Luận văn thạc sĩ phân tích một số tác động đến nợ xấu tại các ngân hàng tmcp niêm yết ở việt nam

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động đến nợ xấu tại các ngân hàng TMCP niêm yết ở Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc về vấn đề này.

• Tác giả: Trương Thị Ngọc Bích
• Người hướng dẫn: TS. Lại Tiến Đĩnh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. HCM
• Chuyên ngành: Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Phân Tích Một Số Nhân Tố Tác Động Đến Nợ Xấu Tại Các Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Niêm Yết Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Sự cần thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Kết cấu luận văn
• 1.7. Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ NỢ XẤU VÀ CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NỢ XẤU TẠI CÁC NHTMCP NIÊM YẾT Ở VIỆT NAM
• 2.1. Cơ sở lý luận về nợ xấu
• 2.2. Khái niệm nợ xấu
• 2.3. Đặc trưng, phân loại nợ xấu
• 2.3.1. Đặc trưng nợ xấu
• 2.3.2. Phân loại nợ xấu
• 2.4. Chỉ tiêu cơ bản phản ánh nợ xấu
• 2.5. Tác động của nợ xấu
• 2.6. Tóm tắt các nghiên cứu có liên quan đến các yếu tố tác động đến nợ xấu của các NHTM
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG VỀ TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG KINH DOANH VÀ NỢ XẤU TẠI CÁC NHTMCP NIÊM YẾT Ở VIỆT NAM
• 3.1. Sự tăng trưởng về quy mô tổng tài sản, vốn chủ sở hữu của các NHTMCP niêm yết ở Việt Nam
• 3.2. Tiền gửi khách hàng tại các NHTMCP niêm yết ở Việt Nam
• 3.3. Cho vay khách hàng tại các NHTMCP niêm yết Việt Nam
• 3.4. Kết quả hoạt động kinh doanh tại các NHTMCP niêm yết ở Việt Nam
• 3.5. Phân tích tình hình nợ xấu của các NHTMCP niêm yết ở Việt Nam
• 3.5.1. Khái quát về nợ xấu trong thời gian vừa qua
• 3.5.2. Chất lượng nợ tại các NHTMCP niêm yết ở Việt Nam
• 3.5.3. Sơ lược về các biện pháp hạn chế nợ xấu gia tăng trong thời gian qua
• 3.5.4. Điểm lại các nguyên nhân chính yếu khiến cho tình trạng nợ xấu tại các NHTMCP niêm yết ở Việt Nam tăng cao trong thời gian qua
• 3.6. Khó khăn trong việc xử lý nợ xấu trong thời gian vừa qua
• 4. CHƯƠNG 4: PHƯƠNG PHÁP, DỮ LIỆU VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Mẫu dữ liệu nghiên cứu
• 4.2. Các biến nghiên cứu
• 4.3. Xây dựng giả thuyết nghiên cứu
• 4.3.1. Giả thuyết tốc độ tăng trưởng kinh tế
• 4.3.2. Giả thuyết tỷ lệ thất nghiệp
• 4.3.3. Giả thuyết tỷ lệ lạm phát
• 4.3.4. Giả thuyết tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng trên tổng dư nợ cho vay khách hàng
• 4.3.5. Giả thuyết về lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu
• 4.3.6. Giả thuyết về tính không hiệu quả trong việc sử dụng chi phí
• 4.3.7. Giả thuyết về tỷ lệ nợ xấu năm trước
• 4.3.8. Giả thuyết về tỷ lệ cho vay trên tổng tài sản
• 4.4. Mô hình nghiên cứu
• 4.5. Kết quả nghiên cứu
• 4.5.1. Thống kê mô tả các biến nghiên cứu
• 4.5.2. Ma trận hệ số tương quan các biến nghiên cứu
• 4.5.3. Mô hình hồi quy
• 4.5.4. Các kiểm định và lựa chọn mô hình
• 4.5.4.1. Kiểm định lựa chọn mô hình
• 4.5.4.2. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.5.4.3. Đánh giá mức độ phù hợp của mô hình thông qua hệ số R2
• 4.5.5. Các kết quả hồi quy
• 4.5.5.1. Kết quả hồi quy dữ liệu theo Fixed Effect Model
• 4.5.5.2. Kết quả hồi quy dữ liệu theo Random Effect Model
• 4.5.5.3. Kết quả kiểm định Hausman Test
• 4.5.5.4. Kết quả kiểm định hiện tượng tự tương quan trong mô hình
• 4.5.5.5. Kết quả kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.5.5.6. Kiểm định bỏ bớt biến trong mô hình hồi quy
• 4.5.5.7. Kết quả hồi quy dữ liệu sau khi bỏ bớt biến hiệu quả hoạt động (INEF)
• 4.5.5.8. Kết quả kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến, tự tương quan trong mô hình hồi quy sau khi bỏ bớt biến hiệu quả hoạt động (INEF)
• 4.5.5.9. Phân tích ý nghĩa các hệ số hồi quy của các biến tác động đến nợ xấu tại các NHTMCP niêm yết ở Việt Nam
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP VÀ GỢI Ý CHÍNH SÁCH NHẰM HẠN CHẾ NỢ XẤU TẠI CÁC NHTMCP NIÊM YẾT Ở VIỆT NAM
• 5.1. Các ngân hàng thương mại cần thực hiện nghiêm công tác trích lập dự phòng rủi ro tín dụng
• 5.2. Chuyển nợ thành vốn góp tại doanh nghiệp vay vốn
• 5.3. Đa dạng hóa các nguồn thu nhập cho ngân hàng, giảm áp lực gia tăng lợi nhuận từ tín dụng
• 5.4. Nâng cao năng lực xử lý nợ xấu của VAMC trong thời gian tới
• 5.5. Chính phủ cần nới lỏng room giới hạn vốn góp của ngân hàng thương mại vào các doanh nghiệp vay vốn
• 5.6. Chính phủ cần giám sát hoạt động của các Doanh nghiệp Nhà nước
• 5.7. Chính phủ cần tạo điều kiện để thị trường BĐS phục hồi
• 5.8. Phát triển thị trường mua bán nợ
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nợ xấu tại ngân hàng TMCP Việt Nam

Nợ xấu là một vấn đề nghiêm trọng trong hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần (TMCP) tại Việt Nam. Tình hình nợ xấu không chỉ ảnh hưởng đến hoạt động của ngân hàng mà còn tác động đến toàn bộ nền kinh tế. Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ nợ xấu đã có xu hướng gia tăng trong những năm gần đây, gây ra nhiều lo ngại cho các nhà quản lý và nhà đầu tư. Việc hiểu rõ về nợ xấu và các yếu tố tác động đến nó là rất cần thiết để có những giải pháp hiệu quả.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của nợ xấu

Nợ xấu được định nghĩa là những khoản nợ mà ngân hàng không thể thu hồi được, thường là các khoản nợ quá hạn trên 90 ngày. Đặc điểm của nợ xấu bao gồm việc khách hàng không thực hiện nghĩa vụ trả nợ và tình hình tài chính của khách hàng có chiều hướng xấu. Điều này dẫn đến khả năng ngân hàng không thu hồi được cả vốn lẫn lãi.

1.2. Tình hình nợ xấu tại các ngân hàng TMCP

Tình hình nợ xấu tại các ngân hàng TMCP ở Việt Nam đã có những biến động lớn trong những năm qua. Theo số liệu từ Ngân hàng Nhà nước, tỷ lệ nợ xấu đã tăng lên mức cao nhất trong giai đoạn 2016-2018, gây ra nhiều khó khăn cho các ngân hàng trong việc duy trì hoạt động tín dụng. Việc kiểm soát nợ xấu là một thách thức lớn đối với các ngân hàng.

II. Nguyên nhân gây ra nợ xấu tại ngân hàng TMCP Việt Nam

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng nợ xấu tại các ngân hàng TMCP ở Việt Nam. Những nguyên nhân này có thể được chia thành hai nhóm chính: nguyên nhân vĩ mô và nguyên nhân vi mô. Việc phân tích các nguyên nhân này sẽ giúp các nhà quản lý có cái nhìn tổng quan hơn về vấn đề nợ xấu.

2.1. Nguyên nhân vĩ mô ảnh hưởng đến nợ xấu

Các yếu tố kinh tế vĩ mô như tăng trưởng kinh tế chậm, tỷ lệ thất nghiệp cao và lạm phát cũng có tác động lớn đến tình hình nợ xấu. Khi nền kinh tế gặp khó khăn, khả năng trả nợ của khách hàng giảm, dẫn đến gia tăng nợ xấu.

2.2. Nguyên nhân vi mô từ phía ngân hàng

Ngoài các yếu tố vĩ mô, các nguyên nhân vi mô như chính sách tín dụng lỏng lẻo, quy trình thẩm định tín dụng không chặt chẽ cũng góp phần làm gia tăng nợ xấu. Việc thiếu sót trong quản lý rủi ro tín dụng có thể dẫn đến việc ngân hàng cho vay những khoản nợ không khả thi.

III. Phương pháp quản lý nợ xấu hiệu quả tại ngân hàng TMCP

Để giảm thiểu nợ xấu, các ngân hàng TMCP cần áp dụng những phương pháp quản lý hiệu quả. Việc xây dựng một hệ thống quản lý rủi ro tín dụng chặt chẽ và thực hiện các biện pháp xử lý nợ xấu kịp thời là rất quan trọng.

3.1. Cải thiện quy trình thẩm định tín dụng

Cải thiện quy trình thẩm định tín dụng giúp ngân hàng đánh giá chính xác khả năng trả nợ của khách hàng. Việc này bao gồm việc thu thập thông tin đầy đủ và phân tích kỹ lưỡng trước khi quyết định cho vay.

3.2. Tăng cường trích lập dự phòng rủi ro tín dụng

Ngân hàng cần thực hiện nghiêm túc việc trích lập dự phòng rủi ro tín dụng để đảm bảo an toàn tài chính. Việc này giúp ngân hàng có nguồn lực để xử lý nợ xấu khi phát sinh.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về nợ xấu

Nghiên cứu về nợ xấu tại các ngân hàng TMCP đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp quản lý nợ xấu hiệu quả có thể giúp giảm tỷ lệ nợ xấu. Các ngân hàng đã có những bước tiến trong việc cải thiện chất lượng tín dụng và giảm thiểu rủi ro.

4.1. Kết quả từ các ngân hàng TMCP niêm yết

Các ngân hàng TMCP niêm yết đã thực hiện nhiều biện pháp để giảm nợ xấu, như cải thiện quy trình cho vay và tăng cường quản lý rủi ro. Kết quả cho thấy tỷ lệ nợ xấu đã có xu hướng giảm trong những năm gần đây.

4.2. Bài học từ các ngân hàng thành công

Một số ngân hàng đã thành công trong việc kiểm soát nợ xấu nhờ vào việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý tín dụng và cải thiện dịch vụ khách hàng. Những bài học này có thể được áp dụng rộng rãi trong toàn ngành.

V. Kết luận và triển vọng tương lai về nợ xấu tại ngân hàng TMCP

Tình hình nợ xấu tại các ngân hàng TMCP Việt Nam vẫn còn nhiều thách thức. Tuy nhiên, với những biện pháp quản lý hiệu quả và sự hỗ trợ từ chính phủ, có thể kỳ vọng vào một tương lai tích cực hơn cho hệ thống ngân hàng.

5.1. Triển vọng giảm nợ xấu trong tương lai

Với sự cải thiện trong quản lý rủi ro và chính sách tín dụng, tỷ lệ nợ xấu có thể tiếp tục giảm trong tương lai. Các ngân hàng cần duy trì sự linh hoạt và thích ứng với những thay đổi của thị trường.

5.2. Vai trò của chính phủ trong việc hỗ trợ ngân hàng

Chính phủ cần có những chính sách hỗ trợ phù hợp để giúp các ngân hàng xử lý nợ xấu hiệu quả hơn. Việc tạo ra một môi trường kinh doanh thuận lợi sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của hệ thống ngân hàng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2006 - 2015 đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ nhưng cũng đầy biến động của hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam. Trong thời kỳ này, tổng tài sản của 9 ngân hàng niêm yết quy mô lớn đã tăng trưởng vượt bậc từ 567.426 tỷ đồng năm 2006 lên mức 3.398.641 tỷ đồng vào năm 2015, tương ứng mức tăng gần 6 lần. Tuy nhiên, đi kèm với sự bùng nổ quy mô là sự tích tụ rủi ro tín dụng nghiêm trọng, đẩy tổng quy mô nợ xấu từ 12.077 tỷ đồng năm 2006 lên đỉnh điểm hơn 32.491 tỷ đồng vào năm 2012, tạo ra điểm nghẽn lớn cho dòng vốn lưu thông trong toàn bộ nền kinh tế.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là làm thế nào để nhận diện, lượng hóa chính xác các nhân tố tác động và kiểm soát tỷ lệ nợ xấu ở mức an toàn dưới ngưỡng quy chuẩn 3%. Nghiên cứu được thực hiện nhằm phân tích chuyên sâu các yếu tố kinh tế vĩ mô và những đặc thù nội tại của ngành ngân hàng ảnh hưởng đến chất lượng tín dụng. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 9 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tiêu biểu trên thị trường chứng khoán Việt Nam gồm ACB, BIDV, Eximbank, MB, NCB, Sacombank, SHB, Vietcombank và Vietinbank trong chuỗi thời gian 10 năm từ 2006 đến 2015. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp bằng chứng định lượng chuẩn xác giúp các nhà quản trị ngân hàng tối ưu hóa tỷ lệ trích lập dự phòng 20%/năm, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn chủ sở hữu và hỗ trợ các cơ quan quản lý điều hành chính sách tiền tệ an toàn, bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng các lý thuyết tài chính - ngân hàng kinh điển kết hợp các giả thuyết quản trị rủi ro hiện đại. Trọng tâm là Thuyết bất cân xứng thông tin của Stiglitz và Weiss (1981), giải thích hiện tượng lựa chọn đối nghịch và rủi ro đạo đức khi người vay có nhiều thông tin hơn ngân hàng. Bên cạnh đó, Thuyết chu kỳ kinh tế làm rõ tác động của các biến động vĩ mô đến khả năng trả nợ của khách hàng. Luận văn cũng vận dụng đồng thời ba giả thuyết quản trị ngân hàng nổi tiếng từ nghiên cứu của Berger và DeYoung (1997) gồm giả thuyết quản lý tồi, giả thuyết kém may mắn và giả thuyết đạo đức nghề nghiệp.

Mô hình nghiên cứu định lượng tập trung vào 4 khái niệm tài chính cốt lõi:

• Tỷ lệ nợ xấu (NPLR): Đo lường bằng tỷ lệ nợ nhóm 3, nhóm 4 và nhóm 5 trên tổng dư nợ cho vay khách hàng theo quy định của Thông tư 02/2013/TT-NHNN và chuẩn mực quốc tế Basel.
• Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng (LLP/TL): Tỷ lệ chi phí dự phòng rủi ro trên tổng dư nợ, phản ánh mức độ thận trọng và dự báo rủi ro của ngân hàng.
• Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE): Đo lường hiệu quả sinh lời và năng lực tài chính nội tại.
• Tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tài sản (LOAN/TA): Phản ánh mức độ tập trung tài sản vào hoạt động cấp tín dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Dữ liệu sơ cấp và thứ cấp được thu thập từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên giai đoạn 2006 - 2015 của 9 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết, kết hợp dữ liệu thống kê từ Ngân hàng Nhà nước, Tổng cục Thống kê và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 90 quan sát (9 ngân hàng trong 10 năm liên tục), được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu mục tiêu. Phương pháp này đảm bảo tính đại diện cao khi nhóm 9 ngân hàng niêm yết chiếm hơn 60% tổng dư nợ tín dụng toàn hệ thống và có quy mô vốn chủ sở hữu tăng trưởng từ 33.237 tỷ đồng năm 2006 lên 229.359 tỷ đồng năm 2015.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kinh tế lượng với dữ liệu bảng (Panel Data) trên phần mềm EViews, kết hợp hai phương pháp ước lượng: Mô hình tác động cố định (FEM) và Mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Lý do lựa chọn mô hình dữ liệu bảng là nhằm kiểm soát các đặc tính riêng biệt không quan sát được của từng ngân hàng cũng như các biến động theo thời gian. Tác giả tiến hành kiểm định Hausman để lựa chọn mô hình tối ưu, kiểm định đa cộng tuyến thông qua hệ số phóng đại phương sai (VIF), kiểm định hiện tượng tự tương quan và kiểm định loại bỏ biến không có ý nghĩa thống kê (INEF) nhằm đảm bảo các hệ số ước lượng đạt độ tin cậy cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ mô hình hồi quy đã chỉ ra 4 phát hiện quan trọng về các nhân tố tác động đến nợ xấu của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết:

• Tăng trưởng kinh tế (GDP) có tác động ngược chiều rất mạnh đến tỷ lệ nợ xấu ở mức ý nghĩa thống kê cao. Khi nền kinh tế tăng trưởng thuận lợi như năm 2007, tỷ lệ nợ xấu trung bình của 9 ngân hàng giảm xuống 2,15%, nhưng khi kinh tế suy thoái năm 2012, nợ xấu bùng nổ lên mức 32.491 tỷ đồng. Đến năm 2015, khi tăng trưởng kinh tế phục hồi đạt mức trên 6,68%, tỷ lệ nợ xấu trung bình đã giảm về mức 1,51%.
• Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng trên tổng dư nợ (LLP/TL) có tác động cùng chiều với nợ xấu. Việc gia tăng trích lập dự phòng thường phản ánh chất lượng danh mục cho vay đang suy giảm. Đáng chú ý, nợ nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn) chiếm tỷ trọng trên 50% tổng nợ xấu ở nhiều ngân hàng giai đoạn 2013 - 2015, đạt con số 21.136 tỷ đồng vào cuối năm 2015.
• Tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) có mối quan hệ nghịch chiều với tỷ lệ nợ xấu. Ngân hàng có năng lực tài chính vững mạnh và khả năng sinh lời tốt thường sở hữu hệ thống quản trị rủi ro hiệu quả hơn, thể hiện qua sự tăng trưởng lợi nhuận trước thuế toàn khối đạt 30.921 tỷ đồng vào năm 2015 (tăng 11,43% so với năm 2014).
• Tỷ lệ nợ xấu năm trước có tác động cùng chiều mạnh mẽ đến nợ xấu năm hiện tại. Tính quán tính của nợ xấu cho thấy rủi ro tín dụng có xu hướng kéo dài qua nhiều chu kỳ kế toán nếu không được xử lý dứt điểm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của tình trạng nợ xấu gia tăng bắt nguồn từ giai đoạn tăng trưởng tín dụng nóng 2006 - 2010 với tốc độ tăng trưởng tín dụng đỉnh điểm đạt 48,97% năm 2007. Dòng vốn đổ mạnh vào lĩnh vực bất động sản và các dự án của doanh nghiệp nhà nước kém hiệu quả. Khi thị trường bất động sản đóng băng giai đoạn 2008 - 2012 kết hợp lạm phát phi mã lên tới 21,26% năm 2011, doanh nghiệp rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán, khiến nợ xấu bộc phát toàn diện.

Kết quả nghiên cứu này hoàn toàn tương đồng với các công trình thực nghiệm quốc tế của Dash và Kabra (2010), Louzis và cộng sự (2011) khi khẳng định vai trò quyết định của chu kỳ vĩ mô đối với chất lượng tín dụng. Đồng thời, kết quả củng cố nghiên cứu của Hasan và Wall (2004) về tính chất cảnh báo của quỹ dự phòng rủi ro tín dụng.

Để biểu đạt rõ nét các phát hiện, dữ liệu được trực quan hóa thông qua hệ thống bảng biểu và đồ thị chuyên sâu trong luận văn:

• Biểu đồ đường kết hợp biểu đồ cột so sánh tốc độ tăng trưởng dư nợ cho vay và tỷ lệ nợ xấu qua từng năm, chỉ rõ điểm gãy khúc năm 2012.
• Biểu đồ cơ cấu nợ thể hiện sự gia tăng áp đảo của nợ nhóm 5 trong tổng nợ xấu giai đoạn 2013 - 2015.
• Bảng ma trận hệ số tương quan Pearson và bảng so sánh các hệ số hồi quy FEM, REM với các giá trị p-value kiểm định Hausman rõ ràng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm kiểm soát và xử lý nợ xấu hiệu quả:

• Tăng cường thực hiện nghiêm ngặt công tác phân loại nợ và trích lập dự phòng rủi ro tín dụng. Hội đồng quản trị và Ban điều hành các ngân hàng thương mại cần tuân thủ đầy đủ quy định tại Thông tư 02/2013/TT-NHNN, đảm bảo tỷ lệ bao phủ nợ xấu đạt trên 100% và trích lập đúng 20%/năm giá trị trái phiếu đặc biệt VAMC theo định kỳ hàng quý trong giai đoạn 2016 - 2020.
• Thực hiện chuyển đổi nợ xấu thành vốn góp cổ phần tại các doanh nghiệp vay vốn có triển vọng phục hồi. Khối xử lý nợ của các tổ chức tín dụng phối hợp cùng khách hàng doanh nghiệp xây dựng phương án tái cơ cấu dòng tiền, phấn đấu hoán đổi từ 15% đến 20% các khoản nợ xấu có tài sản bảo đảm khả thi trong lộ trình 2 - 3 năm.
• Đa dạng hóa nguồn thu nhập phi tín dụng để giảm tải áp lực tăng trưởng tín dụng bằng mọi giá. Các ngân hàng cần đẩy mạnh phát triển dịch vụ thanh toán, bảo hiểm, ngân hàng số và kinh doanh ngoại hối, hướng tới mục tiêu nâng tỷ trọng thu nhập ngoài lãi lên mức 25% - 30% trong tổng thu nhập thuần vào năm 2020.
• Nâng cao năng lực tài chính của VAMC và hoàn thiện thị trường mua bán nợ tập trung. Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước cần xem xét tăng vốn điều lệ của VAMC lên trên 5.000 tỷ đồng, nới lỏng room giới hạn góp vốn của ngân hàng vào doanh nghiệp vay vốn và rút ngắn thời gian xử lý thủ tục phát mãi tài sản bảo đảm bất động sản xuống dưới 12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban lãnh đạo và cán bộ quản trị rủi ro tại các ngân hàng thương mại: Ứng dụng mô hình hồi quy định lượng để thiết lập hệ thống cảnh báo sớm rủi ro tín dụng, xây dựng chính sách cấp hạn mức cho vay an toàn theo từng ngành nghề kinh doanh.
• Cơ quan quản lý nhà nước và Thanh tra Ngân hàng Nhà nước: Tham khảo các phân tích thực trạng để hoàn thiện khung pháp lý giám sát an toàn vi mô, chuẩn hóa công tác báo cáo dữ liệu nợ xấu và xây dựng các gói chính sách tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng hiệu quả.
• Chuyên viên phân tích tài chính và nhà đầu tư chứng khoán: Sử dụng dữ liệu bóc tách chất lượng tài sản, cơ cấu nợ nhóm 5 và các chỉ số sinh lời ROE của 9 ngân hàng niêm yết để định giá chính xác cổ phiếu ngành ngân hàng.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Sử dụng làm tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu dữ liệu bảng FEM/REM, quy trình kiểm định kinh tế lượng trên EViews và tổng quan lý luận về rủi ro tín dụng.

Câu hỏi thường gặp

• Nhân tố nào có tác động mạnh nhất đến nợ xấu của các ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết? Tăng trưởng GDP và tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng là hai nhân tố tác động mạnh nhất. Thực tế giai đoạn 2011 - 2012 cho thấy khi tăng trưởng kinh tế suy giảm và lạm phát tăng vọt lên 21,26%, nợ xấu đã bùng nổ lên mức đỉnh 32.491 tỷ đồng, chứng minh mối liên hệ chặt chẽ giữa chu kỳ kinh tế và chất lượng tín dụng.

• Tại sao việc bán nợ cho VAMC bằng trái phiếu đặc biệt chưa thể giải quyết triệt để nợ xấu? Bởi vì ngân hàng bán nợ vẫn phải trích lập dự phòng 20%/năm trong 5 năm và phải nhận lại món nợ nếu VAMC chưa xử lý xong. Hơn nữa, vốn điều lệ của VAMC năm 2015 chỉ đạt 2.000 tỷ đồng, còn quá khiêm tốn so với quy mô hàng trăm nghìn tỷ đồng nợ xấu toàn hệ thống.

• Tỷ trọng nợ nhóm 5 gia tăng phản ánh điều gì về tình hình ngân hàng? Nợ nhóm 5 là nợ có khả năng mất vốn cao nhất. Việc nợ nhóm 5 chiếm trên 50% tổng nợ xấu tại nhiều ngân hàng giai đoạn 2013 - 2015 (đạt 21.136 tỷ đồng năm 2015) phản ánh tính chất nghiêm trọng của các khoản nợ tồn đọng, đòi hỏi ngân hàng phải sử dụng nguồn lợi nhuận lớn để xử lý tổn thất.

• Nguyên nhân khiến số liệu nợ xấu giữa các cơ quan báo cáo có sự chênh lệch lớn trong năm 2012 là gì? Sự chênh lệch xuất phát từ việc các tổ chức tín dụng cơ cấu lại nợ theo Quyết định 780/QĐ-NHNN để giữ nguyên nhóm nợ và giảm áp lực trích lập dự phòng. Do đó, số liệu báo cáo của các ngân hàng là khoảng 4,47%, trong khi cơ quan thanh tra ước tính lên tới 8,6% và các tổ chức quốc tế đánh giá cao hơn.

• Mô hình tác động cố định (FEM) có ưu thế gì vượt trội trong nghiên cứu nợ xấu ngân hàng? Mô hình FEM giúp kiểm soát triệt để các yếu tố đặc thù riêng biệt, cố định theo thời gian của từng ngân hàng trong mẫu 9 tổ chức tín dụng. Kết hợp với kiểm định Hausman, mô hình loại bỏ hiện tượng chệch do biến ẩn, đem lại kết quả ước lượng vững với độ tin cậy thống kê trên 95%.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng nợ xấu của 9 ngân hàng thương mại cổ phần niêm yết tại Việt Nam trong giai đoạn 10 năm (2006 - 2015), ghi nhận quy mô vốn chủ sở hữu tăng gấp 7 lần và tổng tài sản tăng gần 6 lần đạt 3.398.641 tỷ đồng.
• Mô hình định lượng FEM khẳng định tăng trưởng kinh tế GDP và tỷ suất sinh lời ROE có tác động kéo giảm nợ xấu, trong khi tỷ lệ dự phòng rủi ro và nợ xấu kỳ trước thúc đẩy nợ xấu gia tăng.
• Nghiên cứu chỉ rõ các nguyên nhân cốt lõi gây nợ xấu từ sự đóng băng của thị trường bất động sản, việc phân bổ tín dụng kém hiệu quả cho doanh nghiệp nhà nước và những hạn chế trong thẩm định tài sản bảo đảm.
• Hệ thống 4 nhóm khuyến nghị thực tiễn được xây dựng có tính khả thi cao, gắn liền với việc trích lập dự phòng 20%/năm, chuyển nợ thành vốn góp và nâng cao năng lực tài chính cho VAMC.
• Luận văn đóng góp khung phương pháp luận nghiên cứu dữ liệu bảng chuẩn mực, làm tiền đề vững chắc cho việc đánh giá các chuẩn mực an toàn vốn mới theo hiệp ước Basel II.

Các nhà nghiên cứu và nhà quản trị ngân hàng nên tiếp tục mở rộng mô hình phân tích cho giai đoạn tiếp theo nhằm theo dõi tác động của các chính sách tái cơ cấu hệ thống tài chính. Hãy tham khảo chi tiết toàn bộ luận văn để nắm bắt trọn vẹn phương pháp phân tích định lượng và ứng dụng ngay các giải pháp quản trị rủi ro tín dụng vào thực tế điều hành ngân hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu đề tài nghiên cứu. Chương 2: Tổng quan về nợ xấu và các nhân tố tác động đến nợ xấu tại các NHTMCP niêm yết ở Việt Nam. Chương 3: Thực trạng về tình hình hoạt động kinh doanh và nợ xấu ở các NHTMCP niêm yết ở Việt Nam. Chương 4: Phương pháp, dữ liệu và kết quả nghiên cứu.

Chương 5:Giải pháp, kiến nghị nhằm hạn chế và xử lý nợ xấu tại các NHTMCP niêm yết ở Việt Nam. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.7 Ý nghĩa khoa học của đề tài nghiên cứu Đề tài nghiên cứu thực hiện trên mẫu dữ liệu của chínNHTMCP niêm yết tại Việt Nam, số liệu mang tính cập nhật. Tác giả cố gắng lấy dữ liệu trong mười năm và số liệu cập nhật đến cuối năm 2015. Tại Việt Nam đã có nhiều nghiên cứu cùng chủ đề của tác giả, điển hình như những luận văn thạc sĩ của trường Đại học Kinh Tế Tp.

Tuy nhiên, một số nghiên cứu này tiếp cận theo hướng: hoặc là nghiên cứu về nợ xấu tại một ngân hàng cụ thể, hoặc là nghiên cứu trong toàn hệ thống ngân hàng nhưng chưa thực hiện kiểm định giả thuyết thống kê (hay là nghiên cứu định lượng), số khác lại có sửdụng kiểm định giả thuyết thống kê nhưng mà các biến giải thích đưa vào mô hình dường như còn khiêm tốn. Do đó, tác giả cố gắng đưa thêm một số biến giải thích thêm vào mô hình để kiểm nghiệm xem liệu chúng có tác động đến nợ xấu hay không? TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 5 CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ NỢ XẤU VÀ MỘT SỐ NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN NỢ XẤU TẠI CÁC NHTMCP NIÊM YẾT Ở VIỆT NAM Nhằm tìm ra khái niệm chính xác về vấn đề nghiên cứu, tác giả đã tham khảo các tài liệu nghiên cứu trước đây. Qua đó, tác giả xây dựng nên cơ sở lý thuyết về vấn đề mà mình cần nghiên cứu. Thông qua việc lược khảo các tài liệu nghiên cứu, tác giả sẽ rút ra quan điểm chung nhất về nợ xấu, tác động của nó ra sao, cũng như các quan điểm về các nhân tố vĩ mô và các yếu tố đặc thù của ngành ngân hàng có ảnh hưởng mạnh đến nợ xấu.1 Cơ sở lý luận về nợ xấu 2.1 Khái niệm nợ xấu  Theo Uỷ ban Basel về Giám sát Ngân hàng (BCBS) BCBS không đưa ra định nghĩa cụ thể về nợ xấu.

Tuy nhiên, trong các hướng dẫn về các thông lệ chung tại nhiều quốc gia về quản lý rủi ro tín dụng BCBS xác định: khoản nợ được xem là không có khả năng hoàn trả khi một trong hai hoặc cả hai điều kiện xảy ra:i) Ngân hàng thấy người vay không có khả năng trả nợ đầy đủ khi ngân hàng chưa thực hiện hành động gì để cố gắng thu hồi. ii) Người vay đã quá hạn trả nợ trên 90 ngày. BCBS cũng đề cập đến các khoản vay bị giảm giá trị sẽ xảy ra khi khả năng thu hồi các khoản thanh toán từ người vay là không thể. Giá trị tổn thất sẽ được ghi nhận bằng cách giảm trừ giá trị khoản vay thông qua một khoản dự phòng và sẽ được phản ánh trên báo cáo thu nhập của ngân hàng.

Như vậy lãi suất của các khoản vay này sẽ không được cộng dồn và sẽ chỉ xuất hiện dưới dạng tiền mặt thực tế nhận được.  Theo Tổ chức tiền tệ thế giới (IMF) TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 6 Trong hướng dẫn tính toán các chỉ số lành mạnh tài chính tại các quốc gia, IMF định nghĩa về nợ xấu như sau: Nợ xấu gồm các khoản nợ quá hạn trả lãi và hoặc gốc 90 ngày hoặc hơn; khi các khoản lãi suất quá hạn 90 ngày hoặc hơn đã được vốn hóa, cơ cấu lại hoặc trì hoãn theo thỏa thuận; khi các khoản thanh toán đến hạn dưới 90 ngày nhưng có thể nhận thấy những dấu hiệu rỏ ràng cho thấy người vay sẽ không thể hoàn trả nợ đầy đủ. Sau khi khoản vay được xếp vào danh mục nợ xấu, nó hoặc bất cứ khoản vay thay thế nào cũng nên xếp vào danh mục nợ xấu cho đến thời điểm phải xóa nợ hoặc thu hồi được lãi và gốc của khoản vay đó hoặc thu hồi được khoản vay thay thế.  Theo quan điểm của Filip(2015) Về cơ bản, một khoản nợ được xác định là nợ xấu khi quan hệ tín dụng trở nên biến chất hoặc thay đổi, không mong đợi và theo chiều hướng có hại.

Cụ thể, nó ngăn cản bất hợp pháp các nguồn cho vay hoặc gây ra tổn thất cho ngân hàng; nợ xấu sẽ xuất hiện trong điều kiện các bên tham gia quan hệ tín dụng có hiệu suất quản lýnguồn tài chính thấp.  Một số quan niệm về nợ xấu khác Một số quan niệm về nợ xấu khác được tác giả tìm thấy trong các nghiên cứu khác như: Louzis et al. (2012) cho rằng nợ xấu là những món nợ tại thời điểm hiện tại đã chậm trễ trong thanh toán cho ngân hàng quá 90 ngày từ thời điểm mất khả năng thanh toán.Kouser and Saba (2012) cho rằng nợ xấu được xem xét như một vị thế mà nó hoặc là có thể có khả năng mất vốn hoặc chắc chắn sẽ mất vốn. Nhìn chung, tác giả nhận thấy các quan điểm trên có một số điểm chung nhất định về khái niệm “nợ xấu”.

Các điểm chung này cũng được tìm thấy trong khái niệm nợ xấu của giáo trình “Quản trị ngân hàng thương mại” của Trường Đại học Kinh tế Tp. Do đó, tác giả sử dụng khái niệm này để làm khái niệm “nợ xấu” trong bài nghiên cứu của mình; cụ thể : “Nợ xấu bao gồm những khoản nợ quá hạn có hoặc không thể thu hồi, nợ liên quan đến các vụ án chờ xử lý và những khoản nợ TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 7 không được Chính phủ xử lý rủi ro” và “nợ xấu (Bad debt) là những khoản nợ quá hạn từ 91 ngày trở lên mà không đòi được và không được tái cơ cấu”.2 Đặc trưng, phân loại nợ xấu 2.1 Đặc trưng của nợ xấu - Khách hàng không thực hiện nghĩa vụ trả nợ với ngân hàng khi các cam kết này đã đến hạn. - Tình hình tài chính của khách hàng đang và có chiều hướng xấu dẫn đến có khả năng ngân hàng không thu hồi được cả vốn lẫn lãi. - Tài sản đảm bảo (thế chấp, cầm cố, bảo lãnh) được đánh giá là giá trị phát mãi không đủ trang trãi nợ gốc và lãi.2 Phân loại nợ xấu Nếu căn cứ vào TSĐB, nợ xấu của ngân hàng có thể chia thành các nhóm như sau:  Nợ xấu có tài sản đảm bảo, gồm có: nợ tồn đọng ngân hàng đã thu giữ tài sản dưới hình thức gán, xiết nợ; nợ tồn đọng ngân hàng chưa thu giữ tài sản như nợ có tài sản liên quan đến vụ án chờ xét xử; nợ có tài sản đảm bảo đã quá hạn trên 365 ngày.

 Nợ xấu không có tài sản đảm bảo và không có đối tượng để thu, gồm có : nợ xóa do thiên tai chưa có nguồn và còn hạch toán nội bảng; nợ khoanh đối với những doanh nghiệp đã giải thể, phá sản; nợ khoanh đối với doanh nghiệp thuộc cácvụ án; nợ khoanh do thiên tai của hộ sản xuất….  Nợ xấu không có tài sản đảm bảo nhưngcon nợ vẫn còn tồn tại, đang hoạt động, gồm có: Nợ khoanh doanh nghiệp khó thu hồi; nợ tín dụng chính sách còn có khả năng thu hồi; nợ quá hạn trên 360 ngày. TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 8  Ngoài ra, còn có nhóm nợ là những khoản nợ không thu được nhưng không đủ điều kiện để khoanh nợ, xóa nợ. Theo NHNN (2014b) thì nợ xấu bao gồm 3 nhóm:nhóm 3,4,5, tức nợ dưới chuẩn, nợ nghi ngờ, nợ có khả năng mất vốn; chi tiết từng nhóm nợ này được tác giả đề cập ở Phụ lục 1: Chi tiết nhóm nợ 3,4,5, theo Thông tư số 02/2013/TT – NHNN.3 Những chỉ tiêu cơ bản phản ảnh nợ xấu Đo lường chất lượng tín dụng là nội dung quan trọng trong việc phân tích hiệu quả hoạt động kinh doanh và tính an toàn của NHTM.

Một khoản vay tốt là khoản vay mà khách hàng thanh toán đủ nợ gốc và lãi cho ngân hàng đúng hạn. Để đánh giá chất lượng tín dụng ta có thể xem xét chỉ tiêu tỷ lệ nợ quá hạn: Tỷ lệ nợ quá hạn = (Dư nợ quá hạn / Tổng dư nợ) *100% Chỉ tiêu nợ xấu cho ta số liệu cụ thể hơn để đo lường chất lượng nghiệp vụ tín dụng. Chỉ tiêu này luôn nhỏ hơn chỉ tiêu nợ quá hạn và phần nào cho thấy chất lượng tín dụng của các NHTM.Các ngân hàng có chỉ số này thấp đã chứng minh được chất lượng cao của mình và ngược lại. Tỷ lệ nợ xấu = (Số dư nợ xấu / Tổng dư nợ )*100% Thông thường thì tỷ lệ nợ quá hạn tốt nhất là ở mức không quá 5%, tỷ lệ nợ xấu là không quá 3%.

Tuy nhiên, chỉ tiêu này đôi khi cũng chưa phản ánh hết chất lượng tín dụng của một ngân hàng. Bởi vì, bên cạnh những ngân hàng có được tỷ lệ nợ quá hạn hợp lý do đã thực hiện tốt các khâu trong qui trình, còn có những ngân hàng có được tỷ lệ nợ quá hạn thấp thông qua việc cho vay đảo nợ, không chuyển nợ quá hạn theo đúng qui định. Hệ số RRTD =(Tổng dư nợ cho vay/ Tổng tài sản có) *100% (Trần Huy Hoàng, 2011) TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 Hệ số này cho thấy tỷ trọng khoản mục tín dụng trong tổng tài sản có, tỷ trọng này càng cao thì lợi nhuận càng lớn nhưng cùng với đó là RRTD càng cao, hiệu quả hoạt động quản trị RRTD thấp.4 Tác động của nợ xấu  Đối với nền kinh tế Tác động đầu tiên là việc chuẩn bị nguồn vốn để xử lý nợ xấu là không có (vì trích lập dự phòng thực tế không có). Khi nợ xấu cao thì điều cần thiết là phải xử lý nợ xấu trong khi đó các ngân hàng thương mại không thể tự mình xử lý hết được vì nguồn trích lập dự phòng không đúng với thực tế, vậy nên việc xử lý nợ xấu có lẽ phải trông cậy vào ngân sách hạn hẹp của Nhà nước.

Về dài hạn, nếu việc xử lý nợ xấu gây bội chi ngân sách sẽ tìm ẩn rủi ro lạm phát. Bên cạnh đó, nợ xấu ngày càng tăng là nguyên nhân chính làm ảnh hưởng thanh khoản của hệ thống ngân hàng. Thanh khoản bấp bênh, đe dọa sự an toàn của hệ thống ngân hàng.