Quá trình và kinh nghiệm triển khai tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương tại một số quốc gia trên thế giới và bài học cho việt nam

Tìm hiểu về quá trình triển khai tiền kỹ thuật số (CBDC) của các ngân hàng trung ương trên thế giới. Phân tích kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam.

• Tác giả: Phạm Thị Thanh Thùy
• Người hướng dẫn: ThS. Đào Mỹ Hằng
• Trường học: Học Viện Ngân Hàng
• Chuyên ngành: Ngân Hàng
• Đề tài: Quá trình và kinh nghiệm triển khai tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương tại một số quốc gia trên thế giới và bài học cho Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TIỀN KỸ THUẬT SỐ CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu
• 1.2. Các nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.3. Khái niệm và đặc điểm
• 1.4. Các giai đoạn phát triển một dự án CBDC
• 1.5. Tác động của CBDC
• 1.5.1. Ảnh hưởng của CBDC tới bảng cân đối kế toán của Ngân hàng trung ương và các tổ chức tài chính
• 1.5.2. Tác động tích cực
• 1.5.3. Tác động tiêu cực
• 1.5.4. Cân bằng giữa lợi ích và rủi ro
• 1.6. Quan điểm và góc nhìn từ các tổ chức về ban hành CBDC
• 1.6.1. Quan điểm của các Ngân hàng Trung ương
• 1.6.2. Góc nhìn từ các tổ chức quốc tế
• 1.7. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG, KINH NGHIỆM TRIỂN KHAI TIỀN KỸ THUẬT SỐ CỦA CÁC NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Thái độ của Ngân hàng trung ương tại các khu vực về CBDC
• 2.2. Thực trạng toàn cầu về phát triển và ứng dụng CBDC
• 2.2.1. Khu vực Châu Âu
• 2.2.2. Khu vực Châu Á
• 2.2.3. Khu vực Châu Mỹ
• 2.2.4. Khu vực Châu Phi
• 2.3. Thực trạng triển khai CBDC tại một số quốc gia
• 2.3.1. Thực trạng triển khai CBDC tại Trung Quốc
• 2.3.2. Thực trạng triển khai CBDC tại Thụy Điển
• 2.3.3. Thực trạng triển khai CBDC tại Bahamas
• 2.4. Kinh nghiệm nghiên cứu và triển khai
• 2.4.1. Kinh nghiệm nghiên cứu và triển khai CBDC của Trung Quốc
• 2.4.2. Kinh nghiệm nghiên cứu và triển khai CBDC của Thụy Điển
• 2.4.3. Kinh nghiệm nghiên cứu và triển khai CBDC của Bahamas
• 2.5. Bài học cho Việt Nam
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN PHÁT HÀNH CBDC VÀ KHUYẾN NGHỊ CHO VIỆT NAM
• 3.1. Sự cần thiết của việc nghiên cứu, thử nghiệm tiền kỹ thuật số của NHTW Việt Nam
• 3.2. Một số điều kiện thuận lợi thúc đẩy nghiên cứu, phát hành CBDC
• 3.2.1. Chủ trương, định hướng của Đảng, Nhà nước
• 3.2.2. Khuôn khổ pháp lý
• 3.2.3. Bối cảnh kinh tế xã hội
• 3.2.4. Hệ sinh thái thanh toán
• 3.3. Một số khó khăn khi phát hành CBDC
• 3.4. Cơ hội, thách thức khi áp dụng CBDC tại Việt Nam
• 3.4.1. Cơ hội khi áp dụng CBDC ở Việt Nam
• 3.4.2. Thách thức khi áp dụng CBDC tại Việt Nam
• 3.4.2.1. Đối với Chính phủ
• 3.4.2.2. Đối với NHNN
• 3.4.2.3. Đối với các doanh nghiệp
• 3.5. Khuyến nghị cho người sử dụng
• 3.6. Kết luận chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. CBDC Là Gì Tổng Quan Tiền Kỹ Thuật Số Ngân Hàng TW 55 ký tự

Thế kỷ 21 chứng kiến sự trỗi dậy của tiền kỹ thuật số, đặc biệt là Tiền Kỹ Thuật Số Ngân Hàng Trung Ương (CBDC). Lịch sử tiền tệ trải qua nhiều thay đổi, từ tiền tệ hàng hóa đến tiền xu, tiền giấy, và nay là CBDC. Trong bối cảnh công nghệ số bùng nổ, CBDC trở thành chủ đề được quan tâm trên các diễn đàn quốc tế như BIS, WB, IMF. Mục tiêu hướng đến xã hội phi tiền mặt, thúc đẩy tài chính toàn diện, và tạo điều kiện cho tín dụng vi mô, CBDC là một bước tiến tất yếu. Nhiều quốc gia đã và đang nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển CBDC. Tính đến đầu năm 2024, 135 quốc gia và liên minh đang khám phá CBDC, trong đó có 60% đang ở giai đoạn nghiên cứu và thử nghiệm, 26% đang ở giai đoạn thí điểm. Áp lực bắt kịp xu hướng này là rất lớn.

1.1. Định Nghĩa và Đặc Điểm Của Tiền Kỹ Thuật Số CBDC

CBDC là tiền tệ kỹ thuật số do Ngân hàng Trung Ương (NHTW) phát hành, được đảm bảo bằng uy tín của chính phủ. Nó có thể được sử dụng như một phương tiện thanh toán, đơn vị tài khoản, và kho lưu trữ giá trị. Khác với tiền điện tử tư nhân, CBDC mang tính pháp định và được kiểm soát bởi NHTW. Điều này mang lại sự ổn định và an toàn hơn cho người sử dụng, đồng thời cho phép NHTW thực hiện chính sách tiền tệ hiệu quả hơn. CBDC có thể hoạt động dựa trên công nghệ blockchain hoặc các nền tảng công nghệ truyền thống khác.

1.2. Các Giai Đoạn Phát Triển Một Dự Án Tiền Kỹ Thuật Số CBDC

Quá trình phát triển một dự án CBDC thường trải qua nhiều giai đoạn. Đầu tiên là giai đoạn nghiên cứu và đánh giá tính khả thi, trong đó các NHTW xem xét các yếu tố như công nghệ, pháp lý, và tác động kinh tế. Tiếp theo là giai đoạn thiết kế và thử nghiệm, trong đó NHTW xây dựng các mô hình CBDC khác nhau và thử nghiệm chúng trong môi trường thực tế. Cuối cùng là giai đoạn triển khai và vận hành, trong đó CBDC được phát hành và sử dụng rộng rãi trong nền kinh tế. Mỗi giai đoạn đều đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng và sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan.

1.3. Tác Động Của CBDC Đến Nền Kinh Tế và Hệ Thống Tài Chính

CBDC có thể mang lại nhiều tác động tích cực cho nền kinh tế và hệ thống tài chính. Nó có thể giúp giảm chi phí thanh toán, tăng cường hiệu quả của chính sách tiền tệ, và thúc đẩy tài chính toàn diện. Tuy nhiên, CBDC cũng có thể gây ra những thách thức, chẳng hạn như rủi ro về bảo mật và quyền riêng tư, cũng như tác động đến sự ổn định của hệ thống ngân hàng. Việc đánh giá và quản lý những tác động này là rất quan trọng để đảm bảo sự thành công của CBDC.

II. Kinh Nghiệm Quốc Tế Về CBDC Bài Học Cho Việt Nam 57 ký tự

Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi số, nhu cầu thanh toán kỹ thuật số tăng cao. Nghiên cứu về CBDC phù hợp với định hướng của Đảng và Nhà nước, thể hiện qua Quyết định 942/QĐ-TTg năm 2021 về Chiến lược phát triển Chính phủ điện tử. Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đang quan sát thận trọng, chủ động thúc đẩy nghiên cứu và phát triển CBDC. Quá trình từ nghiên cứu đến phát hành cần được xem xét cẩn trọng, học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia trên thế giới để Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đánh giá lợi ích và rủi ro, có sự chuẩn bị phù hợp.

2.1. Thái Độ Của Các Ngân Hàng Trung Ương Trên Thế Giới Về CBDC

Thái độ của các Ngân hàng Trung Ương (NHTW) trên thế giới về CBDC rất khác nhau. Một số NHTW rất tích cực và đã tiến hành thử nghiệm hoặc phát hành CBDC, trong khi những NHTW khác vẫn còn thận trọng và đang trong giai đoạn nghiên cứu. Sự khác biệt này phản ánh sự khác biệt về điều kiện kinh tế, chính trị, và xã hội của mỗi quốc gia. Tuy nhiên, nhìn chung, ngày càng có nhiều NHTW quan tâm đến CBDC và nhận thấy tiềm năng của nó.

2.2. Thực Trạng Phát Triển Và Ứng Dụng Tiền Kỹ Thuật Số CBDC Toàn Cầu

Thực trạng phát triển và ứng dụng CBDC trên toàn cầu rất đa dạng. Một số quốc gia đã triển khai thành công CBDC trong các lĩnh vực như thanh toán bán lẻ, thanh toán xuyên biên giới, và hỗ trợ tài chính cho người nghèo. Trung Quốc với eCNY, Thụy Điển với e-krona, và Bahamas với Sand Dollar là những ví dụ điển hình. Tuy nhiên, nhiều quốc gia khác vẫn đang gặp khó khăn trong việc vượt qua các thách thức về công nghệ, pháp lý, và xã hội.

2.3. Kinh Nghiệm Nghiên Cứu và Triển Khai CBDC Của Trung Quốc Thụy Điển

Trung Quốc đã triển khai eCNY với mục tiêu tăng cường hiệu quả thanh toán và kiểm soát dòng tiền. Thụy Điển đang thử nghiệm e-krona để duy trì vai trò của tiền tệ quốc gia trong bối cảnh thanh toán kỹ thuật số ngày càng phổ biến. Cả hai quốc gia đều đối mặt với những thách thức riêng, nhưng cũng đã thu được những kinh nghiệm quý báu về thiết kế, triển khai, và quản lý CBDC.

III. Các Điều Kiện Phát Hành CBDC Ở Việt Nam Cơ Hội Thách Thức 59 ký tự

Việc nghiên cứu, đánh giá về CBDC là phù hợp với định hướng của Đảng và Nhà nước. Những năm gần đây, quá trình số hóa diễn ra mạnh mẽ, sự quan tâm về CBDC cũng tăng lên. Theo Quyết định 942/QĐ - TTg năm 2021, Việt Nam đang có động thái quan tâm, chú trọng đến công nghệ số. Quá trình từ nghiên cứu đến chính thức phát hành CBDC cần được xem xét cẩn trọng, học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia trên thế giới làm tiền đề quan trọng để NHTW Việt Nam xem xét, đánh giá giữa lợi ích và rủi ro khi thực hiện phát triển CBDC.

3.1. Sự Cần Thiết Nghiên Cứu Tiền Kỹ Thuật Số CBDC Của Việt Nam

Trong bối cảnh chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, việc nghiên cứu và thử nghiệm tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam trở nên vô cùng cần thiết. CBDC có thể giúp tăng cường hiệu quả thanh toán, giảm chi phí giao dịch, và thúc đẩy tài chính toàn diện. Bên cạnh đó, CBDC cũng có thể giúp Ngân hàng Nhà nước Việt Nam kiểm soát chính sách tiền tệ hiệu quả hơn và đối phó với các thách thức từ tiền điện tử tư nhân.

3.2. Điều Kiện Thuận Lợi Thúc Đẩy Nghiên Cứu và Phát Hành CBDC

Việt Nam có nhiều điều kiện thuận lợi để thúc đẩy nghiên cứu và phát hành CBDC. Thứ nhất, chủ trương, định hướng của Đảng và Nhà nước ủng hộ chuyển đổi số và phát triển thanh toán kỹ thuật số. Thứ hai, khuôn khổ pháp lý đang dần được hoàn thiện để đáp ứng nhu cầu của nền kinh tế số. Thứ ba, bối cảnh kinh tế xã hội ổn định và hệ sinh thái thanh toán đang phát triển mạnh mẽ. Cuối cùng, người dân Việt Nam ngày càng quen thuộc với các dịch vụ tài chính kỹ thuật số.

3.3. Một Số Khó Khăn Khi Phát Hành Tiền Kỹ Thuật Số CBDC Tại Việt Nam

Tuy nhiên, Việt Nam cũng đối mặt với một số khó khăn khi phát hành CBDC. Thứ nhất, hạ tầng công nghệ chưa đủ mạnh để đáp ứng nhu cầu của một hệ thống CBDC quy mô lớn. Thứ hai, nhận thức của người dân về CBDC còn hạn chế. Thứ ba, rủi ro về bảo mật và quyền riêng tư cần được quản lý chặt chẽ. Thứ tư, sự phản ứng của hệ thống ngân hàng truyền thống cần được xem xét kỹ lưỡng.

IV. Giải Pháp Để Phát Triển Tiền Kỹ Thuật Số Ngân Hàng Tại VN 53 ký tự

Để phát triển CBDC thành công, Việt Nam cần có những giải pháp phù hợp. Cần học hỏi kinh nghiệm quốc tế, đồng thời điều chỉnh để phù hợp với điều kiện của Việt Nam. Tập trung vào việc xây dựng hạ tầng công nghệ, nâng cao nhận thức của người dân, và đảm bảo bảo mật và quyền riêng tư. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các cơ quan chính phủ, và các doanh nghiệp liên quan.

4.1. Xây Dựng Hạ Tầng Công Nghệ Vững Chắc Cho CBDC

Hạ tầng công nghệ là nền tảng quan trọng cho sự thành công của CBDC. Việt Nam cần đầu tư vào các công nghệ mới như blockchain, DLT, và các giải pháp bảo mật tiên tiến. Cần xây dựng một hệ thống thanh toán ổn định, an toàn, và có khả năng mở rộng để đáp ứng nhu cầu của người dùng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các nhà cung cấp dịch vụ công nghệ và các cơ quan quản lý.

4.2. Nâng Cao Nhận Thức Của Người Dân Về CBDC

Sự chấp nhận của người dân là yếu tố then chốt cho sự thành công của CBDC. Việt Nam cần triển khai các chương trình truyền thông và giáo dục để nâng cao nhận thức của người dân về CBDC, giải thích những lợi ích và rủi ro của nó. Cần tạo ra một môi trường tin cậy và minh bạch để người dân yên tâm sử dụng CBDC.

4.3. Đảm Bảo Bảo Mật và Quyền Riêng Tư Khi Sử Dụng Tiền Số

Bảo mật và quyền riêng tư là những mối quan tâm hàng đầu của người dùng khi sử dụng CBDC. Việt Nam cần xây dựng các cơ chế bảo mật mạnh mẽ để bảo vệ thông tin cá nhân và tài sản của người dùng. Cần có các quy định rõ ràng về quyền riêng tư và đảm bảo rằng người dùng có quyền kiểm soát thông tin của mình.

V. Ứng Dụng CBDC Trong Thanh Toán Số Tại Việt Nam 51 ký tự

CBDC có thể được ứng dụng rộng rãi trong các lĩnh vực khác nhau của nền kinh tế Việt Nam. Trong lĩnh vực thanh toán số, CBDC có thể giúp giảm chi phí giao dịch, tăng cường hiệu quả thanh toán, và thúc đẩy tài chính toàn diện. Trong lĩnh vực thương mại điện tử, CBDC có thể giúp giảm thiểu rủi ro thanh toán và tăng cường niềm tin của người tiêu dùng. Trong lĩnh vực quản lý tài chính công, CBDC có thể giúp tăng cường minh bạch và giảm thiểu tham nhũng.

5.1. CBDC Trong Thanh Toán Bán Lẻ Và Thương Mại Điện Tử

CBDC có thể thay thế tiền mặt trong các giao dịch bán lẻ, giúp giảm chi phí in ấn và quản lý tiền mặt. Nó cũng có thể được sử dụng trong các giao dịch thương mại điện tử, giúp giảm thiểu rủi ro thanh toán và tăng cường niềm tin của người tiêu dùng.

5.2. CBDC Cho Thanh Toán Xuyên Biên Giới Hiệu Quả Hơn

CBDC có thể được sử dụng để thanh toán xuyên biên giới, giúp giảm chi phí và thời gian giao dịch. Nó cũng có thể giúp tăng cường tính minh bạch và giảm thiểu rủi ro trong các giao dịch quốc tế.

5.3. Tăng Cường Tài Chính Toàn Diện Với Tiền Kỹ Thuật Số

CBDC có thể giúp những người không có tài khoản ngân hàng tiếp cận các dịch vụ tài chính. Nó có thể được sử dụng để thanh toán trợ cấp xã hội, chi trả lương hưu, và hỗ trợ tài chính cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa.

VI. Tương Lai Của Tiền Kỹ Thuật Số CBDC Tại Việt Nam 51 ký tự

Tương lai của CBDC tại Việt Nam phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự phát triển của công nghệ, chính sách của chính phủ, và sự chấp nhận của người dân. Tuy nhiên, với những nỗ lực hiện tại, CBDC có tiềm năng trở thành một phần quan trọng của hệ thống tài chính Việt Nam trong tương lai. Cần tiếp tục nghiên cứu và thử nghiệm để đảm bảo rằng CBDC được triển khai một cách an toàn, hiệu quả, và phù hợp với nhu cầu của Việt Nam.

6.1. Triển Vọng Phát Triển Của CBDC Trong Tương Lai Gần

Trong tương lai gần, Việt Nam có thể tiến hành thử nghiệm CBDC trong một số lĩnh vực nhất định, chẳng hạn như thanh toán bán lẻ hoặc thanh toán xuyên biên giới. Cần có một khung pháp lý rõ ràng để điều chỉnh việc sử dụng CBDC và bảo vệ quyền lợi của người dùng.

6.2. Các Yếu Tố Quyết Định Sự Thành Công Của CBDC

Sự thành công của CBDC tại Việt Nam phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự phát triển của công nghệ, chính sách của chính phủ, và sự chấp nhận của người dân. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan để đảm bảo rằng CBDC được triển khai một cách an toàn, hiệu quả, và phù hợp với nhu cầu của Việt Nam.

6.3. Khuyến Nghị Để Việt Nam Phát Triển CBDC Bền Vững

Để phát triển CBDC bền vững, Việt Nam cần tập trung vào việc xây dựng hạ tầng công nghệ, nâng cao nhận thức của người dân, và đảm bảo bảo mật và quyền riêng tư. Cần có một lộ trình rõ ràng và sự cam kết mạnh mẽ từ chính phủ và Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Lịch sử phát triển của hệ thống tiền tệ thế giới trải qua nhiều giai đoạn biến đổi về hình thái và chức năng, từ tiền tệ hàng hóa (hóa tệ phi kim loại và hóa tệ kim loại) đến tiền xu, tiền giấy và tiền kỹ thuật số từ nửa sau thế kỷ 20. Trong kỷ nguyên công nghệ số, tiền kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành (Central Bank Digital Currency - CBDC) trở thành chủ đề trọng tâm được thảo luận tại các diễn đàn kinh tế quốc tế như Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS), Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Ngân hàng Thế giới (WB) và Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF). Việc nghiên cứu CBDC xuất phát từ mục tiêu thúc đẩy xã hội phi tiền mặt, hỗ trợ tài chính toàn diện, phục vụ nhu cầu thanh toán ngang hàng (P2P) và vi mô, đồng thời bổ sung một công cụ thanh toán an toàn bên cạnh các hình thái tiền tệ hiện hữu.

Theo dữ liệu từ CBDC Tracker tính đến đầu năm 2024, có 135 quốc gia và liên minh tiền tệ đang tham gia khám phá CBDC trên toàn cầu, trong đó 60% đang ở giai đoạn nghiên cứu và thử nghiệm, 26% ở giai đoạn thí điểm và 2% dự án đã được triển khai chính thức. Tại Việt Nam, quá trình chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ gắn liền với các định hướng của Đảng và Nhà nước, tiêu biểu là Quyết định số 942/QĐ-TTg năm 2021 phê duyệt “Chiến lược phát triển Chính phủ điện tử hướng tới Chính phủ số giai đoạn 2021-2025, định hướng đến năm 2030”, nhấn mạnh nhiệm vụ ứng dụng các công nghệ số mới như Điện toán đám mây, Dữ liệu lớn, Internet vạn vật, Trí tuệ nhân tạo và Chuỗi khối (Blockchain).

Mục tiêu nghiên cứu

1. Tổng hợp và cung cấp hệ thống cơ sở lý thuyết cơ bản về tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC).
2. Tìm hiểu xu hướng, thực trạng và kinh nghiệm nghiên cứu, thử nghiệm, triển khai CBDC tại một số quốc gia trên thế giới, từ đó rút ra bài học kinh nghiệm cho Ngân hàng Nhà nước Việt Nam.
3. Đánh giá các điều kiện phát hành CBDC tại Việt Nam, phân tích cơ hội, thách thức và đề xuất hệ thống khuyến nghị nhằm xây dựng, phát triển CBDC trong nước.

Câu hỏi nghiên cứu

• Một là: Thế nào là tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương (CBDC)?
• Hai là: Tại sao các quốc gia phải phát triển tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương?
• Ba là: Xu hướng, thực trạng phát triển CBDC của các nước trên thế giới hiện nay như thế nào? Quá trình và kinh nghiệm triển khai CBDC của Trung Quốc, Thụy Điển, Bahamas đem lại bài học gì cho Việt Nam?
• Bốn là: Việt Nam có khả năng thử nghiệm CBDC không? Những cơ hội, thách thức và giải pháp cụ thể khi phát triển CBDC tại Việt Nam là gì?

Nhiệm vụ nghiên cứu

• Hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương.
• Phân tích quá trình, thực trạng và kinh nghiệm triển khai CBDC của Trung Quốc, Thụy Điển, Bahamas nhằm rút ra các bài học thực tiễn.
• Đánh giá năng lực, điều kiện thuận lợi và khó khăn đối với khả năng thử nghiệm, phát triển CBDC tại Việt Nam.
• Đề xuất các nhóm giải pháp, khuyến nghị chính sách cho Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, doanh nghiệp và người sử dụng.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề lý luận về CBDC; thực trạng phát triển CBDC trên thế giới; kinh nghiệm triển khai tại Trung Quốc, Thụy Điển, Bahamas; điều kiện, cơ hội, thách thức và giải pháp ứng dụng CBDC tại Việt Nam.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu hoạt động phát triển CBDC trên bình diện quốc tế (tập trung vào các quốc gia điển hình) và tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Số liệu và tài liệu nghiên cứu được thu thập, phân tích trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2024.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khung lý thuyết và khái niệm nền tảng

CBDC được xác định là tiền kỹ thuật số do Ngân hàng Trung ương (NHTW) phát hành, định danh theo đơn vị tiền tệ quốc gia và thể hiện nghĩa vụ nợ trực tiếp của NHTW. Khác với tiền gửi ngân hàng, ví điện tử hay tiền kỹ thuật số tư nhân (tiền ảo), CBDC có giá trị pháp định, được đảm bảo bởi uy tín của Nhà nước và có hiệu lực thanh toán bắt buộc. Khóa luận tổng hợp các khung lý thuyết về kiến trúc sổ cái phân tán (Distributed Ledger Technology - DLT), công nghệ chuỗi khối (Blockchain), mô hình nền tảng của Ngân hàng Trung ương Anh (Bank of England - BoE) và bộ tiêu chuẩn 14 đặc trưng cốt lõi của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế (BIS 2020).

Tổng quan nghiên cứu được phân chia thành hai nhóm chính:

• Nghiên cứu quốc tế: Bordo và Levin (2017), Engert và Fung (2017), Kim và Kwon (2019), Cukierman (2019), Kiff và cộng sự (2020), Minwalla (2020), Ozili (2021), Foster và cộng sự (2021), Didenko và Buckley (2021), Andolfatto (2021), David Chaum và cộng sự (2021), Murakami và cộng sự (2022), Wang và cộng sự (2023). Các tác giả tập trung phân tích bản chất pháp lý, tác động của CBDC tới chính sách tiền tệ, tài chính toàn diện, bảo mật thông tin, chống rửa tiền (AML/CFT) và cấu trúc bảng cân đối kế toán ngân hàng.
• Nghiên cứu trong nước: Phùng Trung Tập (2018), Châu Văn Thành (2021), Bích Trâm và Thùy Linh (2021), Thanh Phúc và Minh Trí (2021), Hoàng Nam (2021), Thế Việt và Xuân Hoàng (2021), Thanh Thúy - Hải Anh - Minh Sáng (2022), Trung Anh (2022). Các nghiên cứu này làm rõ vai trò, rủi ro, cơ hội và hàm ý chính sách đối với hệ thống ngân hàng Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp thu thập dữ liệu: Thu thập tài liệu thứ cấp, văn bản chính sách, báo cáo chuyên đề từ các định chế tài chính quốc tế (BIS, IMF, WB, PwC), các ngân hàng trung ương (PBOC, Sveriges Riksbank, Central Bank of The Bahamas), cơ sở dữ liệu học thuật (ScienceDirect, Google Scholar), Tạp chí Ngân hàng và hệ thống theo dõi trực tuyến (CBDC Tracker).
• Phương pháp phân tích: Sử dụng kết hợp phương pháp tổng hợp, phân tích định tính, so sánh, đối chiếu, phân loại và hệ thống hóa lý thuyết để làm sáng tỏ các mô hình thiết kế CBDC.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về tiền kỹ thuật số của Ngân hàng trung ương

Chương 1 hệ thống hóa toàn diện các khái niệm, cơ chế vận hành và tác động đa chiều của CBDC đối với hệ thống kinh tế:

• Khái niệm và công nghệ nền tảng: Làm rõ định nghĩa CBDC từ góc độ các tổ chức quốc tế (BIS, IMF, BoE, ECB). CBDC là tài sản số hóa vận hành trên nền tảng cơ sở dữ liệu tập trung hoặc sổ cái phân tán (DLT/Blockchain), mang tính minh bạch, an toàn và toàn vẹn dữ liệu giao dịch.
• Quy trình 5 giai đoạn phát triển dự án CBDC (theo BIS 2023):
  1. Nghiên cứu (6 tháng - 1 năm): Khám phá nhu cầu và đánh giá tính khả thi.
  2. Kiểm chứng tính khả thi (khoảng 1 năm): Xác định chức năng, công nghệ cơ bản và dự thảo khung quy tắc.
  3. Thử nghiệm (1 - 2 năm): Triển khai thí điểm quy mô nhỏ tại các khu vực được lựa chọn.
  4. Triển khai rộng rãi: Giám sát mức độ tiếp nhận của thị trường, hoàn thiện hạ tầng và tiếp nhận phản hồi.
  5. Hủy bỏ: Xử lý các phát sinh và lập kế hoạch dừng triển khai khi không đạt mục tiêu.
• Phân loại mô hình CBDC:
  • Theo mô hình thực hiện: CBDC bán buôn (wholesale - phục vụ giao dịch liên ngân hàng, thanh toán bù trừ giá trị lớn) và CBDC bán lẻ (retail - phục vụ người dân, doanh nghiệp trong thanh toán hàng ngày).
  • Theo định dạng cơ bản: Dựa trên tài khoản (Account-based - xác thực qua định danh cá nhân) và Dựa trên mã thông báo (Value/Token-based - xác thực qua khóa mật mã, hỗ trợ tính ẩn danh tương tự tiền mặt).
  • Theo mô hình phân phối: Mô hình trực tiếp (Direct), Mô hình gián tiếp (Indirect/Synthetic CBDC) và Mô hình kết hợp (Hybrid - NHTW phát hành và quản lý sổ cái cốt lõi, trung gian tài chính phân phối và thực hiện KYC/AML).
• Mô hình nền tảng (BoE 2020): Bao gồm ba cấu phần: Sổ cái cốt lõi của NHTW (Core Ledger), Giao diện lập trình ứng dụng (API), và Nhà cung cấp giao diện thanh toán thuộc khu vực tư nhân (Payment Interface Providers - PIPs).
• 14 đặc trưng cốt lõi của CBDC (BIS 2020): Phân thành 3 nhóm đặc trưng công cụ (Chuyển đổi được, Tiện lợi, Chấp nhận rộng rãi, Chi phí thấp), đặc trưng hệ thống (Bảo mật, Nhanh chóng, Khắc phục sự cố, Khả dụng 24/7/365, Thông lượng cao, Có thể mở rộng, Tương tác tốt, Linh hoạt) và đặc trưng thể chế (Nền tảng pháp lý vững chắc, Tiêu chuẩn nghiêm ngặt).

Tiêu chí so sánh	Tiền kỹ thuật số NHTW (CBDC)	Tiền ảo / Tiền mã hóa tư nhân	Tiền mặt truyền thống
Dạng thức tồn tại	Dữ liệu số / Token điện tử	Dữ liệu số / Mã hóa phi tập trung	Vật lý (tiền giấy, tiền kim loại)
Tổ chức phát hành	Ngân hàng Trung ương	Cá nhân, tổ chức, công ty tư nhân	Ngân hàng Trung ương
Địa vị pháp lý	Tiền pháp định, bắt buộc chấp nhận	Không phải tiền pháp định tại đa số quốc gia	Tiền pháp định, bắt buộc chấp nhận
Bảo đảm giá trị	Uy tín và tài sản của NHTW/Nhà nước	Không được đảm bảo bởi tiền pháp định	Tài sản và uy tín quốc gia
Khả năng truy vết	Cao (hỗ trợ kiểm soát AML/CFT)	Ẩn danh hoặc bán ẩn danh	Rất khó truy vết giao dịch
Chi phí in ấn, bảo quản	Không phát sinh chi phí vật lý	Không phát sinh chi phí vật lý	Tốn kém chi phí in ấn, lưu kho, vận chuyển

• Tác động kinh tế và bảng cân đối kế toán: Việc phát hành CBDC làm thay đổi cấu trúc bảng cân đối kế toán của NHTW (thay thế một phần tiền giấy và dự trữ), NHTM (giảm tiền gửi và thanh khoản nếu xảy ra dịch chuyển sang CBDC) và khu vực phi ngân hàng. Phân tích chỉ ra các rủi ro tiềm ẩn: nguy cơ loại bỏ vai trò trung gian tài chính của NHTM (disintermediation), rủi ro rút tiền hàng loạt (bank run), đe dọa nguồn thu dịch vụ truyền thống (ATM, POS, phí chuyển tiền), nguy cơ “đô la hóa kỹ thuật số” và các thách thức an ninh mạng.
• Ba nguyên tắc cốt lõi khi phát hành CBDC: (i) Không gây hại đến việc thực hiện các mục tiêu chính sách công; (ii) Cùng tồn tại song song với tiền mặt và tiền của hệ thống ngân hàng thương mại; (iii) Thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hiệu quả cho hệ sinh thái thanh toán.

Chương 2: Thực trạng, kinh nghiệm triển khai tiền kỹ thuật số của các Ngân hàng trung ương trên thế giới

Chương 2 tổng hợp bức tranh toàn cầu và nghiên cứu thực tiễn tại ba quốc gia đại diện cho các cách tiếp cận khác nhau:

• Thực trạng phát triển theo khu vực: Đánh giá mức độ quan tâm và tiến độ thử nghiệm CBDC tại Châu Âu (ECB với dự án Digital Euro), Châu Á (khu vực năng động với Trung Quốc, Singapore, Campuchia), Châu Mỹ và Châu Phi.
• Thực tiễn triển khai tại các quốc gia điển hình:
  • Trung Quốc (Dự án DCEP / e-CNY): Phát triển hệ thống tiền kỹ thuật số thanh toán điện tử theo mô hình 2 tầng kết hợp (NHTW phát hành cho các ngân hàng thương mại được chỉ định, sau đó phân phối tới người dùng). Ứng dụng e-CNY được tích hợp thanh toán mã QR, NFC, hỗ trợ giao dịch ngoại tuyến kép (dual offline) và kết nối với các nền tảng thương mại điện tử, ví điện tử phổ biến như Alipay, WeChat Pay. Dự án cũng thử nghiệm thanh toán đa biên xuyên biên giới.
  • Thụy Điển (Dự án e-krona): Ngân hàng Trung ương Thụy Điển (Sveriges Riksbank) triển khai dự án trong bối cảnh tỷ lệ sử dụng tiền mặt suy giảm mạnh. e-krona được thử nghiệm dựa trên công nghệ DLT phối hợp với mạng lưới các tổ chức tài chính trung gian, ứng dụng dịch vụ định danh bí danh (Alias) và kiểm thử khả năng xử lý giao dịch ngoại tuyến không cần kết nối mạng tức thời.
  • Bahamas (Đồng Sand Dollar): Ngân hàng Trung ương Bahamas (CBOB) là một trong những cơ quan đầu tiên chính thức phát hành CBDC bán lẻ trên toàn quốc. Mục tiêu trọng tâm là giải quyết sự chia cắt địa lý giữa các đảo, nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ tài chính cho người dân vùng sâu vùng xa (tài chính toàn diện), cấp phép cho các tổ chức tài chính được ủy quyền (AFI) và cung cấp ví điện tử tích hợp.
• Bài học kinh nghiệm rút ra cho Việt Nam: Xác định rõ mục tiêu phát hành phù hợp với bối cảnh quốc gia (tài chính toàn diện hoặc hiện đại hóa hệ thống thanh toán); ưu tiên mô hình phân phối hai tầng kết hợp nhằm tận dụng hạ tầng của các NHTM và Fintech; xây dựng lộ trình thử nghiệm từng bước có kiểm soát; chú trọng hoàn thiện hạ tầng an ninh mạng và tiêu chuẩn kỹ thuật tương thích quốc tế (ISO 20022).

Chương 3: Điều kiện phát hành CBDC và khuyến nghị cho Việt Nam

Chương 3 phân tích thực trạng trong nước, đánh giá các điều kiện tiền đề và xây dựng nhóm khuyến nghị cụ thể:

• Sự cần thiết và điều kiện thuận lợi tại Việt Nam:
  • Chủ trương, định hướng: Nghị quyết và quyết định của Chính phủ (nổi bật là Quyết định 942/QĐ-TTg) thể hiện cam kết thúc đẩy kinh tế số và nghiên cứu công nghệ lõi (Blockchain, AI).
  • Khung pháp lý: Đang trong quá trình hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật về thanh toán không dùng tiền mặt, cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox) cho lĩnh vực Fintech.
  • Bối cảnh kinh tế - xã hội và hệ sinh thái thanh toán: Tỷ lệ người dân sở hữu điện thoại thông minh và sử dụng Internet cao; hạ tầng thanh toán điện tử liên ngân hàng (IBPS), hệ thống chuyển mạch tài chính, mã QR, ví điện tử phát triển nhanh chóng. Việt Nam nằm trong nhóm các quốc gia có tỷ lệ người dân quan tâm và sở hữu tài sản kỹ thuật số ở mức cao.
• Khó khăn và thách thức: Thiếu hành lang pháp lý chuyên biệt thừa nhận tiền kỹ thuật số pháp định; năng lực giám sát công nghệ cao và phòng chống tội phạm mạng còn hạn chế; nguy cơ ảnh hưởng đến nguồn vốn huy động tiền gửi của hệ thống NHTM; thói quen dùng tiền mặt vẫn còn tồn tại ở khu vực nông thôn, vùng sâu vùng xa.
• Hệ thống khuyến nghị chính sách:
  • Đối với Chính phủ: Hoàn thiện thể chế, ban hành cơ chế pháp lý thử nghiệm (Sandbox) cho CBDC; chỉ đạo các bộ ngành phối hợp đồng bộ xây dựng chiến lược quốc gia về tiền kỹ thuật số.
  • Đối với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN): Thành lập ban nghiên cứu chuyên trách; lựa chọn mô hình CBDC bán lẻ hai tầng kết hợp (Hybrid model); thiết lập hạn mức nắm giữ và giao dịch CBDC để bảo vệ thanh khoản ngân hàng thương mại; nâng cấp hạ tầng công nghệ thông tin và áp dụng chuẩn bảo mật quốc tế.
  • Đối với các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp Fintech: Chủ động nâng cấp hệ thống công nghệ, tích hợp API kết nối với hạ tầng CBDC tiềm năng, phát triển các giải pháp ví số tiện ích và tuân thủ chặt chẽ quy định KYC/AML.
  • Đối với người sử dụng: Nâng cao nhận thức về an toàn thông tin số, bảo mật dữ liệu định danh và thích ứng với các phương thức thanh toán mới.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

• Hệ thống hóa toàn bộ các khía cạnh lý luận về CBDC, làm rõ 5 giai đoạn phát triển dự án và bộ 14 tiêu chuẩn cốt lõi do BIS ban hành.
• Phân tích bức tranh toàn cầu với dữ liệu 135 quốc gia và vùng lãnh thổ nghiên cứu CBDC tính đến đầu năm 2024, làm rõ sự phân hóa giữa 60% ở giai đoạn nghiên cứu/thử nghiệm, 26% thí điểm và 2% triển khai chính thức.
• Tổng hợp chi tiết cơ chế vận hành của ba hệ thống CBDC tiêu biểu: e-CNY (Trung Quốc), e-krona (Thụy Điển), Sand Dollar (Bahamas), chỉ ra ưu thế của mô hình phân phối kết hợp (Hybrid model).
• Đánh giá toàn diện các điều kiện kinh tế, kỹ thuật, pháp lý tại Việt Nam, chỉ ra các căn cứ thực tiễn từ Quyết định 942/QĐ-TTg.

Giải pháp và khuyến nghị đề xuất

Đề xuất khung giải pháp phân tầng cho 4 nhóm đối tượng chính (Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước, Tổ chức tín dụng/Doanh nghiệp trung gian thanh toán, Người dùng cuối), nhấn mạnh việc áp dụng cơ chế Sandbox, kiểm soát hạn mức nắm giữ để hạn chế hiện tượng rút tiền khỏi hệ thống ngân hàng thương mại và áp dụng công nghệ bảo mật nhiều lớp.

Đóng góp về mặt học thuật và thực tiễn

Khóa luận đã tổng hợp có hệ thống các tài liệu nghiên cứu quốc tế và trong nước mới nhất về CBDC trong giai đoạn 2014–2024, cung cấp một khung phân tích cấu trúc kỹ thuật - pháp lý - kinh tế hoàn chỉnh, làm tài liệu tham khảo cho quá trình hoạch định chính sách tiền tệ số tại Việt Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu chủ yếu dựa trên phương pháp thu thập, phân tích tài liệu thứ cấp và dữ liệu công bố từ các tổ chức quốc tế; chưa thực hiện khảo sát định lượng diện rộng về mức độ sẵn sàng tiếp nhận CBDC của người tiêu dùng và doanh nghiệp tại Việt Nam. Bên cạnh đó, bối cảnh CBDC toàn cầu thay đổi nhanh chóng khiến một số số liệu thử nghiệm mang tính thời điểm.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu bằng phương pháp định lượng để đo lường các nhân tố tác động đến ý định chấp nhận sử dụng CBDC của người dân; xây dựng mô hình toán kinh tế đánh giá tác động cụ thể của việc phát hành CBDC đến chính sách truyền dẫn tiền tệ và bảng cân đối của hệ thống NHTM Việt Nam khi triển khai cơ chế Sandbox.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng sử dụng: Sinh viên, học viên cao học, giảng viên thuộc khối ngành Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng, Công nghệ tài chính (Fintech); các chuyên viên nghiên cứu tại các ngân hàng thương mại, công ty thanh toán trung gian và cơ quan quản lý nhà nước.
• Nội dung giá trị: Khung phân loại chi tiết các mô hình kỹ thuật/phân phối CBDC; hệ thống bảng biểu so sánh đặc tính giữa CBDC, tiền ảo và tiền mặt; phân tích chuyên sâu các ca điển hình quốc tế (Trung Quốc, Thụy Điển, Bahamas) cùng hệ thống khuyến nghị chính sách sát với thực tế Việt Nam.

---

Câu hỏi thường gặp

1. CBDC khác biệt như thế nào so với tiền mã hóa tư nhân (tiền ảo)?

CBDC là tiền kỹ thuật số do Ngân hàng Trung ương phát hành, được đảm bảo bởi uy tín Nhà nước, định giá theo đơn vị tiền tệ quốc gia, có địa vị pháp lý bắt buộc chấp nhận và được pháp luật bảo hộ. Ngược lại, tiền ảo/tiền mã hóa tư nhân (như Bitcoin, Ethereum) do các tổ chức/cá nhân phát hành, không có tài sản bảo đảm pháp định, giá trị biến động mạnh và không được xem là phương tiện thanh toán hợp pháp tại đa số các quốc gia.

2. Một dự án CBDC trải qua những giai đoạn phát triển nào theo báo cáo của BIS (2023)?

Theo BIS (2023), một dự án CBDC tiêu chuẩn trải qua 5 giai đoạn: (1) Nghiên cứu (6 tháng - 1 năm); (2) Kiểm chứng tính khả thi (khoảng 1 năm); (3) Thử nghiệm thí điểm quy mô nhỏ (1 - 2 năm); (4) Triển khai rộng rãi trên thị trường; (5) Hủy bỏ (trong trường hợp dự án không đạt hiệu quả hoặc phát sinh rủi ro không thể khắc phục).

3. Ba nguyên tắc cốt lõi được BIS và các NHTW thống nhất khi nghiên cứu CBDC là gì?

Ba nguyên tắc bao gồm: (i) Không gây hại (CBDC không được cản trở NHTW thực hiện nhiệm vụ ổn định tiền tệ và tài chính); (ii) Cùng tồn tại (CBDC phải vận hành song song và bổ trợ cho tiền mặt cũng như tiền gửi của hệ thống ngân hàng thương mại); (iii) Đổi mới và hiệu quả (CBDC phải nâng cao tính cạnh tranh, giảm chi phí và cải thiện chất lượng dịch vụ thanh toán).

4. Mô hình nền tảng của CBDC do Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) đề xuất gồm các thành phần nào?

Mô hình nền tảng gồm 3 thành phần chính: (1) Sổ cái cốt lõi của NHTW (quản lý việc phát hành và ghi nhận giao dịch cơ bản); (2) Hệ thống API kết nối an toàn; (3) Nhà cung cấp giao diện thanh toán thuộc khu vực tư nhân (PIPs) (chịu trách nhiệm phát triển ứng dụng người dùng, định danh khách hàng KYC, kiểm soát phòng chống rửa tiền AML và cung cấp dịch vụ thanh toán).

5. Những yếu tố thuận lợi cơ bản thúc đẩy nghiên cứu phát hành CBDC tại Việt Nam là gì?

Các điều kiện thuận lợi bao gồm: Định hướng chiến lược rõ nét của Chính phủ thông qua Quyết định 942/QĐ-TTg về ứng dụng công nghệ số; sự phát triển mạnh mẽ của hệ sinh thái thanh toán điện tử (IBPS, QR code, ví điện tử); tỷ lệ người dân sử dụng điện thoại thông minh, tiếp cận Internet cao và mức độ quan tâm lớn của thị trường đối với các tài sản số.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Phạm Thị Thanh Thùy đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương (CBDC), phân tích các mô hình kiến trúc kỹ thuật và tác động kinh tế vĩ mô của công cụ này. Thông qua việc phân tích thực chứng kinh nghiệm triển khai tại Trung Quốc, Thụy Điển và Bahamas, nghiên cứu đã đúc kết các bài học quan trọng về lựa chọn mô hình phân phối hai tầng kết hợp và quản trị rủi ro thanh khoản. Trên cơ sở đối chiếu với các điều kiện thực tế tại Việt Nam, đề tài đề xuất hệ thống khuyến nghị đồng bộ cho Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước và các định chế tài chính nhằm từng bước nghiên cứu, thử nghiệm và phát triển đồng tiền kỹ thuật số quốc gia trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1, Tổng quan về tiền kỹ thuật số của Ngân hàng trung ương. Chương 2, Thực trạng, kinh nghiệm triển khai tiền kỹ thuật số của một số ngân hàng trung ương trên thế giới và bài học rút ra cho Việt Nam. Chương 3, Điều kiện phát hành CBDC và khuyến nghị cho Việt Nam. TỔNG QUAN VỀ TIỀN KỸ THUẬT SỐ CỦA NGÂN HÀNG TRUNG ƯƠNG 1.

Tổng quan nghiên cứu 1. Các nghiên cứu ở nước ngoài Kiff và cộng sự (2020) định nghĩa CBDC là tiền tệ kỹ thuật số do ngân hàng trung ương phát hành được đảm bảo bằng niềm tin và uy tín của chính phủ. CBDC có thể được sử dụng như một phương tiện thanh toán, đơn vị tài khoản, kho lưu trữ giá trị. Bordo và Levin (2017) định nghĩa CBDC như một giá trị tiền tệ được lưu trữ dưới dạng ghi chú điện tử trong hệ thống sổ cái phân tán đại diện cho trách nhiệm pháp lý của NHTW.

Ozili (2021) định nghĩa CBDC là tiền pháp định do NHTW phát hành, được lưu trữ dưới dạng token trên blockchain hoặc công nghệ tương tự. Murakami và cộng sự (2022) đã nghiên cứu đến lợi ích CBDC đối với những người không có tài khoản ngân hàng: có thêm công cụ tiết kiệm để tiêu dùng và bộ đệm chống lại những biến động kinh tế vĩ mô. Engert và Fung (2017) cho rằng có một số động lực để ban hành CBDC, bao gồm nhu cầu tăng tính cạnh tranh của các phương thức thanh toán bán lẻ và để ngăn chặn hoạt động tội phạm, cũng như sự cần thiết phải ban hành CBDC như một biện pháp chống lại phản ứng đối với tiền điện tử tư nhân như Bitcoin (Ozili, 2021). Một số lợi ích phát hành CBDC như: là một phương tiện hiệu quả để trao đổi, là kho lưu trữ giá trị an toàn, là đơn vị tài khoản thay thế, CBDC có thể tăng cường chính sách tiền tệ, có các thuộc tính giống như tiền mặt, CBDC có thể cạnh tranh với tiền giấy, giảm chi phí sản xuất và quản lý tiền mặt trong kinh tế (Bordo và Levin, 2017; Itai Agur và cộng sự, 2022).

Một số nghiên cứu đã dự đoán mối quan hệ giữa CBDC và tài chính toàn diện. Ozili (2021) cho thấy rằng CBDC có thể thúc đẩy tài chính toàn diện bằng cách số hóa các chuỗi giá trị trong nền ninh tế, cải thiện khả năng tiếp cận kỹ thuật số dịch vụ tài chính, mở rộng nền kinh tế kỹ thuật số, nâng cao hiệu quả của thanh toán kỹ thuật số và giảm chi phí giao dịch. Còn Foster và cộng sự (2021) cho rằng CBDC có thể thúc đẩy nhanh tài chính toàn diện trong các nhóm dân cư bị loại trừ bằng cách cho phép mọi người tiếp cận CBDC với các đại lý Fintech phát hành để những người nghèo nhất có thể tránh được mức chi phí cao do ngân hàng và nhà cung cấp dịch vụ 5 di động tính phí. Didenko và Buckley (2021) lập luận rằng CBDC được thiết kế phù hợp với mỗi quốc gia, có thể đưa ra một giải pháp khả thi cho các vấn đề tài chính toàn diện ở khu vực Thái Bình Dương.

Tuy nhiên, họ kêu gọi các cơ quan quản lý ở Thái Bình Dương khu vực dành nhiều thời gian hơn để nghiên cứu CBDC nhằm xây dựng kiến thức và chuyên môn cụ thể để ban hành CBDC được thiết kế đạt hiệu quả. Liên quan đến lợi ích ổn định tài chính và kinh tế vĩ mô của CBDC, Kim và Kwon (2019) đã chỉ ra tác động CBDC đến tài chính toàn diện bằng cách sử dụng mô hình cân bằng chung tiền tệ, họ chỉ ra rằng việc đưa tiền gửi vào tài khoản CBDC sẽ làm giảm nguồn cung tín dụng tư nhân của các NHTM, điều này sẽ làm tăng lãi suất danh nghĩa và giảm tỷ lệ dự trữ trên tiền gửi của các NHTM. Điều này có thể tác động tiêu cực đến sự ổn định tài chính, bằng cách tăng khả năng hoảng loạn ngân hàng trong đó các NHTM thiếu dự trữ tiền mặt để trả cho người gửi tiền. Với việc nâng cao mục tiêu và chức năng của NHTW, Cukierman (2019) cho rằng, để NHTW duy trì hiệu quả chính sách tiền tệ trong thế giới ngày càng bị ngập tràn bởi tiền kỹ thuật số tư nhân, NHTW sẽ phải phát hành các loại tiền kỹ thuật số của riêng họ.

Lee và cộng sự (2021) lập luận rằng các NHTW đang áp dụng CBDC có thể dựa trên công nghệ sổ cái phân tán hoặc cơ sở hạ tầng NHTW truyền thống, các quốc gia thông thạo với công nghệ DLT sẽ có lợi thế cạnh tranh trong phát triển CBDC. Sau khi thực hiện CBDC, sẽ phải liên tục xem xét các quy định hiện hành để hỗ trợ trung tâm CBDC và cập nhật chính sách CBDC bất cứ khi nào bối cảnh quốc tế thay đổi. Andolfatto (2021) cho thấy rằng giới thiệu CBDC có lãi suất có thể làm giảm nhu cầu về tiền mặt và có thể không làm gián đoạn ổn định tài chính ngân hàng, thay vào đó có thể mở rộng cơ sở người gửi tiền nếu sự cạnh tranh gia tăng buộc các ngân hàng phải tăng lãi suất trên tiền gửi của khách hàng. Dawood Al Hosseini (2021), trong một nghiên cứu tình huống ở Canada, họ chỉ ra rằng nếu chi phí sử dụng CBDC không quá cao, các đại lý kinh tế sẽ thích sử dụng CBDC hơn tiền mặt.

Rennie và Steele (2021) phác thảo các lựa chọn liên quan thiết kế CBDC và hậu quả những lựa chọn này đối với quyền riêng tư. Họ lập luận rằng các NHTW có một số các ưu tiên, mà cuối cùng có thể làm suy yếu quyền riêng tư, chẳng hạn như 6 ngăn chặn tội phạm lạm dụng quyền hệ thống tài chính, mối quan tâm địa chính trị và đổi mới khu vực tư nhân. Các mô hình CBDC hiện tại có rủi ro về quyền riêng tư có thể biến thành các tổn thất như mất ẩn danh, mất tự do, mất kiểm soát cá nhân và mất kiểm soát theo quy định. David Chaum và cộng sự (2021) cho rằng CBDC bảo vệ quyền riêng tư phải đảm bảo tuân thủ pháp luật và tuân thủ chống rửa tiền (AML) và chống tài trợ khủng bố (CFT) pháp luật.

Họ chỉ ra CBDC có thể đạt được đặc tính bảo mật giao dịch bằng tiền mặt, khi CBDC được triển khai trên các hệ thống dựa trên mã thông báo. Darbha và Arora (2020) phác thảo những gì khả thi về mặt công nghệ cho quyền riêng tư trong hệ thống CBDC, họ chỉ ra vấn đề chính là về loại thông tin cần giữ kín và tầm quan trọng của người giữ thông tin. Về bảo mật CBDC, Minwalla (2020) khám phá các khía cạnh bảo mật liên quan đến việc xây dựng và triển khai CBDC. Tác giả chỉ ra rằng (i) bảo mật phải thấm nhuần thiết kế CBDC từ khi bắt đầu cho tất cả các trường hợp sử dụng và vận hành bảo mật thông qua thử nghiệm liên tục, bảo vệ xác thực, tuân thủ các phương pháp tốt nhất và được kiểm tra, kiểm toán độc lập định kỳ các thành phần hệ thống quan trọng, (ii) các NHTW phải đảm bảo rằng các hệ thống công nghệ sổ cái phân tán (DLT) đang sử dụng để triển khai một CBDC có các biện pháp bảo vệ bổ sung, (iii) cần cung cấp dịch vụ chuyên dụng cho mục đích các thiết bị lưu trữ giá trị cục bộ, vì chúng mạnh mẽ chống lại các cuộc tấn công mạng hoặc gián đoạn phát sinh, điều này sẽ đảm bảo rằng giá trị được lưu trữ mang lại khả năng phục hồi cực cao và (iv) NHTW nên đưa ra các biện pháp kiểm soát và quy trình phù hợp để giảm thiểu nguy cơ bị tấn công quy mô lớn từ không gian mạng quốc tế.

Các nghiên cứu trong nước Tại Việt Nam các nghiên cứu về CBDC dưới góc độ và phạm vi tiếp cận khác nhau. Năm 2021, Châu Văn Thành đã có bài nghiên cứu về vai trò và lợi ích tiềm năng, sự ra đời của CBDC có thể giúp cải thiện hệ thống tài chính, tuy nhiên chưa nên hình thành cho đến khi mà những bảo đảm phân bổ tín dụng, hệ thống thanh toán, các biện pháp bảo vệ an toàn ổn định tài chính mới phát huy chức năng vận hành tốt. Bài nghiên cứu của Phùng Trung Tập năm 2018 về những ưu điểm, hạn chế, thuộc tính của tiền điện tử và tiền ảo, hiện chưa được pháp luật Việt Nam thừa nhận và 7 không được phép giao dịch. Cũng có những khuyến nghị nên nghiên cứu, phát hành thử nghiệm CBDC để kiểm tra năng lực phù hợp với thực tế, chính sách và các quy định của pháp luật (Thế Việt, Xuân Hoàng, 2021).

Về thực trạng và các bài học rút kinh nghiệm cho Việt Nam đề cập đến những lợi ích, rủi ro khi nghiên cứu CBDC tại Việt Nam, và đưa ra những đề xuất với việc phát hành CBDC nhằm nâng cao hiệu quả, động lực cạnh tranh cho hệ thống tài chính Việt Nam (Thanh Thúy, Hải Anh, Minh Sáng, 2022). Một số nghiên cứu phân tích cơ hội của CBDC đối với hệ thống tài chính tiền tệ Việt Nam (Trung Anh, 2022). Tại hội thảo khoa học UEH năm 2021 về “Hệ thống tài chính toàn cầu và chiến lược của Việt Nam”, nghiên cứu tập trung vào tính năng CBDC, xem xét vai trò và các chức năng của tiền trong hoạt động thanh toán và thực thi chính sách tiền tệ của NHNN (Bích Trâm, Thùy Linh, 2021). Phương pháp nghiên cứu khảo lược, thực nghiệm và tổng hợp sự kiện thực tế, nghiên cứu đã chỉ ra rằng lợi ích kèm rủi ro của CBDC, cùng vấn đề phát sinh liên quan đến tiền giấy pháp định và tiền mã hóa lưu hành trong nền kinh tế, đưa ra một số lợi ích của CBDC (Thanh Phúc, Minh Trí, 2021).

Đề cập đến tác động của tiền kỹ thuật số ngân hàng trung ương đến tỷ giá, kết quả nghiên cứu cho rằng tiền kỹ thuật số có tác động đến tỷ giá hối đoái (Hoàng Nam, 2021). Khái niệm và đặc điểm 1. Các quan điểm về khái niệm CBDC Tiền kỹ thuật số của Ngân hàng Trung ương (Central Bank Digital Currency - CBDC) không hẳn là khái niệm xa lạ trong lĩnh vực công nghệ tài chính vì mệnh đề này đã từng được đề cập từ những năm cuối thế kỷ XX. Dựa trên đa dạng góc nhìn, rất nhiều định nghĩa khác nhau được đúc kết nhằm giải thích cho CBDC: * Bordo và Levin (2017) định nghĩa CBDC là "tiền tệ kỹ thuật số được phát hành bởi ngân hàng trung ương của một quốc gia", một giá trị tiền tệ được lưu trữ điện tử đại diện cho trách nhiệm pháp lý của NHTW, được sử dụng để thanh toán.