CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HƯỚNG NGHIÊN CỨU 1.1 Nhạc nước nghệ thuật 1.1 Tổng quan Vài thập kỷ trở lại đây, thuật ngữ “nhạc nước nghệ thuật” đã không còn xa lạ với nhiều người bởi loại hình nghệ thuật này đã trở nên phổ biến trên toàn cầu. Hiện thân của nhạc nước nghệ thuật là các công trình đài phun nước nghệ thuật kết hợp ánh sáng, nhạc và nước cùng những hình ảnh không gian ba chiều kỳ ảo. Vời đủ các loại kích cỡ, hình dáng, màu sắc, đài phun nước nghệ thuật được sử dụng trong trang trí nội thất và ngoại thất tại tư gia, khu biệt thự, công ty, nhà hàng, khách sạn,… và một số công trình công cộng trong nhà hoặc ngoài trời. Tiền thân của đài phun nước nghệ thuật có thể kể đến hệ thống đài phun nước được FW Darlington thiết kế và xây dựng vào năm 1908 tại hồ Ferril, Denver, Mỹ.
Đây là đài phun nước thông minh bao gồm các vòi phun trên mái xung quanh gọi là vòm trời. Phía dưới được lắp đặt nguồn ánh sáng hồ quang điện hình tròn có thể xoay tròn và tạo ra nhiều màu sắc rực rỡ khác nhau giống như luồng nước lung linh màu sắc. Toàn bộ hệ thống này chìm trong nước và mọi hoạt động đều được điều khiển trên bờ. Ngày nay, nghệ thuật nhạc nước được phát triển phổ biến ở khắp mọi nơi với những đặc điểm riêng của từng vùng lãnh thổ.
Và có lẽ loại hình nghệ thuật này được biết đến nhiều nhất ở Singapore mà cụ thể là ở Sentosa, người xem được thưởng thức hàng loạt làn nước được phun lên, nhảy múa, quyện vào nhau trong tiếng nhạc và ánh sáng rực rỡ. Hơn nữa, công nghệ lazer hiện đạo vẽ lên bầu trời những hình ảnh sống động. Đài phun nước trên hồ nhân tạo Nam Loan, Macao là công trình được xây dựng chào mừng ngày Macao trở về với Trung Hoa đại lục năm 1999. Tại đây, người xem không khỏi choáng ngợp bởi những hình ảnh diệu kỳ bằng nước và những ánh sáng 1 Luan van lazer từ 86 vòi phun và 288 đèn chiếu với sự trợ giúp của 292 máy bơm nước đồng bộ.
Nước phun cao lên tới 80m đan xen với tia lazer muôn màu. Đài phu nước nghệ thuật trong không gian chung của một thành phố luôn là công trình không chỉ mang lại một không gian đẹp những phút giây thư giãn và sự thú vị cho người dân thành phố, mà còn giúp nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của nguồn nước đối với cuộc sống của con người. Hơn nữa, đây cũng là một trong những điểm nhấn thu hút khách du lịch đến với địa danh đó.2 Công nghệ thiết kế hệ thống nhạc nước nghệ thuật Để thiết kế một hệ thống nhạc nước (hay còn gọi là đài phun nước) đòi hỏi người thiết kế và thi công phải có kiến thức chuyên môn chắc chắn và kinh nghiệm thực tế để đo đạc, lựa chọn thiết bị phù hợp với cấu trúc công trình hoặc theo chủ đề yêu cầu của từng công trình.1: Hình ảnh thi công hệ thống nhạc nước trên thực tế Cấu tạo phần cứng của hệ thống nhạc nước - Phần thiết bị đài phun bao gồm: máy bơm, các kiểu hình dáng đầu vòi, đèn led âm nước với chỉ số IP68, hệ thống ống dẫn và tủ điện điều khiển. - Phần thiết bị điều khiển bao gồm: van điện từ, biến tần, bộ điều khiển chạy hiệu ứng nước kết nối với máy tính để nhận tính hiệu điều khiển, kênh điều khiển biến tần, van điện từ, đèn led chạy theo hiệu ứng nhạc nước và phần mềm lập trình biên đạo nhạc.
2 Luan van - Phần âm thanh bao gồm: bộ âm ly, bộ trộn âm thanh, loa nhạc nước và máy tính điều khiển. Nguyên lý hoạt động của một hệ thống nhạc nước Đài phun nước hoạt động dựa trên nguyên tắc về lực áp suất, máy bơm nước sẽ hút nước từ hồ chứa và đưa tới vòi phun. Dưới tác động của lực áp suất, máy bơm chìm sẽ tạo thành cột nước có chiều vuông góc với mặt nước. Quá trình tạo ra cột nước theo phương là do điều khiển của vòi phun đã được lập trình sẵn, thiết kế các mẫu đầu phun khác nhau sẽ tạo nên những cột nước khác nhau.
Trên thực tế, để hoàn thiện đài phun nước cần phải đưa ra ý tưởng các kiểu vòi phun sao cho phù hợp với vị trí, không gian, độ cao, bán kính phun, bố cục hệ thống nhằm mang lại tính đa dạng và phong phú mang tính thẩm mỹ cao. Kết hợp với việc đóng mở van, biến tần tạo sử uyển chuyển mềm mại cho các hiệu ứng vòi phun lúc nhanh, chậm, cao hay thấp. Khi đài phun nước nghệ thuật hoạt động sẽ có sự tuần hoàn, di chuyển liên tục của dòng nước. Hệ thống tủ điện được lập trình sẵn các chương trình phun với các phần mềm được cài sẵn trên máy tính sẽ điều khiển hệ thống, thông qua phần mềm, người thiết kế biên soạn âm nhạc và đạo diễn các kiểu phun theo từng bản nhạc đồng thời đèn led chiếu sáng được điều khiển màu và bật tắt theo điệu nhạc.
“Trích Viet Garden – David Viet, Apr 2,2018” 1.2 Nghệ thuật sử dụng âm thanh kết hợp ánh sáng 1.1 Trên thế giới Nghệ thuật sử dụng âm thanh và ánh sáng (tên tiếng Anh Sound and Light Show) sử dụng công nghệ hiện đại để mô tả các vấn đề của thiên nhiên và con người bằng ngôn ngữ nghệ thuật hoàn toàn mới. Từ những năm 1952, lần lượt các màn trình diễn được diễn ra, mà tiêu biểu là tại lâu đài Chambord được xây dựng từ thế kỷ thứ XVI, đây là một kiến trúc cổ điển trên dòng sông Loire, gần thành phố Tour (Pháp) nơi thu hút rất nhiều khách du lịch. Khi đó, người phụ trách bảo tồn lâu đài Paul Robert Houdin đã nhớm lên ý tưởng nghệ thuật “Âm thanh và Ánh sáng”, ba nghệ sĩ trẻ 3 Luan van thuộc câu lạc bộ nghệ thuật do Jean Tardieu chỉ đạo, Yves Jamiaque, Jean-Wilfrid Garett, Maurice Jarre tham gia điều khiển phối âm, sáng tác nhạc và đạo diễn cho buổi trình diễn đầu tiên tại đây. Đến năm 1953, Pierre Armaud mới phát triển loại hình sân khấu phối âm và ánh sáng.
Từ thời Louis thứ 14 đã có những buổi bắn pháo hoa trong các dịp lễ nhưng chưa có tên gọi chính thức. Haendel đã từng tổ chức buổi âm nhạc đã có những buổi âm nhạc trong đêm pháo hoa hoàng gia nhân dịp Hiệp ước Aix La Chapelle, tại thời điểm đó chỉ thuần tuý là kết hợp giữa âm nhạc và pháo hoa. Ban đầu, sân khấu chủ yếu lấy những lâu đài cổ nằm trên sông Loire, nơi núi đồi sông nước hữu tình. Sau này, nhiều đạo diễn còn sử dụng nhà thờ, hang động đẹp để làm nơi trình diễn.
Thành phố Puydu Fou là nơi đầu tiên tổ chức biểu diễn hoành tráng loại hình nghệ thuật âm thanh và ánh sáng. Ngày nay, một số nước trên thế giới đã được học tập và phát triển loại hình nghệ thuật này để phục vụ khách du lịch như Kim Tử Tháp ở Ai Cập hay nhiều đền thờ vĩ đại từ hơn hai nghìn năm trước công nguyên. Năm 1960, lần đầu tiên một đêm biểu diễn hoành tráng được tổ chức tại Kim Tử Tháp (Ai Cập) gây được tiếng vang rất lớn. Một số nước Châu Âu như Ý, Hy Lạp bắt đầu đưa loại hình sân khấu này vào hoạt động ở các thành cổ Roma, Atena.
Ở Anh, loại hình sân khấu này bắt đầu khoảng năm 1965, ở Philadelphia (Mỹ) năm 1962, trong khi các nước láng giềng như Luxembourg cạnh Pháp mãi đến năm 2007 mới sử dụng lâu đài Septfontanies. Ở Châu Á, Ấn Độ lần đầu đưa loại hình nghệ thuật này vào hoạt động năm 1965 tại Delhi, Red Fort do Hội phát triển du lịch Ấn Độ thực hiện. Ở Disney Land (Pháp) nghệ thuật này gây sức hút độc giả ở mọi lứa tuổi, sử dụng tia lazer trên nước, âm nhạc vang lên, tia sáng lazer tạo hình theo những câu chuyện truyền thuyết nhảy múa trên bề mặt nước. Nhiều đạo diễn đã sử dụng loại hình nghệ thuật này để dựng lại những vở kịch nổi tiếng như Roméo và Juliete, truyền thuyết Hy Lạp La Mã… Jean Claude Baudoin nhà nghiên cứu sân khấu gọi đây là loại hình nghệ thuật – lịch sử như là nghệ thuật quần chúng mang tính tổng thể.
Khung cảnh 4 Luan van thực trở nên sống động lung linh trong màn đêm. Nhờ những buổi biểu diễn này, số tiền thu được đã giúp nhiều công trình kiến trúc xưa được tu bổ và được giữ gìn, bảo tồn. Nhiều công trình văn hoá lịch sử cũng nhờ hình thức nghệ thuật sân khấu “Âm thanh và Ánh sáng” được trùng tu ngày càng đẹp, càng thu hút khách du lịch. “Trích Nghệ thuật Sân khấu – Trần Thu Dung, Vanvn.2: Câu chuyện về Kim Tự Tháp được kể bằng nghệ thuật âm thanh và ánh sáng tại Ai Cập Hình 1.3: Chiếu sáng 3D tại công viên giải trí Disney Land Hong Kong 5 Luan van 1.2 Tại Việt Nam Ở Việt Nam có rất nhiều công trình xếp hạng lịch sử nhưng không có đủ kinh phí để trùng tu, đang có nguy cơ đổ nát.
Những loại hình nghệ thuật sân khấu này có thể giúp ích cho những công trình mang tính lịch sử bằng việc làm sống lại lịch sử trong người dân nơi đây. Khách tham quan du lịch đi đến những công trình lịch sử này đều được giới thiệu để xem các buổi biểu diễn, trình chiếu “Âm thanh và Ánh sáng”, đây là một hình thức vừa tham quan vừa thưởng thức tác phẩm nghệ thuật đẹp trên nền kiến trúc cổ. Ngoài ra, Việt Nam còn là đất nước sở hữu nhiều loại hình âm nhạc cổ điển như âm nhạc cung đình, nhạc thiền,… tiếng mõ kinh vang lên trong đêm, ánh sáng mờ ảo, trên nền truyện cổ tích của các anh hùng, chúa tổ đã xây dựng nên những công trình cổ kín. Tuy nhiên, việc áp dụng loại hình nghệ thuật này tại Việt Nam còn rất hạn chế vì thiếu nhân lực, kỹ sư có trình độ và chuyên môn cộng với việc loại hình sân khấu thiêng về mặt nghệ thuật nên chưa thu hút được nhiều kỹ sư.
Một số khu vui chơi giải trí hay khu du lịch nổi tiếng đã có sử dụng loại hình nghệ thuật này nhằm thu hút khách du lịch như ở Vinpearland, Nha Trang, Hạ Long,…và một số công trình đài phun nước nghệ thuật đã được thiết kế và xây dựng ở nhiều thành phố với hậu cảnh là những tia nước cùng các bản nhạc được phản chiếu qua ánh sáng lazer đủ loại màu sắc rực rỡ.4: Trình diễn ánh sáng 3D trên nền kiến trúc Dinh Độc Lập Tp.HCM 6 Luan van Hình 1.