Nhu cầu và khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của hộ thoát nghèo ở huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nhu cầu và khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của hộ thoát nghèo ở huyện long phú tỉnh sóc trăng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Bá Lil
• Người hướng dẫn: TS. Lê Ngọc Uyển
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP.Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Nhu Cầu Và Khả Năng Tiếp Cận Tín Dụng Chính Thức Của Hộ Thoát Nghèo
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu
• 1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.3. Kết quả mong đợi
• 1.4. Kết cấu đề tài
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM
• 2.1. Cơ sở lý thuyết
• 2.2. Các chính sách tín dụng phục vụ nông nghiệp, nông thôn
• 3. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Long Phú
• 3.2. Giới thiệu vùng nghiên cứu
• 3.3. Thực trạng tiếp cận vốn tín dụng trên địa bàn huyện Long Phú
• 3.3.1. Mối quan hệ giữa tổ chức tín dụng với hộ gia đình, cá nhân
• 3.3.2. Thực trạng tiếp cận nguồn vốn tín dụng chính thức của nông hộ
• 3.3.3. Thực trạng hộ gia đình, cá nhân tiếp cận được vốn tín dụng
• 3.3.4. Thực trạng mức vay của hộ gia đình cá nhân
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp phân tích
• 3.4.2. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.4.2.1. Số liệu thứ cấp
• 3.4.2.2. Số liệu sơ cấp
• 3.5. Mô hình kinh tế lượng
• 3.5.1. Thống kê mô tả
• 3.5.2. Mô hình hồi quy logit nhị phân
• 3.5.3. Mô hình hồi quy tuyến tính đa biến
• 4. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thống kê mô tả mẫu khảo sát
• 4.1.1. Thông tin tổng quan về chủ hộ
• 4.1.2. Đặc điểm của nông hộ
• 4.1.3. Thông tin tiếp cận tín dụng của hộ thoát nghèo trong mẫu khảo sát
• 4.2. Phân tích kết quả hồi quy
• 4.2.1. Phân tích kết quả hồi quy logit về nhu cầu vốn tín dụng chính thức
• 4.2.2. Phân tích hồi quy đa biến về khả năng tiếp cận vốn tín dụng
• 4.3. Thảo luận kết quả hồi quy
• PHẦN KẾT LUẬN VÀ HÀM Ý CHÍNH SÁCH
• 5.1. Hàm ý chính sách
• 5.1.1. Đối với Ngân hàng Nhà nước
• 5.1.2. Đối với chính quyền địa phương
• 5.1.3. Kiến nghị với các tổ chức tín dụng
• 5.2. Hạn chế nghiên cứu
• Tài liệu tham khảo
• Phụ lục 01
• Phụ lục 02
• Phụ lục 03
• Phụ lục 04

Tóm tắt

I. Tổng quan về tiếp cận tín dụng chính thức cho hộ thoát nghèo

Tiếp cận tín dụng chính thức là một yếu tố quan trọng giúp hộ thoát nghèo cải thiện đời sống và phát triển kinh tế. Tín dụng chính thức không chỉ cung cấp nguồn vốn cần thiết mà còn giúp hộ gia đình xây dựng niềm tin và khả năng tài chính bền vững. Theo nghiên cứu của Nguyễn Bá Lil (2015), việc tiếp cận tín dụng chính thức có thể giúp hộ thoát nghèo giảm thiểu rủi ro tài chính và nâng cao khả năng sản xuất.

1.1. Khái niệm tín dụng chính thức và vai trò của nó

Tín dụng chính thức được hiểu là các khoản vay từ các tổ chức tài chính được cấp phép, như ngân hàng và quỹ tín dụng. Vai trò của tín dụng chính thức là cung cấp nguồn vốn với lãi suất hợp lý, giúp hộ nghèo có cơ hội đầu tư vào sản xuất và kinh doanh.

1.2. Tình hình tiếp cận tín dụng của hộ nghèo hiện nay

Theo báo cáo của Ngân hàng Chính sách Xã hội, tỷ lệ hộ nghèo tiếp cận tín dụng chính thức vẫn còn thấp. Nhiều hộ gia đình vẫn phải dựa vào các nguồn tín dụng phi chính thức với lãi suất cao, dẫn đến tình trạng tái nghèo.

II. Vấn đề và thách thức trong tiếp cận tín dụng chính thức

Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng hộ thoát nghèo vẫn gặp nhiều khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng chính thức. Các vấn đề như thiếu thông tin, rào cản về thủ tục vay vốn và tâm lý e ngại khi vay vốn vẫn tồn tại.

2.1. Rào cản về thông tin và thủ tục vay vốn

Nhiều hộ gia đình không nắm rõ thông tin về các chương trình tín dụng, dẫn đến việc không biết cách tiếp cận. Thủ tục vay vốn phức tạp cũng là một rào cản lớn.

2.2. Tâm lý e ngại khi vay vốn

Nỗi lo về khả năng trả nợ và rủi ro tài chính khiến nhiều hộ gia đình không dám vay vốn, mặc dù họ có nhu cầu thực sự.

III. Phương pháp tiếp cận tín dụng chính thức hiệu quả cho hộ thoát nghèo

Để cải thiện khả năng tiếp cận tín dụng chính thức, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể. Các tổ chức tín dụng cần đơn giản hóa thủ tục và cung cấp thông tin đầy đủ cho hộ nghèo.

3.1. Đơn giản hóa thủ tục vay vốn

Việc giảm bớt các yêu cầu giấy tờ và quy trình phê duyệt sẽ giúp hộ nghèo dễ dàng tiếp cận hơn với nguồn vốn.

3.2. Tăng cường giáo dục tài chính cho hộ nghèo

Cung cấp các khóa học về quản lý tài chính và cách sử dụng vốn vay hiệu quả sẽ giúp hộ nghèo tự tin hơn khi tiếp cận tín dụng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về tín dụng cho hộ thoát nghèo

Nghiên cứu cho thấy rằng việc tiếp cận tín dụng chính thức đã giúp nhiều hộ thoát nghèo cải thiện đời sống. Các chương trình cho vay ưu đãi đã mang lại kết quả tích cực trong việc phát triển kinh tế địa phương.

4.1. Kết quả từ các chương trình cho vay ưu đãi

Nhiều hộ gia đình đã sử dụng vốn vay để đầu tư vào sản xuất nông nghiệp, từ đó tăng thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các tổ chức tín dụng cần học hỏi từ những mô hình thành công để áp dụng vào thực tiễn, nhằm nâng cao hiệu quả của các chương trình tín dụng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về tín dụng cho hộ thoát nghèo

Tiếp cận tín dụng chính thức là một yếu tố quan trọng trong việc giúp hộ thoát nghèo duy trì và phát triển bền vững. Cần có những chính sách và giải pháp đồng bộ để hỗ trợ hộ nghèo trong việc tiếp cận nguồn vốn.

5.1. Đề xuất chính sách hỗ trợ tín dụng cho hộ nghèo

Cần xây dựng các chính sách tín dụng linh hoạt, phù hợp với nhu cầu và khả năng của hộ nghèo, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho họ tiếp cận vốn.

5.2. Tương lai của tín dụng chính thức cho hộ thoát nghèo

Với sự phát triển của công nghệ và các mô hình tài chính mới, hy vọng rằng hộ nghèo sẽ có nhiều cơ hội hơn để tiếp cận tín dụng chính thức trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển nông nghiệp và nông thôn tại Việt Nam, việc tiếp cận vốn tín dụng chính thức đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các hộ gia đình phát triển sản xuất, nâng cao đời sống và giảm nghèo bền vững. Huyện Long Phú, tỉnh Sóc Trăng, với hơn 112.000 dân và 27.000 hộ gia đình, trong đó có khoảng 1.912 hộ thoát nghèo trong giai đoạn 2012-2013, là vùng nghiên cứu điển hình cho vấn đề này. Theo báo cáo năm 2013, có 16.944 hộ trên địa bàn huyện tiếp cận được vốn tín dụng chính thức, chiếm 60,4% tổng số hộ, tuy nhiên, khả năng tiếp cận vốn của hộ thoát nghèo vẫn còn nhiều hạn chế và tiềm ẩn nguy cơ tái nghèo do vay vốn phi chính thức với lãi suất cao.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào việc đánh giá nhu cầu và khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của hộ thoát nghèo tại huyện Long Phú, nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu thực tiễn cho các tổ chức tín dụng và chính quyền địa phương trong việc xây dựng chính sách tín dụng phù hợp. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 150 hộ thoát nghèo được chọn ngẫu nhiên trong tổng số 1.912 hộ thoát nghèo năm 2012 và 2013 trên địa bàn huyện. Nghiên cứu có ý nghĩa thiết thực trong việc góp phần ổn định và phát triển kinh tế - xã hội nông thôn, đồng thời hỗ trợ thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới, trong đó tỷ lệ hộ nghèo là một trong những tiêu chí quan trọng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về thị trường tín dụng nông thôn và vai trò của vốn tín dụng đối với phát triển nông nghiệp. Theo Zeller (1994), thị trường tín dụng chính thức bao gồm cung và cầu tín dụng, trong đó cầu tín dụng phụ thuộc vào đặc điểm nhân khẩu học và kinh tế xã hội của hộ gia đình, còn cung tín dụng được quyết định dựa trên thông tin về nhu cầu vay và khả năng trả nợ của khách hàng. Frank Ellis (1998) định nghĩa nông hộ là các hộ gia đình sống chủ yếu dựa vào thu nhập từ nông nghiệp, sử dụng lao động gia đình làm chủ yếu.

Lý thuyết về tín dụng chính thức và phi chính thức được phân biệt rõ ràng, trong đó tín dụng chính thức bao gồm các khoản vay từ ngân hàng và tổ chức tín dụng nhà nước, còn tín dụng phi chính thức là các khoản vay từ tư nhân với lãi suất cao và rủi ro lớn. Trần Tiến Khai (2014) nhấn mạnh các khó khăn trong việc tiếp cận tín dụng chính thức ở vùng nông thôn như chi phí giao dịch cao, rủi ro mất khả năng trả nợ, và hệ thống pháp lý chưa hoàn thiện. Các chương trình tín dụng phục vụ nông nghiệp nông thôn của Chính phủ Việt Nam được thiết kế nhằm hỗ trợ các đối tượng như hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ sản xuất kinh doanh vùng khó khăn, và các đối tượng chính sách khác.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp số liệu thứ cấp và sơ cấp. Số liệu thứ cấp được thu thập từ các báo cáo của Ngân hàng Chính sách Xã hội, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, Phòng Lao động và Thương binh Xã hội huyện Long Phú, cùng các tài liệu thống kê và nghiên cứu liên quan. Số liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát trực tiếp 150 hộ thoát nghèo, chiếm 7,8% tổng số hộ thoát nghèo trên địa bàn huyện trong giai đoạn 2012-2013, bằng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng phần mềm SPSS với hai mô hình kinh tế lượng chính: mô hình hồi quy logit nhị phân để đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu và khả năng tiếp cận tín dụng chính thức, và mô hình hồi quy tuyến tính đa biến để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến lượng vốn vay mà hộ có thể tiếp cận. Các biến độc lập trong mô hình bao gồm tuổi, trình độ học vấn, nghề nghiệp, giá trị tài sản, thu nhập, diện tích đất, quan hệ xã hội, mục đích vay và thông tin tín dụng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm chủ hộ và hộ thoát nghèo: Trong 150 hộ khảo sát, 73,33% chủ hộ là nam, 72% là dân tộc Kinh, 26,67% là dân tộc Khmer. Trình độ học vấn chủ yếu ở mức tiểu học (62%) và trung học cơ sở (30%). Tuổi chủ hộ trải đều từ 29 đến 90 tuổi, với độ tuổi phổ biến là 49 và 53 tuổi. Diện tích đất bình quân của hộ là khoảng 696,59 m², giá trị tài sản trung bình 34,22 triệu đồng, thu nhập bình quân 70,45 triệu đồng/năm.

2. Nhu cầu và khả năng tiếp cận tín dụng chính thức: Khoảng 34,7% hộ thoát nghèo có nhu cầu vay vốn, trong khi 27,3% tiếp cận được các nguồn tín dụng chính thức. Mức vay bình quân của các tổ chức tín dụng chính thức như Ngân hàng Chính sách Xã hội là 14 triệu đồng/hộ, Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn là 59 triệu đồng/hộ, và Quỹ tín dụng nhân dân là 89 triệu đồng/hộ.

3. Các yếu tố ảnh hưởng đến nhu cầu và khả năng tiếp cận vốn: Mô hình hồi quy logit cho thấy trình độ học vấn, giá trị tài sản, thu nhập và việc sử dụng tín dụng chính thức có ảnh hưởng tích cực đến khả năng tiếp cận vốn. Ngược lại, việc vay vốn phi chính thức có tác động tiêu cực. Mô hình hồi quy tuyến tính đa biến cũng xác nhận trình độ học vấn, thu nhập, quan hệ xã hội, mục đích vay và giá trị tài sản là các yếu tố quan trọng quyết định lượng vốn vay mà hộ có thể tiếp cận.

4. Thực trạng các chương trình tín dụng chính sách: Các chương trình cho vay hộ nghèo, giải quyết việc làm, học sinh sinh viên, và phát triển sản xuất vùng khó khăn được triển khai rộng rãi, với tổng dư nợ lên đến hàng trăm tỷ đồng. Tuy nhiên, tỷ lệ hộ thoát nghèo tiếp cận vốn còn thấp so với nhu cầu thực tế, đặc biệt là các hộ có thu nhập thấp và tài sản hạn chế.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phản ánh thực trạng khó khăn trong việc tiếp cận vốn tín dụng chính thức của hộ thoát nghèo tại huyện Long Phú, do nhiều nguyên nhân như trình độ học vấn thấp, tài sản thế chấp hạn chế, và thiếu thông tin về các chương trình tín dụng. So sánh với các nghiên cứu tại các tỉnh khác, kết quả tương đồng về vai trò quan trọng của trình độ học vấn và tài sản trong việc tiếp cận vốn. Việc vay vốn phi chính thức với lãi suất cao làm tăng nguy cơ tái nghèo, gây áp lực lên chính quyền địa phương trong công tác giảm nghèo bền vững.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố trình độ học vấn, biểu đồ tỷ lệ tiếp cận vốn theo nhóm thu nhập, và bảng phân tích hồi quy để minh họa rõ ràng các yếu tố ảnh hưởng. Những phát hiện này góp phần làm rõ bức tranh tổng thể về nhu cầu và khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của hộ thoát nghèo, từ đó đề xuất các giải pháp chính sách phù hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền và nâng cao nhận thức: Tổ chức các chương trình đào tạo, tập huấn về kiến thức tài chính và thủ tục vay vốn cho hộ thoát nghèo nhằm nâng cao trình độ học vấn và khả năng tiếp cận thông tin tín dụng. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, do chính quyền địa phương phối hợp với các tổ chức tín dụng thực hiện.

2. Đa dạng hóa các sản phẩm tín dụng phù hợp: Các tổ chức tín dụng cần thiết kế các gói vay linh hoạt, phù hợp với nhu cầu và khả năng trả nợ của hộ thoát nghèo, đặc biệt là các khoản vay nhỏ, thời hạn vay dài và lãi suất ưu đãi. Triển khai trong vòng 3 năm, do Ngân hàng Chính sách Xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp chủ trì.

3. Tăng cường vai trò của các tổ chức đoàn thể: Hội Nông dân, Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên cần được củng cố và phát huy vai trò bảo lãnh, hỗ trợ thủ tục vay vốn cho các hộ thoát nghèo, giảm thiểu rủi ro cho tổ chức tín dụng. Thực hiện liên tục, với sự phối hợp của các cấp chính quyền xã, huyện.

4. Cải thiện hệ thống thông tin và cơ sở hạ tầng tài chính: Xây dựng hệ thống thông tin tín dụng minh bạch, cập nhật thường xuyên về các chương trình tín dụng, lãi suất và điều kiện vay vốn. Đồng thời, nâng cấp cơ sở hạ tầng ngân hàng tại các vùng nông thôn để giảm chi phí giao dịch. Thời gian thực hiện 2-3 năm, do Ngân hàng Nhà nước và các tổ chức tín dụng phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp dữ liệu thực tiễn và phân tích sâu sắc về nhu cầu và khả năng tiếp cận tín dụng của hộ thoát nghèo, giúp xây dựng chính sách tín dụng nông thôn hiệu quả hơn.

2. Các tổ chức tín dụng và ngân hàng: Thông tin về đặc điểm khách hàng, nhu cầu vay vốn và các rào cản tiếp cận vốn giúp các tổ chức thiết kế sản phẩm tín dụng phù hợp, nâng cao hiệu quả cho vay.

3. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành kinh tế, chính sách công: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, mô hình kinh tế lượng và thực trạng tín dụng nông thôn tại Việt Nam.

4. Các tổ chức phi chính phủ và đoàn thể xã hội: Hiểu rõ vai trò và ảnh hưởng của các tổ chức đoàn thể trong việc hỗ trợ hộ thoát nghèo tiếp cận vốn, từ đó phát triển các chương trình hỗ trợ phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao hộ thoát nghèo lại khó tiếp cận vốn tín dụng chính thức?
   Nguyên nhân chính là do trình độ học vấn thấp, thiếu tài sản thế chấp, thiếu thông tin về các chương trình tín dụng và thủ tục vay vốn phức tạp. Ví dụ, nhiều hộ không đủ điều kiện thế chấp tài sản hoặc không hiểu rõ quy trình vay vốn.

2. Vai trò của các tổ chức đoàn thể trong tiếp cận tín dụng là gì?
   Các tổ chức như Hội Nông dân, Hội Phụ nữ đóng vai trò bảo lãnh, hỗ trợ thủ tục vay vốn, giúp giảm rủi ro cho tổ chức tín dụng và tạo điều kiện thuận lợi cho hộ vay vốn. Trong thực tế, nhiều hộ vay vốn thông qua sự bảo lãnh của các tổ chức này.

3. Mức vay bình quân của hộ thoát nghèo là bao nhiêu?
   Mức vay bình quân từ Ngân hàng Chính sách Xã hội khoảng 14 triệu đồng/hộ, từ Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn khoảng 59 triệu đồng/hộ, và từ Quỹ tín dụng nhân dân khoảng 89 triệu đồng/hộ.

4. Các yếu tố nào ảnh hưởng tích cực đến khả năng tiếp cận vốn?
   Trình độ học vấn cao, giá trị tài sản lớn, thu nhập ổn định, có quan hệ xã hội và sử dụng tín dụng chính thức trước đó đều giúp tăng khả năng tiếp cận vốn. Ngược lại, vay vốn phi chính thức làm giảm khả năng tiếp cận vốn chính thức.

5. Chính sách tín dụng hiện hành có đáp ứng được nhu cầu của hộ thoát nghèo không?
   Chính sách tín dụng đã triển khai nhiều chương trình hỗ trợ, nhưng vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu do hạn chế về quy mô vốn, thủ tục phức tạp và thiếu thông tin. Cần cải tiến chính sách để phù hợp hơn với đặc điểm và nhu cầu thực tế của hộ thoát nghèo.

Kết luận

• Nhu cầu và khả năng tiếp cận tín dụng chính thức của hộ thoát nghèo tại huyện Long Phú còn hạn chế, ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như trình độ học vấn, tài sản, thu nhập và thông tin tín dụng.
• Các tổ chức tín dụng chính thức như Ngân hàng Chính sách Xã hội, Ngân hàng Nông nghiệp và Quỹ tín dụng nhân dân đóng vai trò chủ đạo trong cung cấp vốn cho nông thôn, nhưng tỷ lệ tiếp cận vốn của hộ thoát nghèo chưa cao.
• Việc vay vốn phi chính thức với lãi suất cao là nguyên nhân tiềm ẩn nguy cơ tái nghèo, gây áp lực lên công tác giảm nghèo bền vững.
• Cần có các giải pháp đồng bộ về nâng cao nhận thức, đa dạng hóa sản phẩm tín dụng, phát huy vai trò tổ chức đoàn thể và cải thiện hệ thống thông tin tín dụng.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các đề xuất chính sách trong vòng 1-3 năm và tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi để đánh giá hiệu quả chính sách tín dụng nông thôn.

Hành động ngay hôm nay để hỗ trợ hộ thoát nghèo tiếp cận vốn tín dụng chính thức, góp phần xây dựng nông thôn mới bền vững!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý thuyết và cơ sở thực tiễn; tập trung làm rõ các lý thuyết về vai trò của vốn tín dụng đối với phát triển nông nghiệp nông thôn; các chính sách đã và đang áp dụng cho nông nghiệp nông thôn; tóm lược kết quả chính của những nghiên cứu trước. Chương 2: Thực trạng địa bàn nghiên cứu và phương pháp nghiên cứu; trình bày thực trạng địa bàn nghiên cứu và phương pháp cụ thể mà chuyên đề sử dụng. Chương 3: Kết quả nghiên cứu và thảo luận; dựa trên thực trạng phương pháp nghiên cứu đã trình bày ở chương trước, chương này tác giả tiến hành phân tích làm rõ kết quả nghiên cứu và thảo luận. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 1 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ CÁC NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM Chương này sẽ giới thiệu về cơ sở lý thuyết và cơ sở thực tiễn, tập trung làm rõ lý thuyết về vai trò của vốn tín dụng đối với phát triển nông nghiệp nông thôn; các chính sách đã và đang áp dụng cho nông nghiệp nông thôn; tóm lược kết quả nghiên cứu chính của những nghiên cứu trước.1 Cơ sở lý thuyết Zeller (1994), Về mặt lý thuyết, thị trường tín dụng chính thức bao gồm cung và cầu tín dụng.

Cầu tín dụng được xác lập dựa trên các đặc điểm của hộ, như là các đặc điểm nhân khẩu học và kinh tế -xã hội; và cung tín dụng được định nghĩa là số tiền mà các nhà cung cấp quyết định cho vay dựa trên những thông tin sẵn có về nhu cầu vay. Các tổ chức tín dụng sẽ quyết định cấp toàn bộ hoặc giảm số tiền cho vay hoặc hoàn toàn bác bỏ yêu cầu xin vay. Frank Ellis (1998), Nông hộ là hộ nông dân có phương tiện kiếm sống từ ruộng đất, sử dụng chủ yếu lao động gia đình vào sản xuất. Nói chung, đó là các gia đình sống bằng thu nhập từ nghề nông.

Ngoài ra, hộ còn có thể tiến hành thêm các hoạt động khác, tuy nhiên đó chỉ là các hoạt động phụ. Hộ là một tế bào của xã hội với sự thống nhất giữa các thành viên có cùng huyết thống, mà mỗi thành viên đều có nghĩa vụ và trách nhiệm làm tăng thu nhập, đảm bảo cho sự tồn tại của hộ. Theo Phạm Hoài Bắc (2003), Tín dụng xuất phát từ chữ Credit trong tiếng Anh, có nghĩa là lòng tin, sự tin cậy, sự tín nhiệm. Tín dụng được diễn giải theo ngôn ngữ Việt Nam là sự vay mượn.

Căn cứ theo chủ thể trong quan hệ tín dụng, các hình thức tín dụng chủ yếu bao gồm: tín dụng chính thức (tín dụng nhà nước, tín dụng ngân hàng) và tín dụng phi chính thức (tín dụng tư nhân). Theo Trần Tiến Khai (2014), Chi phí giao dịch cao: Do khách hàng cư trú phân tán, cộng đồng nông dân đa dạng, giá trị vay nợ thấp, chi phí thông tin và TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 marketing cao do cơ sở hạ tầng kém; Nhiều rủi ro: Do khí hậu thời tiết biến đổi, lợi nhuận từ nông nghiệp thấp, nhu cầu tiêu dùng của gia đình, tương đồng về điều kiện tự nhiên, giá cả hàng hóa nông sản biến động, xác suất mất khả năng chi trả cao, thế chấp kém, quyền sử dụng đất đai chưa toàn vẹn, hệ thống pháp lý yếu, khả năng thu hồi nợ kém; Hệ quả: Ngân hàng thương mại không muốn cho vay, vì ngân hàng thương mại luôn hướng tới hiệu quả nên chỉ tập trung vốn cho đô thị dẫn đến không công bằng làm thiếu hụt vốn ở vùng nông thôn cho nên nông thôn luôn phát triển kém, người cho vay tập trung vào nông trại quy mô lớn, bỏ qua nông trại nhỏ do nguy cơ chi phí giao dịch cao và không đảm bảo khả năng chi trả. Thị trường tín dụng phi chính thức phát triển, vì chi phí giao dịch thấp, quay vòng vốn nhanh, tính gần gũi, mặc dù lãi suất cao. Nếu thiếu vắng tín dụng chính thức thì cán cân vốn vẫn được cân bằng nhưng lãi suất tín dụng phi chính thức sẽ cao gánh nặng lãi suất sẽ gây áp lực về lợi nhuận cho nông hộ; Bất lợi: Vùng địa lý có giới hạn, khả năng đa dạng hóa danh mục bị giới hạn, lãi suất cao.

Thị trường tài chính nông thôn phải được chú trọng tái xây dựng dựa trên ba trục chính là: Tạo ra môi trƣờng chính sách: không tạo ra sự bóp méo thị trường, phải khuyến khích phát triển thị trường tài chính: (1) lãi suất tự quyết định, dựa trên chi phí, rủi ro và cạnh tranh, (2) khách hàng mục tiêu tự lựa chọn, (3) hoạt động độc lập và tránh các sự can thiệp. Xây dựng cơ sở hạ tầng tài chính là vai trò của Nhà nƣớc: (1) hệ thống pháp lý và điều phối cần được cũng cố để giảm chi phí và thời gian ký hợp đồng, (2) xây dựng hệ thống thông tin chung như là hàng hóa công. Phát triển thể chế: (1) tăng cường tính tự chủ và hướng tới khách hàng, (2) tăng tính cạnh tranh. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 Trong khi đó, luồng ý kiến thứ hai có phần mềm dẻo hơn khi đánh giá vai trò của nhà nước đối với thị trường tài chính nông thôn.

Theo đó vai trò định hướng của nhà nước và hỗ trợ tài chính cho khu vực nông thôn vẫn hết sức quan trọng. Nếu các chương trình tín dụng nông thôn được thiết kế tốt thì vẫn có thể thành công và đem lại lợi ích. Các chương trình này nên tạo ra càng nhiều càng tốt các nhóm tự giúp đỡ và các tổ chức nhân dân mang tính tự nguyện nhằm giảm chi phí giao dịch và rủi ro khi cho vay. Tuy nhiên, nhà nước cũng cần phải tạo ra môi trường cạnh tranh cho thị trường tài chính nông thôn bằng cách xóa tính độc quyền tiếp cận nguồn vốn tài trợ của nhà nước, giảm bớt các ràng buộc về các mục tiêu trợ cấp và nới lỏng các quy định về lãi suất.

Các thể chế tài chính cũng cần phải chú trọng phát triển dựa trên nguồn vốn tiết kiệm huy động được, và nhà nước chỉ bổ sung bù đắp khoản thiếu hụt giữa vốn huy động và dư nợ. Xây dựng thể chế theo hướng tự chủ và hiệu quả cũng được khuyến cáo. Lý thuyết về thị trƣờng tín dụng nông thôn: Theo quan điểm truyền thống: Người cho vay độc quyền cho rằng người cho vay ở làng xã là độc quyền và cho vay nặng lãi. Thị trường hoàn hảo cho rằng thị trường tín dụng cạnh tranh hoàn hảo, lãi suất cao do rủi ro mất khả năng chi trả lớn và chi phí thông tin cao.

Mô hình thông tin không hoàn hảo: Một số lý thuyết nhấn mạnh vấn đề thông tin không hoàn hảo và thi hành không hoàn hảo. Hoạt động cho vay liên quan tới (1) đánh đổi giữa tiêu dùng hôm nay với tiêu dùng sau này, (2) bảo hiểm chống lại rủi ro mất vốn, (3) nhu cầu tiếp cận thông tin của khách hàng (thanh lọc), (4) các biện pháp bảo đảm khả năng chi trả (khuyến khích) và (5) thi hành các hàng động nâng cao khả năng chi trả. Ba quan sát về thị trường tín dụng nông thôn: (1) người vay có khả năng mất chi trả khác nhau, và tốn kém để biết rủi ro đơn lẻ của từng người là vấn đề thanh lọc; TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8 (2) rất tốn kém để đảm bảo người cho vay có các hoạt động bảo đảm trả nợ là vấn đề khuyến khích; (3) khó ép thúc việc chi trả là vấn đề thi hành. Lý thuyết cơ chế gián tiếp về thị trường tín dụng nông thôn: Nhấn mạnh sử dụng cơ chế thanh lọc gián tiếp, chủ yếu là lãi suất dẫn tới hạn chế tín dụng; tác động khuyến khích bằng cách đe dọa cắt tín dụng, điều kiện hợp đồng gắn với thị trường khác.

Lý thuyết cơ chế trực tiếp: Nhấn mạnh cơ chế trực tiếp để gia tăng nguồn lực cho thanh lọc người vay, giới hạn đối tượng vay; giải quyết vấn đề thông tin và thi hành nghĩa vụ trả nợ, dẫn đến tình trạng cạnh tranh có độc quyền; giới hạn phạm vi cho vay cho các thành viên một nhóm đặc biệt về địa lý hay thân tộc, gắn kết với thị trường khác gồm thị trường đầu vào và thị trường đầu ra; Các công cụ hạn chế vấn đề cân xứng thông tin và thi hành nghĩa vụ trả nợ là thế chấp, cầm cố tài sản người cho vay chiếm giữ và sử dụng đất của người vay đến khi được trả nợ, họ hụi và nhóm tín dụng.2 Các chính sách tín dụng phục vụ nông nghiệp, nông thôn - Chƣơng trình tín dụng hộ nghèo: là một bộ phận hợp thành của Chương trình mục tiêu quốc gia về giảm nghèo của Nhà nước nhằm tập trung nguồn lực tài chính của Nhà nước vào một đầu mối để cho người nghèo vay ưu đãi phục vụ sản xuất, kinh doanh, cải thiện đời sống và từng bước tiếp cận với các điều kiện của kinh tế thị trường. - Chƣơng trình cho vay giải quyết việc làm: là nhằm tạo việc làm mới và tăng thêm việc làm cho người lao động; trợ giúp người thất nghiệp, người thiếu việc làm tự tạo việc làm, người sử dụng lao động có điều kiện bố trí việc làm để tránh cho nhiều người lao động không bị mất việc làm, tạo ra sản phẩm cho xã hội và có thu nhập phục vụ cho đời sống của người lao động. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 - Chƣơng trình cho vay học sinh, sinh viên có hoàn cảnh khó khăn: là sử dụng nguồn lực của Nhà nước để cung cấp tín dụng ưu đãi cho học sinh sinh viên có hoàn cảnh khó khăn được vay vốn học tập trong thời gian theo học tại các trường chuyên nghiệp và dạy nghề. Thực hiện công bằng xã hội, đảm bảo cho mọi người đều có điều kiện tiếp cận dịch vụ giáo dục chuyên nghiệp, góp phần vào sự nghiệp đào tạo nguồn nhân lực có trình độ cao cho đất nước.

- Chƣơng trình cho vay hộ sản xuất kinh doanh vùng khó khăn: là việc sử dụng các nguồn lực tài chính do nhà nước huy động để cho các hộ gia đình (không phải là hộ nghèo) vay phát triển sản xuất, kinh doanh tại các xã thuộc vùng khó khăn, góp phần thực hiện chương trình phát triển nông nghiệp, nông thôn, phát triển kinh tế đồng đều giữa các vùng trong cả nước. - Chƣơng trình cho vay nƣớc sạch và vệ sinh môi trƣờng nông thôn: Giúp các hộ gia đình ở khu vực nông thôn vay vốn để thực hiện chiến lược quốc gia về cấp nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn, nhằm nâng cao sức khỏe, cải thiện điều kiện sinh hoạt, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội khu vực nông thôn.