CHƯƠNG 1. LÍ THUYẾT TỔNG QUAN VỀ NĂNG LƯỢNG GIÓ 1.1 Thực trạng năng lượng và môi trường Năng lượng là một trong các điều kiện thiết yếu của đời sống con người. Từ thế kỷ 20, con người đã sử dụng năng lượng hóa thạch, năng lượng hạt nhân, bước đầu sử dụng năng lượng tái tạo để phát điện nhằm phục vụ sản xuất và cải thiện đời sống cho nhân loại. Ngày nay trữ lượng than, dầu, khí đang ngày càng cạn kiệt.
Mặt khác, khi dùng chúng phát điện sẽ thải khí nhà kính vào khí quyển làm cho Trái Đất ngày càng nóng lên, gây biến đổi khí hậu toàn cầu. Xây dựng các nhà máy điện bằng sức gió là một giải pháp nhanh chóng nâng cao sản lượng điện, đáp ứng nhu cầu điện năng trong một thời gian không lâu. Các máy phát điện sử dụng sức gió đã được sử dụng nhiều ở các nước Châu Âu, Châu Mỹ và các nước công nghiệp phát triển khác. Sau thảm họa Chernobyl (Ukraine 1986), cuộc đấu tranh đòi hủy bỏ các nhà máy điện nguyên tử tại Đức diễn ra ngày càng mãnh liệt nên điện bằng sức gió phát triển rất mạnh, sản lượng đã vượt xa sản lượng thủy điện và trở thành nguồn năng lượng đáng kể trên cường quốc công nghiệp này.
Tại Việt Nam, năm 2004 đầu tư cho đảo Bạch Long Vĩ 800 kW điện gió 414 kW kết hợp điêden hết 938150 USD. Đầu tư cho điện gió không lớn so với đầu tư cho các nhà máy điện khác tại Việt Nam: nhà máy điện Uông Bí 890000 USD/MW, Nhà máy điện Ninh Bình 2 gần 1 triệu USD/MW, Nhà máy điện Khí Phú Mỹ 3: 627784 USD/MW, thủy điện Đại Ninh: 1.45 triệu USD/MW, thủy điện Sơn la 1 triệu USD/MW. Theo bản đồ phân bố các cấp độ gió của tổ chức Khí tượng thế giới và bản đồ phân bố các cấp tốc độ gió của khu vực Đông Nam Á, do tổ chức True Wind Solutions LLC (Mỹ) lập theo yêu cầu của Ngân hàng Thế giới, xuất bản năm 2001 cho thấy: Khu vực ven biển từ Bình Định đến Bình Thuận, Tây Nguyên, dãy Trường Sơn phía Bắc trung bộ, nhiều nơi có tốc độ gió đạt từ 7.0 m/giây, có thể phát điện với công suất lớn (nối lưới điện quốc gia), hầu hết ven biển còn lại trên lãnh thổ, một số nơi, vùng núi trong đất liền.1: Tiềm năng năng lượng gió của Việt Nam (Theo World Bank-2001) Rất tốt Tốc độ gió TB Kém Khá (6-7 Tốt (8-9 Tuyệt vời (<6m/s) m/s) m/s) (>9 m/s) (7-8 m/s) Diện tích đất 197342 100367 25679 2187 113 (km2) % Tổng diện tích 60.7 ~0 MW tiềm năng 3kw 401444 102716 8748 452 4 Hình 1.1: Bản đồ phân bố gió ở Việt Nam tại độ cao 80 mét (World Bank- 2001). Gần đây, Việt Nam đã đưa vào vận hành Tua-bin phát điện gió với công suất 800 kW kết hợp điêden có công suất 414 kW tại đảo Bạch Long Vĩ.
Tổng công ty Điện lực Việt Nam đầu tư 142 tỷ đồng xây dựng hệ thống điện gió kết 5 hợp điện lưới tại đảo Phú Qúy (Bình Thuận). Hiện có ba phương áp xây dựng điện gió: Phương Mai I 30 MW đang triển khai xây dựng, Phương Mai II 36 MW và Phương Mai III 50 MW đang triển khai dự án khả thi. Kết quả nêu trên chỉ dung cho dự án tiền khả thi, muốn xây dựng được dự án khả thi phải có số liệu đo trực tiếp ở độ cao trên 65 m tại những nơi để Tua- bin phát điện gió. Do đó, cần có một đề tài khoa học đánh giá diện tích đặt Tua- bin gió, xác định tổng công suất điện gió trên toàn lãnh thổ, làm cơ sở để kêu gọi các nhà đầu tư trong nước và ngoài nước.
Sử dụng điện gió sẽ tiết kiệm nguồn năng lượng hóa thạch, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, khắc phục khủng hoảng năng lượng trong tương lai. Ở nước ta có các diện tích ven biển, thềm lục địa, vùng Tây Nguyên và các nơi khác trên lãnh thổ có nhiều tiềm năng về điện gió, rất cần được ưu tiên nghiên cứu, khai thác điện gió để cùng với các nguồn điện khác đáp ứng nhu cầu về điện phục vụ sản xuất và đời sống.2 Sự hình thành năng lượng gió Năng lượng gió là hình thức gián tiếp của năng lượng mặt trời, là động năng của không khí di chuyển trong bầu khí quyển trái đất. Sở dĩ như vậy là do các nguyên nhân sau: • Bức xạ mặt trời chiếu xuống bề mặt trái đất không đều nhau. Một nửa bề mặt trái đất (mặt ban đêm) bị che khuất không nhận được bức xạ mặt trời và thêm vào đó là bức xạ mặt trời gần xích đạo nhiều hơn các cực dẫn đến có sự khác nhau về áp suất, do đó không khí giữa xích đạo và hai cực cũng như không khí giữa mặt ban ngày và ban đêm của trái đất di động tạo thành gió.
• Trái đất xoay tròn cũng góp phần làm xoáy không khí, vì trục quay của trái đất nghiêng so với mặt phẳng quỹ đạo khi quay quanh mặt trời nên tạo thành các dòng không khí theo mùa. 6 • Hiệu ứng Coriolis được tạo thành từ sự tự quay của trái đất làm không khí đi từ áp cao đến áp thấp không chuyển động thẳng mà tạo thành các cơn gió xoáy có chiều xoáy khác nhau giữa bắc bán cầu và nam bán cầu. Nếu nhìn từ vũ trụ thì trên bắc bán cầu không khí di chuyển vào một áp thấp ngược với chiều kim đồng hồ và ra khỏi một áp cao theo chiều kim đồng hồ. Trên nam bán cầu thì chiều hướng ngược lại.
• Ngoài các yếu tố có tính toàn cầu trên, gió cũng bị ảnh hưởng bởi địa hình tại từng địa phương, đã tạo nên các loại gió như : gió đất - biển, gió núi thung lũng, gió phơn.3 Các đặc trưng của năng lượng gió Gió được đặc trưng bởi tốc độ và hướng di chuyển của không khí.1 Tốc độ gió Là khoảng cách di chuyển của không khí trong một đơn vị thời gian. Tốc độ gió thường biểu thị bằng m/s, Km/h hoặc hải lý (Knot) (1 knot/h = 1. Căn cứ vào tốc độ gió, gió được chia thành nhiều cấp theo bảng 1. Cấp gió KTS (knots) m/s Km/s 0 <1 0-0.2 Hướng gió Hướng gió là hướng của luồng khí từ đâu thổi tới người quan sát.
Hướng gió có thể biểu thị bằng độ phương vị từ 0 - 3600. Trong khí tượng thực hành người ta chia 3600 phương vị ra làm 16 phần bằng nhau gọi là các hướng gió.3: Tên viết tắt của 16 hướng gió Việt Nam và Thế Giới. Ký hiệu Kí hiệu STT Tên tiếng Việt STT Tên tiếng Việt chung chung 1 Hướng Bắc N 9 Hướng Nam S 2 Bắc Đông Bắc NNE 10 Nam Tây Nam SSW 3 Đông Bắc NE 11 Tây Nam SW 4 Đông Đông Bắc ENE 12 Tây Tây Nam WSW 5 Hướng Đông E 13 Hướng Tây W Đông Đông 6 Nam ESE 14 Tây Tây Bắc WNW 7 Đông Nam SE 15 Tây Bắc NW 8 Nam Đông Nam SSE 16 Bắc Tây Bắc NNW 1.4 Ưu điểm năng lượng gió • Năng lượng gió là nguồn năng lượng cạnh tranh: ngày nay năng lượng gió đã được nghiên cứu kĩ, và giá thành có thể cạnh tranh với các nguồn năng lượng khác. Năm 2006, trong báo cáo của viện nghiên cứu năng lượng mới, giá thành năng lượng gió chỉ cao hơn nhà máy điện chạy năng lượng 9 than đá một ít và tương đương với năng lượng khí thiên nhiên, nhưng không thải khí CO2.
• Năng lượng gió có thể dự đoán trước: giá dầu, ga thiên nhiên, than đá và các nhiên liệu khác dao động lên xuống không dự đoán được. Giá của năng lượng gió là dự đoán được - nó miễn phí. Đây là nguồn động lực lớn cho người dân và chính phủ đầu tư tiền vào. • Năng lượng gió nhanh: nhanh ở đây có nghĩa là một nhà máy điện chạy bằng sức gió được xây dựng nhanh chóng, điều này có ý nghĩa lớn với các quốc gia đang thiếu điện như nước ta.
• Năng lượng gió độc lập: chúng ta biết gió là nguồn năng lượng vô tận và không thuộc quyền quản lý của một tổ chức nào, mọi người dân, tổ chức đều có quyền sử dụng năng lượng gió. • Năng lượng gió là nguồn năng lượng sạch: ưu điểm dễ thấy nhất của điện bằng sức gió là không tiêu tốn nhiên liệu, không gây ô nhiễm môi trường như các nhà máy điện, dễ chọn địa điểm và tiết kiệm đất xây dựng, khác hẳn với các nhà máy thủy điện chỉ có thể xây dựng gần dòng nước mạnh với những điều kiện đặc biệt và cần diện tích rất lớn cho hồ chứa nước. Các Tua-bin gió sau khi đã hết tuổi thọ hoạt động có thể tái chế đến 80%. • Các trạm điện bằng sức gió có thể đặt gần nơi tiêu thụ điện, như vậy sẽ tránh đuợc chi phí cho việc xây dựng đường dây tải điện.
Ngày nay điện bằng sức gió đã trở nên rất phổ biến, thiết bị được sản xuất hàng loạt, công nghệ lắp ráp đã hoàn thiện nên chi phí cho việc hoàn thành một trạm điện bằng sức gió hiện nay thấp và thời gian chỉ khoảng 1 - 2 năm.5 Nhược điểm năng lượng gió Điểm bất thuận lợi chính yếu của nguồn năng lượng gió là phụ thuộc vào thiên nhiên. Dù công nghệ gió đang phát triển cao, và giá thành của một Tua-bin gió giảm dần từ hơn 10 năm qua, xét về chất lượng điện năng thì mức đầu tư ban đầu cho nguồn năng lượng này vẫn còn cao hơn mức đầu tư các nguồn năng lượng cổ điển. Gió đến từ thiên nhiên cho nên không đáp ứng được những nhu cầu cần thiết của con người, vì con người không thể kiểm soát được nguồn gió và nguồn điện năng này không thể giữ lại được và điện dư thừa trừ khi chuyển điện qua các bình điện dự trữ, rất tốn kém và không hiệu quả kinh tế. Nguồn gió nhiều và đều đặn thường ở khu vực xa thành phố, do đó ngoài việc sử dụng tại chỗ, điện năng từ gió khó được chuyển về các khu đông dân cư.
Do đó, trước khi có những biện pháp nhằm giải quyết các bất lợi trên, năng lượng từ gió có thể xem như một nguồn năng lượng dự phòng ngoài các nguồn năng lượng chính yếu khác. Ảnh hưởng đáng lưu tâm của Tua-bin gió là gây ra tiếng động làm đảo lộn các luồng gió trong không khí có thể làm xáo trộn hệ sinh thái của các loài chim hoang dã và gây ra nhiều trở ngại cho việc phát sóng trong truyền thanh và truyền hình.