Luận án: Tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và FDI đến CIWB - Đặng Bắc Hải (2023)

Bài viết phân tích tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư nước ngoài đến mật độ carbon dioxide và phúc lợi con người.

• Tác giả: Đặng Bắc Hải
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thuấn
• Trường học: Trường Đại Học Mở Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Học
• Đề tài: Tác Động Của Tăng Trưởng Kinh Tế, Tiêu Thụ Năng Lượng Và Vốn Đầu Tư Nước Ngoài Đến Mật Độ CO2 Và Phúc Lợi Con Người
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC HÌNH VÀ ĐỒ THỊ
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• 1. Chương 1: TỔNG QUAN ĐỀ TÀI
• 1.1. Lý do nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4.3. Dữ liệu nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5.1. Phương pháp thu thập, thống kê và tổng hợp tài liệu
• 1.5.2. Phương pháp nghiên cứu định lượng
• 1.6. Ý nghĩa của nghiên cứu
• 1.6.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.6.2. Ý nghĩa thực tiễn của luận án
• 1.7. Điểm mới của luận án
• 1.8. Kết cấu của luận án nghiên cứu
• 2. Chương 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT
• 2.1. Các khái niệm sử dụng trong luận án
• 2.1.1. Khái niệm Carbon dioxide (CO2)
• 2.1.2. Khái niệm phúc lợi con người
• 2.1.3. Khái niệm mật độ CO2 đối với phúc lợi con người (CIWB)
• 2.1.4. Khái niệm tăng trưởng kinh tế
• 2.1.5. Khái niệm tiêu thụ năng lượng
• 2.1.6. Khái niệm vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 2.2. Lược khảo các lý thuyết
• 2.2.1. Mô hình IPAT và STIRPAT
• 2.2.2. Lý thuyết đường cong Kuznet về môi trường
• 2.2.3. Lý thuyết hiện đại hoá sinh thái
• 2.2.4. Lý thuyết sản xuất liên tục
• 2.3. Lược khảo các công trình nghiên cứu trước
• 2.3.1. Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế với CO2 và với phúc lợi con người
• 2.3.2. Mối quan hệ giữa tiêu thụ năng lượng với CO2 và với phúc lợi con người
• 2.3.3. Mối quan hệ giữa vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài với CO2 và với phúc lợi con người
• 2.3.4. Tác động của tăng trưởng kinh tế đến mật độ CO2 đối với phúc lợi con người (CIWB)
• 2.3.5. Tác động của tiêu thụ năng lượng đến mật độ CO2 đối với phúc lợi con người (CIWB)
• 2.3.6. Tác động của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến mật độ CO2 đối với phúc lợi con người (CIWB)
• 2.3.7. Mối quan hệ riêng rẻ giữa đô thị hoá, giới và giáo dục với CO2 và với phúc lợi con người
• 2.4. Đề xuất các hướng nghiên cứu
• 2.4.1. Nghiên cứu tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến mật độ CO2 đối với phúc lợi con người (CIWB) tại nhóm quốc gia đã đề cập trong giai đoạn (2000-2019)- Hướng nghiên cứu thứ nhất
• 2.4.2. Nghiên cứu riêng rẻ sự thay đổi qua thời gian về vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, tiêu thụ năng lượng tác động đến mật độ CO2 đối với phúc lợi con người (CIWB) tại nhóm quốc gia đã đề cập trong giai đoạn (2000- 2019)- Hướng nghiên cứu thứ hai:
• 3. Chương 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Quy trình nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phân tích thống kê mô tả
• 3.2.2. Phân tích hồi quy Prais-Winsten đơn vị chéo thời gian với sai số chuẩn hiệu chỉnh dữ liệu bảng (PCSE)
• 3.3. Các mô hình nghiên cứu
• 3.3.1. Kiểm định nghiệm đơn vị
• 3.3.2. Kiểm định phụ thuộc chéo
• 3.3.3. Kiểm định tự tương quan
• 3.3.4. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 3.3.5. Kiểm định hiện tượng nội sinh
• 3.3.6. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 3.3.7. Kiểm tra tính vững
• 3.4. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.5. Tính toán CIWB
• 4. Chương 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Phân tích thống kê
• 4.1.1. Một số đặc điểm về nhóm nước nghiên cứu
• 4.1.2. Thống kê mô tả các biến số
• 4.1.3. Kiểm định tính dừng
• 4.2. Nghiên cứu tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến mật độ CO2 đối với phúc lợi con người (CIWB) (Mô hình 3.
• 4.2.1. Kiểm định sự phụ thuộc chéo
• 4.2.2. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.2.3. Kiểm định tự tương quan
• 4.2.4. Kiểm định hiện tượng nội sinh trong mô hình
• 4.2.5. Kiểm định hiện tượng đa cộng tuyến
• 4.2.6. Kết quả hồi quy tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến CIWB (Mô hình 3.
• 4.2.7. Kiểm tra tính vững
• 4.3. Nghiên cứu sự thay đổi qua thời gian của FDI tác động đến CIWB (Mô hình 3.
• 4.3.1. Kiểm định sự phụ thuộc chéo
• 4.3.2. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.3.3. Kiểm định tự tương quan
• 4.3.4. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.3.5. Kết quả hồi quy sự thay đổi qua thời gian của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tác động đến CIWB (Mô hình 3.
• 4.3.6. Kiểm tra tính vững
• 4.4. Nghiên cứu sự thay đổi qua thời gian của tiêu thụ năng lượng tác động đến CIWB (Mô hình 3.
• 4.4.1. Kiểm định sự phụ thuộc chéo
• 4.4.2. Kiểm định phương sai sai số thay đổi
• 4.4.3. Kiểm định tự tương quan
• 4.4.4. Kiểm định đa cộng tuyến
• 4.4.5. Kết quả hồi quy sự thay đổi qua thời gian của tiêu thụ năng lượng tác động đến CIWB (Mô hình 3.
• 4.4.6. Kiểm tra tính vững
• 5. Chương 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT HƯỚNG NGHIÊN CỨU MỚI
• 5.1. Gợi ý về các chính sách
• 5.1.1. Gợi ý về chính sách tăng trưởng kinh tế
• 5.1.2. Gợi ý về chính sách tiêu thụ năng lượng
• 5.1.3. Gợi ý về chính sách thu hút vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài
• 5.1.4. Gợi ý về chính sách đô thị hoá
• 5.2. Hạn chế của nghiên cứu
• 5.3. Hướng nghiên cứu trong tương lai
• DANH MỤC CÁC NGHIÊN CỨU CỦA TÁC GIẢ ĐÃ XUẤT BẢN TẠI CÁC TẠP CHÍ VÀ NHÀ XUẤT BẢN VÀ CÁC BÁO CÁO TẠI CÁC HỘI THẢO VỀ KINH TẾ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Kinh Tế Năng Lượng CO2 SEO

Biến đổi khí hậu, đặc biệt là sự nóng lên toàn cầu và mực nước biển dâng, là một trong những thách thức lớn nhất mà nhân loại phải đối mặt. Tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư nước ngoài (FDI) là những yếu tố then chốt thúc đẩy phát triển, nhưng đồng thời cũng gây ra những tác động tiêu cực đến môi trường, đặc biệt là sự gia tăng mật độ CO2. Theo báo cáo của IPCC (2018), nhân loại chỉ còn hơn một thập kỷ để giảm một nửa lượng khí thải. Việc không giảm lượng khí thải CO2 có thể dẫn đến sự suy giảm đáng kể về phúc lợi con người trên toàn thế giới. Nghiên cứu này tập trung phân tích mối liên hệ phức tạp giữa các yếu tố kinh tế, môi trường và xã hội, nhằm tìm ra các giải pháp phát triển bền vững.

1.1. Biến Đổi Khí Hậu Thách Thức Toàn Cầu và Hậu Quả

Biến đổi khí hậu gây ra các hiện tượng thời tiết cực đoan, ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái, tài nguyên môi trường và cuộc sống của con người. Việc gia tăng lượng carbon dioxide (CO2) trong khí quyển từ quá trình đốt cháy nhiên liệu hóa thạch là nguyên nhân chính. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2018) báo cáo rằng có 4.2 triệu ca tử vong sớm trên thế giới vào năm 2016 là do ô nhiễm không khí. Suy thoái môi trường làm tăng nguy cơ mắc các bệnh mãn tính và lây truyền qua đường nước. Hơn nữa, nó làm tăng sự biến đổi trong hệ sinh thái và gây ra lũ lụt, hạn hán, ảnh hưởng đến sản xuất lương thực và chất lượng nước, đặc biệt ở nhóm dễ bị tổn thương.

1.2. Tăng Trưởng Kinh Tế và Vấn Đề Mật Độ Phát Thải CO2

Tăng trưởng kinh tế thường đi kèm với việc gia tăng tiêu thụ năng lượng, đặc biệt là năng lượng hóa thạch, dẫn đến tăng lượng khí thải CO2. Nghiên cứu này xem xét mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư nước ngoài đối với mật độ CO2 (Carbon Intensity of Well-Being - CIWB). CIWB là một chỉ số quan trọng để đánh giá sự hy sinh về môi trường để đạt được mục tiêu về phúc lợi con người. Việc hiểu rõ mối liên hệ này sẽ giúp định hướng các chính sách phát triển bền vững hơn.

II. Phân Tích Tác Động Tiêu Thụ Năng Lượng Đến Mật Độ CO2

Tiêu thụ năng lượng là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến mật độ CO2. Việc sử dụng các nguồn năng lượng hóa thạch như than đá, dầu mỏ và khí đốt thải ra một lượng lớn CO2 vào khí quyển. Nghiên cứu này xem xét tác động của tiêu thụ năng lượng đến CIWB. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng tăng trưởng kinh tế và tiêu thụ năng lượng có thể có tác động ngược chiều lên phúc lợi con người và môi trường. Do đó, việc tìm kiếm các nguồn năng lượng sạch và hiệu quả hơn là rất quan trọng để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

2.1. Mối Quan Hệ Giữa Tiêu Thụ Năng Lượng và Khí Thải CO2

Mối quan hệ giữa tiêu thụ năng lượng và khí thải CO2 là một vấn đề phức tạp, liên quan đến nhiều yếu tố kinh tế, xã hội và công nghệ. Việc chuyển đổi sang các nguồn năng lượng tái tạo và năng lượng sạch là một giải pháp quan trọng để giảm lượng khí thải CO2. Bên cạnh đó, việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng trong các ngành công nghiệp và giao thông vận tải cũng đóng vai trò quan trọng.

2.2. Ảnh Hưởng Của Tiêu Thụ Năng Lượng Đến Phúc Lợi Con Người

Tiêu thụ năng lượng có thể ảnh hưởng đến phúc lợi con người theo nhiều cách khác nhau. Một mặt, nó cung cấp năng lượng cho sản xuất, giao thông và các hoạt động kinh tế khác, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống. Mặt khác, việc sử dụng năng lượng hóa thạch gây ra ô nhiễm không khí và các vấn đề sức khỏe khác, ảnh hưởng tiêu cực đến phúc lợi con người. Vì vậy, cần có một sự cân bằng giữa việc sử dụng năng lượng và bảo vệ môi trường.

2.3. Nghiên Cứu Về Thay Đổi Tiêu Thụ Năng Lượng và CIWB

Nghiên cứu về sự thay đổi qua thời gian của tiêu thụ năng lượng tác động đến CIWB có thể tìm thấy qua vài nghiên cứu của Sweidan (2017) và Nguyễn Thuấn và Đặng Bắc Hải (2021). Kết quả thường cho thấy hệ số tác động của tiêu thụ năng lượng là số dương, thể hiện việc tiêu thụ năng lượng gia tăng làm tăng mật độ CO2 so với phúc lợi.

III. Tác Động Vốn Đầu Tư Nước Ngoài FDI Đến Phát Thải CO2 SEO

Vốn đầu tư nước ngoài (FDI) có thể có tác động tích cực hoặc tiêu cực đến môi trường. Một mặt, FDI có thể mang lại công nghệ tiên tiến và các phương pháp sản xuất sạch hơn, giúp giảm lượng khí thải CO2. Mặt khác, FDI cũng có thể dẫn đến việc mở rộng sản xuất và tăng tiêu thụ năng lượng, gây ra ô nhiễm môi trường. Nghiên cứu này xem xét tác động của FDI đến CIWB, đặc biệt là sự thay đổi qua thời gian của FDI.

3.1. FDI và Chuyển Giao Công Nghệ Xanh Cơ Hội và Thách Thức

FDI có thể đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển giao công nghệ xanh và các phương pháp sản xuất sạch hơn cho các nước đang phát triển. Tuy nhiên, việc chuyển giao công nghệ này không phải lúc nào cũng diễn ra một cách suôn sẻ. Các nước tiếp nhận FDI cần có đủ năng lực để tiếp thu và ứng dụng các công nghệ mới, đồng thời cần có các chính sách khuyến khích và hỗ trợ phù hợp.

3.2. FDI và Nguy Cơ Ô Nhiễm Lý Thuyết Ô Nhiễm Thiên Đường

Lý thuyết Ô nhiễm Thiên đường (Pollution Haven Hypothesis) cho rằng các công ty đa quốc gia có xu hướng chuyển các hoạt động sản xuất gây ô nhiễm sang các nước có quy định môi trường lỏng lẻo hơn. Điều này có thể dẫn đến việc tăng lượng khí thải CO2 và gây ra các vấn đề môi trường khác ở các nước tiếp nhận FDI. Vì vậy, các nước cần có các quy định môi trường nghiêm ngặt và thực thi hiệu quả để ngăn chặn tình trạng này.

3.3. Nghiên Cứu Về Thay Đổi Vốn Đầu Tư Nước Ngoài và CIWB

Nghiên cứu về sự thay đổi qua thời gian của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài tác động đến CIWB còn hạn chế. Luận án đã đề xuất các hướng nghiên cứu về vấn đề này. Kết quả nghiên cứu cho thấy tác động của FDI có thể thay đổi theo thời gian và giai đoạn phát triển của một quốc gia.

IV. Đề Xuất Giải Pháp Giảm Mật Độ CO2 Tăng Phúc Lợi

Để giảm mật độ CO2 và tăng phúc lợi con người, cần có một loạt các giải pháp đồng bộ và toàn diện. Các giải pháp này bao gồm việc chuyển đổi sang các nguồn năng lượng tái tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, khuyến khích đầu tư vào công nghệ xanh, và thực hiện các chính sách môi trường hiệu quả. Ngoài ra, cần có sự hợp tác quốc tế để giải quyết vấn đề biến đổi khí hậu một cách hiệu quả.

4.1. Chính Sách Năng Lượng Ưu Tiên Năng Lượng Tái Tạo

Chính phủ cần xây dựng các chính sách khuyến khích và hỗ trợ phát triển các nguồn năng lượng tái tạo như năng lượng mặt trời, năng lượng gió, và năng lượng sinh khối. Các chính sách này có thể bao gồm việc cung cấp các khoản trợ cấp, giảm thuế, và tạo ra một thị trường ổn định cho các nhà đầu tư vào năng lượng tái tạo.

4.2. Tiết Kiệm Năng Lượng Giải Pháp Hiệu Quả và Kinh Tế

Việc nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng là một giải pháp hiệu quả và kinh tế để giảm lượng khí thải CO2. Các giải pháp này bao gồm việc sử dụng các thiết bị tiết kiệm năng lượng, cải thiện quy trình sản xuất, và khuyến khích người dân sử dụng các phương tiện giao thông công cộng.

4.3. Chính Sách FDI Khuyến Khích Đầu Tư Xanh và Bền Vững

Chính phủ cần có các chính sách khuyến khích FDI vào các ngành công nghiệp xanh và bền vững, đồng thời ngăn chặn FDI vào các ngành công nghiệp gây ô nhiễm. Điều này có thể được thực hiện thông qua việc sử dụng các tiêu chuẩn môi trường khắt khe hơn và cung cấp các ưu đãi cho các nhà đầu tư thân thiện với môi trường.

V. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Kinh Tế CO2

Nghiên cứu này đã cung cấp một cái nhìn tổng quan về tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư nước ngoài đến mật độ CO2 và phúc lợi con người. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng cần có một sự cân bằng giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Các chính sách cần được thiết kế để khuyến khích tăng trưởng kinh tế bền vững, giảm lượng khí thải CO2 và cải thiện phúc lợi con người.

5.1. Hạn Chế Của Nghiên Cứu và Định Hướng Tương Lai

Nghiên cứu này có một số hạn chế, bao gồm việc sử dụng dữ liệu hạn chế và phạm vi địa lý hẹp. Các nghiên cứu trong tương lai nên mở rộng phạm vi địa lý và sử dụng dữ liệu chi tiết hơn để có được kết quả chính xác hơn. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu sâu hơn về tác động của các yếu tố khác như đô thị hóa và giáo dục đến mật độ CO2 và phúc lợi con người.

5.2. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Cho Phát Triển Bền Vững

Kết quả nghiên cứu này có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách phát triển bền vững, nhằm giảm lượng khí thải CO2 và cải thiện phúc lợi con người. Các chính sách này cần được điều chỉnh phù hợp với đặc điểm kinh tế, xã hội và môi trường của từng quốc gia.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Biến đổi khí hậu toàn cầu cùng hiện tượng nóng lên của khí quyển và nước biển dâng đang là một trong những thách thức môi trường lớn nhất đối với nhân loại. Báo cáo của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC, 2018) chỉ ra rằng lượng phát thải khí nhà kính, đặc biệt là carbon dioxide ($CO_2$) từ quá trình đốt cháy nhiên liệu hóa thạch, là nguyên nhân chính dẫn đến sự gia tăng nhiệt độ. Nếu không cắt giảm triệt để lượng khí thải nhằm ngăn mức tăng nhiệt độ vượt ngưỡng $2^\circ\text{C}$, đời sống và phúc lợi của con người sẽ bị đe dọa nghiêm trọng. Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 2018), ô nhiễm không khí xung quanh là nguyên nhân dẫn đến 4,2 triệu ca tử vong sớm vào năm 2016. Nhiều công trình y tế và dịch tễ học đã xác nhận mối liên hệ giữa suy thoái chất lượng không khí với sự gia tăng các bệnh mãn tính như hen suyễn, tim mạch, ung thư phổi (Apergis, Bhattacharya & Hadhri, 2020; Kampa & Castanas, 2008) và tỷ lệ tử vong sớm (Pope, Ezzati & Dockery, 2009), tử vong trẻ sơ sinh (Majeed & Ozturk, 2020) cũng như suy giảm tuổi thọ của người cao tuổi (Wen & Gu, 2012; Wang & cộng sự, 2014).

Trong bối cảnh các quốc gia phát triển tìm cách chuyển giao các ngành công nghiệp thâm dụng carbon sang các nền kinh tế đang phát triển (Malik & Lan, 2016), nhóm các quốc gia có thu nhập trung bình (Middle Income Countries - MICs) đóng vai trò trung tâm trong bức tranh kinh tế và môi trường toàn cầu. MICs hiện đóng góp 40% tổng sản lượng toàn cầu (World Bank, nd), đạt được mức tăng tuổi thọ trung bình 7 năm trong giai đoạn 1990–2015 (Tabutin & Masquelier, 2017) và thu hút 44,5% tổng dòng vốn FDI toàn cầu vào năm 2019 (Benli & Acar, 2022). Tuy nhiên, mức tiêu thụ năng lượng tại MICs đã tăng từ 292.246 triệu Btu (năm 1980) lên 575.578 triệu Btu (năm 2016) (Namahoro & cộng sự, 2021) và lượng phát thải $CO_2$ hiện chiếm tới 60% tổng lượng phát thải toàn cầu (World Bank, nd).

Nhằm đo lường sự đánh đổi môi trường lấy phúc lợi xã hội, khái niệm "Mật độ carbon dioxide đối với phúc lợi con người" (Carbon Intensity of Well-Being - CIWB), được khởi xướng bởi Jorgenson (2014), phản ánh lượng $CO_2$ phát thải trên một đơn vị tuổi thọ trung bình. Khoảng trống nghiên cứu xuất hiện khi phần lớn các công trình trước đây chỉ đánh giá riêng lẻ phát thải $CO_2$ hoặc phúc lợi con người; rất hiếm công trình tích hợp đồng thời tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào cùng một mô hình ước lượng CIWB, cũng như đánh giá sự biến thiên hệ số tác động của FDI và tiêu thụ năng lượng theo chuỗi thời gian tại nhóm quốc gia thu nhập trung bình có mức độ nhạy cảm cao về môi trường.

Mục tiêu nghiên cứu

Luận án xác định mục tiêu nghiên cứu tổng quát là đánh giá tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến mối quan hệ giữa lượng phát thải carbon và phúc lợi con người tại nhóm quốc gia có thu nhập trung bình có quy mô dân số lớn và mức phát thải $CO_2$ bình quân đầu người cao, tạo căn cứ đề xuất các khuyến nghị chính sách.

Các mục tiêu nghiên cứu cụ thể được đánh số theo văn bản:

1. Nghiên cứu tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến CIWB.
2. Nghiên cứu về sự thay đổi riêng rẽ qua thời gian của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài và tiêu thụ năng lượng tác động đến CIWB.
3. Đề xuất các gợi ý chính sách nhằm giúp các quốc gia thuộc nhóm quốc gia có thu nhập trung bình với các đặc điểm: dân số đông và mức phát thải $CO_2$ bình quân theo đầu người cao giảm thiểu được khí thải $CO_2$ ra môi trường và nâng cao phúc lợi con người.

Câu hỏi nghiên cứu

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu của luận án gồm:

1. Tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến CIWB như thế nào?
2. Sự thay đổi riêng rẽ qua thời gian của vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài, tiêu thụ năng lượng có tác động đến CIWB không?
3. Những gợi ý chính sách nào nhằm giúp các quốc gia thuộc nhóm quốc gia có thu nhập trung bình với các đặc điểm: dân số đông và mức phát thải $CO_2$ bình quân theo đầu người cao giảm thiểu được khí thải $CO_2$ ra môi trường và nâng cao phúc lợi con người?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến chỉ số CIWB, cùng sự biến thiên tác động qua thời gian của FDI và tiêu thụ năng lượng đến CIWB.
• Phạm vi không gian: Mẫu nghiên cứu gồm 21 quốc gia thu nhập trung bình có độ nhạy với CIWB, được lựa chọn theo 3 tiêu chí: (1) Thuộc nhóm MICs với thu nhập bình quân đầu người từ 1.025 USD đến 12.695 USD (World Bank, 2021); (2) Mức phát thải $CO_2$ bình quân đầu người giai đoạn 2015–2019 cao hơn ngưỡng phát triển bền vững (1,613 tấn/người); (3) Dân số từ 20 triệu người trở lên. Danh sách 21 quốc gia gồm: Algeria, Argentina, Brazil, Trung Quốc, Colombia, Ai Cập, Ấn Độ, Indonesia, Malaysia, Ma Rốc, Mexico, Peru, Nga, Nam Phi, Iran, Thái Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Ukraine, Uzbekistan, Venezuela và Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2019.
• Phạm vi nội dung: Đánh giá định lượng tác động tĩnh và sự thay đổi theo thời gian của các nhân tố kinh tế chính (GDP, FDI, tiêu thụ năng lượng) và các biến kiểm soát (đô thị hóa, giới tính, giáo dục) lên CIWB.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Các hướng nghiên cứu trước đây

Luận án hệ thống hóa tài liệu học thuật quốc tế và trong nước theo các mạch nội dung cụ thể:

1. Mối quan hệ giữa các hoạt động kinh tế với phát thải $CO_2$ và phúc lợi con người riêng lẻ:

   • Tăng trưởng kinh tế và $CO_2$: Osadume và University (2021), Mikayilov và cộng sự (2018), Trần Hà Quyên (2022), Turedi và Turedi (2021), Shahbaz và cộng sự (2019), Võ Hồng Đức và Hồ Minh Chí (2021).
   • Tăng trưởng kinh tế và phúc lợi con người: Kuswanto (2021), Nguyễn Thuấn và cộng sự (2020), Omar (2020), Gurler và Ozsoy (2019).
   • Tiêu thụ năng lượng và $CO_2$: Khan và cộng sự (2020), Lê Hoàng Nghiêm và cộng sự (2021), Mirza và cộng sự (2022), Nguyễn Thị Cẩm Vân và Lê Quốc Hội (2022), Nguyễn Thuấn và cộng sự (2020), Trần Hà Quyên (2022), Turedi và Turedi (2021).
   • Tiêu thụ năng lượng và phúc lợi con người: Dương Minh Hà và Nguyễn Hoài Sơn (2021), Dương Minh Hà và cộng sự (2016), Kalt và cộng sự (2019), Kumar và cộng sự (2021), Lekana và Ikiemi (2021).
   • FDI và $CO_2$: Demena và Afesorgbor (2020), Nie và cộng sự (2022), Tô Hoàng Anh và cộng sự (2019), Võ Hồng Đức và Hồ Minh Chí (2021).
   • FDI và phúc lợi con người: An và Yeh (2021), Ganic (2019), Nguyễn Thị Phương Hoa (2002), Trần Trọng Hùng (2006).

2. Mối quan hệ giữa các biến số kinh tế với chỉ số CIWB:

   • Tác động của tăng trưởng kinh tế đến CIWB: Theo không gian qua các nghiên cứu của Jorgenson (2014, 2015), Jorgenson và Givens (2015), Sweidan (2017), Nguyễn Thuấn và Đặng Bắc Hải (2021), Đặng Bắc Hải, Nguyễn Thuấn và Trần Thị Diễm Nga (2023), Greiner và McGee (2019), Givens (2017, 2018), McGee và cộng sự (2017), Feng và Yuan (2016), Li và cộng sự (2019), Jorgenson và cộng sự (2017), Briscoe và cộng sự (2021). Theo biến thiên thời gian qua Jorgenson (2014), Jorgenson và Givens (2015), Sweidan (2017), Givens (2018), Greiner và McGee (2019), Đặng Bắc Hải, Nguyễn Thuấn và Trần Thị Diễm Nga (2023).
   • Tác động của tiêu thụ năng lượng đến CIWB: Sweidan (2017), Nguyễn Thuấn và Đặng Bắc Hải (2021), Đặng Bắc Hải, Nguyễn Thuấn và Trần Thị Diễm Nga (2023), Briscoe và cộng sự (2021), Jorgenson và cộng sự (2017).
   • Tác động của FDI đến CIWB: Ergas và cộng sự (2021), Nguyễn Thuấn và Đặng Bắc Hải (2021), Đặng Bắc Hải, Nguyễn Thuấn và Trần Thị Diễm Nga (2023).

Khoảng trống nghiên cứu được lựa chọn giải quyết

Luận án tổng hợp các điểm mới và khoảng trống học thuật tại Bảng 1.1:

STT	Điểm mới xác định	Diễn giải khoảng trống học thuật
1	Mật độ $CO_2$ đối với phúc lợi con người (CIWB)	Hướng nghiên cứu còn rất hạn chế trong lĩnh vực phát triển bền vững so với việc nghiên cứu phát thải $CO_2$ đơn lẻ hoặc tuổi thọ đơn lẻ.
2	Nghiên cứu đồng thời tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và FDI đến CIWB	Rất hiếm tìm thấy nghiên cứu tương tự trong cùng một mô hình cả trong và ngoài nước nhằm kiểm soát hiện tượng nội sinh.
3	Nghiên cứu sự thay đổi qua thời gian của FDI tác động đến CIWB	Rất ít được các học giả trên thế giới kiểm tra thực nghiệm theo chuỗi thời gian.
4	Nghiên cứu sự thay đổi qua thời gian của tiêu thụ năng lượng tác động đến CIWB	Mới chỉ xuất hiện trong số ít công trình của Sweidan (2017) và Nguyễn Thuấn & Đặng Bắc Hải (2021).
5	Nhóm quốc gia có độ nhạy với CIWB	Chưa có nghiên cứu nào thiết lập mẫu gồm 21 quốc gia MICs kết hợp tiêu chí dân số đông ($\ge 20$ triệu người) và phát thải $CO_2$ bình quân cao.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Các khái niệm và định nghĩa sử dụng

• Phát thải Carbon dioxide ($CO_2$): Là loại khí nhà kính chiếm khoảng 76% tổng phát thải khí nhà kính toàn cầu (Center for Climate and Energy Solutions), phát sinh chủ yếu từ việc đốt nhiên liệu hóa thạch, được đo lường bằng lượng phát thải bình quân đầu người (tấn/người).
• Phúc lợi con người (Well-being): Được đo lường bằng chỉ số tuổi thọ trung bình khi sinh (Life Expectancy - LE, tính theo năm), phản ánh tổng hòa các điều kiện y tế, dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe và công bằng xã hội (Dietz & cộng sự, 2012; Wang & cộng sự, 2022).
• Mật độ $CO_2$ đối với phúc lợi con người (CIWB): Đo lường chi phí môi trường ($CO_2$) phải trả để đạt được một đơn vị tuổi thọ con người.
• Tăng trưởng kinh tế: Đo bằng GDP thực tế bình quân đầu người, loại trừ ảnh hưởng lạm phát.
• Tiêu thụ năng lượng: Mức tiêu thụ năng lượng không tái tạo bình quân đầu người nhằm loại trừ yếu tố quy mô nền kinh tế.
• Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): Tỷ lệ giữa tổng lượng vốn FDI lũy kế (stock of FDI) so với tổng GDP theo giá hiện hành (Moudatsou, 2003; Qureshi & cộng sự, 2020).

Khung lý thuyết nền tảng

1. Mô hình IPAT và STIRPAT: Khung phân tích $I = P \cdot A \cdot T$ của Ehrlich và Holden (1971) được York và cộng sự (2003) ngẫu nhiên hóa thành mô hình STIRPAT: $$I = a P^b A^c T^d e \iff \ln I = \ln a + b\ln P + c\ln A + d\ln T + \ln e$$ Trong đó $A$ đại diện cho tăng trưởng kinh tế, $T$ được cụ thể hóa bằng tiêu thụ năng lượng và FDI.
2. Lý thuyết đường cong Kuznets môi trường (EKC): Grossman và Krueger (1991) chỉ ra mối quan hệ hình chữ U ngược giữa tăng trưởng kinh tế/phúc lợi và suy thoái môi trường thông qua ba hiệu ứng: quy mô (scale effect), cơ cấu/thành phần (composition effect) và công nghệ (technique effect).
3. Lý thuyết hiện đại hóa sinh thái (Ecological Modernization Theory): Spaargaren và Mol (1992), Mol và cộng sự (2009) cho rằng quá trình công nghiệp hóa, phát triển công nghệ và ý thức tiêu dùng xanh giúp "phi vật chất hóa" nền kinh tế, giảm thiểu phát thải trên mỗi đơn vị phúc lợi.
4. Lý thuyết sản xuất liên tục (Treadmill of Production): Schnaiberg (1980), Gould và cộng sự (2004) lập luận rằng cạnh tranh tư bản thúc đẩy gia tăng khai thác năng lượng, kết hợp với "nghịch lý Jevons" khiến gia tăng hiệu quả năng lượng không làm giảm tổng mức phát thải.
5. Các lý thuyết bổ trợ cho biến kiểm soát: Lý thuyết xã hội hóa giới tính (Davidson & Freudenburg, 1996) cho biến lao động nữ; Lý thuyết tự quyết định (Deci & Ryan, 2012; Bimonte, 2002) cho biến giáo dục; Lý thuyết chuyển đổi môi trường đô thị (McGranahan & cộng sự, 2001) cho biến đô thị hóa.

Phương pháp nghiên cứu định lượng

• Kỹ thuật ước lượng chính: Hồi quy Prais–Winsten cho dữ liệu bảng đơn vị chéo chuỗi thời gian với sai số chuẩn hiệu chỉnh bảng (Panel-Corrected Standard Errors - PCSE) kết hợp cấu trúc tự hồi quy bậc nhất AR(1) theo Beck và Katz (1995), nhằm xử lý triệt để hiện tượng phương sai sai số thay đổi giữa các quốc gia và tự tương quan chuỗi.
• Quy trình kiểm định chẩn đoán mô hình:
  • Kiểm định nghiệm đơn vị bảng (Levin, Lin & Chu - LLC) kiểm tra tính dừng.
  • Kiểm định phụ thuộc chéo (Cross-sectional dependence test).
  • Kiểm định phương sai sai số thay đổi (Modified Wald test).
  • Kiểm định tự tương quan (Wooldridge test cho dữ liệu bảng).
  • Kiểm định biến nội sinh (Hausman test / Durbin-Wu-Hausman).
  • Kiểm định đa cộng tuyến (Hệ số phương sai phóng đại - VIF).
• Kiểm tra tính vững (Robustness test): Ước lượng mô hình bình phương bé nhất tổng quát khả thi (Feasible Generalized Least Squares - FGLS) trên phân mẫu các quốc gia có GDP bình quân đầu người cao hơn mức trung bình của toàn bộ mẫu nghiên cứu.

Nguồn dữ liệu

Toàn bộ dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2000–2019 được thu thập từ các nguồn quốc tế:

• Dữ liệu phát thải $CO_2$: Earth System Science Data.
• Dữ liệu tuổi thọ trung bình: United Nations Population Division và World Bank.
• Dữ liệu FDI lũy kế: Hội nghị Liên Hợp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD).
• Dữ liệu tiêu thụ năng lượng không tái tạo: Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (U.S. EIA) và Energy Institute Statistical Review of World Energy.
• Dữ liệu GDP bình quân đầu người, tỷ lệ đô thị hóa, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động của nữ: World Bank (WDI).
• Dữ liệu số năm đi học trung bình (giáo dục): Barro và Lee (2015), Lee và Lee (2016) và Viện Nghiên cứu Quản lý Đại học Radboud.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan đề tài

Chương 1 thiết lập khung nghiên cứu tổng thể, trình bày bối cảnh biến đổi khí hậu toàn cầu, áp lực môi trường tại các quốc gia thu nhập trung bình và sự cần thiết của việc sử dụng chỉ số CIWB thay vì các chỉ số đơn lẻ. Tác giả xác định rõ 3 mục tiêu cụ thể, 3 câu hỏi nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu tại 21 quốc gia MICs nhạy cảm với CIWB giai đoạn 2000–2019. Chương này cũng phân tích ý nghĩa khoa học, ý nghĩa thực tiễn, lập bảng tổng hợp 5 điểm mới của luận án và trình bày kết cấu 5 chương.

Chương 2: Cơ sở lý thuyết

Chương 2 hoàn thiện nền tảng học thuật thông qua việc định nghĩa 6 khái niệm cốt lõi ($CO_2$, phúc lợi con người, CIWB, tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng, FDI) và diễn giải 4 khung lý thuyết chủ đạo (STIRPAT, EKC, Hiện đại hóa sinh thái, Sản xuất liên tục) cùng 3 lý thuyết phụ trợ. Tác giả thực hiện tổng quan tài liệu có hệ thống với 10 bảng tổng hợp các công trình thực nghiệm trước đây, từ đó xây dựng hai hướng nghiên cứu chính: (1) Mô hình tác động tổng thể của GDP, tiêu thụ năng lượng, FDI và các biến kiểm soát lên CIWB; (2) Mô hình tác động theo thời gian của từng năm đối với FDI và tiêu thụ năng lượng lên CIWB.

Chương 3: Thiết kế nghiên cứu

Chương 3 chi tiết hóa quy trình nghiên cứu, công thức toán học đo lường chỉ số CIWB (có xử lý hệ số điều chỉnh tử số/mẫu số theo chuẩn Dietz & cộng sự, 2012 và Jorgenson, 2014). Tác giả xây dựng các phương trình kinh tế lượng cho Mô hình tổng thể (Mô hình 3.1), Mô hình biến thiên thời gian của FDI (Mô hình 3.2b) và Mô hình biến thiên thời gian của tiêu thụ năng lượng (Mô hình 3.3b). Thiết kế nghiên cứu xác định quy trình thực hiện các kiểm định chẩn đoán khuyết tật mô hình (tính dừng LLC, phụ thuộc chéo, phương sai thay đổi, tự tương quan AR(1), biến nội sinh, đa cộng tuyến) và lựa chọn kỹ thuật hồi quy Prais-Winsten với sai số chuẩn PCSE, cùng quy trình kiểm tra độ vững bằng FGLS.

Chương 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 trình bày các kết quả thực nghiệm đạt được từ mẫu 21 quốc gia giai đoạn 2000–2019:

• Thống kê mô tả và kiểm định chẩn đoán: Các biến số đều dừng sau khi lấy sai phân bậc phù hợp. Các kiểm định chỉ ra sự hiện diện của hiện tượng phụ thuộc chéo giữa các quốc gia, phương sai sai số thay đổi và tự tương quan chuỗi bậc nhất AR(1); kiểm định nội sinh không vi phạm và hệ số VIF đều ở mức an toàn (không có đa cộng tuyến nghiêm trọng).
• Kết quả mô hình tác động tổng thể (Mô hình 3.1):
  • Tăng trưởng kinh tế (GDP bình quân đầu người): Có tác động âm (-) đến CIWB có ý nghĩa thống kê, chứng minh tăng trưởng kinh tế giúp cải thiện hiệu quả phát thải trên mỗi đơn vị tuổi thọ tại nhóm nước này.
  • Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): Có tác động âm (-) đến CIWB có ý nghĩa thống kê, phù hợp với giả thuyết lan tỏa hào quang công nghệ sạch (halo effect).
  • Tiêu thụ năng lượng không tái tạo: Có tác động dương (+) đến CIWB có ý nghĩa thống kê, xác nhận tiêu thụ năng lượng hóa thạch làm tăng mạnh gánh nặng phát thải so với phúc lợi.
  • Biến kiểm soát: Đô thị hóa có tác động làm giảm CIWB có ý nghĩa thống kê. Biến tỷ lệ lao động nữ và trình độ giáo dục chưa tìm thấy bằng chứng có ý nghĩa thống kê.
• Kết quả mô hình biến thiên thời gian của FDI (Mô hình 3.2b): Hệ số tác động của FDI lên CIWB qua các năm hầu hết mang giá trị âm, nhưng chỉ bắt đầu đạt mức ý nghĩa thống kê trong giai đoạn 2007–2019 (giai đoạn gia tăng ý thức môi trường và chuyển giao công nghệ sạch).
• Kết quả mô hình biến thiên thời gian của tiêu thụ năng lượng (Mô hình 3.3b): Hệ số độ co giãn tác động của tiêu thụ năng lượng lên CIWB luôn mang giá trị dương (+) và có ý nghĩa thống kê xuyên suốt toàn bộ giai đoạn 2000–2019, tuy nhiên độ lớn của hệ số này có xu hướng giảm dần qua thời gian.
• Kiểm tra tính vững: Kết quả ước lượng FGLS trên phân mẫu các quốc gia có GDP bình quân đầu người cao hơn trung bình mẫu cho kết quả đồng nhất về dấu và mức ý nghĩa thống kê.

Chương 5: Kết luận và đề xuất hướng nghiên cứu mới

Chương 5 tóm lược các phát hiện cốt lõi và xây dựng hệ thống gợi ý chính sách tập trung vào 4 trụ cột: chính sách tăng trưởng kinh tế bền vững, chính sách chuyển dịch cơ cấu tiêu thụ năng lượng (tiết kiệm năng lượng và phát triển năng lượng tái tạo), chính sách chọn lọc dòng vốn FDI xanh gắn với chuyển giao công nghệ, và chính sách quản lý quy hoạch đô thị hóa sinh thái. Chương này cũng trình bày các giới hạn của đề tài và định hướng cho các nghiên cứu tiếp theo.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận và khoa học

1. Luận án mở rộng việc ứng dụng chỉ số CIWB trong phân tích kinh tế lượng tại các nền kinh tế đang phát triển, bổ sung cơ sở thực nghiệm cho Lý thuyết hiện đại hóa sinh thái và Lý thuyết sản xuất liên tục.
2. Kiểm chứng thành công tác động đồng thời của ba trụ cột kinh tế (tăng trưởng GDP, năng lượng tiêu thụ, dòng vốn FDI) lên chỉ số kết hợp môi trường - xã hội (CIWB) trong cùng một mô hình ước lượng xử lý được khuyết tật dữ liệu bảng.
3. Cung cấp bằng chứng thực nghiệm về tính chất biến thiên theo chuỗi thời gian của hệ số tác động FDI (chuyển sang có ý nghĩa từ 2007) và tiêu thụ năng lượng (giảm dần độ co giãn) đối với CIWB.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn và chính sách đề xuất

Dựa trên kết quả định lượng, luận án đưa ra 4 nhóm giải pháp thực tiễn cho nhóm 21 quốc gia thu nhập trung bình:

Lĩnh vực chính sách	Nội dung giải pháp và kiến nghị
Chính sách tăng trưởng kinh tế	Chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ thâm dụng tài nguyên sang phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; tái cơ cấu ngành kinh tế nhằm đảm bảo gia tăng GDP đi đôi với cải thiện dịch vụ y tế, an sinh xã hội để nâng cao tuổi thọ trung bình người dân.
Chính sách tiêu thụ năng lượng	Giảm thiểu tỷ trọng năng lượng hóa thạch trong cơ cấu sơ cấp; thúc đẩy đầu tư vào năng lượng tái tạo (gió, mặt trời, sinh khối); áp dụng các công nghệ sử dụng năng lượng hiệu quả trong sản xuất và tiêu dùng nhằm giảm độ co giãn của phát thải $CO_2$.
Chính sách thu hút FDI	Xây dựng tiêu chuẩn kỹ thuật môi trường nghiêm ngặt đối với các dự án đầu tư nước ngoài; ưu tiên cấp phép cho các dự án FDI công nghệ cao, ít phát thải; tận dụng hiệu ứng lan tỏa chuyển giao công nghệ sạch từ các công ty đa quốc gia để thúc đẩy giảm CIWB.
Chính sách đô thị hóa	Quy hoạch đô thị theo mô hình đô thị sinh thái thông minh; phát triển giao thông công cộng phát thải thấp; mở rộng không gian xanh và nâng cấp hệ thống cấp thoát nước, y tế công cộng tại các khu đô thị để tối ưu hóa phúc lợi cư dân đô thị.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu

Theo nội dung công bố của luận án, các giới hạn nghiên cứu gồm có:

• Mẫu nghiên cứu chỉ giới hạn trong nhóm 21 quốc gia thuộc MICs thỏa mãn đồng thời các tiêu chí về quy mô dân số ($\ge 20$ triệu người) và mức phát thải bình quân cao trong giai đoạn 2000–2019, chưa bao quát toàn bộ các nền kinh tế thu nhập trung bình trên thế giới.
• Biến đại diện cho phúc lợi con người mới chỉ sử dụng chỉ tiêu tuổi thọ trung bình khi sinh (Life Expectancy), chưa thể tích hợp đầy đủ các khía cạnh chủ quan khác của chất lượng cuộc sống (như mức độ hài lòng cuộc sống, chỉ số hạnh phúc).
• Biến tiêu thụ năng lượng chủ yếu tập trung vào năng lượng không tái tạo, chưa tách biệt chi tiết từng phân khúc năng lượng tái tạo cụ thể trong mô hình biến thiên thời gian.

Hướng nghiên cứu trong tương lai

• Mở rộng phạm vi không gian sang các nhóm quốc gia có mức thu nhập khác (nhóm thu nhập thấp hoặc nhóm OECD) để thực hiện so sánh đối chuẩn.
• Bổ sung và thử nghiệm các thước đo phúc lợi đa chiều thay thế hoặc kết hợp (như chỉ số phát triển con người HDI, chỉ số nghèo đa chiều MPI).
• Phân rã dòng vốn FDI theo từng ngành kinh tế cụ thể (công nghiệp chế biến chế tạo, dịch vụ, nông nghiệp) và phân loại chi tiết các nguồn năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời, thủy điện) nhằm đánh giá sâu sắc hơn cơ chế tác động đến CIWB.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu chuyên khảo có giá trị ứng dụng cho các đối tượng:

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Kinh tế học, Kinh tế Môi trường và Quản lý Phát triển: Cung cấp khung lý thuyết STIRPAT mở rộng, phương pháp luận đo lường chỉ số CIWB và kỹ thuật kinh tế lượng dữ liệu bảng Prais-Winsten với sai số chuẩn PCSE và tự hồi quy AR(1) theo chuẩn Beck và Katz (1995).
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Là nguồn trích dẫn học thuật hệ thống về các mối quan hệ giữa GDP, FDI, năng lượng với phát thải khí nhà kính và phúc lợi con người qua các giai đoạn phát triển kinh tế.
• Nhà hoạch định chính sách tại các quốc gia đang phát triển: Cung cấp cơ sở định lượng để đánh giá sự đánh đổi giữa mục tiêu kinh tế và chất lượng môi trường sống, hỗ trợ thiết kế các chính sách sàng lọc FDI xanh và lộ trình chuyển đổi năng lượng quốc gia.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số CIWB là gì và được tính toán như thế nào trong luận án?

CIWB (Carbon Intensity of Well-Being) là chỉ số đo lường mật độ phát thải carbon dioxide đối với phúc lợi con người, phản ánh lượng khí thải $CO_2$ bình quân đầu người phát sinh để tạo ra một đơn vị tuổi thọ trung bình của người dân. CIWB giảm phản ánh sự cải thiện theo hướng phát triển bền vững (đạt được tuổi thọ cao hơn với lượng phát thải thấp hơn).

2. Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu nào và tiêu chí lựa chọn là gì?

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu bảng gồm 21 quốc gia thu nhập trung bình (MICs) trong giai đoạn 2000–2019. Tiêu chí lựa chọn gồm: (1) Thu nhập bình quân đầu người từ 1.025 USD đến 12.695 USD theo phân loại của World Bank (2021); (2) Phát thải $CO_2$ bình quân đầu người giai đoạn 2015–2019 cao hơn mức bền vững 1,613 tấn/người; (3) Quy mô dân số từ 20 triệu người trở lên.

3. Phương pháp kinh tế lượng chính được sử dụng để ước lượng mô hình là gì?

Luận án sử dụng phương pháp hồi quy Prais–Winsten cho dữ liệu bảng đơn vị chéo chuỗi thời gian kết hợp sai số chuẩn điều chỉnh dữ liệu bảng (Panel-Corrected Standard Errors - PCSE) và kỹ thuật tự hồi quy bậc nhất AR(1) do Beck và Katz (1995) đề xuất, giúp khắc phục các khuyết tật về phương sai thay đổi, tự tương quan và phụ thuộc chéo.

4. Kết quả tác động của tăng trưởng GDP, FDI và tiêu thụ năng lượng đến CIWB ra sao?

Kết quả hồi quy cho thấy tăng trưởng kinh tế (GDP bình quân) và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) có tác động làm giảm CIWB có ý nghĩa thống kê (tác động tích cực đến phát triển bền vững). Ngược lại, tiêu thụ năng lượng không tái tạo có tác động làm tăng CIWB có ý nghĩa thống kê (gia tăng áp lực phát thải so với tuổi thọ).

5. Sự thay đổi theo thời gian của tác động từ FDI và tiêu thụ năng lượng đến CIWB diễn ra như thế nào?

Hệ số tác động của FDI đến CIWB mang dấu âm trong toàn thời kỳ nhưng chỉ đạt mức ý nghĩa thống kê từ năm 2007 đến 2019. Trong khi đó, hệ số tác động của tiêu thụ năng lượng luôn mang dấu dương, có ý nghĩa thống kê liên tục trong toàn bộ giai đoạn 2000–2019 nhưng độ lớn hệ số co giãn có xu hướng giảm dần qua thời gian.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Đặng Bắc Hải đã thực hiện phân tích định lượng toàn diện về tác động của tăng trưởng kinh tế, tiêu thụ năng lượng và vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đến mật độ $CO_2$ đối với phúc lợi con người (CIWB) tại 21 quốc gia thu nhập trung bình giai đoạn 2000–2019. Sử dụng phương pháp hồi quy Prais-Winsten với sai số chuẩn PCSE, công trình xác nhận vai trò giảm CIWB của tăng trưởng kinh tế và FDI (đặc biệt giai đoạn 2007–2019), đồng thời chỉ ra tiêu thụ năng lượng hóa thạch là nhân tố chính làm gia tăng CIWB dù mức độ tác động có xu hướng giảm dần. Các kết quả thực nghiệm cung cấp luận cứ khoa học quan trọng cho việc hoạch định chính sách thu hút FDI có chọn lọc, chuyển đổi cơ cấu năng lượng sạch và phát triển đô thị sinh thái nhằm hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 nhằm mục đích giới thiệu tổng quan về luận án nghiên cứu. Cụ thể, chương này trình bày bối cảnh nghiên cứu, vấn đề nghiên cứu, mục tiêu nghiên cứu, câu hỏi nghiên cứu, phạm vi và đối tượng nghiên cứu của luận án, phương pháp nghiên cứu, ý nghĩa nghiên cứu, điểm mới và kết cấu của luận án. Lý do nghiên cứu Biến đổi khí hậu mà hậu quả chính là sự nóng lên toàn cầu và mực nước biển dâng đã tạo nên các hiện tượng thời tiết cực đoan hiện nay. Đây là một trong những thách thức lớn nhất mà nhân loại đang phải đối mặt.

Bởi vì, biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng trực tiếp đến hệ sinh thái, tài nguyên môi trường và cuộc sống của con người. Việc gia tăng lượng carbon dioxide (CO2) trong khí quyển từ quá trình đốt cháy nhiên liệu hóa thạch là nguyên nhân chính cho những thay đổi trong khí hậu của chúng ta kể từ cuộc Cách mạng Công nghiệp. Báo cáo mới nhất của IPCC (2018) cho thấy nhân loại chỉ còn hơn một thập kỷ để giảm một nửa lượng khí thải và đến khoảng giữa thế kỷ phải cắt giảm hoàn toàn lượng khí thải, nếu chúng ta muốn tránh nhiệt độ trung bình toàn cầu tăng lên hai độ. Nhiệt độ trung bình tăng hai độ sẽ khiến các vùng trên trái đất không còn là nơi sinh sống của con người và dẫn đến thiệt hại về nông nghiệp, làm trầm trọng thêm tình trạng đói nghèo và thiếu lương thực.

Cuối cùng, nếu không giảm lượng khí thải CO2 một cách đầy đủ có thể dẫn đến sự suy giảm đáng kể về phúc lợi đối với hầu hết mọi người trên thế giới. Tổ chức Y tế Thế giới-WHO (2018) báo cáo rằng có 4.2 triệu ca tử vong sớm trên thế giới vào năm 2016 là do ô nhiễm không khí xung quanh. Con số này dự kiến có thể còn tăng lên do 9/10 dân số thế giới sống ở những nơi có chất lượng không khí nguy hại. Suy thoái môi trường gây ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người và có thể tìm thấy qua nhiều tài liệu.

Ô nhiễm không khí nghiêm trọng ngoài trời là nguyên nhân làm gia tăng các bệnh mãn tính (ví dụ như bệnh hen suyễn, bệnh tim và ung thư phổi) (Apergis, Bhattacharya & Hadhri, 2020 và Kampa & Castanas, 2008) và tăng tỷ lệ tử vong sớm (Pope, Ezzati & Dockery, 2009). Một số nghiên cứu thì cho rằng 2 suy thoái môi trường làm tăng khả năng mắc các bệnh lây truyền qua đường nước (Comrie, 2007) chẳng hạn: sốt rét và sốt xuất huyết (Hales & các cộng sự, 2002 và Tanser, Sharp & Le Sueur, 2003). Bên cạnh đó, Haines và các cộng sự (2006) cho rằng suy thoái môi trường làm tăng sự biến đổi trong hệ sinh thái và làm tăng khả năng xảy ra lũ lụt và hạn hán. Kết quả là, suy thoái môi trường có thể gây ra những thay đổi bất lợi trong sản xuất lương thực và chất lượng nước, góp phần làm tăng tỷ lệ tử vong, đặc biệt là ở nhóm trẻ sơ sinh, ở nhóm người già và ở nhóm người nghèo.

Wen và Gu (2012) và Wang và các cộng sự (2014) nhận thấy rằng chất lượng không khí ảnh hưởng nghiêm trọng đến tuổi thọ của nhóm người già. Đây là nhóm những người có ít có khả năng đối phó với sự suy thoái môi trường do các bệnh khác đi kèm. Tương tự, Majeed và Ozturk (2020) đã chứng minh rằng các quốc gia có mức độ suy thoái môi trường cao hơn thì có tỷ lệ tử vong ở trẻ sơ sinh lớn hơn và ngược lại. Vì vậy, chính sách kiểm soát phát thải về carbon và phát triển nền kinh tế carbon thấp trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết ở các quốc gia trên toàn thế giới trong giai đoạn hiện nay.

Lý thuyết đường cong Kuznets (EKC) đã chỉ ra mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế và suy thoái môi trường có dạng hình chữ U ngược: suy thoái môi trường tăng lên khi quá trình phát triển tiếp diễn, sau đó đạt đến một bước ngoặt và sẽ giảm xuống (Grossman & Krueger, 1991). Kilic và Balan (2018), Mosconi và các cộng sự (2020), Sahoo, Gupta và Srivastava (2021), Shahbaz và Sinha (2019) và Rahman, Nepal và Alam (2021) đã dựa vào 3 đặc tính kinh tế: hiệu ứng quy mô, hiệu ứng thành phần và hiệu ứng công nghệ để lý giải cho các nhánh đối nghịch của quan hệ này. Bên cạnh đó, lý thuyết hiện đại hoá sinh thái cho rằng: (1) Thị trường và công nghiệp hóa đóng vai trò quan trọng trong cải cách về môi trường (Mol, Spaargaren & Sonnenfeld, 2009), (2) thay đổi công nghệ và phát triển công nghệ, (3) chuyển tải ý thức xã hội mạnh mẽ hơn vào trong các hoạt động tiêu dùng “xanh hóa” và trong khắp người dân toàn cầu (Mol, 2002 và Mol & các cộng sự, 2009). Hay nói cách khác, tăng trưởng kinh tế, phát triển công nghệ và ý thức về môi trường xã hội được xem là những nhân tố thiết yếu trong việc chuyển đổi sản xuất.

Những quá trình biến đổi này giúp 3 phi vật chất hóa nền kinh tế vì cần ít tài nguyên thiên nhiên hơn để phát triển xã hội (Mol & các cộng sự, 2009). Chính vì các vấn đề này, các học giả (Dietz, Rosa & York, 2012; Jorgenson & Dietz, 2015 và Knight & Rosa, 2011) đã đưa ra ý tưởng về sự bền vững được khái niệm hoá thành hiệu quả môi trường đối với phúc lợi (environmental efficiency of well-being- EWEB) (environmental efficiency of well- being- EWEB) và phát triển khái niệm nêu trên bằng nhiều cách đo lường khác nhau nhằm xem xét những tác động đến môi trường và phúc lợi con người do các hoạt động kinh tế gây ra. Gần đây, các nhà nghiên cứu đã phát triển một chỉ số đại diện cho sự bền vững kinh tế, đó là “ Mật độ carbon dioxide đối với phúc lợi con người- Mật độ CO2 đối với phúc lợi con người (Carbon intensity of well-being-CIWB)” (Briscoe & các cộng sự, 2021; Givens, 2017; Givens, 2018; Jorgenson, 2014; Jorgenson, 2015; Jorgenson & Givens, 2015; McGee & các cộng sự, 2017 và Wang & các cộng sự, 2022). CIWB tích hợp đồng thời các phương pháp đo lường về kết quả môi trường (khí thải CO2) và phúc lợi con người (tuổi thọ trung bình) vào thành một biến số duy nhất và được đưa ra đầu tiên bởi Jorgenson (2014).

Giải thích vì sao kết quả môi trường được đo lường cụ thể bằng khí thải CO2 trong cách tính CIWB, Jorgenson (2014) cho rằng đây là yếu tố chính gây ra biến đổi khí hậu. Hơn nữa, khí thải CO2 còn có khả năng thay đổi đáng kể chất lượng cuộc sống của thế hệ tương lai trên toàn cầu (IPCC, 2014; 2018). Bên cạnh đó, CIWB được sử dụng để so sánh giữa các mức độ phát triển khác nhau ở các quốc gia. CIWB tăng cho biết quốc gia đó ít đạt được sự phát triển bền vững.

Ngược lại, CIWB giảm cho thấy quốc gia đó đã đạt được sự cân bằng về tuổi thọ cao hơn và lượng khí thải thấp hơn (Jorgenson, 2014). Ngoài ra, Givens (2017) cho rằng các quốc gia có tuổi thọ trung bình cao và lượng khí thải CO2 thấp hơn sẽ được xếp vào nhóm Goldemberg. Đây là nhóm mà nhu cầu cơ bản của con người có thể được đáp ứng ở mức năng lượng tối thiểu (Goldemberg & các cộng sự, 1985). Các quốc gia ở nhóm Goldemberg có thể đóng vai trò là mô hình phát triển cho các quốc gia kém phát triển hơn (thường là các quốc gia có mức phát thải CO2 thấp) trong việc cải thiện phúc lợi của con người, mà không cần đi theo con đường 4 hủy hoại môi trường giống như một số quốc gia phát triển hơn và cho cả các quốc gia có mức phát thải cao (thường là các nước thuộc nhóm tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế-OECD), nếu muốn theo đuổi sự phát triển bền vững (Global Commons Institute, 2003 và Meyer, 2000).

Như vậy, về mặt hình thức CIWB tăng lên là điều không mong muốn ở các quốc gia, điều này cũng tương tự như CO2. Tuy nhiên, về mặt nội dung thì nghiên cứu về CO2 hoặc nghiên cứu về phúc lợi con người thì chỉ phản ánh một khía cạnh về môi trường hoặc xã hội. Trong khi đó, nghiên cứu về CIWB sẽ thể hiện đồng thời hai khía cạnh môi trường và xã hội. Hơn nữa, thông qua cách tính của CIWB như Jorgenson (2014) đưa ra thì chỉ số CIWB còn cho biết một thông tin quan trọng là sự hy sinh về môi trường cho việc đạt được mục tiêu về phúc lợi con người.

Do đó, nghiên cứu về CIWB gắn liền với các hoạt động kinh tế sẽ cho thấy rõ quan điểm về phát triển bền vững hơn. Hiện nay, các quốc gia phát triển đã nổ lực cắt giảm được một phần khí thải nhà kính như đã cam kết theo Nghị định thư Kyoto. Trong khi đó, các quốc gia đang phát triển vẫn tiếp tục gia tăng phát thải ra môi trường (World Resource Institute, 2019). Thay thế cho Nghị định thư Kyoto, Hiệp định Paris có hiệu lực với cam kết các nước phát triển sẽ hỗ trợ tài chính cho các nước đang phát triển trong việc giảm khí thải ra môi trường và nâng cao năng lực của các nước này nhằm đối phó với các ảnh hưởng của biến đổi khí hậu.

Tuy nhiên, kịch bản giảm khí thải tại các nước đang phát triển trở nên nghiêm trọng hơn những gì mọi người đang nghĩ. Các nước đang phát triển đang dần trở thành nơi gia công các ngành công nghiệp sử dụng nhiều carbon từ các nước phát triển (Malik & Lan, 2016). Điều này được thể hiện qua nghiên cứu của UNCTAD (2018) báo cáo rằng dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài toàn cầu vào các nước đang phát triển đạt 0.6675 nghìn tỷ USD vào năm 2019. Bên cạnh đó, các quốc gia đang phát triển luôn khao khát nhu cầu về tăng trưởng kinh tế với bất kỳ chi phí môi trường nào.

Vì vậy, ở các quốc gia này, một lượng lớn năng lượng đang được khai thác để đạt được mục tiêu tăng trưởng cao và đồng thời lượng khí thải CO2 và chất thải công nghiệp ra môi trường cũng gia tăng 5 theo (Kasman & Duman, 2015; Sapkota & Bastola, 2017; Sebri & Ben-Salha, 2014 và Raffin & Seegmuller, 2014). Các kết quả trên cho thấy các quốc gia đang phát triển thường vì cái lợi ngắn hạn mà lãng quên những tác hại lâu dài do biến đổi khí hậu gây ra (Dong & các cộng sự, 2018 và Hasan, Nahiduzzaman & Aldosary, 2018).