phần mở đầu, kết luận chung và danh mục tài liệu tham khảo, Luận án đƣợc kết cấu 04 Chƣơng (có kết luận cho từng chƣơng) bao gồm: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và các vấn đề liên quan đến đề tài nghiên cứu Chƣơng 2: Cơ sở lý luận của kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật do bộ, cơ quan ngang bộ ban hành ở Việt Nam hiện nay Chƣơng 3: Thực trạng kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật do bộ, cơ quan ngang bộ ban hành ở Việt Nam hiện nay Chƣơng 4: Phƣơng hƣớng và giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm tra văn bản quy phạm pháp luật do bộ, cơ quan ngang bộ ban hành ở Việt Nam hiện nay 8 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trong nƣớc (i) Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Xây dựng hệ thống pháp luật thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả trong Nhà nước pháp quyền Việt Nam” do Viện Nhà nƣớc và Pháp luật chủ trì và PGS.TS Nguyễn Nhƣ Phát làm chủ nhiệm, thực hiện năm 2011, đã nghiên cứu nhằm xây dựng một hệ thống các tiêu chí đánh giá về tính thống nhất, sự đồng bộ, minh bạch và hiệu quả của hệ thống pháp luật hiện hành để từ đó đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật của Nhà nƣớc pháp quyền Việt Nam giai đoạn 2010 -2020. Theo đó, Đề tài đã phân tích, làm rõ những vấn đề quan trọng nhƣ giá trị và những thuộc tính cơ bản của hệ thống pháp luật trong Nhà nƣớc pháp quyền, thực trạng hệ thống pháp luật trong Nhà nƣớc pháp quyền Việt Nam hiện nay, yêu cầu về tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật trong Nhà nƣớc pháp quyền và định hƣớng hoàn thiện hệ thống pháp luật trong Nhà nƣớc pháp quyền Việt Nam giai đoạn 2010-2020, tại nội dung này, Đề tài đã đƣa ra các giải pháp chung đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả của hệ thống pháp luật trong Nhà nƣớc pháp quyền Việt Nam giai đoạn 2010 - 2020 và các giải pháp cụ thể đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, minh bạch và hiệu quả của hệ thống pháp luật trong Nhà nƣớc pháp quyền Việt Nam giai đoạn 2010 - 2020, đề xuất trong một số lĩnh vực pháp luật cấp bách.
Mặc dù Đề tài này không đƣa nội dung kiểm tra văn bản QPPL vào hệ thống các giải pháp để hoàn thiện hệ thống pháp luật, song, để thực hiện pháp điển quy phạm pháp luật (nhƣ giải pháp Đề tài đã nêu) thì cùng với rà soát văn bản QPPL, kiểm tra văn bản QPPL cũng là một hoạt động hết sức quan trọng để phục vụ cho công tác pháp điển QPPL. Đề tài đã cung cấp cho tác giả những thông tin cũng nhƣ những luận giải quan trọng về lý luận cũng nhƣ thực tiễn của quá trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật trong giai đoạn hiện nay, là tài liệu tham khảo quan trọng trong quá trình thực hiện đề tài luận án của mình. 9 (ii) Đề tài nghiên cứu khoa học cấp bộ “Bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật Việt Nam” do GS. Phan Trung Lý làm chủ nhiệm năm 2011 đã tiếp cận về tính thống nhất cũng nhƣ các điều kiện bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật Việt Nam từ yêu cầu và thực trạng bảo đảm tính thống nhất; các giải pháp nâng cao hiệu quả của việc bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và so sánh với việc bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật một số nƣớc.
Cuốn sách phân tích khái niệm hệ thống pháp luật, tính thống nhất của hệ thống pháp luật và phân biệt với tính hợp hiến, hợp pháp. Tác giả cuốn sách cho rằng, tính thống nhất đặt ra đối với hệ thống pháp luật còn tính hợp hiến hợp pháp chỉ đặt ra đối với các văn bản QPPL, các quy phạm pháp luật cụ thể. Từ việc đánh giá thực trạng của hệ thống pháp luật, tác giả đã đề xuất các giải pháp đảm bảo tính thống nhất của hệ thống pháp luật trong đó có giải pháp nâng cao hiệu quả công tác kiểm tra văn bản QPPL trong thời gian tới. (iii) Đề tài “Cơ chế kiểm tra văn bản QPPL - Thực trạng và giải pháp hoàn thiện” do Viện Khoa học pháp lý, Bộ Tƣ pháp thực hiện năm 2004 là công trình nghiên cứu đầu tiên về cơ sở lý luận kiểm tra văn bản QPPL cũng nhƣ đánh giá thực trạng và đƣa ra các giải pháp hoàn thiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL.
Đề tài đã nghiên cứu một số vấn đề lý luận về kiểm tra và cơ chế kiểm tra văn bản QPPL nhƣ: Khái niệm kiểm tra văn bản QPPL, phân biệt kiểm tra văn bản và một số hoạt động tƣơng tự, đặc trƣng của kiểm tra văn bản QPPL, đối tƣợng kiểm tra, khái niệm cơ chế kiểm tra và mục đích, ý nghĩa của việc hoàn thiện cơ chế kiểm tra văn bản QPPL; phân tích, đánh giá các quy định pháp luật hiện hành về kiểm tra văn bản và đề xuất hƣớng hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả của công tác này trên thực tế; phân tích, đánh giá thực trạng công tác kiểm tra văn bản QPPL tại thời điểm đó; đề xuất các giải pháp hoàn thiện cơ chế kiểm tra văn bản cũng nhƣ các điều kiện bảo đảm phục vụ cho hoạt động kiểm tra văn bản. Mặc dù nhiều nội dung của Đề tài đã bị lạc hậu do đƣợc nghiên cứu từ khá lâu, song vẫn còn nguyên giá trị và ý nghĩa khoa học của nó và là tài liệu tham khảo quan trọng của tác giả trong quá trình nghiên cứu Đề tài Luận án. (iv) Đề tài nghiên cứu khoa học cấp trƣờng “Kiểm tra, rà soát, xử lý, hệ thống hóa văn bản QPPL”, mã số LH-09-08/ĐHL-HN do TS. Bùi Thị Đào làm chủ nhiệm thực hiện năm 2010 là công trình nghiên cứu với phạm vi khá rộng, bao gồm cả kiểm 10 tra, rà soát, xử lý và hệ thống hóa văn bản QPPL.
Theo đó, khái niệm kiểm tra văn bản đƣợc hiểu khá rộng, gồm cả hoạt động kiểm tra văn bản QPPL trƣớc khi văn bản đƣợc ban hành (hoạt động thẩm định, thẩm tra) và hoạt động kiểm tra văn bản QPPL sau khi ban hành. Đồng thời, Đề tài còn đƣa ra một loạt các khái niệm về rà soát, hệ thống hóa và xử lý văn bản QPPL, đề xuất một số kiến nghị và giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao chất lƣợng hoạt động kiểm tra, rà soát, xử lý và hệ thống hóa văn bản QPPL. Tuy nhiên, chúng tôi cho rằng, phần giải pháp chƣa thực sự đầy đủ, toàn diện, phần thực trạng còn khá sơ sài. (v) Sách nghiệp vụ “Rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL” do TS.
Lê Hồng Sơn chủ biên đƣợc NXB Tƣ pháp phát hành năm 2007, bên cạnh các hƣớng dẫn nghiệp vụ quan trọng, đã phân tích khái niệm văn bản QPPL, hệ thống văn bản QPPL, khái niệm rà soát, thƣờng xuyên rà soát văn bản QPPL, nguyên tắc, trình tự thủ tục rà soát văn bản QPPL. đồng thời đánh giá rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL có thể đƣợc xem là một trong các cơ chế hậu kiểm nhằm đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp và tính thống nhất của các văn bản đã đƣợc ban hành và một số vấn đề khác về rà soát, hệ thống hóa. Mặc dù đến nay nhiều nội dung của cuốn sách đã lạc hậu so với Nghị định số 16/2013/NĐ-CP của Chính phủ về rà soát, hệ thống hóa văn bản (nay là Nghị định số 34/2016/NĐ-CP ngày 14 tháng 5 năm 2016 của Chính phủ quy định chi tiết và biện pháp thi hành Luật năm 2015), song cuốn sách trên vẫn là tài liệu quan trọng giúp tác giả tham khảo, đối chiếu, so sánh hoạt động kiểm tra văn bản QPPL với hoạt động rà soát, hệ thống hóa văn bản QPPL trong quá trình thực hiện Đề tài luận án. (vi) Đƣợc sự hỗ trợ của Văn phòng UNDP tại Hà Nội, Dự án VIE 02/015 hỗ trợ thực thi Chiến lƣợc phát triển hệ thống pháp luật đến năm 2010, cuốn sách “Bình luận Luật Ban hành văn bản QPPL” do TS.
Uông Chu Lƣu chủ biên đã đƣợc NXB Tƣ pháp xuất bản và phát hành năm 2005. Cuốn sách đi sâu vào bình luận các quy định của Luật Sửa đổi bổ sung một số điều Luật năm 2002 để làm rõ ý tƣởng, tinh thần của các nhà làm luật, từ đó, giúp cho việc triển khai, thực thi Luật này đúng đắn, có hiệu quả trên thực tiễn. Cuốn sách còn nêu những ƣu điểm, nhƣợc điểm, những vấn đề còn tồn tại, bất cập trong các quy định của Luật, trên cơ sở đó, đề xuất các biện pháp giải quyết cụ thể, đồng thời, chú trọng đến những vấn đề, điều, khoản của Luật còn có nhiều tranh luận hoặc đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện. Đặc biệt, cuốn sách đã bình luận 11 sâu sắc nhiều vấn đề liên quan mật thiết đến các nghiên cứu lý luận của Đề tài luận án nhƣ: Khái niệm văn bản QPPL, hệ thống văn bản QPPL, thẩm quyền ban hành văn bản QPPL, vấn đề về rà soát, hệ thống hóa, giám sát, kiểm tra văn bản QPPL… Theo đó, giám sát, kiểm tra văn bản QPPL đều là sự xem xét, đánh giá hình thức và nội dung văn bản để kết luận về tính hợp hiến, tính hợp pháp, tính thống nhất của văn bản QPPL trong hệ thống pháp luật.
(vii) Cuốn sách chuyên khảo “Xử lý văn bản hành chính nhà nước khiếm khuyết” của TS. Nguyễn Thế Quyền do NXB Chính trị Quốc gia ấn hành năm 2009 đã trực tiếp nghiên cứu về xử lý văn bản khiếm khuyết. Cuốn sách đề cập việc xử lý văn bản quản lý hành chính khiếm khuyết với nhiều loại, bao gồm văn bản QPPL, văn bản áp dụng pháp luật và văn bản hành chính thông thƣờng nhƣng chƣa làm nổi bật đƣợc sự khác biệt về xử lý đối với từng loại văn bản với nhau. Cuốn sách đã bàn về khái niệm văn bản quản lý hành chính nhà nƣớc, các văn bản quản lý hành chính nhà nƣớc thuộc diện phải xử lý, khái niệm và hình thức xử lý… song một số vấn đề nhƣ thẩm quyền, thủ tục… xử lý văn bản quản lý hành chính nhà nƣớc khiếm khuyết chƣa đƣợc tác giả nghiên cứu, đề cập sâu.
Cuốn sách giúp tác giả luận án gợi mở một số vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu và làm sâu sắc thêm dƣới góc độ khoa học pháp lý.
