phần mở đầu, kết luận, mục lục, tài liệu tham khảo và phụ lục thì luận văn gồm có 3 chương: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về thông tin đồ họa trên báo điện tử Chƣơng 2: Thực trạng sử dụng thông tin đồ họa trên báo điện tử La Croix, 20 Minutes và Ouest-France Chƣơng 3: Bài học kinh nghiệm và gợi ý cho Việt Nam 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THÔNG TIN ĐỒ HỌA TRÊN BÁO ĐIỆN TỬ 1. Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1. Quan niệm về thông tin đồ họa Thuật ngữ thông tin được bắt nguồn từ tiếng La-tinh infometio, gốc của từ tiếng Anh information. Lần đầu tiên thông tin được con người chú ý nghiên cứu về mặt ý nghĩa xã hội của nó và được đề cập đến trong lý thuyết báo chí vào những năm 20 - 30 của thế kỷ XX.
Theo cách hiểu kinh điển thì thông tin chính là những cái mới khác với những điều đã biết. Kế thừa tư tưởng trên, thuật ngữ thông tin đi vào khoa học hiện đại, trước hết là lý thuyết thông tin của Shannon (nhà toán học, vật lý) đưa ra năm 1948. Có rất nhiều định nghĩa về thông tin. Ngoài cách tiếp cận theo góc độ trên, một số cách tiếp cận đã có tầm khái quát hơn, chẳng hạn "thông tin là dữ liệu mà có thể nhận thấy, hiểu được và sắp xếp lại với nhau hính thành kiến thức", hay "thông tin là sự truyền đưa độ đa dạng" (R.Esbi) hoặc "thông tin là nội dung thế giới bên ngoài được thể hiện trong sự nhận thức của con người" (N.
Trong cuốn sách Bùng nổ truyền thông, tác giả Philippe Breton và Serge Proulx giải thích theo hai hướng nghĩa: Thứ nhất là, “nói về một hành động cụ thể để tạo ra một hính dạng (forme)”, thứ hai là, “nói về sự truyền đạt một ý tưởng, một khái niệm hay một biểu tượng”. Hai hướng này cùng tồn tại, một nhằm vào sự tạo lập cụ thể, một nhằm vào sự tạo lập kiến thức truyền đạt. Nó thể hiện sự gắn kết của hai lĩnh vực kĩ thuật và kiến thức. Trong lý luận báo chí, thuật ngữ thông tin cũng đang tồn tại hai cách hiểu: “Một là, tri thức, tư tưởng do nhà báo tái tạo và sáng tạo từ hiện thực cuộc sống.
Hai là, sự loan báo cho mọi người biết” [19, tr. Nó là công cụ chủ yếu để nhà báo thực hiện mục đích của mình. Trong thực tiễn báo chí, thuật ngữ thông tin có nhiều cách sử dụng. Chẳng hạn như, các nhà báo sử dụng nó để biểu thị tính chất chung nhất của các thông báo ngắn, không kèm theo lời phân tích, bình luận về một sự kiện mới (như tin vắn hay 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tin ngắn).
Trong trường hợp khác, nó được dùng để chỉ tất cả các thể loại được dùng để ghi chép những sự kiện, những hiện tượng mới như: tin tức, tường thuật, phỏng vấn… Đây là cách hiểu theo nghĩa hẹp. Hiểu theo nghĩa rộng, toàn bộ những tác phẩm, hay hệ thống những tin tức… chính là thông tin. Theo Đại từ điển tiếng Việt, “đồ hoạ là nghệ thuật tạo hính lấy nét vẽ, nét khắc hoặc mảng hính tách bạch làm ngôn ngữ chình” [21, tr. Còn theo từ điển Oxford Advanced learner’s thì đồ hoạ (Graphics) là “tranh ảnh, hính vẽ được dùng chủ yếu cho mục đìch thương mại”.
Cũng theo từ điển này, “đồ họa nhằm cung cấp một hính ảnh rõ ràng, sống động, đầy đủ các chi tiết và dễ tưởng tượng”. Thuật ngữ Graphics có gốc là từ Graph, có nghĩa là “thứ được viết hay được vẽ ra theo một cách nào đó”. Từ này còn có nghĩa là đồ thị, biểu đồ [26, tr. Liên quan đến lĩnh vực thiết kế đồ họa, Đại từ điển tiếng Việt đã giải thích một số thuật ngữ như sau: Trang trì: Sắp xếp, bố trí, tạo nên sự cân đối, hài hoà, đẹp mắt.
Thiết kế, trính bày: Bố trí sắp xếp cho nổi bật, cho đẹp. Bố cục: Sự sắp xếp bố trí giữa các phần trong một chỉnh thể. Tạo hính: Tạo ra các hình thể bằng hình khối, đường nét, màu sắc. Một số nhà nghiên cứu của các nước phương Tây cho rằng, đồ họa là một lĩnh vực truyền thông, trong đó thông điệp được tiếp nhận qua con đường thị giác.
Thiết kế đồ họa là tạo ra các giải pháp bằng hình ảnh cho các vấn đề truyền thông. Chính vì thế có hai thuật ngữ là thông tin đồ họa (information graphics) và tin tức đồ họa (newsgraphics). Phân định như vậy bởi thông tin bao gồm thông tin nói chung và thông tin dùng cho báo chí nói riêng. Trong phạm vi nghiên cứu này, người thực hiện luận văn muốn đề cập sâu hơn về TTĐH, một dạng thức đồ hoạ dùng để thông tin trên báo chí.
Liên quan đến vấn đề này, tác giả Hà Huy Phượng sử dụng thuật ngữ đồ hoạ tin tức. Theo tác giả Hà Huy Phượng, “đồ họa tin tức là dạng thức thông tin diễn tả sự kiện, vấn đề bằng hính vẽ. Hính vẽ có thể kết hợp với chữ viết hoặc ảnh chụp để biểu đạt các chi tiết, tính tiết, sự kiện hoàn chỉnh” [18, tr. 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tác giả Vũ Quang Hào trong cuốn Ngôn ngữ báo chì lại dùng thuật ngữ đồ hính chỉ yếu tố này trong nhóm ngôn ngữ phi văn tự.
Tác giả cho rằng, “những thông tin trên báo chì không đăng tải dưới dạng văn tự mà là dạng đồ hính, như: ảnh, tranh minh họa, biểu bảng, đồ thị, sơ đồ, bản đồ…” [10, tr.Paker thì cho rằng, “thông tin mô tả dưới dạng đồ họa chình là một trong những cách tốt nhất để giúp độc giả có thể hiểu nhanh thông điệp của bạn là thay thế những đoạn văn bản dài và rườm rà bằng các biểu đồ ngắn gọn và dễ hiểu. Bạn có thể chọn nhiều kiểu trính bày khác nhau như lưu đồ, sơ đồ tổ chức hoặc những biểu đồ thời gian” [16, tr. Theo Jean-Marie Chappé trong cuốn L’infographie de presse, thuật ngữ “thông tin đồ họa được sử dụng từ những năm đầu thập niên 1980, nó được ghép từ 2 từ:” thông tin” và “đồ họa”… Chúng ta không nên hiểu thông tin đồ họa là đồ họa mang tình thông tin, mà chình xác là đồ họa của thông tin. Nếu nói thông tin đồ họa chình là đồ họa máy tình cũng là cách hiểu sai lầm mang tình bản chất” [29, tr.
Còn tác giả Nhật Anh trong bài nghiên cứu Infographic: Bức tranh thay ngàn lời nói đăng trên tạp chí Suối nguồn tri thức, lại sử dụng thuật ngữ đồ họa thông tin và định nghĩa như sau: “Thuật ngữ “infographics” là sự kết hợp hai khái niệm “information” (thông tin) và “graphic” (đồ họa). Infographic tức đồ họa thông tin là phương thức sử dụng hính ảnh đồ họa để mô tả thông tin, kiến thức, dữ liệu… Mục tiêu của “infographic” là giúp khối dữ liệu khổng lồ, rối rắm trở nên rõ ràng, sống động và hấp dẫn hơn bằng cách chọn lọc và diễn giải chúng thành các biểu đồ, hính ảnh… theo chủ đề riêng biệt” [1, tr. Theo tác giả Nguyễn Thành Lợi trong cuốn Tác nghiệp báo chì trong môi trường truyền thông hiện đại, gọi TTĐH là đồ họa trực quan “sử dụng hính ảnh để trính bày thông tin, dữ liệu hoặc kiến thức tạo thành số liệu thống kê chình xác, cụ thể, rõ ràng giúp độc giả dễ dàng theo dõi, đọc hiểu” [14, tr. Theo quan điểm của Jennifer George – Palilonis trong cuốn A Practical Guide to graphics reporting information graphics for Print, Web & Broadcast thì TTĐH thường thúc đẩy nhiều sự động não hơn bởi vì chúng hấp dẫn với cả hai bán cầu hình ảnh và nhận thức.
TTĐH có thể kể những câu chuyện với mức độ chi tiết 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mà bình thường đáng lẽ không thể. Nó cung cấp cho công chúng một kinh nghiệm “đọc” phong phú kinh ngạc và mang lại cho các nhà báo một công cụ đầy quyền lực để kể những loại câu chuyện khác nhau. Như vậy, TTĐH chình là một trong những công cụ đưa tin của báo chì có khả năng biến khối dữ liệu khổng lồ thành các hính ảnh đồ họa ở mọi chủ đề thông tin được công chúng quan tâm. Nó không chỉ đóng vai trò bổ trợ mà còn có thể đứng độc lập như một bài báo hoàn chỉnh.
Khái niệm báo điện tử Báo điện tử là một loại hình báo chí ra đời muộn hơn so với các loại hình báo chí khác như báo in, phát thanh và truyền hình. Trước đây, khi một sự kiện xảy ra thì phát thanh đưa tin, truyền hính minh họa, báo in phân tìch và giải thìch. Nhưng giờ đây, báo điện tử có thể đảm đương nhiệm vụ của cả phát thanh, truyền hình lẫn báo in một cách dễ dàng. Trên thế giới và ở Việt Nam đang tồn tại rất nhiều cách gọi khác nhau đối với loại hình báo chí này: Báo điện tử (Electronic Journal), báo trực tuyến (Online Newspaper),bBáo mạng (Cyber Newspaper), báo chì internet (Internet Newspaper) và báo mạng điện tử.
Được ra đời vào tháng 5 năm 1992, Chicago Tribune là tờ báo điện tử đầu tiên trên thế giới. Từ đó, báo điện tử đã có sự phát triển một cách chóng mặt khi chỉ 8 năm sau đó, ước tính con số báo điện tử đã lên tới 8474. Bắt đầu từ năm 2000 trở đi, các hãng thông tấn lớn trên thế giới như AFP, Reuter…, các đài truyền hình như CNN, NBC…, các tờ báo như New York Times, Washington Post. đều có tờ báo điện tử của mình và coi đó là phương tiện để phát triển thêm công chúng báo chí.
Báo điện tử là loại hình báo chí được xây dựng dưới hình thức một trang web và phát hành dựa trên nền tảng internet. Báo điện tử được xuất bản bởi tòa soạn điện tử, còn người đọc báo dựa trên máy tính, điện thoại di động, máy tính bảng. có kết nối internet. Khác với báo in, tin tức trên báo điện tử được cập nhật thường xuyên, tin ngắn và thông tin từ nhiều nguồn khác nhau.
Nó cũng khác so với trang thông tin điện tử về tần suất cập nhật. Báo điện tử cho phép mọi người trên khắp thế giới tiếp cận tin tức nhanh chóng không phụ thuộc vào không gian và thời gian, sự phát triển của báo điện tử đã làm thay đổi thói quen đọc tin và ít nhiều có ảnh 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hưởng đến việc phát triển báo giấy truyền thống. Tuy ra đời muộn hơn so với các phương tiện như báo in, phát thanh và truyền hình nhưng phương tiện này đã chứng tỏ rất nhiều thế mạnh và tiện ích của mình.