Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện lộ trình hiện đại hóa công tác đấu thầu theo Thông tư 08/2022/TT-BKHĐT của Bộ Kế hoạch và Đầu tư, mục tiêu trong năm 2023 yêu cầu tối thiểu 90% số lượng gói thầu và hơn 80% tổng giá trị mua sắm công phải được tổ chức lựa chọn nhà thầu qua mạng. Quá trình chuyển đổi từ phương thức đấu thầu truyền thống sang Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (e-GP) đóng vai trò then chốt trong việc gia tăng tính minh bạch, hạn chế tiêu cực và tối ưu hóa hiệu quả kinh tế cho ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, việc áp dụng cơ chế đấu thầu điện tử trong các dự án bảo trì, sửa chữa công trình giao thông cấp địa phương vẫn gặp nhiều rào cản kỹ thuật do đặc thù phức tạp của các hạng mục kết cấu hạ tầng hiện hữu.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là hoàn thiện quy trình tổ chức lựa chọn nhà thầu xây lắp công trình giao thông qua mạng, khắc phục các bất cập trong việc số hóa tiêu chuẩn đánh giá và giảm thiểu rủi ro sai sót hồ sơ dự thầu. Mục tiêu cụ thể là nghiên cứu, thiết lập và chuẩn hóa toàn bộ các bước từ lập E-HSMT, thẩm định, phát hành thông báo mời thầu, mở thầu công khai cho đến đánh giá E-HSDT và thương thảo hợp đồng thi công.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào Gói thầu số 5: Thi công xây dựng thuộc dự án Sửa chữa Cầu Kinh Xáng tại Km6+353 trên Đường tỉnh 864, huyện Châu Thành, tỉnh Tiền Giang. Công trình có quy mô gồm 7 nhịp dầm giản đơn với chiều dài mỗi nhịp là 24,54m, tổng bề rộng mặt cầu 9,0m, sử dụng nguồn vốn Quỹ Bảo trì đường bộ năm 2022-2023. Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn to lớn: nâng cao 100% tính công khai trên hệ thống thông tin đấu thầu, rút ngắn thời gian chuẩn bị hồ sơ xuống còn 12 ngày, kiểm soát chặt chẽ thời gian thi công trọn gói trong 120 ngày và bảo đảm tỷ lệ tiết kiệm nguồn vốn đầu tư công đạt trên 4,5% so với giá gói thầu được duyệt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng Lý thuyết Quản trị mua sắm công (Public Procurement Management Theory) kết hợp với Lý thuyết Bất đối xứng thông tin (Information Asymmetry Theory). Hai lý thuyết này chỉ ra rằng việc minh bạch hóa thông tin thông qua nền tảng công nghệ số sẽ triệt tiêu lợi thế ngầm, loại bỏ cơ hội gian lận và tối ưu hóa chi phí xã hội.

Bên cạnh đó, đề tài ứng dụng Mô hình Vòng đời Đấu thầu điện tử (E-procurement Lifecycle Model) bao gồm 6 giai đoạn chuẩn hóa: Chuẩn bị lựa chọn nhà thầu; Tổ chức mời thầu trên Hệ thống e-GP; Mở thầu và đánh giá E-HSDT; Thương thảo hoàn thiện hợp đồng; Thẩm định, phê duyệt và công khai kết quả; Ký kết và quản lý thực hiện hợp đồng.

Nghiên cứu vận dụng 4 khái niệm cốt lõi theo Luật Đấu thầu 43/2013/QH13 và Nghị định 63/2014/NĐ-CP:

  1. Hồ sơ mời thầu qua mạng (E-HSMT): Bộ tài liệu điện tử được số hóa dưới dạng webform và file đính kèm trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia.
  2. Hồ sơ dự thầu qua mạng (E-HSDT): Đề xuất kỹ thuật và tài chính do nhà thầu lập và nộp trực tuyến có giá trị pháp lý tương đương hồ sơ bản cứng.
  3. Phương thức Một giai đoạn một túi hồ sơ: Nhà thầu nộp đồng thời đề xuất kỹ thuật và đề xuất tài chính trong một hồ sơ duy nhất, bảo đảm thời gian đánh giá nhanh chóng.
  4. Tiêu chuẩn đánh giá Đạt/Không đạt (Pass/Fail criteria): Phương pháp đánh giá định tính và định lượng nhị phân đối với năng lực, kinh nghiệm và kỹ thuật nhằm loại bỏ tính chủ quan của chuyên gia chấm thầu.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu bao gồm hệ thống văn bản quy phạm pháp luật (Luật Đấu thầu 43/2013/QH13, Luật Xây dựng sửa đổi 2020, Nghị định 06/2021/NĐ-CP, Nghị định 10/2021/NĐ-CP, Nghị định 15/2021/NĐ-CP, Thông tư 08/2022/TT-BKHĐT); dữ liệu giao dịch số từ Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia (muasamcong.vn); hồ sơ thiết kế, dự toán đã được phê duyệt tại Quyết định số 3375/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Tiền Giang và Quyết định số 828/QĐ-SGTVT của Sở Giao thông Vận tải Tiền Giang.

Về phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu sử dụng kỹ thuật chọn mẫu có chủ đích (Purposive Sampling) dạng nghiên cứu tình huống điển hình (Case study). Mẫu nghiên cứu là Gói thầu số 5 thuộc dự án Sửa chữa Cầu Kinh Xáng, đại diện cho loại hình công trình giao thông cấp IV có tính chất kỹ thuật chuyên sâu (kết cấu 5 dầm I bê tông cốt thép dự ứng lực, sửa chữa 70 gối cầu cao su cốt bản thép, dán sợi composite gia cường và thảm bê tông nhựa mặt cầu). Cỡ mẫu đánh giá bao gồm 02 hồ sơ dự thầu thực tế được nộp trên hệ thống gồm Công ty Cổ phần An Sơn và Công ty Cổ phần SBTECH trong tổng số các gói thầu xây lắp của dự án.

Phương pháp phân tích kết hợp phân tích định tính quy trình nghiệp vụ với phân tích định lượng dữ liệu đấu thầu. Lý do lựa chọn là nhằm đối chiếu trực tiếp giữa các quy định pháp lý với thực tế vận hành trên giao diện webform của hệ thống e-GP mới, kiểm chứng độ chính xác của các thuật toán xếp hạng tự động. Timeline nghiên cứu được thực hiện xuyên suốt từ tháng 01/2023 (giai đoạn chuẩn bị kế hoạch lựa chọn nhà thầu) đến tháng 05/2023 (thời điểm hoàn tất phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực chứng tại gói thầu sửa chữa Cầu Kinh Xáng đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, việc số hóa 100% tiêu chí đánh giá năng lực, kinh nghiệm lên webform đã chuẩn hóa hoàn toàn các điều kiện tiên quyết. E-HSMT đã thiết lập chuẩn xác tiêu chí doanh thu bình quân 3 năm gần nhất tối thiểu 9,3 tỷ đồng, yêu cầu nguồn lực tài chính thực hiện gói thầu tối thiểu 1,5 tỷ đồng và kinh nghiệm thực hiện ít nhất 2 công trình tương tự từ năm 2020 trở lại đây (trong đó có ít nhất 1 công trình đạt giá trị từ 3,3 tỷ đồng trở lên). Điều này loại bỏ hoàn toàn các tiêu chí mang tính cục bộ địa phương, thu hút các nhà thầu có năng lực cạnh tranh lành mạnh.

Thứ hai, thời gian chuẩn bị và xử lý dữ liệu được tối ưu hóa vượt bậc so với đấu thầu truyền thống. Thông báo mời thầu mang mã số IB2200101712 được phát hành trực tuyến vào lúc 15:04 ngày 03/04/2023 và đóng/mở thầu tự động vào đúng 11:00 ngày 15/04/2023 (thời gian chuẩn bị E-HSDT là 12 ngày). Biên bản mở thầu trực tuyến hiển thị công khai ngay sau thời điểm đóng thầu, giúp tiết kiệm 100% chi phí in ấn phát hành hồ sơ giấy và chi phí nộp thầu cố định chỉ ở mức 330.000 VNĐ cho mỗi nhà thầu.

Thứ ba, hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật theo phương pháp Đạt/Không đạt kiểm soát chặt chẽ 11 nhóm thiết bị chuyên dùng và 4 vị trí nhân sự chủ chốt. Toàn bộ nhân sự (Chỉ huy trưởng, Kỹ thuật thi công, Kỹ thuật an toàn - phòng cháy chữa cháy, Kỹ thuật thanh toán) đều phải có tối thiểu 3 năm kinh nghiệm và đã từng đảm nhiệm vị trí tương đương tại công trình trị giá trên 3,3 tỷ đồng. Thiết bị huy động bắt buộc bao gồm máy cào bóc mặt đường Wirtgen-1000C, máy rải bê tông nhựa công suất trên 130CV, hệ thống kích nâng thủy lực tải trọng trên 50 tấn và cần trục ô tô từ 16 tấn trở lên.

Thứ tư, công tác đánh giá E-HSDT xử lý chính xác khối lượng xây lắp lớn và kỹ thuật cao: xử lý 6.810,2 mét vết nứt sàn bê tông bằng keo epoxy chuyên dụng Sikadur 731; thi công 9.235,52 m2 sợi thủy tinh dán gia cường Tyfo SEH-51A và SEH-25A; lắp dựng 173,32 tấn đà giáo khung giàn dưới nước; thay thế 700 gối cầu cao su kích thước 560x200x55mm tại 70 vị trí đầu dầm; thảm 11.528 m2 bê tông nhựa chặt C12.5 dày 5cm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi tạo nên sự thành công của công tác lựa chọn nhà thầu là tính khép kín và tự động hóa của Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia thế hệ mới. Việc không tiếp xúc trực tiếp giữa Chủ đầu tư (Sở Giao thông Vận tải Tiền Giang), Bên mời thầu (Công ty TNHH Thiết kế xây dựng Tiền Giang) và các bên dự thầu đã triệt tiêu hoàn toàn nguy cơ can thiệp phi kỹ thuật.

So với các dữ liệu nghiên cứu về đấu thầu truyền thống trong ngành giao thông giai đoạn trước năm 2020 (khi tỷ lệ tiết kiệm thông qua đấu thầu chỉ dao động ở mức 1,5% - 2,8% và tỷ lệ phát sinh khiếu nại chiếm tới 12%), mô hình đấu thầu qua mạng tại dự án này đã nâng tỷ lệ tiết kiệm vốn đầu tư lên 5,2%, đồng thời giảm tỷ lệ kiến nghị hoặc khiếu nại về hồ sơ mời thầu xuống mức 0%.

Bảng mô phỏng kết quả đánh giá tổng hợp E-HSDT của các nhà thầu tham dự
+-----------------------+--------------------+---------------------+--------------------+--------------------+
| Tên Nhà thầu          | Tính hợp lệ E-HSDT | Năng lực Kinh nghiệm| Tiêu chuẩn Kỹ thuật| Giá dự thầu (VNĐ)  |
+-----------------------+--------------------+---------------------+--------------------+--------------------+
| Công ty CP An Sơn     | Đạt                | Đạt                 | Đạt                | Xếp hạng thứ 1     |
| Công ty CP SBTECH     | Đạt                | Đạt                 | Đạt                | Xếp hạng thứ 2     |
+-----------------------+--------------------+---------------------+--------------------+--------------------+

Biểu đồ so sánh năng lực kỹ thuật và giá dự thầu sau hiệu chỉnh sai lệch cho thấy phương pháp một giai đoạn một túi hồ sơ với quy trình đánh giá 01 (Hợp lệ -> Năng lực -> Kỹ thuật -> Tài chính) giúp Bên mời thầu nhanh chóng xác định được nhà thầu đáp ứng toàn diện yêu cầu kỹ thuật với giá chào thấp nhất, bảo đảm hợp đồng trọn gói 120 ngày được triển khai đúng tiến độ.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Chuẩn hóa hệ thống dữ liệu số E-HSMT mẫu cho các công trình bảo trì cầu đường bộ: Đề nghị Bộ Kế hoạch và Đầu tư phối hợp Bộ Giao thông Vận tải ban hành bộ tiêu chí mẫu cho các hạng mục sửa chữa đặc thù (kích nâng dầm, dán sợi gia cường kết cấu bê tông, thay thế khe co giãn răng lược) nhằm rút ngắn 30% thời gian lập hồ sơ mời thầu trong giai đoạn 2024-2026.
  2. Tích hợp liên thông cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp, thuế và năng lực nhà thầu: Cục Quản lý Đấu thầu cần nâng cấp tính năng tự động trích xuất và xác thực 100% báo cáo tài chính, nghĩa vụ thuế và nhân sự có chứng chỉ hành nghề trên cổng muasamcong.vn, loại bỏ hoàn toàn việc yêu cầu nhà thầu nộp bản scan tài liệu giấy để đối chiếu.
  3. Nâng cao năng lực chuyên môn và trách nhiệm pháp lý của Tổ chuyên gia: Sở Giao thông Vận tải Tiền Giang và các đơn vị tư vấn quản lý dự án cần tổ chức tối thiểu 02 đợt tập huấn chuyên sâu hàng năm về kỹ năng vận hành hệ thống e-GP và các quy định của Luật Đấu thầu sửa đổi, bảo đảm 100% nhân sự tham gia tổ chuyên gia sở hữu chứng chỉ nghiệp vụ đấu thầu hợp lệ.
  4. Tăng cường kiểm soát chất lượng vật liệu đặc chủng tại hiện trường: Bên mời thầu và đơn vị Tư vấn giám sát cần ban hành quy chế kiểm định độc lập bắt buộc đối với các vật tư chủ yếu như sợi composite Tyfo SEH-51A, keo dán Tyfo S, vữa không co ngót Sumen Grout 60 và gối cao su cốt bản thép 560x200x55mm trước khi đưa vào công trình, bảo đảm 100% vật tư có đầy đủ chứng chỉ chất lượng CO/CQ và nâng cao tuổi thọ khai thác của cầu thêm ít nhất 10 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Chủ đầu tư và các Ban Quản lý dự án giao thông cấp tỉnh, huyện: Luận văn cung cấp cẩm nang thực tiễn để lập kế hoạch lựa chọn nhà thầu, xây dựng bảng dữ liệu đấu thầu (E-BDL), phê duyệt E-HSMT và kiểm soát điều kiện hợp đồng trọn gói không để phát sinh chi phí.
  2. Các đơn vị tư vấn đấu thầu và tư vấn giám sát xây dựng: Tài liệu hướng dẫn chi tiết quy trình 9 bước đăng tải E-TBMT, mở thầu trực tuyến, số hóa tiêu chuẩn kỹ thuật đạt/không đạt và cách lập báo cáo đánh giá E-HSDT chuẩn xác theo quy định pháp lý.
  3. Các doanh nghiệp xây dựng, nhà thầu thi công hạ tầng cầu đường: Giúp doanh nghiệp nắm rõ cách thức kê khai năng lực tài chính, chứng minh tính khả dụng của hạn mức tín dụng 1,5 tỷ đồng, chuẩn bị hồ sơ nhân sự - thiết bị đúng chuẩn webform để tránh bị loại vì lỗi kỹ thuật hình thức.
  4. Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Kỹ thuật Xây dựng, Quản lý Dự án và Kinh tế Xây dựng: Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật giá trị, kết hợp nhuần nhuyễn giữa lý thuyết mua sắm công hiện đại với số liệu bóc tách khối lượng thi công thực tế tại công trình giao thông trọng điểm.

Câu hỏi thường gặp

  1. Vì sao gói thầu sửa chữa Cầu Kinh Xáng lại áp dụng phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ qua mạng? Gói thầu số 5 có tính chất xây lắp thông dụng thuộc công trình giao thông cấp IV, thời gian thi công 120 ngày, các yêu cầu kỹ thuật và quy trình sửa chữa đã được tiêu chuẩn hóa rõ ràng. Phương thức một giai đoạn một túi hồ sơ theo Điều 28 Luật Đấu thầu 2013 giúp tối ưu thời gian mở thầu, cho phép đánh giá đồng thời hồ sơ kỹ thuật và tài chính chỉ trong một quy trình duy nhất.

  2. Yêu cầu về bảo đảm dự thầu đối với gói thầu này được quy định như thế nào? Theo E-HSMT, giá trị bảo đảm dự thầu được ấn định là 90 triệu đồng, thời gian có hiệu lực tối thiểu 120 ngày kể từ thời điểm đóng thầu ngày 15/04/2023. Nhà thầu phải nộp bảo lãnh dưới hình thức thư bảo lãnh phát hành bởi ngân hàng hợp pháp tại Việt Nam và đính kèm bản quét có giá trị pháp lý lên hệ thống muasamcong.vn.

  3. Nhà thầu cần đáp ứng các tiêu chuẩn tài chính định lượng nào để vượt qua bước đánh giá năng lực? Nhà thầu phải thỏa mãn đồng thời 3 tiêu chí: giá trị tài sản ròng năm tài chính gần nhất phải dương; doanh thu bình quân 3 năm gần nhất không bao gồm thuế VAT đạt tối thiểu 9,3 tỷ đồng; và có cam kết cung cấp tín dụng hoặc tài sản thanh khoản cao với giá trị khả dụng tối thiểu 1,5 tỷ đồng có hiệu lực đến ngày 30/08/2023.

  4. Hạng mục kỹ thuật nào mang tính chất phức tạp nhất được đưa vào E-HSMT? Hạng mục kỹ thuật then chốt là công tác nâng dầm bằng hệ kích 50 tấn để thay thế 700 gối cầu cao su bản thép (kích thước 560x200x55mm) kết hợp lắp dựng 173,32 tấn đà giáo dưới nước, xử lý 6.810,2 mét vết nứt và dán 9.235,52 m2 sợi thủy tinh gia cường Tyfo SEH-51A đòi hỏi nhà thầu phải có chứng chỉ vật liệu đồng bộ và thiết bị kiểm định còn hiệu lực.

  5. Khi có sự sai lệch thông tin giữa dữ liệu webform và file scan đính kèm thì xử lý ra sao? Căn cứ theo quy định tại mục 18 E-CDNT của hồ sơ mời thầu, đối với các nội dung về bảo đảm dự thầu hoặc thỏa thuận liên danh, nếu có sự không thống nhất giữa thông tin kê khai trên webform và file quét đính kèm, Tổ chuyên gia sẽ căn cứ trực tiếp vào nội dung trong file quét scan có mộc đỏ và chữ ký hợp pháp của tổ chức phát hành để làm cơ sở đánh giá.

Kết luận

  • Luận văn đã phân tích toàn diện và chứng minh tính hiệu quả tuyệt đối của phương thức đấu thầu qua mạng theo Thông tư 08/2022/TT-BKHĐT đối với gói thầu xây lắp công trình giao thông cấp IV.
  • Chuẩn hóa thành công bộ tiêu chí E-HSMT dạng webform cho 11 nhóm hạng mục sửa chữa kết cấu dầm I bê tông cốt thép dự ứng lực chiều dài 24,54m.
  • Đánh giá khách quan, chính xác năng lực của 02 nhà thầu tham dự theo phương pháp giá thấp nhất, bảo đảm tính minh bạch và công bằng 100%.
  • Kiểm soát chặt chẽ điều kiện hợp đồng trọn gói với thời gian thi công 120 ngày, bảo đảm an toàn giao thông trên tuyến Đường tỉnh 864 qua địa bàn tỉnh Tiền Giang.
  • Nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn Quỹ Bảo trì đường bộ năm 2022-2023, gia tăng tỷ lệ tiết kiệm ngân sách và loại bỏ hoàn toàn các khiếu nại trong đấu thầu.

Đóng góp lớn nhất của đề tài là xây dựng bộ cẩm nang thực hành mẫu từ khâu lập E-HSMT đến phê duyệt kết quả lựa chọn nhà thầu qua mạng cho các dự án sửa chữa cầu đường bộ. Trong giai đoạn 2024-2025, các cơ quan quản lý giao thông cần đẩy mạnh nhân rộng mô hình này cho 100% gói thầu bảo trì kết cấu hạ tầng. Hãy áp dụng ngay các quy chuẩn số hóa và tiêu chí kỹ thuật này để tối ưu hóa quy trình đấu thầu tại đơn vị của bạn.