CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU 1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu Thị trường vốn, cụ thế là thị trường chứng khoán, đóng vai trò quan trọng không thê phủ nhận trong cơ cấu kinh tế cua các quốc gia, và Việt Nam cũng không phâi là ngoại lệ. Nó đỏng vai trò là cầu nối giừa các tô chức cần vốn với các cá nhân, tô chức có khá năng cung cấp vốn. Sự tham gia và các quyết định đầu tư cúa các nhà đầu tư trên thị trường này có thê tạo ra đa dạng các xu hướng thị trường và có ánh hưởng sâu rộng đên nên kinh tê.
Theo thống kê của Tống công ly Lưu ký và Bù trừ Chứng khoán Viột Nam (VSDC) vào ngày 31/12/2023, sô lượng tài khoán giao dịch chứng khoán cua nhà đâu tư trong nước và nước ngoài năm 2023 đạt 7. Trong đó, 99,7% là tài khoán giao dịch của cá nhân và chỉ có 0,3% (20.876) là tài khoán giao dịch của tố chửc. Con số này rất khiêm tốn so với các thị trường như Trung Quốc, Singapore và Hàn Quổc, nơi mà tổ chức đóng vai trò quan trong hơn. Trái ngược với xu hướng này, ở Việt Nam, có sự chênh lệch lớn về tỷ lệ nhà đầu tư cá nhân và tố chức nên các quyêt định của nhà đâu tư cá nhân có thê sẽ là động lực chính thúc đây xu hướng thị trường chứng khoán.
Từ đó thấy rằng việc đưa ra các quyết định đầu tư của các nhà đầu tư cá nhân sẽ có lác động lớn đến thị trường chứng khoán Việt Nam. Trong các giai đoạn trước, lý thuyết tài chính truyền thống đã được sử dụng đê lý giãi cách các nhà đầu tư cá nhân đưa ra quyết định, và luôn cho rằng các quyết định của nhà đầu tư là hợp lý dựa trên các thông tin được nhận. Tuy nhiên, có một thực tế là không phải tất cả nhà đầu tư khi tham gia thị trường chứng khoán đều có đủ kiến thức, kỳ năng cũng như các thông tin cần thiết đồ có the đưa ra quyêt định đâu tư. Do đó, nêu quan sát quá trình ra quyêt định cùa nhà đâu tư thì có thể thấy rằng quá trình ra quyết định cùa nhà đầu tư cá nhân không phải lúc nào cũng được đưa ra dựa trên phân tích kỹ lường và họp lý như các lý thuyết tài chính chuân mực giả định mà có nhiều yểu tổ khác nhau có ánh hưởng đến việc ra quyết định của nhà đầu tư cá nhân.
Và việc đưa ra quyết định nhà đầu tư không phái lúc nào cũng hợp lý đã được chứng minh trong các nghiên cứu gần đây (Nigam, 2 Srivastava, & Banwet, 2016). Lình vực tài chính hành vi đưa ra quan điêm trái ngược với lý thuyết tài chính chuẩn mực VC viộc nhà đầu tư luôn lý trí khi đầu tư vào thị trường chứng khoán rằng nhừng thành kiến về hành vi lại anh hường đến việc ra quyết định đầu tư cùa nhà đầu tư. Những thành kiến về hành vi có thê được định nghĩa là một xu hướng sai sót và do đó nhà đầu tư cá nhản có nguy cơ đưa ra quyết định không hợp lý. Ra quyết định là một quá trình quan trọng đòi hói sự phán xét kịp thời và đánh giá đúng đăn, nhưng nhà đâu tư cá nhân không cân thiêt phái đánh giá đúng những bất thường cùa thị trường chứng khoán, bời vì có một số thành kicn về hành vi ánh hường đên việc ra quyêt định cua nhà đâu tư (Hassan, 2014).
Tài chính hành vi cho thấy cảm giác, cám xúc và thành kiến của nhà đầu tư có thẻ ánh hường đến quá trình ra quyết định của họ (Kahneman & Tversky, 1979). Và trong giai đoạn vừa qua, có rất nhiều nghiên cứu đi sâu vào tìm hiểu các yếu tổ hành vi ãnh hưởng đến quyết định của nhà đàu tư. Tiêu biểu như các nghiên cứu của Lingesiya Kengatharan & Navaneethakrishnan Kengatharan (2014), Sarika Keswani và cộng sự (2019) thì cho răng có 4 yêu tô hành vi như bây đàn, thị trường, triên vọng và lự nghiệm tác động đốn quyết định nhà đầu tư cá nhân. Trong khi đỏ, nghiên cứu của Suzaida Bakar & Amelia Ng Chui Yi (2016) thì phát hiện sự quá tự tin, bào thủ và khuynh hướng sằn có ánh hường đáng kê đến việc ra quyết định của nhà đầu tư.
Tuy nhiên, trong khuôn khô bài nghiên cứu này, tác giá chi muốn làm rõ hơn tác động của tính bầy đàn và sự quá tự tin đến việc đưa ra quyết định đầu tư cô phiếu cùa các nhà đầu tư cá nhân ở thị trường chứng khoán Việt Nam. Do đó, tác già tiến hành nghiên cứu đề tài: “Tác động của tính bầy đàn và sự quá tự tin đến quyết định đầu tư cổ phiếu của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán Việt Nam”. Mục tiêu nghiên cún Mục tiêu chính của nghiên cứu này là: i) Đo lường mức độ tác động của tính bầy đàn và sự quá tự tin đến quyết định đầu lư của cá nhân tại thị trường chửng khoán Việt Nam. ii) Từ kết quá nghiên cứu, đề xuất các ý kiến liên quan đến quyết định đầu tư của nhà đâu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán Việt Nam.
4 CHƯƠNG 2: cơ SÒ LÝ THUYẾT VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN cứu 2. Tổng quan CO' sở lý thuyết 2. Lý thuyết tài chính hành vi Tài chính hành vi là một lĩnh vực nghiên cứu kinh tê học kêl hợp tâm lý học đẻ hiôu cách các yếu tố tâm lý ánh hướng đến quyết định tài chính của con người. Tài chính hành vi lân đâu tiên được xem xét bời nhà tâm lý học Daniel Kahneman và nhà kinh tổ học Vernon Smith vào nhũng năm 1980.
Tài chính hành vi tập trung vào cách các quyết định tài chính của cá nhân và tô chức bị ánh hường bời các yếu tổ tâm lý trong môi trường tài chính (Nofsinger, 2001). Trong nửa thế ký qua, tài chính hành vi đà phát triên đáng kẻ, khám phá cách các yểu tố phi lý trí ảnh hường đến quyết định tài chính của nhà đầu tư (Fieger, 2017). Tài chính hành vi, giông như kinh tê hành vi, mô tã hiện tượng kêt hợp tâm lý học và kinh tế học đe giái thích các quyết định phi lý trí cùa con người dưới các tác nhân kinh tê. Tâm lý học khám phá nhiêu khía cạnh cùa hành vi con người và giái thích làm thế nào hành vi này lệch khói các giả định cùa lý thuyết tài chính truyền thống.
Và các yếu tố hành vi này thường được nhóm thành 4 nhóm: tự nghiệm, triển vọng, thị trường và bầy đàn. Fromlet (2001) cho răng hành vi của nhà đâu tư là một phân của tài chính hành vi, nhằm tìm hiếu và dự đoán những tác động mang tính hệ thống của thị trường tài chỉnh đôi với quá trình ra quyêt định. Tài chính hành vi kêt hợp chặt che giừa hành vi cá nhân và hiện tượng thị trường, đồng thời sư dụng kiến thức từ cá tâm lý học và lý thuyết tài chính. Quyết định đấu tư Đầu tư là hoạt động tận dụng nguồn vốn bằng cách trì hoãn việc tiêu dùng hiện tại đê đạt được sự giàu có trong tương lai (Hartono, 2017).
Trên cơ sờ đỏ, các nhà đầu tư se cố gắng đưa ra các quyết định đầu tư đổ đạt được lợi nhuận kỳ vọng từ vốn đàu tư và giám thiểu rủi ro phái gánh chịu. Ra quyết định là một quá trình lựa chọn các phương án tốt nhất trong sổ nhiều phương án. Quyết định này được đưa ra sau khi đánh giá đủng đắn tất cả các lựa chọn thay thế. Ra quyết định là hoạt động phức tạp và thách thức nhất của nhà đầu tư.
Mồi 3 Đê đạt được mục tiêu nghiên cứu, luận văn này được thực hiện thông qua việc trá lời câu hói “tính bầy đàn và sự quá tự tin ánh hường như thế nào đến quá trình ra quyết định đầu tư cô phiếu của nhà đầu tư cá nhân?”. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đê tài "Tác động của tính bây đàn và sự quá tự tin đên các quyêt định đâu tư cô phiếu của nhà đầu tư cá nhân trên thị trường chứng khoán Việt Nam " cỏ đối tượng nghiên cứu là các nhà đâu tư cá nhân hiện đang có hoạt động giao dịch tại Sở Giao dịch Chứng khoán Thành phổ Hồ Chí Minh (HOSE), Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX), Sớ Giao dịch Chứng khoán Thông tin và Giao dịch Công cụ Tài chính (UPCOM). Kết cấu đề tài Đe tài gồm có 5 nội dung chính sau: 1. Cơ sớ lý thuyết và mô hình nghiên cứu 3.
Phương pháp nghiên cửu 4. Nội dung và kết quả nghiên cứu 5. Kết luận 5 nhà đâu tư khác nhau vê mợi mặt do có sự khác nhau vê yêu tô nhân khâu học, nên táng kinh tế xã hội, trình độ học vấn, giới tính, tuồi tác và chủng tộc (Chaudhary, 2013). Vì vậy, trong cùng một lình huống các quyết định của nhà đầu tư được đưa ra sè không hoàn toàn giống nhau.
Họ căn cứ trên các kiến thức, thông tin và khá năng của bán thân để đưa ra các quyết định mà bản thân nghĩ là phù hợp và mang lại hiệu quá tốt nhất. Theo Sarwar & Afaf (2016) quyêt định đâu tư được chia làm sự hài lòng trong quá trình đầu lư và hiộu quá cùa kỳ năng đầu tư. Trong đó, sự hài lòng trong quá trình đâu tư của nhà đâu tư cá nhân là trạng thái câm xúc và tâm lý tích cực mà nhà đâu tư cảm nhận được khi các yếu tố liên quan đến quá trình đầu tư đáp ứng được mong đợi và yêu cầu cúa họ; sự hài lòng này không chi dựa vào kết quả tài chính mà còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác liên quan đến trải nghiệm đầu tư. Hiệu quả kỳ năng đầu tư của nhà đâu tư cá nhân là mức độ thành thạo và thành công của nhà đâu tư trong việc áp dụng các kỳ năng và chiến lược đầu tư đô đạt được mục tiêu tài chính của mình; khái niệm này bao gôm một loạt các yêu tô liên quan đên khả năng và hiệu quá trong việc quân lý và tối ưu hỏa danh mục đầu tư.
Tính bầy đản Tính bây đàn là việc một người mô phỏng hành động của người khác mà không có căn cử xác định hành động đó là chính xác. Trên thị trường tài chính, điều này thường xảy ra khi các nhà đâu tư có xu hướng theo đuôi quyêt định của đám đông vỉ tin rằng số đông luôn đúng. Tình trạng này có thồ dần đến nhừng quyết định đầu tư không đúng đắn, khi mà các nhà đầu tư cá nhân dựa nhiều vào thông tin tập thể thay vì nhừng kiến thức, kinh nghiệm và đánh giá cá nhân.