chương 1, trong chương này, luận văn đề cập đến lý thuyết nền tổng quan hoạt động cho vay và tăng trưởng cho vay tại NHTMCP từ đó có cái nhìn khái quát về vấn đề nghiên cứu. Chương 2 đề cập đến những điểm cơ bản về các yếu tố ảnh hưởng đến tăng trưởng cho vay, các lý thuyết về khủng hoảng tài chính ngân hàng trên thế giới nói chung và cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008 nói riêng. Bên cạnh đó, chương này cũng liệt kê một số nghiên cứu trước đây về tăng trưởng cho vay, làm cơ sở tham khảo để tác giả tiến hành nghiên cứu của mình. Nền tảng lý thuyết về vấn đề nghiên cứu 2.
Tổng quan về hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại Cho vay là hoạt động kinh doanh chủ yếu của ngân hàng thương mại để tạo ra lợi nhuận. Doanh thu từ hoạt động cho vay để bù đắp chi phí tiền gửi, chi phí dự trữ bắt buộc, chi phí kinh doanh và quản lý, chi phí thuế các loại và các chi phí rủi ro đầu tư tài chính. Kinh tế càng phát triển, doanh số cho vay của các ngân hàng thương mại càng tăng nhanh và loại hình cho vay càng trở nên đa dạng ở hầu hết các nước. Ở một số nước phát triển, khi một ngân hàng được thành lập và đi vào hoạt động, mối quan tâm chính và thường xuyên của nó là cho ai vay và đầu tư vào đâu, hay nói cách khác đối tượng cho vay là vấn đề quan trọng nhất.
Trong khi đó ở các nước đang phát triển tình hình lại ngược lại. Vấn đề đặt ra của các ngân hàng không phải là cho ai vay, mà lợi tức có cao không và an toàn không, và hàng năm con số đó tăng trưởng như thế nào. Điều họ quan tâm là làm sao huy động được ngày càng nhiều tiền cho các khoản đầu tư có sẵn. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Cho vay của NHTM, nói rộng hơn là tín dụng ngân hàng thương mại là một lĩnh vực phức tạp và thường xuyên cập nhật theo những biến chuyển của môi trường kinh tế.
Để hiểu rõ hơn, chúng ta cần tìm hiểu những nét đặc trưng quan trọng của hoạt động này. Khái niệm hoạt động cho vay của Ngân hàng thương mại Theo Trầm Thị Xuân Hương và cộng sự (2011), Cho vay là nghiệp vụ cấp tín dụng trong đó NHTM chuyển giao cho khách hàng quyền sử dụng một số vốn bằng tiền trong một khoảng thời gian xác định, khi kết thúc thời hạn cho vay khách hàng phải hoàn trả cho ngân hàng cả nợ gốc và lãi vay. Điều kiện của chủ thể vay vốn là: có năng lực pháp luật dân sự và năng lực hành vi dân sự (Điều 16, 19, 86 - Bộ luật dân sự 2015) chịu trách nhiệm pháp lý trong kinh tế và dân sự, mục đích sử dụng vốn vay hợp pháp, có khả năng tài chính đảm bảo trả nợ cho Ngân hàng trong thời hạn cam kết, có dự án và phương án đầu tư sản xuất kinh doanh hiệu quả và khả thi, phù hợp với qui định của pháp luật và thực hiện các quy định về đảm bảo tiền vay của Chính phủ và hướng dẫn của NHNN. Tăng trưởng cho vay Trong nền kinh tế thị trường, cho vay là chức năng kinh tế cơ bản của ngân hàng.
Đối với hầu hết các ngân hàng, dư nợ tín dụng chiếm tới hơn 50% tổng tài sản có và thu nhập từ hoạt động cho vay chiếm khoảng từ ½ đến 2/3 tổng thu nhập của ngân hàng (Lê Văn Chi,2008). Vì vậy, việc tăng trưởng của hoạt động cho vay có ý nghĩa rất lớn đối với sự sống còn của NHTM. Tăng trưởng cho vay là việc các NHTM sử dụng các chính sách nhằm tăng nguồn vốn huy động, đáp ứng cho việc cấp tín dụng đầu tư vào những đối tượng là các tổ chức kinh tế, cá nhân… có nhu cầu vay vốn, từng bước nâng cao lợi nhuận, thị phần và thương hiệu trên thị trường. Một số chỉ tiêu đo lường tăng trưởng cho vay: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 9 - Tốc độ tăng dư nợ cho vay: phản ánh tốc độ tăng dư nợ của NHTM.
Nếu dư nợ kỳ sau cao hơn kỳ trước, NHTM đã giải quyết nhu cầu vốn cho nền kinh tế, phù hợp với xu hướng tăng trưởng kinh tế và ngược lại. Tốc độ tăng dư nợ cho vay = (Dư nợ cho vay kỳ này – Dư nợ cho vay kỳ trước)/ Dư nợ cho vay kỳ trước Dư nợ cho vay bao gồm các khoản giải ngân trước và giải ngân mới trong kỳ. - Cơ cấu cho vay: phản ánh tỷ lệ cấp tín dụng theo đối tượng, kỳ hạn hoặc ngành nghề. Cơ cấu cho vay giúp ngân hàng tính toán được các chỉ tiêu đảm bảo an toàn tín dụng, thanh khoản hoặc điều chỉnh hướng cho vay theo chiến lược phát triển của ngân hàng hay chinh sách điều tiết của NHNN.
Tỷ lệ cơ cấu cho vay = Dư nợ cho vay theo đối tượng/kỳ hạn/ngành nghề/ Tổng dư nợ tín dụng Chỉ tiêu này còn cho thấy biến động của tỷ trọng giữa các loại dư nợ tín dụng của mot ngân hàng qua các thời kỳ khác nhau. Tỷ lệ này càng cao chứn tỏ mức đọ phát triển của nghiệp vụ tín dụng càng lớn, mối quan hệ với khách hàng càng có uy tín. - Chỉ tiêu sử dụng vốn: Hệ số sử dụng vốn = Vốn huy động / Vốn sử dụng Đây là chỉ tiêu hiệu quả phản ánh chất lượng tín dụng, cho phép đánh giá tính hiệu quả trong hoạt động tín dụng của một ngân hàng. Chỉ tiêu này càng lớn chứng tỏ ngân hàng đã sử dụng một cách hiệu quả nguồn vốn huy động được.
- Chỉ tiêu về tốc độ chu chuyển vốn tín dụng (vòng quay vốn tín dụng) Vòng quay vốn tín dụng trong năm = Doanh số thu trong năm/ Dư nợ bình quân trong năm Chỉ tiêu này phản ánh một đồng vốn của ngân hàng được sử dụng cho vay bao nhiêu lần trong một năm. Chỉ tiêu này càng lớn càng tốt, chứng tỏ nguồn vốn của ngân hàng đã luân chuyển nhanh, tham gia nhiều vào chu kỳ sản xuất kinh doanh. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Việc tăng trưởng cho vay được NHTM kiểm soát theo từng giai đoạn cụ thể, tuân theo chính sách tiền tệ NHNN đưa ra trong từng thời kỳ. Bởi một sự tăng trưởng tín dụng quá thấp, doanh nghiệp không tiếp cận được vốn, sản xuất, kinh doanh, thương mại bị đình trệ, nền kinh tế rơi vào tình trạng suy thoái.
Nhưng nếu mức tăng trưởng quá cao so với nhu cầu của nền kinh tế (tăng trưởng nóng) đó sẽ là nguy cơ tiềm ẩn đối với chất lượng tín dụng, tạo nên bong bóng tín dụng dẫn tới phát sinh nợ xấu, và trực tiếp gây khủng hoảng nền kinh tế. Ý nghĩa của tăng trưởng cho vay Đối với nền kinh tế: Cho vay ngân hàng là một kênh quan trọng trong chính sách tiền tệ của Ngân hàng nhà nước thông qua công cụ tái chiết khấu. Tốc độ tăng trưởng cho vay là biểu hiện cho sự tăng trưởng của lực lượng sản xuất và phát triển xã hội. Nguồn vốn cho vay của ngân hàng góp phần tài trợ cho doanh nghiệp, tổ chức kinh tế bổ sung vốn thiếu hụt trong sản xuất kinh doanh, hay mở rộng sản xuất, cải tiến kỹ thuật, máy móc, trang thiết bị, áp dụng công nghệ để tăng tính cạnh tranh.
Trong bối cảnh quan hệ kinh tế được toàn cầu hóa hiện nay, một quốc gia trở thành một bộ phận của kinh tế thế giới, do đó cho vay ngân hàng trong lĩnh vực tín dụng quốc tế cũng trở nên quan trọng giúp cho việc liên kết, chuyển giao công nghệ, trao đổi kinh nghiệm giữa các nước trên thế giới, rút ngắn thời gian phát triển. Như vậy, tốc độ tăng trưởng cho vay giúp làm tăng lượng tiền trong nền kinh tế, nếu nguồn vốn này được vận hành theo chiều hướng tích cực nó sẽ tạo nên lực lượng sản xuất. Đối với ngân hàng: Hoạt động của NHTM gồm 3 nghiệp vụ chính: Nghiệp vụ tạo lập nguồn vốn (nghiệp vụ nợ), nghiệp vụ sử dụng vốn (nghiệp vụ có) và nghiệp vụ ngoại bảng tổng kết tài sản (hợp đồng bảo lãnh tín dụng, trao đổi lãi suất, các hợp đồng phái sinh…). Là hoạt động quan trọng nhất trong nghiệp vụ sử dụng vốn, hoạt động cho vay thu hút hầu hết các nguồn vốn của ngân hàng (60-70%), mang lại 2/3 tổng thu nhập cho ngân hàng và là hoạt động chứa đựng nhiều rủi ro nhất, mà qua LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 11 đó, có thể đánh giá được trình độ và kết quả kinh doanh của ngân hàng.
Các yếu tố tác động đến tăng trưởng cho vay tại Ngân hàng thương mại Theo giáo sư kinh tế học và tài chính Peter S.Rose (Trường đại học Yale của Mỹ), Ngân hàng thương mại được định nghĩa là một loại hình tài chính cung cấp danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất, đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán, thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế. Vì vậy, có thể hiểu NHTM là một loại hình doanh nghiệp đặc biệt kinh doanh trên lĩnh vực tín dụng với mục đích thu lợi nhuận. NHTM là một doanh nghiệp có cơ cấu, bộ máy tổ chức hoạt động như một doanh nghiệp chịu tác động bởi môi trường bên trong và bên ngoài. Là một hoạt động chủ yếu của NHTM, hoạt động cho vay chịu ảnh hưởng trực tiếp bởi các nhân tố bên trong: Sở hữu nhà nước trong cơ cấu vốn của ngân hàng, quy mô ngân hàng, quy mô vốn chủ sở hữu, lợi nhuận, khả năng thanh khoản của ngân hàng, tỷ lệ tiền gửi trên tổng tài sản; yếu tố ngành như sự cạnh tranh giữa các ngân hàng; và các yếu tố bên ngoài thuộc về kinh tế vĩ mô như tăng trưởng kinh tế, lạm phát.
Sở hữu nhà nước trong cơ cấu vốn của ngân hàng Trần Huy Hoàng (2011), Vốn điều lệ là nguồn vốn ban đầu ngân hàng có được khi mới hoạt động và được ghi vào bảng điều lệ hoạt động của ngân hàng. Đây là số vốn do các thành viên, cổ đông góp hoặc cam kết trong một thời gian nhất định.