Tác động của tăng trưởng kinh tế tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư nước ngoài đến mật độ carbon dioxide đối với phúc lợi con người

Bài viết phân tích tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư nước ngoài đến mật độ carbon dioxide và phúc lợi con người.

• Tác giả: Đặng Bắc Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thuấn
• Trường học: Trường Đại Học Mở Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Học
• Đề tài: Tác Động Của Tăng Trưởng Kinh Tế, Tiêu Thụ Năng Lượng Và Vốn Đầu Tư Nước Ngoài Đến Mật Độ CO2 Và Phúc Lợi Con Người
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Kinh Tế Năng Lượng CO2 SEO

Biến đổi khí hậu, đặc biệt là sự nóng lên toàn cầu và mực nước biển dâng, là một trong những thách thức lớn nhất mà nhân loại phải đối mặt. Tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư nước ngoài (FDI) là những yếu tố then chốt thúc đẩy phát triển, nhưng đồng thời cũng gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường, đặc biệt là sự gia tăng mật độ CO2. Theo báo cáo của IPCC (2018), nhân loại chỉ còn hơn một thập kỷ để giảm một nửa lượng khí thải. Việc không giảm lượng khí thải CO2 có thể dẫn đến sự suy giảm đáng kể về phúc lợi con người trên toàn thế giới. Nghiên cứu này tập trung phân tích mối liên hệ phức tạp giữa các yếu tố kinh tế, môi trường và xã hội, nhằm tìm ra các giải pháp phát triển bền vững.

1.1. Biến Đổi Khí Hậu Thách Thức Toàn Cầu và Hậu Quả

Biến đổi khí hậu gây ra các hiện tượng thời tiết cực đoan, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái, tài nguyên môi trường và cuộc sống của con người. Việc gia tăng lượng carbon dioxide (CO2) trong khí quyển từ quá trình đốt cháy nhiên liệu hóa thạch là nguyên nhân chính. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2018) báo cáo rằng có 4.2 triệu ca tử vong sớm trên thế giới vào năm 2016 là do ô nhiễm không khí. Suy thoái môi trường làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mãn tính và lây truyền qua đường nước. Hơn nữa, nó làm tăng sự biến đổi trong hệ sinh thái và gây ra lũ lụt, hạn hán, ảnh hưởng đến sản xuất lương thực và chất lượng nước, đặc biệt ở nhóm dễ bị tổn thương.

1.2. Tăng Trưởng Kinh Tế và Vấn Đề Mật Độ Phát Thải CO2

Tăng trưởng kinh tế thường đi kèm với việc gia tăng tiêu thụ năng lượng, đặc biệt là năng lượng hóa thạch, dẫn đến tăng lượng khí thải CO2. Nghiên cứu này xem xét mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư nước ngoài đối với mật độ CO2 (Carbon Intensity of Well-Being - CIWB). CIWB là một chỉ số quan trọng để đánh giá sự hy sinh về môi trường để đạt được mục tiêu về phúc lợi con người. Việc hiểu rõ mối liên hệ này sẽ giúp định hướng các chính sách phát triển bền vững hơn.

II. Phân Tích Tác Động Tiêu Thụ Năng Lượng Đến Mật Độ CO2

Tiêu thụ năng lượng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến mật độ CO2. Việc sử dụng các nguồn năng lượng hóa thạch như than đá, dầu mỏ và khí đốt thải ra một lượng lớn CO2 vào khí quyển. Nghiên cứu này xem xét tác động của tiêu thụ năng lượng đến CIWB. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng tăng trưởng kinh tế và tiêu thụ năng lượng có thể có tác động ngược chiều lên phúc lợi con người và môi trường. Do đó, việc tìm kiếm các nguồn năng lượng sạch và hiệu quả hơn là rất quan trọng để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

2.1. Mối Quan Hệ Giữa Tiêu Thụ Năng Lượng và Khí Thải CO2

Mối quan hệ giữa tiêu thụ năng lượng và khí thải CO2 là một vấn đề phức tạp, liên quan đến nhiều yếu tố kinh tế, xã hội và công nghệ. Việc chuyển đổi sang các nguồn năng lượng tái tạo và năng lượng sạch là một giải pháp quan trọng để giảm lượng khí thải CO2. Bên cạnh đó, việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong các ngành công nghiệp và giao thông vận tải cũng đóng vai trò quan trọng.

2.2. Ảnh Hưởng Của Tiêu Thụ Năng Lượng Đến Phúc Lợi Con Người

Tiêu thụ năng lượng có thể ảnh hưởng đến phúc lợi con người theo nhiều cách khác nhau. Một mặt, nó cung cấp năng lượng cho sản xuất, giao thông và các hoạt động kinh tế khác, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống. Mặt khác, việc sử dụng năng lượng hóa thạch gây ra ô nhiễm không khí và các vấn đề sức khỏe khác, ảnh hưởng tiêu cực đến phúc lợi con người. Vì vậy, cần có một sự cân bằng giữa việc sử dụng năng lượng và bảo vệ môi trường.

2.3. Nghiên Cứu Về Thay Đổi Tiêu Thụ Năng Lượng và CIWB

Nghiên cứu về sự thay đổi qua thời gian của tiêu thụ năng lượng tác động đến CIWB có thể tìm thấy qua vài nghiên cứu của Sweidan (2017) và Nguyễn Thuấn và Đặng Bắc Hải (2021). Kết quả thường cho thấy hệ số tác động của tiêu thụ năng lượng là số dương, thể hiện việc tiêu thụ năng lượng gia tăng làm tăng mật độ CO2 so với phúc lợi.

III. Tác Động Vốn Đầu Tư Nước Ngoài FDI Đến Phát Thải CO2 SEO

Vốn đầu tư nước ngoài (FDI) có thể có tác động tích cực hoặc tiêu cực đến môi trường. Một mặt, FDI có thể mang lại công nghệ tiên tiến và các phương pháp sản xuất sạch hơn, giúp giảm lượng khí thải CO2. Mặt khác, FDI cũng có thể dẫn đến việc mở rộng sản xuất và tăng tiêu thụ năng lượng, gây ra ô nhiễm môi trường. Nghiên cứu này xem xét tác động của FDI đến CIWB, đặc biệt là sự thay đổi qua thời gian của FDI.

3.1. FDI và Chuyển Giao Công Nghệ Xanh Cơ Hội và Thách Thức

FDI có thể đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển giao công nghệ xanh và các phương pháp sản xuất sạch hơn cho các nước đang phát triển. Tuy nhiên, việc chuyển giao công nghệ này không phải lúc nào cũng diễn ra một cách suôn sẻ. Các nước tiếp nhận FDI cần có đủ năng lực để tiếp thu và ứng dụng các công nghệ mới, đồng thời cần có các chính sách khuyến khích và hỗ trợ phù hợp.

3.2. FDI và Nguy Cơ Ô Nhiễm Lý Thuyết Ô Nhiễm Thiên Đường

Lý thuyết Ô nhiễm Thiên đường (Pollution Haven Hypothesis) cho rằng các công ty đa quốc gia có xu hướng chuyển các hoạt động sản xuất gây ô nhiễm sang các nước có quy định môi trường lỏng lẻo hơn. Điều này có thể dẫn đến việc tăng lượng khí thải CO2 và gây ra các vấn đề môi trường khác ở các nước tiếp nhận FDI. Vì vậy, các nước cần có các quy định môi trường nghiêm ngặt và thực thi hiệu quả để ngăn chặn tình trạng này.

3.3. Nghiên Cứu Về Thay Đổi Vốn Đầu Tư Nước Ngoài và CIWB

Nghiên cứu về sự thay đổi qua thời gian của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tác động đến CIWB còn hạn chế. Luận án đã đề xuất các hướng nghiên cứu về vấn đề này. Kết quả nghiên cứu cho thấy tác động của FDI có thể thay đổi theo thời gian và giai đoạn phát triển của một quốc gia.

IV. Đề Xuất Giải Pháp Giảm Mật Độ CO2 Tăng Phúc Lợi

Để giảm mật độ CO2 và tăng phúc lợi con người, cần có một loạt các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm việc chuyển đổi sang các nguồn năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, khuyến khích đầu tư vào công nghệ xanh, và thực hiện các chính sách môi trường hiệu quả. Ngoài ra, cần có sự hợp tác quốc tế để giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu một cách hiệu quả.

4.1. Chính Sách Năng Lượng Ưu Tiên Năng Lượng Tái Tạo

Chính phủ cần xây dựng các chính sách khuyến khích và hỗ trợ phát triển các nguồn năng lượng tái tạo như năng lượng mặt trời, năng lượng gió, và năng lượng sinh khối. Các chính sách này có thể bao gồm việc cung cấp các khoản trợ cấp, giảm thuế, và tạo ra một thị trường ổn định cho các nhà đầu tư vào năng lượng tái tạo.

4.2. Tiết Kiệm Năng Lượng Giải Pháp Hiệu Quả và Kinh Tế

Việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng là một giải pháp hiệu quả và kinh tế để giảm lượng khí thải CO2. Các giải pháp này bao gồm việc sử dụng các thiết bị tiết kiệm năng lượng, cải thiện quy trình sản xuất, và khuyến khích người dân sử dụng các phương tiện giao thông công cộng.

4.3. Chính Sách FDI Khuyến Khích Đầu Tư Xanh và Bền Vững

Chính phủ cần có các chính sách khuyến khích FDI vào các ngành công nghiệp xanh và bền vững, đồng thời ngăn chặn FDI vào các ngành công nghiệp gây ô nhiễm. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc sử dụng các tiêu chuẩn môi trường khắt khe hơn và cung cấp các ưu đãi cho các nhà đầu tư thân thiện với môi trường.

V. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Kinh Tế CO2

Nghiên cứu này đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư nước ngoài đến mật độ CO2 và phúc lợi con người. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng cần có một sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Các chính sách cần được thiết kế để khuyến khích tăng trưởng kinh tế bền vững, giảm lượng khí thải CO2 và cải thiện phúc lợi con người.

5.1. Hạn Chế Của Nghiên Cứu và Định Hướng Tương Lai

Nghiên cứu này có một số hạn chế, bao gồm việc sử dụng dữ liệu hạn chế và phạm vi địa lý hẹp. Các nghiên cứu trong tương lai nên mở rộng phạm vi địa lý và sử dụng dữ liệu chi tiết hơn để có được kết quả chính xác hơn. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu sâu hơn về tác động của các yếu tố khác như đô thị hóa và giáo dục đến mật độ CO2 và phúc lợi con người.

5.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Cho Phát Triển Bền Vững

Kết quả nghiên cứu này có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách phát triển bền vững, nhằm giảm lượng khí thải CO2 và cải thiện phúc lợi con người. Các chính sách này cần được điều chỉnh phù hợp với đặc điểm kinh tế, xã hội và môi trường của từng quốc gia.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 nhằm mục đích giới thiệu tổng quan về luận án nghiên cứu. Cụ thể, chương này trình bày bối cảnh nghiên cứu, vấn đề nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phạm vi và đối tượng nghiên cứu của luận án, phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa nghiên cứu, điểm mới và kết cấu của luận án. Lý do nghiên cứu Biến đổi khí hậu mà hậu quả chính là sự nóng lên toàn cầu và mực nước biển dâng đã tạo nên các hiện tượng thời tiết cực đoan hiện nay. Đây là một trong những thách thức lớn nhất mà nhân loại đang phải đối mặt.

Bởi vì, biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái, tài nguyên môi trường và cuộc sống của con người. Việc gia tăng lượng carbon dioxide (CO2) trong khí quyển từ quá trình đốt cháy nhiên liệu hóa thạch là nguyên nhân chính cho những thay đổi trong khí hậu của chúng ta kể từ cuộc Cách mạng Công nghiệp. Báo cáo mới nhất của IPCC (2018) cho thấy nhân loại chỉ còn hơn một thập kỷ để giảm một nửa lượng khí thải và đến khoảng giữa thế kỷ phải cắt giảm hoàn toàn lượng khí thải, nếu chúng ta muốn tránh nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng lên hai độ. Nhiệt độ trung bình tăng hai độ sẽ khiến các vùng trên trái đất không còn là nơi sinh sống của con người và dẫn đến thiệt hại về nông nghiệp, làm trầm trọng thêm tình trạng đói nghèo và thiếu lương thực.

Cuối cùng, nếu không giảm lượng khí thải CO2 một cách đầy đủ có thể dẫn đến sự suy giảm đáng kể về phúc lợi đối với hầu hết mọi người trên thế giới. Tổ chức Y tế Thế giới-WHO (2018) báo cáo rằng có 4.2 triệu ca tử vong sớm trên thế giới vào năm 2016 là do ô nhiễm không khí xung quanh. Con số này dự kiến có thể còn tăng lên do 9/10 dân số thế giới sống ở những nơi có chất lượng không khí nguy hại. Suy thoái môi trường gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người và có thể tìm thấy qua nhiều tài liệu.

Ô nhiễm không khí nghiêm trọng ngoài trời là nguyên nhân làm gia tăng các bệnh mãn tính (ví dụ như bệnh hen suyễn, bệnh tim và ung thư phổi) (Apergis, Bhattacharya & Hadhri, 2020 và Kampa & Castanas, 2008) và tăng tỷ lệ tử vong sớm (Pope, Ezzati & Dockery, 2009). Một số nghiên cứu thì cho rằng 2 suy thoái môi trường làm tăng khả năng mắc các bệnh lây truyền qua đường nước (Comrie, 2007) chẳng hạn: sốt rét và sốt xuất huyết (Hales & các cộng sự, 2002 và Tanser, Sharp & Le Sueur, 2003). Bên cạnh đó, Haines và các cộng sự (2006) cho rằng suy thoái môi trường làm tăng sự biến đổi trong hệ sinh thái và làm tăng khả năng xảy ra lũ lụt và hạn hán. Kết quả là, suy thoái môi trường có thể gây ra những thay đổi bất lợi trong sản xuất lương thực và chất lượng nước, góp phần làm tăng tỷ lệ tử vong, đặc biệt là ở nhóm trẻ sơ sinh, ở nhóm người già và ở nhóm người nghèo.

Wen và Gu (2012) và Wang và các cộng sự (2014) nhận thấy rằng chất lượng không khí ảnh hưởng nghiêm trọng đến tuổi thọ của nhóm người già. Đây là nhóm những người có ít có khả năng đối phó với sự suy thoái môi trường do các bệnh khác đi kèm. Tương tự, Majeed và Ozturk (2020) đã chứng minh rằng các quốc gia có mức độ suy thoái môi trường cao hơn thì có tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh lớn hơn và ngược lại. Vì vậy, chính sách kiểm soát phát thải về carbon và phát triển nền kinh tế carbon thấp trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết ở các quốc gia trên toàn thế giới trong giai đoạn hiện nay.

Lý thuyết đường cong Kuznets (EKC) đã chỉ ra mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và suy thoái môi trường có dạng hình chữ U ngược: suy thoái môi trường tăng lên khi quá trình phát triển tiếp diễn, sau đó đạt đến một bước ngoặt và sẽ giảm xuống (Grossman & Krueger, 1991). Kilic và Balan (2018), Mosconi và các cộng sự (2020), Sahoo, Gupta và Srivastava (2021), Shahbaz và Sinha (2019) và Rahman, Nepal và Alam (2021) đã dựa vào 3 đặc tính kinh tế: hiệu ứng quy mô, hiệu ứng thành phần và hiệu ứng công nghệ để lý giải cho các nhánh đối nghịch của quan hệ này. Bên cạnh đó, lý thuyết hiện đại hoá sinh thái cho rằng: (1) Thị trường và công nghiệp hóa đóng vai trò quan trọng trong cải cách về môi trường (Mol, Spaargaren & Sonnenfeld, 2009), (2) thay đổi công nghệ và phát triển công nghệ, (3) chuyển tải ý thức xã hội mạnh mẽ hơn vào trong các hoạt động tiêu dùng “xanh hóa” và trong khắp người dân toàn cầu (Mol, 2002 và Mol & các cộng sự, 2009). Hay nói cách khác, tăng trưởng kinh tế, phát triển công nghệ và ý thức về môi trường xã hội được xem là những nhân tố thiết yếu trong việc chuyển đổi sản xuất.

Những quá trình biến đổi này giúp 3 phi vật chất hóa nền kinh tế vì cần ít tài nguyên thiên nhiên hơn để phát triển xã hội (Mol & các cộng sự, 2009). Chính vì các vấn đề này, các học giả (Dietz, Rosa & York, 2012; Jorgenson & Dietz, 2015 và Knight & Rosa, 2011) đã đưa ra ý tưởng về sự bền vững được khái niệm hoá thành hiệu quả môi trường đối với phúc lợi (environmental efficiency of well-being- EWEB) (environmental efficiency of well- being- EWEB) và phát triển khái niệm nêu trên bằng nhiều cách đo lường khác nhau nhằm xem xét những tác động đến môi trường và phúc lợi con người do các hoạt động kinh tế gây ra. Gần đây, các nhà nghiên cứu đã phát triển một chỉ số đại diện cho sự bền vững kinh tế, đó là “ Mật độ carbon dioxide đối với phúc lợi con người- Mật độ CO2 đối với phúc lợi con người (Carbon intensity of well-being-CIWB)” (Briscoe & các cộng sự, 2021; Givens, 2017; Givens, 2018; Jorgenson, 2014; Jorgenson, 2015; Jorgenson & Givens, 2015; McGee & các cộng sự, 2017 và Wang & các cộng sự, 2022). CIWB tích hợp đồng thời các phương pháp đo lường về kết quả môi trường (khí thải CO2) và phúc lợi con người (tuổi thọ trung bình) vào thành một biến số duy nhất và được đưa ra đầu tiên bởi Jorgenson (2014).

Giải thích vì sao kết quả môi trường được đo lường cụ thể bằng khí thải CO2 trong cách tính CIWB, Jorgenson (2014) cho rằng đây là yếu tố chính gây ra biến đổi khí hậu. Hơn nữa, khí thải CO2 còn có khả năng thay đổi đáng kể chất lượng cuộc sống của thế hệ tương lai trên toàn cầu (IPCC, 2014; 2018). Bên cạnh đó, CIWB được sử dụng để so sánh giữa các mức độ phát triển khác nhau ở các quốc gia. CIWB tăng cho biết quốc gia đó ít đạt được sự phát triển bền vững.

Ngược lại, CIWB giảm cho thấy quốc gia đó đã đạt được sự cân bằng về tuổi thọ cao hơn và lượng khí thải thấp hơn (Jorgenson, 2014). Ngoài ra, Givens (2017) cho rằng các quốc gia có tuổi thọ trung bình cao và lượng khí thải CO2 thấp hơn sẽ được xếp vào nhóm Goldemberg. Đây là nhóm mà nhu cầu cơ bản của con người có thể được đáp ứng ở mức năng lượng tối thiểu (Goldemberg & các cộng sự, 1985). Các quốc gia ở nhóm Goldemberg có thể đóng vai trò là mô hình phát triển cho các quốc gia kém phát triển hơn (thường là các quốc gia có mức phát thải CO2 thấp) trong việc cải thiện phúc lợi của con người, mà không cần đi theo con đường 4 hủy hoại môi trường giống như một số quốc gia phát triển hơn và cho cả các quốc gia có mức phát thải cao (thường là các nước thuộc nhóm tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế-OECD), nếu muốn theo đuổi sự phát triển bền vững (Global Commons Institute, 2003 và Meyer, 2000).

Như vậy, về mặt hình thức CIWB tăng lên là điều không mong muốn ở các quốc gia, điều này cũng tương tự như CO2. Tuy nhiên, về mặt nội dung thì nghiên cứu về CO2 hoặc nghiên cứu về phúc lợi con người thì chỉ phản ánh một khía cạnh về môi trường hoặc xã hội. Trong khi đó, nghiên cứu về CIWB sẽ thể hiện đồng thời hai khía cạnh môi trường và xã hội. Hơn nữa, thông qua cách tính của CIWB như Jorgenson (2014) đưa ra thì chỉ số CIWB còn cho biết một thông tin quan trọng là sự hy sinh về môi trường cho việc đạt được mục tiêu về phúc lợi con người.

Do đó, nghiên cứu về CIWB gắn liền với các hoạt động kinh tế sẽ cho thấy rõ quan điểm về phát triển bền vững hơn. Hiện nay, các quốc gia phát triển đã nổ lực cắt giảm được một phần khí thải nhà kính như đã cam kết theo Nghị định thư Kyoto. Trong khi đó, các quốc gia đang phát triển vẫn tiếp tục gia tăng phát thải ra môi trường (World Resource Institute, 2019). Thay thế cho Nghị định thư Kyoto, Hiệp định Paris có hiệu lực với cam kết các nước phát triển sẽ hỗ trợ tài chính cho các nước đang phát triển trong việc giảm khí thải ra môi trường và nâng cao năng lực của các nước này nhằm đối phó với các ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên, kịch bản giảm khí thải tại các nước đang phát triển trở nên nghiêm trọng hơn những gì mọi người đang nghĩ. Các nước đang phát triển đang dần trở thành nơi gia công các ngành công nghiệp sử dụng nhiều carbon từ các nước phát triển (Malik & Lan, 2016). Điều này được thể hiện qua nghiên cứu của UNCTAD (2018) báo cáo rằng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu vào các nước đang phát triển đạt 0.6675 nghìn tỷ USD vào năm 2019. Bên cạnh đó, các quốc gia đang phát triển luôn khao khát nhu cầu về tăng trưởng kinh tế với bất kỳ chi phí môi trường nào.

Vì vậy, ở các quốc gia này, một lượng lớn năng lượng đang được khai thác để đạt được mục tiêu tăng trưởng cao và đồng thời lượng khí thải CO2 và chất thải công nghiệp ra môi trường cũng gia tăng 5 theo (Kasman & Duman, 2015; Sapkota & Bastola, 2017; Sebri & Ben-Salha, 2014 và Raffin & Seegmuller, 2014). Các kết quả trên cho thấy các quốc gia đang phát triển thường vì cái lợi ngắn hạn mà lãng quên những tác hại lâu dài do biến đổi khí hậu gây ra (Dong & các cộng sự, 2018 và Hasan, Nahiduzzaman & Aldosary, 2018).