Luận văn thạc sĩ: Thiết kế hệ thống bảo vệ chống tấn công từ chối dịch vụ trong công nghệ thông tin

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu áp dụng tri thức phát hiện và phân loại tấn công từ chối dịch vụ trong thiết kế hệ thống bảo vệ cho công nghệ thông tin.

• Tác giả: Hồ Trọng Đạt
• Người hướng dẫn: PGS.TS Đỗ Trung Tuấn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Công nghệ thông tin
• Đề tài: Thiết Kế Hệ Thống Bảo Vệ Chống Tấn Công Từ Chối Dịch Vụ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Hệ thống mạng Internet
• 1.2. Giao thức TCP/IP
• 1.2.1. Khái niệm về phân lớp
• 1.2.2. Các lớp trong TCP/IP
• 1.2.3. Địa chỉ Internet
• 1.2.4. Giao thức IP
• 1.3. Khái niệm về tấn công DoS
• 1.3.1. Nguyên nhân của các cuộc tấn công từ chối dịch vụ
• 1.3.2. Cơ chế chung của tấn công từ chối dịch vụ
• 1.3.3. Lý do tiến hành tấn công từ chối dịch vụ
• 1.4. Các nghiên cứu có liên quan
• 2. CHƯƠNG 2: NGHIÊN CỨU VỀ TẤN CÔNG TỪ CHỐI DỊCH VỤ
• 2.1. Phân loại các hình thức tấn công
• 2.1.1. Mức độ tự động
• 2.1.2. Lợi dụng lỗ hổng để tấn công
• 2.1.3. Tính xác thực của địa chỉ nguồn
• 2.1.4. Cường độ tấn công
• 2.1.5. Khả năng xác định thông tin
• 2.1.6. Độ ổn định của tập máy công cụ
• 2.1.7. Dạng mục tiêu
• 2.1.8. Tác động tới dịch vụ
• 2.2. Phân loại các cơ chế bảo vệ DoS
• 2.2.1. Phân loại theo cơ chế hoạt động
• 2.2.2. Phân loại theo mức độ hợp tác
• 3. CHƯƠNG 3: TRI THỨC HỖ TRỢ PHÁT HIỆN TẤN CÔNG DOS NHỜ MÔ HÌNH THỐNG KÊ
• 3.1. Nghiên cứu về phát hiện, chống DDOS theo thống kê
• 3.1.1. Điểm thay đổi
• 3.1.2. Hệ thống EMERALD
• 3.1.3. Cơ chế van điều tiết của Williamson
• 3.1.4. Cơ chế lưu vết IP theo lịch sử kết nối
• 3.2. Sử dụng Entropy để xây dựng mô hình theo dõi
• 3.2.1. Entropy của nguồn tin
• 3.2.2. Xây dựng mô hình Entropy của nguồn tin
• 3.2.3. Phát hiện thay đổi theo ngưỡng
• 3.3. Phản ứng lại DDoS theo lịch sử IP và Van điều tiết
• 3.3.1. Hạn chế theo địa chỉ IP đã biết
• 3.3.2. Điều tiết truy cập theo địa chỉ IP
• 4. CHƯƠNG 4: THIẾT KẾ MÔ HÌNH HỆ THỐNG PHÁT HIỆN VÀ CHỐNG LẠI TẤN CÔNG DDOS
• 4.1. Mô hình triển khai vật lý
• 4.2. Các thành phần của hệ thống
• 4.2.1. Thiết kế phân lớp của hệ thống
• 4.2.2. Thiết kế chi tiết các thành phần hệ thống
• 4.2.3. Danh sách lưu trữ IP
• 4.3. Đề xuất và khuyến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tấn công từ chối dịch vụ

Tấn công từ chối dịch vụ (DoS) đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng trong lĩnh vực an ninh mạng. Tấn công này nhằm ngăn cản khả năng cung cấp dịch vụ của một hệ thống, gây ra thiệt hại lớn cho các tổ chức. Hệ thống bảo vệ chống lại DoS cần được thiết kế một cách hiệu quả để phát hiện và ngăn chặn các cuộc tấn công. Các nghiên cứu cho thấy rằng, với sự phát triển của công nghệ thông tin, các hình thức tấn công ngày càng trở nên tinh vi hơn. Việc phân tích các hình thức tấn công DoS là rất cần thiết để xây dựng các giải pháp bảo vệ hiệu quả. Theo tài liệu, tấn công DoS có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm mức độ tự động, cường độ tấn công và tính xác thực của địa chỉ nguồn. Những thông tin này sẽ giúp cho việc thiết kế giải pháp bảo vệ trở nên chính xác hơn.

1.1. Khái niệm về tấn công DoS

Tấn công DoS là hành động nhằm ngăn cản khả năng cung cấp dịch vụ của một hệ thống. Tấn công này có thể được thực hiện bằng cách gửi một lượng lớn gói tin đến máy chủ, làm cho máy chủ không thể xử lý yêu cầu từ người dùng. Phân tích tấn công cho thấy rằng, các cuộc tấn công này thường được thực hiện theo mô hình phân tán, với nhiều thực thể tấn công cùng lúc. Điều này làm cho việc phát hiện và ngăn chặn trở nên khó khăn hơn. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc hiểu rõ nguyên nhân và cơ chế hoạt động của tấn công DoS là rất quan trọng để phát triển các giải pháp bảo vệ hiệu quả.

1.2. Nguyên nhân và cơ chế tấn công

Nguyên nhân của các cuộc tấn công DoS thường liên quan đến sự yếu kém trong bảo mật mạng. Hệ thống mạng Internet, dựa trên giao thức TCP/IP, có nhiều lỗ hổng mà kẻ tấn công có thể lợi dụng. Các cuộc tấn công này có thể gây ra sự tắc nghẽn trong mạng, làm cho dịch vụ không thể truy cập được. Cơ chế tấn công thường bao gồm việc gửi một lượng lớn gói tin vô nghĩa hoặc khai thác các lỗ hổng trong phần mềm. Việc phát hiện sớm các dấu hiệu của tấn công là rất quan trọng để kích hoạt các giải pháp bảo vệ kịp thời.

II. Nghiên cứu về các hình thức tấn công DoS

Nghiên cứu về các hình thức tấn công DoS cho thấy rằng, có nhiều phương pháp khác nhau mà kẻ tấn công có thể sử dụng. Các hình thức này bao gồm tấn công từ chối dịch vụ đơn giản và tấn công phân tán (DDoS). Mỗi hình thức tấn công có những đặc điểm riêng, và việc phân loại chúng là rất quan trọng để phát triển các giải pháp bảo vệ. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc hiểu rõ các hình thức tấn công sẽ giúp cho việc thiết kế hệ thống bảo vệ trở nên hiệu quả hơn. Các phương pháp phát hiện tấn công cũng cần được cải tiến để có thể phát hiện nhanh chóng và chính xác các cuộc tấn công.

2.1. Phân loại các hình thức tấn công

Các hình thức tấn công DoS có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm mức độ tự động và cường độ tấn công. Tấn công tự động thường sử dụng các công cụ tự động để gửi gói tin đến máy chủ, trong khi tấn công thủ công yêu cầu sự can thiệp của con người. Việc phân loại này giúp cho các nhà nghiên cứu và chuyên gia bảo mật có thể phát triển các giải pháp bảo vệ phù hợp với từng loại hình tấn công. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc hiểu rõ các hình thức tấn công sẽ giúp cho việc thiết kế hệ thống bảo vệ trở nên hiệu quả hơn.

2.2. Cơ chế bảo vệ DoS

Cơ chế bảo vệ DoS bao gồm nhiều phương pháp khác nhau, từ việc sử dụng phần mềm đến các thiết bị phần cứng. Các giải pháp này cần được thiết kế để phát hiện và ngăn chặn các cuộc tấn công một cách hiệu quả. Việc sử dụng các công nghệ mới như machine learning và big data có thể giúp cải thiện khả năng phát hiện tấn công. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc kết hợp nhiều phương pháp bảo vệ sẽ giúp tăng cường khả năng chống lại các cuộc tấn công DoS.

III. Thiết kế hệ thống bảo vệ chống tấn công DoS

Thiết kế hệ thống bảo vệ chống tấn công DoS là một nhiệm vụ quan trọng trong lĩnh vực bảo mật mạng. Hệ thống này cần phải có khả năng phát hiện và ngăn chặn các cuộc tấn công một cách nhanh chóng và hiệu quả. Việc sử dụng các mô hình thống kê để phát hiện tấn công là một trong những phương pháp hiệu quả. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc theo dõi các thông số về entropy của thông tin có thể giúp phát hiện các dấu hiệu bất thường trong hoạt động của mạng. Khi có sự thay đổi về giá trị, hệ thống sẽ kích hoạt các cơ chế bảo vệ để đảm bảo hoạt động của dịch vụ.

3.1. Mô hình triển khai hệ thống

Mô hình triển khai hệ thống bảo vệ chống tấn công DoS cần được thiết kế một cách hợp lý để đảm bảo hiệu quả. Hệ thống cần bao gồm các thành phần như phân tích tấn công, phát hiện tấn công và phản ứng lại tấn công. Việc thiết kế phân lớp cho hệ thống cũng rất quan trọng, giúp cho việc quản lý và bảo trì hệ thống trở nên dễ dàng hơn. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc thiết kế một hệ thống bảo vệ toàn diện sẽ giúp tăng cường khả năng chống lại các cuộc tấn công DoS.

3.2. Đề xuất và khuyến nghị

Đề xuất và khuyến nghị cho việc thiết kế hệ thống bảo vệ chống tấn công DoS bao gồm việc sử dụng các công nghệ mới và cải tiến các phương pháp phát hiện tấn công. Việc kết hợp nhiều phương pháp bảo vệ sẽ giúp tăng cường khả năng chống lại các cuộc tấn công. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, việc thường xuyên cập nhật và nâng cấp hệ thống bảo vệ là rất cần thiết để đảm bảo an toàn cho hệ thống mạng. Ngoài ra, việc đào tạo nhân viên về an ninh mạng cũng là một yếu tố quan trọng trong việc bảo vệ hệ thống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tấn công từ chối dịch vụ phân tán (DDoS) đã trở thành một mối đe dọa nghiêm trọng đối với hệ thống mạng Internet toàn cầu, đặc biệt tại Việt Nam khi số lượng người dùng Internet tăng nhanh, đạt hơn 5 triệu người vào năm 2006. Các dịch vụ mạng và thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ kéo theo sự gia tăng các hoạt động tấn công nhằm làm gián đoạn hoặc ngưng trệ dịch vụ. Mục tiêu của luận văn là nghiên cứu các tiêu chí phân loại tấn công DoS/DDoS, từ đó đề xuất các kỹ thuật phát hiện và phòng chống hiệu quả dựa trên mô hình thống kê và phân tích entropy của luồng dữ liệu mạng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống mạng Internet và giao thức TCP/IP, với dữ liệu thu thập và phân tích trong bối cảnh mạng Việt Nam và quốc tế từ những năm 1997 đến 2007. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp một hệ thống phân loại toàn diện, giúp nhận diện các dạng tấn công mới và hỗ trợ thiết kế hệ thống bảo vệ mạng hiệu quả, góp phần nâng cao an ninh mạng và ổn định dịch vụ Internet.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai khung lý thuyết chính: mô hình giao thức TCP/IP và lý thuyết thống kê phát hiện điểm thay đổi (Sequential Change Point Detection). Giao thức TCP/IP được phân thành bốn lớp: Link, Network, Transport và Application, trong đó lớp Network và Transport chịu trách nhiệm định tuyến và truyền dữ liệu, là mục tiêu chính của các cuộc tấn công DoS. Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: tấn công DoS/DDoS, IP spoofing (giả mạo địa chỉ IP), entropy của nguồn tin, và các mô hình phát hiện tấn công dựa trên thống kê như CUSUM. Mô hình thống kê giúp phát hiện sự bất thường trong lưu lượng mạng thông qua phân tích entropy và các điểm thay đổi trong số lượng gói tin, đặc biệt là các gói TCP SYN.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu bao gồm các luồng dữ liệu mạng thực tế, các báo cáo tấn công DDoS toàn cầu và tại Việt Nam, cùng các tài liệu nghiên cứu học thuật và kỹ thuật về tấn công DoS. Phương pháp phân tích sử dụng kỹ thuật thống kê để xây dựng mô hình entropy của nguồn tin, theo dõi sự thay đổi bất thường dựa trên ngưỡng xác định. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm hàng triệu lượt quét thăm dò và các gói tin tấn công được thu thập qua các thiết bị mạng và hệ thống giám sát. Phương pháp chọn mẫu là ngẫu nhiên và có hệ thống, nhằm đảm bảo tính đại diện cho các dạng tấn công phổ biến. Timeline nghiên cứu kéo dài từ năm 1997 đến 2007, tập trung phân tích các cuộc tấn công và giải pháp phòng chống trong giai đoạn này.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân loại tấn công DoS/DDoS đa chiều: Luận văn xây dựng hệ thống phân loại dựa trên 8 tiêu chí chính như mức độ tự động, lợi dụng lỗ hổng, tính xác thực địa chỉ nguồn, cường độ tấn công, khả năng xác định thông tin, độ ổn định tập máy công cụ, dạng mục tiêu và tác động tới dịch vụ. Ví dụ, mức độ tự động của tấn công được chia thành thủ công, bán tự động và tự động, với khoảng 20%-60% lượt quét thăm dò là tự động.

2. Phát hiện tấn công dựa trên mô hình thống kê: Sử dụng thuật toán CUSUM để phát hiện điểm thay đổi trong số lượng gói TCP SYN, giúp nhận diện các cuộc tấn công SYN flood với độ chính xác cao. Số liệu cho thấy các kết nối TCP bình thường có tỷ lệ SYN/FIN gần bằng nhau, trong khi tấn công làm lệch tỷ lệ này đáng kể.

3. Ứng dụng entropy trong phát hiện bất thường: Mô hình entropy của nguồn tin giúp phát hiện sự thay đổi đột ngột trong phân bố địa chỉ IP nguồn, từ đó cảnh báo sớm các cuộc tấn công DDoS. Thay đổi entropy vượt ngưỡng cho phép được coi là dấu hiệu tấn công.

4. Hiệu quả của cơ chế phản ứng dựa trên lịch sử IP và van điều tiết: Hạn chế truy cập theo địa chỉ IP dựa trên lịch sử kết nối giúp giảm thiểu tác động của tấn công, duy trì khả năng phục vụ dịch vụ. Các biện pháp này có thể giảm tải lên hệ thống tới khoảng 30%-50% trong các tình huống tấn công.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các cuộc tấn công DoS/DDoS là tính mở và không xác thực của giao thức TCP/IP, cho phép giả mạo địa chỉ IP và khai thác các lỗ hổng giao thức như TCP SYN. So với các nghiên cứu trước, luận văn mở rộng hệ thống phân loại chi tiết hơn, bao gồm các tiêu chí về cường độ và tính ổn định của tập máy công cụ, giúp nhận diện các chiến thuật tấn công phức tạp hơn. Việc sử dụng mô hình thống kê và entropy cho phép phát hiện các tấn công chưa biết trước, khắc phục hạn chế của phương pháp nhận dạng mẫu truyền thống. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố entropy theo thời gian và bảng so sánh tỷ lệ SYN/FIN trong các phiên truyền tin, minh họa rõ ràng sự khác biệt giữa lưu lượng bình thường và tấn công. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc thiết kế hệ thống bảo vệ mạng tự động, nâng cao khả năng phát hiện và phản ứng kịp thời với các cuộc tấn công DDoS.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Triển khai hệ thống phát hiện dựa trên mô hình thống kê và entropy: Áp dụng thuật toán CUSUM và phân tích entropy để giám sát lưu lượng mạng theo thời gian thực, giúp phát hiện sớm các cuộc tấn công DDoS. Thời gian triển khai dự kiến trong vòng 6-12 tháng, do các đơn vị quản lý mạng và nhà cung cấp dịch vụ Internet thực hiện.

2. Xây dựng cơ chế phản ứng tự động theo lịch sử IP: Thiết lập danh sách lưu trữ IP và áp dụng van điều tiết truy cập để hạn chế tần suất kết nối từ các địa chỉ nghi ngờ, giảm thiểu tác động tấn công. Giải pháp này cần được tích hợp trong hệ thống bảo mật mạng trong vòng 3-6 tháng.

3. Tăng cường bảo vệ giao thức TCP/IP: Cập nhật và áp dụng các kỹ thuật bảo vệ như TCP SYN cookies, chuẩn hóa giao thức để ngăn chặn các lỗ hổng bị khai thác. Các nhà phát triển phần mềm và quản trị hệ thống cần phối hợp thực hiện trong vòng 12 tháng.

4. Phối hợp liên vùng và quốc tế trong phòng chống DDoS: Thiết lập các tiêu chuẩn và quy định chung về an ninh mạng, thúc đẩy hợp tác giữa các nhà cung cấp dịch vụ và cơ quan quản lý để chia sẻ thông tin và phối hợp phản ứng. Đây là nhiệm vụ dài hạn, cần sự tham gia của các cơ quan chính phủ và tổ chức quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản trị mạng và chuyên gia an ninh mạng: Nắm bắt các dạng tấn công DoS/DDoS và phương pháp phát hiện, từ đó thiết kế và vận hành hệ thống bảo vệ hiệu quả.

2. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Công nghệ Thông tin: Cung cấp kiến thức chuyên sâu về phân loại tấn công và ứng dụng mô hình thống kê trong phát hiện tấn công mạng.

3. Các nhà cung cấp dịch vụ Internet (ISP): Hỗ trợ xây dựng các giải pháp giám sát và phản ứng tự động nhằm bảo vệ hạ tầng mạng và khách hàng.

4. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách: Là tài liệu tham khảo để xây dựng các quy định, tiêu chuẩn an ninh mạng và thúc đẩy hợp tác phòng chống tấn công mạng trên quy mô rộng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tấn công DDoS là gì và tại sao nó nguy hiểm?
   DDoS là tấn công từ chối dịch vụ phân tán, sử dụng nhiều máy tính để gửi lượng lớn gói tin làm nghẽn hệ thống mục tiêu. Nó gây gián đoạn dịch vụ, thiệt hại kinh tế và ảnh hưởng đến uy tín tổ chức.

2. Làm thế nào để phát hiện tấn công DDoS sớm?
   Phát hiện dựa trên mô hình thống kê như phân tích entropy và thuật toán CUSUM giúp nhận diện sự bất thường trong lưu lượng mạng, cảnh báo kịp thời trước khi dịch vụ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

3. Tại sao giả mạo địa chỉ IP lại là vấn đề lớn trong tấn công DDoS?
   Giả mạo địa chỉ IP giúp kẻ tấn công che giấu nguồn gốc, làm khó việc truy vết và ngăn chặn, đồng thời tạo ra các cuộc tấn công phản xạ làm tăng cường độ tấn công.

4. Các biện pháp phòng chống DDoS hiệu quả hiện nay là gì?
   Bao gồm bảo vệ giao thức TCP/IP, sử dụng hệ thống phát hiện dựa trên thống kê, điều tiết truy cập theo lịch sử IP, và phối hợp liên vùng để chia sẻ thông tin và phản ứng nhanh.

5. Làm sao để các tổ chức phối hợp chống lại tấn công DDoS?
   Thiết lập các tiêu chuẩn an ninh mạng chung, chia sẻ dữ liệu tấn công, phối hợp phản ứng và xây dựng các quy định pháp lý nhằm xử lý các hành vi tấn công mạng.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng hệ thống phân loại tấn công DoS/DDoS toàn diện dựa trên nhiều tiêu chí kỹ thuật và hành vi.
• Áp dụng mô hình thống kê và phân tích entropy giúp phát hiện sớm các cuộc tấn công chưa biết trước.
• Đề xuất các giải pháp phòng chống kết hợp giữa phát hiện tự động và phản ứng theo lịch sử IP, nâng cao hiệu quả bảo vệ dịch vụ mạng.
• Khuyến nghị tăng cường hợp tác liên vùng và quốc tế để đối phó với các cuộc tấn công quy mô lớn.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai thử nghiệm hệ thống phát hiện, hoàn thiện cơ chế phản ứng và xây dựng tiêu chuẩn an ninh mạng phù hợp.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ hệ thống mạng của bạn trước các mối đe dọa DDoS ngày càng tinh vi và phức tạp!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 Tổng quan Nghiên cứu về DoS dựa trên những những nghiên cứu về bản chất của giao thức TCP/IP. Dựa trên họ giao thức TCP/IP, giao thức không xác thực người tham gia truyền tin, có thể nói hệ thống Internet là một hệ thống mở, trong đó mọi người hoạt động đều ngang hàng nhau, không bị kiểm soát. Lợi dụng vấn đề về tính định danh lỏng lẻo của hệ thống Internet, hình thức tấn công từ chối dịch vụ - Denial of Service , sau đây gọi tắt là DoS, đã được sử dụng phổ biến để:  Tạo lập danh tiếng với những kẻ thiếu hiểu biết  Công cụ cạnh tranh giữa các nhà cung cấp dịch vụ thương mại, truyền tin.  Công cụ tống tiến của những tội phạm mạng 1.1 Hệ thống mạng Internet Bắt đầu từ hệ thống mạng ARPAnet của Bộ Quốc phòng Hoa Kỳ, với mục đích xây dựng một mạng lưới liên lạc tin cậy, hoạt động được ngay cả khi một phần hệ thống đã bị phá hủy.

Vào cuối năm 1966, những nền tảng đầu tiên của hệ thống mạng đã được xây dựng [36]. Giao thức đầu tiên được sử dụng để truyền tin trong hệ thống ARPAnet là 1822[18], quy định phương thức truyên tin giữa một máy tính tới một IMP. IMP là khái niệm về một máy tính có chức năng xử lý các bản tin truyền trong hệ thống mạng. Mỗi IMP tại một site có chức năng lưu trữ và chuyển tiếp ( store & forward) gói tin và được kết nối với nhau thông qua các modem, đường truyền leased line, tốc độ khoảng 50kb/s.

Đến năm 1970, mạng ARPAnet đã kết nối được 9 điểm và phát triển nhanh chóng những năm tiếp theo. Đến năm 1981, đã có 212 host kết nối với tốc độ 2 ngày có một host mới kết nối vào mạng. Đến năm 1984, mạng máy tính của bộ Quốc phòng Mỹ tách khỏi mạng ARPAnet và gọi là mạng MILNET. Sau một thời gian hoạt động, do một số lý do kỹ thuật và chính trị, kế hoạch sử dụng mạng ARPANET không thu được kết quả như mong muốn.

Vì vậy Hội đồng khoa học Quốc gia Mỹ đã quyết định xây dựng một mạng riêng NSFNET liên kết z 11 các trung tâm tính toán lớn và các trường đại học vào năm 1986 sử dụng giao thức TCP/IP. Mạng này phát triển hết sức nhanh chóng, không ngừng được nâng cấp và mở rộng liên kết tới hàng loạt các doanh nghiệp, các cơ sở nghiên cứu và đào tạo của nhiều nước khác nhau. Cũng từ đó thuật ngữ INTERNET ra đời. Dần dần kỹ thuật xây dựng mạng ARPAnet đã được thừa nhận bởi tổ chức NSF, kỹ thuật này được sử dụng để dựng mạng lớn hơn với mục đích liên kết các trung tâm nghiên cứu lớn của nước Mỹ.

Người ta đã nối các siêu máy tính thuộc các vùng khác nhau bằng đường điện thoại có tốc độ cao. Tiếp theo là sự mở rộng mạng này đến các trường đại học. Ngày càng có nhiều người nhận ra lợi ích của hệ thống mạng trên, người ta dùng để trao đổi thông tin giữa các vùng với khoảng cách ngày càng xa. Vào đầu những năm 1990 người ta bắt đầu mở rộng hệ thống mạng sang lĩnh vực thương mại tạo thành nhóm CIX.

Có thể nói Internet thật sự hình thành từ đây. Nhưng chỉ đến khi Tim Berners-Lee phát triển HTML, HTTP tại CERN năm 1991, thì Internet mới thực sự phát triển “bùng nổ”. Với công nghệ HTML, các trang web được tạo ra một cách nhanh chóng và tiện lợi cho người sử dụng truy cập, đọc thông tin. Năm 1993, trung tâm NCSA tại đại học Illinois đưa ra trình duyệt web Mosaic 1.0, nền tảng cho các trình duyệt web về sau.

Và bắt đầu từ thời điểm đó, mạng Internet đã phát triển nhanh chóng, lan rộng khắp toàn cầu. Tới tháng 1 năm 2006, đã có hơn một tỷ người sử dụng Internet [33], và tại Việt Nam là hơn 5 triệu người sử dụng. Ngày nay, với sự phát triển của thương mại điện tử, khó có thể tách rời sự tồn tại của Internet với xã hội loài người. Thống kê cho thấy, trong năm 2006, tổng giá trị bán hàng qua mạng sẽ đạt con số 200 tỷ USD [34].

Kinh doanh qua mạng Internet, quảng cáo qua Intenret, cung cấp thông tin qua Internet đã là những khái niệm kinh điển. Trang web chính là bộ mặt của công ty, là nơi giao dịch mua bán, là nơi tiếp đón người dùng, nơi giao lưu, kết bạn. Những mô hình kinh doanh thành công như ebay, yahoo, google ngày nay đã và đang liên tục phát triển.2 Giao thức TCP/IP Họ giao thức TCP/IP cho phép mọi hệ thống máy tính giao tiếp với nhau mà không quan tâm đến quy mô hệ thống, nhà sản xuất phần cứng, hệ điều hành được cài đặt. Theo định nghĩa của giao thức, TCP/IP thực sự là một hệ thống mở [22].

Nó cho phép triển khai thêm các thành phần với một chi phí thực sự được giảm thiểu và thời gian rút ngắn đáng kể. Phần này giới thiệu một số thông tin cơ bản về họ giao thức TCP/IP, nhấn mạnh vào những cơ chế hoạt động để minh họa cho chương tiếp theo.1 Khái niệm về phân lớp Các giao thức trên mạng được phát triển theo những lớp giao thức – layer. Mỗi lớp sẽ có nhiệm vụ xử lý một mức độ giao tiếp khác nhau. Họ giao thức TCP/IP được phân chia theo 4 lớp ( để phù hợp với các tài liệu tiếng Anh, giữ nguyên tên gọi của các lớp).

Mỗi lớp sẽ đảm nhận một chức năng riêng rẽ. TÊN LỚP ỨNG DỤNG Application Telnet, FTP, SMTP. Transport TCP,UDP Network IP,ICMP, IGMP Link Các trình điều khiển thiết bị và cổng kết nối Bảng 1 Các lớp trong giao thức TCP/IP i. Lớp Kết nối – Link: hay còn gọi data-link(liên kết dữ liệu), bao gồm hệ thống các trình điều khiển thiết bị được cài đặt kèm với hệ điều hành và các cổng kết nối mạng có trên hệ thống.

Mọi chức năng xử lý phần cứng được thiết lập tại lớp này. Lớp mạng – network: hay còn gọi là lớp internet xử lý việc di chuyển của các gói tin trong toàn mạng. Một số chức năng quan trọng được thực hiện tại lớp này: định tuyến (routing), thông báo lỗi (ICMP). Lớp này có 3 giao thức cơ bản là IP, ICMP và IGMP.

Lớp giao vận – transport: điều khiển luồng dữ liệu giữa 2 host (máy tính). Có 2 giao thức xử lý tương đối khác nhau là TCP và UDP (User Datagram Protocol). Với giao thức TCP các luồng dữ liệu được phân chia hoặc gộp vào tạo thành các “bó” có kích thước phù hợp với lớp mạng ở dưới. Ngoài ra, TCP có nhiệu vụ thông báo xác nhận cho các gói tin đã đến, thiết lập thời gian chờ (timeout) cho các gói tin gửi đi .v Với các phiên truyền tin sử dụng TCP đô tin cậy của phiên truyền tin đã được đảm bảo nên tầng Ứng dụng – Application có thể không cần quan tâm đến việc này.

Trái lại, với giao thức UDP, phiên truyền tin được thực hiện đơn giản hơn. Phía gửi chi gửi một loạt các gói dữ liệu – datagrams mà không “quan tâm” đến việc liệu gói tin có thể đến được phía nhận hay không. Tầng Application sẽ phải xử lý tính tin cậy của phiên truyền tin. Lớp ứng dụng – Application : Xử lý chi tiết các phiên làm việc theo từng ứng dụng.

Có rất nhiều ứng dụng khác nhau được xây dựng dựa trên những giao thức tầng Ứng dụng như: * Telnet * FTP *WEB – HTTP * SMTP – email *DNS – Tên miền Hình dưới đây mô tả phiên truyền tin FTP giữa hai host trong cùng một mạng LAN– Ethernet : z 14 FTP Protocol Tiến trình mức Xử lý mức ứng Application FTP Client FTP Server nguời dùng dụng TCP Protocol Transport TCP TCP Tiến trình mức Xử lý các vấn hệ thống đề về truyền tin IP Protocol Network IP IP Ethernet Ethernet Protocol Ethernet Link driver driver Ethernet Hình 1 Phiên truyền tin giữa hai node mạng Giả thiết có 2 máy tính trong mạng LAN, một máy đóng vài trò là máy chủ FTP – FTP server. Máy còn lại là FTP Client. Mô hình làm việc client-server là mô hình phổ biến, áp dụng cho phần lớn các ứng dụng trên mạng. Trong mô hình này, máy server sẽ cung cấp dịch vụ cho máy client truy cập vào sử dụng.

Mỗi lớp sẽ có một hoặc nhiều giao thức phục vụ cho việc kết nối truyền tin giữa lớp tương ứng của máy trạm với máy đích. Theo hình trên, lớp Application thường là các tiến trình của người dùng. 3 lớp ở dưới thường được cài đặt vào trong hệ thống – hệ điều hành. Tại lớp này, các hoạt động cơ bản của ứng dụng được xử lý về mặt logic.

Không hề có sự liên quan đến việc lưu chuyển dữ liệu qua mạng tại đây. Các lớp ở dưới thì lại ngược lại, không hề có liên quan đến các xử lý logic của ứng dụng mà chỉ quan tâm đến việc xử lý lưu chuyển các luồng dữ liệu qua mạng. Ngoài việc xử lý các luồng thông tin giữa 2 host như mô tả trên, lớp Mạng còn có một nhiệm vụ khác: liên kết các hệ thống mạng khác nhau. Internet là một liên kết lớn gồm nhiều mạng khác nhau.

Các vùng mạng được kết nối với nhau thông qua z 15 các thiết bị định tuyến – Router. Các router thường là những thiết bị được sản xuất từ những phần cứng chuyên dụng. Các thiết bị này sẽ đảm nhận việc kết nối giữa các loại mạng khác nhau : Ethernet, token ring, point-to-point. Thuật ngữ router trong tài liệu này là chỉ đến các thiết bị định tuyến cho mạng IP như trên.

Ngoài ra, còn có một thuật ngữ khác thường được sử dụng là Gateway. Nhưng hiện nay, khái niệm gateway đã được chuyển sang chỉ các phần mềm ứng dụng có nhiệm vụ kết nối 2 vùng giao thức khác nhau : PSTN-SIP gateway, Voice-data gateway. Hình dưới đây mô tả kết nối giữa hai mạng Ethernet và Token ring bởi một router. Sau khi có kết nối, mọi host trong mạng Ethernet đều có thể kết nối truyền tin tới các host trong mạng Token-Ring FTP Protocol FTP Client FTP Server TCP Protocol TCP TCP Router IP Protocol IP Protocol IP IP IP Ethernet Ethernet Ethernet Token Ring Token Ring Token Ring driver Protocol driver driver Protocol driver Ethernet Token Ring Hình 2 Kết nối giữa hai hệ thống mạng sử dụng Router Trong TCP/IP, lớp Network hoạt động theo cơ chế không tin cậy (best efford, unreliable).

Các gói tin truyền qua lớp Network sẽ được phát chuyển tiếp tục nhưng không được đảm bảo là sẽ đến đích. Nhiệm vụ điều khiển luồng, kiểm soát lỗi sẽ z 16 được giao cho lớp TCP, như đã nói ở trên.