm quyên tiến hành tố tung và cá nhân, pháp nhân thương mại phạm tội. Trong đó, Nhà nước thông qua các cơ quan, người có thâm quyền có quyền truy cứu TNHS và xét xử dé áp dụng TNHS đối với cá nhân, pháp nhân thương mại phạm tội; còn cá nhân, pháp nhân thương mại phạm tội có nghĩa vụ chịu sự truy cứu TNHS và xét xu, đồng thời phải chịu TNHS do cơ quan, người có thâm quyên tiến hành tố tụng áp dụng. 10 * Khải niệm các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người Theo Từ điển Tiếng Việt thì “danh dự” được hiểu là sự coi trọng của dư luận xã hội, dựa trên giá tri tinh thần, đạo đức tốt đẹp và nhằm mang lại danh dự, nhằm tỏ rõ sự kính trọng của xã hội vé con người hoặc tô chức nào đó và được thừa nhận như một quyền nhân thân [23, tr.

Danh dự của con người được hình thành qua hoạt động thực tiễn, biểu hiện ở phương diện đạo đức và xã hội. Danh dự của mỗi con người biểu hiện qua sự uy tín và tự trọng, ở góc độ cá nhân thì đó là khả năng mỗi người tự nhìn nhận về giá tri, vi trí của bản thân mình, còn ở góc độ xã hội thì đó là sự ghi nhận, nhìn nhận, cảm phục về mặt đạo đức, tài năng của tập thể, xã hội đối với cá nhân đó. Như vậy, danh dự là yếu tố thuộc về cá nhân, gan với chủ thé nhất định, là một trong các yếu tố dé thê hiện uy tín của một người trong cộng dong, xã hội và không ai được phép xâm phạm quyền được bảo vệ về danh dự của cá nhân. Theo Từ điển Tiếng Việt thì “nhân phẩm” là “phẩm chất, giá trị của cá nhân cụ thể, được pháp luật bảo vệ” [23, tr.

Nhân phẩm là tổng hợp những phẩm chat riêng của mỗi cá nhân cụ thé, những yếu tố này tạo nên giá trị một con người. Nhân phẩm luôn gắn chặt với mỗi cá nhân, hình thành từ khi cá nhân được sinh ra. Danh dự và nhân phẩm của cá nhân là những yếu tố gan liền với quyền nhân thân, giữa chúng còn có mối liên hệ tác động qua lại lẫn nhau, pháp luật nói chung, BLHS nói riêng ghi nhận và bảo vệ các quyền về danh dự, nhân phẩm cho mọi người. Các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người là những hành vi có lỗi xâm phạm quyền được tôn trọng và bảo vệ về nhân phẩm, danh dự của người khác, đây là một trong những quyền bất khả xâm phạm được Hiến pháp năm 2013 của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam công nhận, tôn trọng, bảo vệ và bảo đảm thực hiện.

Không cá nhân hoặc bat ky co quan, to chức nào có quyên xâm phạm đên danh dự, nhân phâm của người khác, mọi 11 hành vi xâm phạm đến quyền được bảo vệ nhân phẩm, danh dự của người khác đều là phạm pháp và phải chịu trách nhiệm trước pháp luật. Có thé rút ra khái niệm từ những phân tích trên như sau: Các toi xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người là những hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, do người có năng lực trách nhiệm hình sự và đủ tuổi chịu trách nhiệm hình sự thực hiện một cách co lỗi xâm phạm quyên được tôn trọng, bảo vệ nhân phẩm, danh dự của người khác. Qua khái niệm trên, có thể thấy một số đặc điểm của tội phạm xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người như sau: Một là, tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người là hành vi nguy hiểm cho xã hội. Chỉ được xem là tội phạm nếu hành vi của chủ thé thực hiện mang tính nguy hiểm cho xã hội biéu hiện ở dạng nhất định [22, tr.

Hai là, các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người phải mang tính luật định, tức là phải được BLHS quy định. Phần chung trong BLHS quy định dấu hiệu pháp lý chung đối với tất cả các tội phạm. Phần các tội phạm quy định dấu hiệu pháp lý riêng, đặc trưng và chế tài đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người tại các điều luật cụ thể. Ba là, để xác định TNHS đối với chủ thé thực hiện hành vi phạm tội, thì lỗi là dấu hiệu pháp lý bắt buộc cần có ở tất cả các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người.

Thái độ tâm lý chủ quan của người phạm tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự con người chính là yếu tố thể hiện lỗi. Chỉ trong trường hợp người thực hiện hành vi nguy hiểm xâm phạm quyền nhân phẩm, danh dự có lỗi thì việc áp dụng hình phạt và các biện pháp cưỡng chế hình sự khác mới đạt được ý nghĩa giáo dục, cai tao và trừng tri họ. Bốn là, cũng như các tội phạm khác, để xác định TNHS về tội xâm phạm danh dự, nhân phẩm con người thì yếu tố bắt buộc là người thực hiện hành vi phạm tội phải đủ năng lực TNHS và đủ tuổi chịu TNHS theo quy định 12 của BLHS. Đối với từng tội phạm xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người cụ thé, có tội quy định chủ thé chịu TNHS phải từ 16 tuổi trở lên hoặc có tội quy định chủ thể chịu TNHS từ đủ 14 tuổi.

Từ những phân tích trên, có thể rút ra khái niệm: Trách nhiệm hình sự đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người là một dạng trách nhiệm pháp lý, là hậu quả pháp lý bat lợi mà cá nhân phạm tội phải chịu do đã thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội được quy định trong Bộ luật hình sự, xâm phạm quyên được tôn trọng và bảo vệ về nhân phẩm, danh dự của người khác, được thể hiện ở bản án kết tội có hiệu lực pháp luật của Toa an, hình phạt, các biện pháp cưỡng chế hình sự khác do Bộ luật hình sự quy định và mang án tích. Bên cạnh những đặc điểm chung của TNHS, thì xuất phát từ tính chất của nhân phẩm, danh dự của con người là các giá trị gan với đặc điểm nhân thân của chủ thê xác định, những giá trị này không thể là đối tượng của các giao dịch như tặng, cho, bán, mua,. trong các hoạt động của con người, cho nên TNHS đối với các tội xâm phạm quyền được bảo vệ danh dự, nhân phẩm của con người cũng mang đặc trưng riêng. Quyền bất khả xâm phạm về tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người được thừa nhận chung trong pháp luật quốc tế và pháp luật của mỗi quốc gia [10, tr.

Vì xâm phạm vào các giá trị nhân thân nên TNHS đối với các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự của con người rất khó xác định, lượng hóa, và hậu quả do loại tội phạm nảy gây ra cũng tác động nặng nè tới đời sống tinh thần của bị hại.